Ayodhya KandaPrakarana 1020 Verses

Prakarana 10

त्याग-दीक्षा का सोपान: राजसुख-सम्पदा के मध्य ‘धर्म’ की पुकार, और ‘वियोग’ के भीतर ‘राम-पद-नेह’ का जागरण। यहाँ गृहस्थ-व्यवस्था (राजधर्म, पितृवचन, कुलमर्यादा) और परमार्थ (वैराग्य, विवेक, भक्ति) का निर्णायक संगम होता है—भक्त के भीतर ‘मोह-निद्रा’ टूटती है और वन-गमन ‘अन्तर-वन’ की साधना बनता है।

ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ರಸಾಧಾರ ಕರುಣ ಮತ್ತು ಶಾಂತದ ಅದ್ವೈತ-ಸಂಯೋಗ: ಕರುಣ—ಏಕೆಂದರೆ ‘ಧರ್ಮ’ದ ಜಯವೂ ಹೃದಯವನ್ನು ಚೀರಿಕೊಂಡೇ ಬರುತ್ತದೆ; ಶಾಂತ—ಏಕೆಂದರೆ ಅದೇ ವೇದನೆ ವಿವೇಕವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ-ಪಥವನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಪ್ರಸಂಗ (ಸೀಯ-ರಾಮರ ಶಯನ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪ್ರಹರಿ-ಭಾವ, ನಿಷಾದನ ಪ್ರೇಮ-ವಿಷಾದ) ‘ಮೋಹ-ನಿಶೆ’ಯ ರೂಪಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಉಪದೇಶ ಕರ್ಮ-ಫಲ, ಸ್ವಪ್ನ-ಜಾಗರಣ, ವಿಷಯ-ವಿರಾಗ ಮತ್ತು ರಾಮ-ಪದ-ನೇಹದ ಕಡೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ—ಇಲ್ಲಿ ತುಲಸಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ-ಸಂಧಿ (ನಿರ್ಗುಣ ಪರಮಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಗುಣ ಲೀಲೆ) ಸ್ಪಷ್ಟ: ರಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ; ಆದರೂ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಮನುಜ-ತನ ಧರಿಸಿ ಚರಿತ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಂತ್ರನ ರಾಜಾಜ್ಞೆ, ರಾಮನ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ, ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ಸಹಧರ್ಮಿಣೀ-ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ—ಈ ಮೂರು ಸೇರಿ ‘ತ್ಯಾಗ’ವನ್ನು ‘ಭಕ್ತಿ-ಸೋಪಾನ’ವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಖಂಡದ ಸ್ಥಾನ-ತತ್ತ್ವ: ಭಕ್ತಿ ಈಗ ಕೇವಲ ಭಾವವಲ್ಲ, ನಿರ್ಣಯರೂಪ ಸಾಧನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

Spoken translationRamcharitmanas Ayodhya Kanda, Prakarana 10

In this prakarana

People

  • RamaŚrī Rāma
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • Sumantra
  • SitaSītā
  • NishadaNiṣāda (Guha)
  • DasharathaDaśaratha
  • KakabhushundiSpeaksKākabhuśuṇḍi
  • GarudaListensGaruḍa

