
Sukta 10.72
Bṛhaspati / Angirasa-tradition (hymn as cosmogonic revelation; traditional attribution varies in ancillary lists)
Devāḥ (the Gods collectively); underlying cosmogonic powers of manifestation
Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical for reflective/cosmogonic statements)
ಈ ಸೃಷ್ಟಿಕಥನಾತ್ಮಕ ಸೂಕ್ತವು ದೇವರ “ಜನ್ಮ” (ಜನ್ಮ) ಮತ್ತು ಅವರ ಕ್ರಮೀಕರಣವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತದೆ; ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಪ್ರೇರಿತ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅಂತರ್ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿಜವಾಗಿ “ಕಾಣಬಹುದು” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಿತಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ವೈಪರೀತ್ಯಮಯ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದಿತಿಯ ಏಳು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ತಾಂಡನ ಮರಳುವಿಕೆಯ ರೂಪಕದಲ್ಲಿ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ—ಪ್ರಕಟಣದಲ್ಲಿ ಅಮೃತತ್ವ ಮತ್ತು ಮೃತ್ತ್ಯುತ್ವ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಹೇಗೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
देवानां नु वयं जाना प्र वोचाम विपन्यया । उक्थेषु शस्यमानेषु यः पश्यादुत्तरे युगे ॥
ಈಗ ನಾವು ದೇವತೆಗಳ ಜನ್ಮಗಳನ್ನೂ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಾಶಮಯ, ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ವಾಣಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೇವೆ. ಉಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಯಾರು ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡಬಲ್ಲನೋ ಅವನೇ ಉತ್ತರ ಯುಗದಲ್ಲಿ—ಮೊದಲ ರೂಪಣೆಗಳಾಚೆ—ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
Mantra 2
ब्रह्मणस्पतिरेता सं कर्मार इवाधमत् । देवानां पूर्व्ये युगेऽसतः सदजायत ॥
ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿಯಾದವನು, ಕರ್ಮಾರನಂತೆ (ಲೋಹಗಾರ-ಶಿಲ್ಪಿಯಂತೆ), ಈ ರೂಪಗಳನ್ನು ಊದಿ ಒಂದಾಗಿಸಿದನು. ದೇವತೆಗಳ ಪೂರ್ವ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಸತ್ನಿಂದ ಸತ್ ಜನಿಸಿತು—ಅರೂಪದಿಂದ ಕ್ರಮವು ಉದಯವಾಯಿತು.
Mantra 3
देवानां युगे प्रथमेऽसतः सदजायत । तदाशा अन्वजायन्त तदुत्तानपदस्परि ॥
ದೇವತೆಗಳ ಮೊದಲ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಸತ್ನಿಂದ ಸತ್ ಉದಯವಾಯಿತು. ನಂತರ ಆಶೆಗಳ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಜನಿಸಿದವು; ಮತ್ತು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವ, ವಿಶಾಲ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಆಧಾರಪದಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು—ಅವುಗಳ ಸುತ್ತ ಲೋಕವು ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲದು.
Mantra 4
भूर्जज्ञ उत्तानपदो भुव आशा अजायन्त । अदितेर्दक्षो अजायत दक्षाद्वदितिः परि ॥
ವಿಶಾಲ ಪಾದಾಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೃಥಿವಿ ಜನಿಸಿತು; ಮಧ್ಯಲೋಕವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಆಶೆಯ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಜನಿಸಿದವು. ಅದಿತಿಯಿಂದ ದಕ್ಷನು (ರೂಪಿಸುವ ಬುದ್ಧಿ) ಉದ್ಭವಿಸಿದನು; ದಕ್ಷನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅದಿತಿಯೇ—ಅನಂತತೆ ತನ್ನದೇ ಸಮ್ಯಕ್-ರಚನಾ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪರಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
Mantra 5
अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः ॥
ಹೇ ದಕ್ಷ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅದಿತಿ ನಿಜವಾಗಿ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಜನಿಸಿದಳು; ಮತ್ತು ಅವಳ ನಂತರ ದೇವರುಗಳು ಜನಿಸಿದರು—ಶುಭಕರರು, ಅಮೃತಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತರಾದವರು, ಅನಂತ ವಿಸ್ತಾರದ ಸಂತಾನ.