Verses

ಚೌಪಾಯಿ 90.1-4

उठे लखनु प्रभु सोवत जानी।कहि सचिवहि सोवन मृदु बानी।।

कछुक दूर सजि बान सरासन।जागन लगे बैठि बीरासन।।

गुँह बोलाइ पाहरू प्रतीती।ठावँ ठाँव राखे अति प्रीती।।

आपु लखन पहिं बैठेउ जाई।कटि भाथी सर चाप चढ़ाई।।

सोवत प्रभुहि निहारि निषादू।भयउ प्रेम बस ह्दयँ बिषादू।।

तनु पुलकित जलु लोचन बहई।बचन सप्रेम लखन सन कहई।।

भूपति भवन सुभायँ सुहावा।सुरपति सदनु न पटतर पावा।।

मनिमय रचित चारु चौबारे।जनु रतिपति निज हाथ सँवारे।।

uṭhe lakhanu prabhu sovata jānī |kahi sacivahi sovana mṛdu bānī ||

kachuka dūra saji bāna sarāsana |jāgana lage baiṭhi bīrāsana ||

gũha bolāi pāharū pratītī |ṭhāvã ṭhā̃va rākhe ati prītī ||

āpu lakhana pahiṁ baiṭheu jāī |kaṭi bhāthī sara cāpa caṛhāī ||

sovata prabhuhi nihāri niṣādū |bhayau prema basa hdayã biṣādū ||

tanu pulakita jalu locana bahaī |bacana saprema lakhana sana kahaī ||

bhūpati bhavana subhāyã suhāvā |surapati sadanu na paṭatara pāvā ||

manimaya racita cāru caubāre |janu ratipati nija hātha sãvāre ||

ಪ್ರಭು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವನೆಂದು ತಿಳಿದು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಎದ್ದನು, ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ ಮಂತ್ರಿಗೆ ನಿದ್ರಿಸಲು ಹೇಳಿದನು. ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಬಾಣ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ವೀರಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕಾವಲು ಕಾಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಗುಹ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಕಾವಲುಗಾರರನ್ನು ಕರೆದು, ಮಹಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಳ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು. ತಾನೇ ಹೋಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಬಳಿ ಕುಳಿತನು, ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಬಾಣದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಬಿಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಬಾಣ ಹೂಡಿ. ಪ್ರಭು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ನಿಷಾದ, ಪ್ರೀತಿಯ ವಶನಾಗಿ, ಹೃದಯ ವಿಷಾದದಿಂದ ತುಂಬಿತು. ದೇಹ ರೋಮಾಂಚಿತವಾಯಿತು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೀರು ಹರಿಯಿತು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು. ರಾಜನ ಭವನ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ; ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯ ಇಂದ್ರನ ನಿವಾಸವೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಲಾರದು. ಮಣಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸುಂದರ ಮೇಲ್ಮಾಳಿಗೆಗಳು, ಮನ್ಮಥ ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದಂತೆ.

ದೋಹಾ 90

सुचि सुबिचित्र सुभोगमय सुमन सुगंध सुबास।पलँग मंजु मनिदीप जहँ सब बिधि सकल सुपास।।⁠90।।

suci subicitra subhogamaya sumana sugaṁdha subāsa |palãga maṁju manidīpa jahã saba bidhi sakala supāsa ||⁠90||

ಅದು ಪವಿತ್ರವಾದದ್ದು, ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಅಲಂಕೃತವಾದದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಸುಖಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ಸುವಾಸನೆಯುಳ್ಳದ್ದು; ಅಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಸಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ರತ್ನದೀಪಗಳಿವೆ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳೂ ಇವೆ.

ಚೌಪಾಯಿ 91.1-4

बिबिध बसन उपधान तुराई।छीर फेन मृदु बिसद सुहाई।।

तहँ सिय रामु सयन निसि करहीं।निज छबि रति मनोज मदु हरहीं।।

ते सिय रामु साथरीं सोए।श्रमित बसन बिनु जाहिं न जोए।।

मातु पिता परिजन पुरबासी।सखा सुसील दास अरु दासी।।

जोगवहिं जिन्हहि प्रान की नाई।महि सोवत तेइ राम गोसाईं।।

पिता जनक जग बिदित प्रभाऊ।ससुर सुरेस सखा रघुराऊ।।

रामचंदु पति सो बैदेही।सोवत महि बिधि बाम न केही।।

सिय रघुबीर कि कानन जोगू।करम प्रधान सत्य कह लोगू।।

bibidha basana upadhāna turāī |chīra phena mṛdu bisada suhāī ||

tahã siya rāmu sayana nisi karahīṁ |nija chabi rati manoja madu harahīṁ ||

te siya rāmu sātharīṁ soe |śramita basana binu jāhiṁ na joe ||

mātu pitā parijana purabāsī |sakhā susīla dāsa aru dāsī ||

jogavahiṁ jinhahi prāna kī nāī |mahi sovata tei rāma gosāīṁ ||

pitā janaka jaga bidita prabhāū |sasura suresa sakhā raghurāū ||

rāmacaṁdu pati so baidehī |sovata mahi bidhi bāma na kehī ||

siya raghubīra ki kānana jogū |karama pradhāna satya kaha logū ||

ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ತಲೆದಿಂಬುಗಳು, ಹಾಸುಗಳು, ಮೃದುವಾದ, ಕಳಂಕರಹಿತ, ಸುಂದರ, ಹಾಲಿನ ನೊರೆಯಂತೆ ಬಿಳಿಯವು. ಅಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಾಮ ರಾತ್ರಿ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು, ತಮ್ಮ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ರತಿ ಮತ್ತು ಮನ್ಮಥನ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಅಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಾಮ ಈಗ ಹುಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾರೆ, ದಣಿದು, ಹೊದಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ, ನೋಡಲು ನೋವಾಗುವಂತೆ. ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಬಂಧುಗಳು, ನಗರ ನಿವಾಸಿಗಳು, ಸಜ್ಜನ ಸ್ನೇಹಿತರು, ಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಸೇವಕಿಯರು, ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣದಂತೆ ಯಾರನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದರೋ, ಆ ಸ್ವಾಮಿ ರಾಮ ಈಗ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ. ತಂದೆ ಜನಕ, ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಿಳಿದ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು; ಮಾವ ದಶರಥ, ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಇಂದ್ರನ ಸ್ನೇಹಿತ. ರಾಮಚಂದ್ರನೇ ಪತಿ, ಅವಳು ವೈದೇಹಿ; ಆದರೂ ಅವಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾಳೆ. ವಿಧಿ ಯಾರಿಗೆ ವೈರಿ ಅಲ್ಲ? ಸೀತೆಗೆ, ರಘುವಂಶದ ವೀರನಿಗೆ ಕಾಡು ತಕ್ಕದ್ದೇ? ಜನರು ಹೇಳುವ ಸತ್ಯ, ಕರ್ಮವೇ ಪ್ರಧಾನ ಎಂದು.

ದೋಹಾ 91

कैकयनंदिनि मंदमति कठिन कुटिलपनु कीन्ह।जेहीं रघुनंदन जानकिहि सुख अवसर दुखु दीन्ह।।⁠91।।

kaikayanaṁdini maṁdamati kaṭhina kuṭilapanu kīnha |jehīṁ raghunaṁdana jānakihi sukha avasara dukhu dīnha ||⁠91||

ಕೈಕೇಯ ದೇಶದ ರಾಜನ ಮಗಳು, ಮಂದಮತಿ, ಕಠಿಣವಾದ ಕುಟಿಲತನವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದಳು. ಅದರಿಂದ ರಘು ಕುಲದ ಆನಂದನಾದ ರಾಮನಿಗೆ, ಜಾನಕಿಗೆ ಸುಖದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಳು.