Mantra 6
यद्देवा अदः सलिले सुसंरब्धा अतिष्ठत । अत्रा वो नृत्यतामिव तीव्रो रेणुरपायत ॥
ದೇವರುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಜಲಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಸಂಗಠಿತರಾಗಿ, ತತ್ಪರರಾಗಿ ನಿಂತಾಗ, ಆಗ—ನೃತ್ಯಿಸುವವರಂತೆ, ಏಕಾಗ್ರ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ—ನಿಮ್ಮ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಧೂಳಿನಂತ ಅಂಧಕಾರ ದೂರ ಸರಿಯಿತು; ಜಾಗೃತ ಚಲನದ ಮುಂದೆ ಆವರಣವು ಸಡಿಲಾಗಿ ಕಂಪಿಸಿತು.
Mantra 7
यद्देवा यतयो यथा भुवनान्यपिन्वत । अत्रा समुद्र आ गूळ्हमा सूर्यमजभर्तन ॥
ಯಾವಾಗ ದೇವರುಗಳು ಯತಿಗಳಂತೆ ಸಂಯಮಿತ ಸಾಧಕರಾಗಿ ಭುವನಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತುಂಬಿಸಿ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು, ಆಗ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅವರು ಹೊರತಂದರು—ಅಪಾರ ಆಳದ ಗುಹೆಯಿಂದ ಬೆಳಕನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
Mantra 8
अष्टौ पुत्रासो अदितेर्ये जातास्तन्वस्परि । देवाँ उप प्रैत्सप्तभिः परा मार्ताण्डमास्यत् ॥
ಅದಿತಿಯ ಎಂಟು ಪುತ್ರರು ಅವಳದೇ ತನುವಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದರು. ಏಳರನ್ನು ಜೊತೆದುಕೊಂಡು ಅವಳು ದೇವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು; ಆದರೆ ಎಂಟನೆಯವನಾದ ಮಾರ್ತಾಂಡನನ್ನು ಅವಳು ದೂರ ತಳ್ಳಿದಳು—ಅವನು ಇನ್ನೂ ಮರ್ಥ್ಯರೂಪವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ದೇವಸಭೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ.
Mantra 9
सप्तभिः पुत्रैरदितिरुप प्रैत्पूर्व्यं युगम् । प्रजायै मृत्यवे त्वत्पुनर्मार्ताण्डमाभरत् ॥
ಏಳು ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಅದಿತಿ ಪೂರ್ವ್ಯ ಯುಗದ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದಳು. ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಅವಳು ಮಾರ್ತಾಂಡನನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಂದಳು—ಪ್ರಜಾಜನ್ಮದ ಕಡೆಗೂ ಮರಣದ ಕಡೆಗೂ; ದೇಹಧಾರಣದಲ್ಲಿ ಮರ್ಥ್ಯ ತತ್ತ್ವವು ಪುನಃ ಪುನಃ ಮರಳಿ ಬಂದು, ಮರುಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ದೈವೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ತನಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
It reflects on how the Gods come into manifestation and how cosmic order (ṛta) is established. It uses the figures of Aditi and Dakṣa to express creation as an unfolding of infinity and organizing power.
The hymn presents a paradox to show that creation is not a simple one-way sequence. Dakṣa stands for formative intelligence, Aditi for unbounded wholeness, and their mutual relation expresses how order and infinity depend on each other in manifestation.
Mārtāṇḍa represents the mortal element within creation. His return “toward birth and toward death” conveys that mortality and repeated embodiment are part of the cosmic process until transformation and full realization are achieved.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.