ಚೌಪಾಯಿ 92.1-4

भइ दिनकर कुल बिटप कुठारी।कुमति कीन्ह सब बिस्व दुखारी।।

भयउ बिषादु निषादहि भारी।राम सीय महि सयन निहारी।।

बोले लखन मधुर मृदु बानी।ग्यान बिराग भगति रस सानी।।

काहु न कोउ सुख दुख कर दाता।निज कृत करम भोग सबु भ्राता।।

जोग बियोग भोग भल मंदा।हित अनहित मध्यम भ्रम फंदा।।

जनमु मरनु जहँ लगि जग जालू।संपती बिपति करमु अरु कालू।।

धरनि धामु धनु पुर परिवारू।सरगु नरकु जहँ लगि ब्यवहारू।।

देखिअ सुनिअ गुनिअ मन माहीं।मोह मूल परमारथु नाहीं।।

bhai dinakara kula biṭapa kuṭhārī |kumati kīnha saba bisva dukhārī ||

bhayau biṣādu niṣādahi bhārī |rāma sīya mahi sayana nihārī ||

bole lakhana madhura mṛdu bānī |gyāna birāga bhagati rasa sānī ||

kāhu na kou sukha dukha kara dātā |nija kṛta karama bhoga sabu bhrātā ||

joga biyoga bhoga bhala maṁdā |hita anahita madhyama bhrama phaṁdā ||

janamu maranu jahã lagi jaga jālū |saṁpatī bipati karamu aru kālū ||

dharani dhāmu dhanu pura parivārū |saragu naraku jahã lagi byavahārū ||

dekhia sunia gunia mana māhīṁ |moha mūla paramārathu nāhīṁ ||

ಅವಳು ಸೂರ್ಯ ವಂಶವೆಂಬ ಮರಕ್ಕೆ ಕೊಡತಿಯಾದಳು; ಅವಳ ದುಷ್ಟ ಮನಸು ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿಸಿತು. ರಾಮ ಸೀತೆಯರು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ನಿಷಾದನಿಗೆ ಮಹಾ ದುಃಖ ಉಂಟಾಯಿತು. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಭಕ್ತಿ ರಸಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಧುರವಾದ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಯಾರಿಗೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಸುಖ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವರಲ್ಲ. ಸೋದರನೇ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಾವು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಯೋಗ ವಿಯೋಗಗಳು, ಅನುಭವಗಳು, ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಟ್ಟ, ಮಿತ್ರ, ಶತ್ರು, ಪರ: ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮೋಹದ ಬಲೆಗಳು. ಹುಟ್ಟು ಸಾವು, ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಬಲೆಗಳು, ಸಂಪತ್ತು ದುಃಖ, ಕರ್ಮ ಕಾಲ; ಭೂಮಿ, ಮನೆ, ಸಂಪತ್ತು, ನಗರ, ಕುಟುಂಬ, ಸ್ವರ್ಗ, ನರಕ, ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳು; ನೋಡಿದ್ದು, ಕೇಳಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದ್ದು ಯಾವುದೆಲ್ಲ: ಮೋಹವೇ ಅದಕ್ಕೆ ಮೂಲ, ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪರಮಾರ್ಥವಲ್ಲ.

ದೋಹಾ 92

सपनें होइ भिखारि नृप रंकु नाकपति होइ।जागें लाभु न हानि कछु तिमि प्रपंच जियँ जोइ।।⁠92।।

sapaneṁ hoi bhikhāri nṛpa raṁku nākapati hoi |jāgeṁ lābhu na hāni kachu timi prapaṁca jiyã joi ||⁠92||

ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಾಜ ಭಿಕ್ಷುಕನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬ ಬಡವ ಸ್ವರ್ಗದೊಡೆಯನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಲಾಭವಿಲ್ಲ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ನಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ಪ್ರಪಂಚದ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸು.

ಚೌಪಾಯಿ 93.1-4

अस बिचारि नहिं कीजअ रोसू।काहुहि बादि न देइअ दोसू।।

मोह निसाँ सबु सोवनिहारा।देखिअ सपन अनेक प्रकारा।।

एहिं जग जामिनि जागहिं जोगी।परमारथी प्रपंच बियोगी।।

जानिअ तबहिं जीव जग जागा।जब जब बिषय बिलास बिरागा।।

होइ बिबेकु मोह भ्रम भागा।तब रघुनाथ चरन अनुरागा।।

सखा परम परमारथु एहू।मन क्रम बचन राम पद नेहू।।

राम ब्रह्म परमारथ रूपा।अबिगत अलख अनादि अनूपा।।

सकल बिकार रहित गतभेदा।कहि नित नेति निरूपहिं बेदा।।

asa bicāri nahiṁ kījaa rosū |kāhuhi bādi na deia dosū ||

moha nisā̃ sabu sovanihārā |dekhia sapana aneka prakārā ||

ehiṁ jaga jāmini jāgahiṁ jogī |paramārathī prapaṁca biyogī ||

jānia tabahiṁ jīva jaga jāgā |jaba jaba biṣaya bilāsa birāgā ||

hoi bibeku moha bhrama bhāgā |taba raghunātha carana anurāgā ||

sakhā parama paramārathu ehū |mana krama bacana rāma pada nehū ||

rāma brahma paramāratha rūpā |abigata alakha anādi anūpā ||

sakala bikāra rahita gatabhedā |kahi nita neti nirūpahiṁ bedā ||

ಹೀಗೆ ಆಲೋಚಿಸಿ ಕೋಪ ಮಾಡಬಾರದು, ಯಾರಿಗೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ದೋಷ ಆರೋಪಿಸಬಾರದು. ಮೋಹವೆಂಬ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ನಿದ್ರಿಸುವವರೇ, ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಗತ್ತು ಎಂಬ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಜಾಗೃತರಾಗಿರುವರು, ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಬಯಸಿದವರು, ಪ್ರಪಂಚ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟವರು. ಒಂದು ಜೀವಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅವನು ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯ ವಿಲಾಸಗಳಿಂದ ವಿರಕ್ತನಾದಾಗ ಮಾತ್ರ. ಆಗ ವಿವೇಕ ಉಂಟಾಗಿ ಮೋಹದ ಭ್ರಮೆ ಓಡಿಹೋಗುವುದು, ಆಮೇಲೆ ರಘುನಾಥನ ಪಾದಕಮಲಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುರಾಗ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಗೆಳೆಯನೇ, ಇದೇ ಪರಮ ಪರಮಾರ್ಥ: ಮನಸ್ಸು, ಕ್ರಿಯೆ, ವಾಕ್ಕುಗಳಿಂದ ರಾಮನ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ. ರಾಮನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮಾರ್ಥದ ಸ್ವರೂಪ, ಅಱಿಯಲಾಗದವನು, ಕಾಣಲಾಗದವನು, ಆದಿ ಇಲ್ಲದವನು, ಹೋಲಿಕೆ ಇಲ್ಲದವನು. ಅವನು ಸಕಲ ವಿಕಾರಗಳಿಂದ ರಹಿತ, ಭೇದರಹಿತ; ವೇದಗಳು ಅವನನ್ನು ಇದಲ್ಲ, ಇದಲ್ಲ ಎಂದು ಎಂದಿಗೂ ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ.

ದೋಹಾ 93

भगत भूमि भूसुर सुरभि सुर हित लागि कृपाल।करत चरित धरि मनुज तनु सुनत मिटहि जग जाल।।⁠93।।

bhagata bhūmi bhūsura surabhi sura hita lāgi kṛpāla |karata carita dhari manuja tanu sunata miṭahi jaga jāla ||⁠93||

ಭಕ್ತರು, ಭೂಮಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಹಸುಗಳು, ದೇವತೆಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಕೃಪಾಳುವಾದ ಭಗವಂತನು ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಬಂಧನಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಚೌಪಾಯಿ 94.1-4

सखा समुझि अस परिहरि मोहु।सिय रघुबीर चरन रत होहू।।

कहत राम गुन भा भिनुसारा।जागे जग मंगल सुखदारा।।

सकल सोच करि राम नहावा।सुचि सुजान बट छीर मगावा।।

अनुज सहित सिर जटा बनाए।देखि सुमंत्र नयन जल छाए।।

हृदयँ दाहु अति बदन मलीना।कह कर जोरि बचन अति दीना।।

नाथ कहेउ अस कोसलनाथा।लै रथु जाहु राम कें साथा।।

बनु देखाइ सुरसरि अन्हवाई।आनेहु फेरि बेगि दोउ भाई।।

लखनु रामु सिय आनेहु फेरी।संसय सकल सँकोच निबेरी।।

sakhā samujhi asa parihari mohu |siya raghubīra carana rata hohū ||

kahata rāma guna bhā bhinusārā |jāge jaga maṁgala sukhadārā ||

sakala soca kari rāma nahāvā |suci sujāna baṭa chīra magāvā ||

anuja sahita sira jaṭā banāe |dekhi sumaṁtra nayana jala chāe ||

hṛdayã dāhu ati badana malīnā |kaha kara jori bacana ati dīnā ||

nātha kaheu asa kosalanāthā |lai rathu jāhu rāma keṁ sāthā ||

banu dekhāi surasari anhavāī |ānehu pheri begi dou bhāī ||

lakhanu rāmu siya ānehu pherī |saṁsaya sakala sãkoca niberī ||

ಗೆಳೆಯನೇ, ಇದನ್ನು ಅರಿತು ನಿನ್ನ ಮೋಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಘುವಂಶದ ವೀರನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇರು. ಅವನು ರಾಮನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ಬೆಳಕು ಮೂಡಿತು, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸುಖ ಮತ್ತು ಮಂಗಳವನ್ನು ಕೊಡುವವರು ಎಚ್ಚತ್ತರು. ರಾಮ ಎಲ್ಲ ಶುದ್ಧಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದನು; ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಆತನು ಆಲದ ಮರದ ಹಾಲನ್ನು ತರಿಸಿಕೊಂಡನು. ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಡೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಸುಮಂತ್ರನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿತು. ಅವನ ಹೃದಯ ಮಹಾವೇದನೆಯಿಂದ ಸುಡುತ್ತಿತ್ತು, ಮುಖ ವಾಡಿತ್ತು; ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿನಮ್ರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. "ಸ್ವಾಮಿ, ಕೋಸಲ ದೇಶದ ರಾಜ ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ರಥವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗು.' 'ಅವರಿಗೆ ಕಾಡನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ಬೇಗನೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು.' 'ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ರಾಮ, ಸೀತೆ ಇವರನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು, ಅವರ ಎಲ್ಲ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ಸಂಕೋಚಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ.'"

ದೋಹಾ 94

नृप अस कहेउ गोसाईं जस कहइ करौं बलि सोइ।करि बिनती पायन्ह परेउ दीन्ह बाल जिमि रोइ।।⁠94।।

nṛpa asa kaheu gosāīṁ jasa kahai karauṁ bali soi |kari binatī pāyanha pareu dīnha bāla jimi roi ||⁠94||

"ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು, ಸ್ವಾಮಿ; ನೀವು ಹೇಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ನಿಮಗೆ ನಾನು ಬಲಿಯಾಗುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡು, ಸುಮಂತ್ರನು ರಾಮನ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು, ಮಗುವಿನಂತೆ ಅತ್ತನು.

ಚೌಪಾಯಿ 95.1-4

तात कृपा करि कीजिअ सोई।जातें अवध अनाथ न होई।।

मंत्रहि राम उठाइ प्रबोधा।तात धरम मतु तुम्ह सबु सोधा।।

सिबि दधीचि हरिचंद नरेसा।सहे धरम हित कोटि कलेसा।।

रंतिदेव बलि भूप सुजाना।धरमु धरेउ सहि संकट नाना।।

धरमु न दूसर सत्य समाना।आगम निगम पुरान बखाना।।

मैं सोइ धरमु सुलभ करि पावा।तजें तिहूँ पुर अपजसु छावा।।

संभावित कहुँ अपजस लाहू।मरन कोटि सम दारुन दाहू।।

तुम्ह सन तात बहुत का कहऊँ।दिएँ उतरु फिरि पातकु लहऊँ।।

tāta kṛpā kari kījia soī |jāteṁ avadha anātha na hoī ||

maṁtrahi rāma uṭhāi prabodhā |tāta dharama matu tumha sabu sodhā ||

sibi dadhīci haricaṁda naresā |sahe dharama hita koṭi kalesā ||

raṁtideva bali bhūpa sujānā |dharamu dhareu sahi saṁkaṭa nānā ||

dharamu na dūsara satya samānā |āgama nigama purāna bakhānā ||

maiṁ soi dharamu sulabha kari pāvā |tajeṁ tihū̃ pura apajasu chāvā ||

saṁbhāvita kahũ apajasa lāhū |marana koṭi sama dāruna dāhū ||

tumha sana tāta bahuta kā kahaū̃ |diẽ utaru phiri pātaku lahaū̃ ||

ತಂದೆಯೇ, ಕೃಪೆ ತೋರಿ ಅಂತಹುದನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅದರಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯು ರಕ್ಷಕನಿಲ್ಲದೆ ಆಗದಿರಲಿ. ರಾಮನು ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು: ತಂದೆಯೇ, ಧರ್ಮದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀವು ಅರಸಿ ಅರಿತಿದ್ದೀರಿ. ಶಿಬಿ, ದಧೀಚಿ, ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಟಿ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿದರು. ರಂತಿದೇವ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿ ರಾಜ ಬಲಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರು. ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ; ಆಗಮ, ನಿಗಮ, ಪುರಾಣಗಳು ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಾನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ; ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಹರಡುವುದು. ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಿಗೆ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಲಭಿಸುವುದು ಕೋಟಿ ಮರಣಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಭಯಂಕರ ದಹನ. ತಂದೆಯೇ, ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಲಿ? ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟರೆ ಮತ್ತೆ ಪಾಪವನ್ನೇ ಪಡೆಯುವೆ.

ದೋಹಾ 95

पितु पद गहि कहि कोटि नति बिनय करब कर जोरि।चिंता कवनिहु बात कै तात करिअ जनि मोरि।।⁠95।।

pitu pada gahi kahi koṭi nati binaya karaba kara jori |ciṁtā kavanihu bāta kai tāta karia jani mori ||⁠95||

ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕೋಟಿ ಬಾರಿ ನಮಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಬೇಡು: ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯೇ, ಚಿಂತಿಸಬೇಡ ಎಂದು.

ಚೌಪಾಯಿ 96.1-4

तुम्ह पुनि पितु सम अति हित मोरें।बिनती करउँ तात कर जोरें।।

सब बिधि सोइ करतब्य तुम्हारें।दुख न पाव पितु सोच हमारें।।

सुनि रघुनाथ सचिव संबादू।भयउ सपरिजन बिकल निषादू।।

पुनि कछु लखन कही कटु बानी।प्रभु बरजे बड़ अनुचित जानी।।

सकुचि राम निज सपथ देवाई।लखन सँदेसु कहिअ जनि जाई।।

कह सुमंत्रु पुनि भूप सँदेसू।सहि न सकिहि सिय बिपिन कलेसू।।

जेहि बिधि अवध आव फिरि सीया।सोइ रघुबरहि तुम्हहि करनीया।।

नतरु निपट अवलंब बिहीना।मैं न जिअब जिमि जल बिनु मीना।।

tumha puni pitu sama ati hita moreṁ |binatī karaũ tāta kara joreṁ ||

saba bidhi soi karatabya tumhāreṁ |dukha na pāva pitu soca hamāreṁ ||

suni raghunātha saciva saṁbādū |bhayau saparijana bikala niṣādū ||

puni kachu lakhana kahī kaṭu bānī |prabhu baraje baṛa anucita jānī ||

sakuci rāma nija sapatha devāī |lakhana sãdesu kahia jani jāī ||

kaha sumaṁtru puni bhūpa sãdesū |sahi na sakihi siya bipina kalesū ||

jehi bidhi avadha āva phiri sīyā |soi raghubarahi tumhahi karanīyā ||

nataru nipaṭa avalaṁba bihīnā |maiṁ na jiaba jimi jala binu mīnā ||

ನೀನು ನನಗೆ ತಂದೆಯಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದವನು; ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿನಗೆ ಈ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ನೀನು ಮಾಡಬೇಕಾದ್ದು: ನಮ್ಮ ಕಾರಣದಿಂದ ನನ್ನ ತಂದೆ ದುಃಖ ಪಡಬಾರದು. ರಘುನಾಥ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಿಷಾದ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿವಾರ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಕೆಲವು ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು; ಆದರೆ ಪ್ರಭು ಅವು ಅತ್ಯಂತ ಅನುಚಿತವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವನನ್ನು ತಡೆದನು. ರಾಮ ಸಂಕೋಚಗೊಂಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಿಸಿದನು: ಹೋಗಿ ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಡ. ಸುಮಂತ್ರ ನಂತರ ರಾಜನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು: ಸೀತೆ ಕಾಡಿನ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲಾರಳು. ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬರಬಹುದೋ, ಅದೇ, ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ಮಾಡಬೇಕಾದ್ದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ, ನೀರಿಲ್ಲದ ಮೀನಿನಂತೆ, ನಾನು ಬದುಕಲಾರೆ.

ದೋಹಾ 96

मइकें ससरें सकल सुख जबहिं जहाँ मनु मान।तँह तब रहिहि सुखेन सिय जब लगि बिपति बिहान।।⁠96।।

maikeṁ sasareṁ sakala sukha jabahiṁ jahā̃ manu māna |tãha taba rahihi sukhena siya jaba lagi bipati bihāna ||⁠96||

ತವರು ಮನೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಮಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸುಖಗಳಿವೆ; ಎಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೋ, ಅಲ್ಲಿ ಆಗ ಈ ಆಪತ್ತು ಕಳೆಯುವವರೆಗೆ ಸೀತೆ ಸುಖದಿಂದ ಇರಲಿ.

ಚೌಪಾಯಿ 97.1-4

बिनती भूप कीन्ह जेहि भाँती।आरति प्रीति न सो कहि जाती।।

पितु सँदेसु सुनि कृपानिधाना।सियहि दीन्ह सिख कोटि बिधाना।।

सासु ससुर गुर प्रिय परिवारू।फिरतु त सब कर मिटै खभारू।।

सुनि पति बचन कहति बैदेही।सुनहु प्रानपति परम सनेही।।

प्रभु करुनामय परम बिबेकी।तनु तजि रहति छाँह किमि छेंकी।।

प्रभा जाइ कहँ भानु बिहाई।कहँ चंद्रिका चंदु तजि जाई।।

पतिहि प्रेममय बिनय सुनाई।कहति सचिव सन गिरा सुहाई।।

तुम्ह पितु ससुर सरिस हितकारी।उतरु देउँ फिरि अनुचित भारी।।

binatī bhūpa kīnha jehi bhā̃tī |ārati prīti na so kahi jātī ||

pitu sãdesu suni kṛpānidhānā |siyahi dīnha sikha koṭi bidhānā ||

sāsu sasura gura priya parivārū |phiratu ta saba kara miṭai khabhārū ||

suni pati bacana kahati baidehī |sunahu prānapati parama sanehī ||

prabhu karunāmaya parama bibekī |tanu taji rahati chā̃ha kimi cheṁkī ||

prabhā jāi kahã bhānu bihāī |kahã caṁdrikā caṁdu taji jāī ||

patihi premamaya binaya sunāī |kahati saciva sana girā suhāī ||

tumha pitu sasura sarisa hitakārī |utaru deũ phiri anucita bhārī ||

ರಾಜನು ಹೇಗೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡನೋ, ಆ ವೇದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗದು. ತಂದೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕರುಣೆಯ ಭಂಡಾರವಾದ ಪ್ರಭು, ಸೀತೆಗೆ ಕೋಟಿ ವಿಧಗಳಿಂದ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದರು. ನೀನು ಹಿಂದಿರುಗಿದರೆ, ಅತ್ತೆ, ಮಾವ, ಗುರು, ಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬೀಕರ ಚಿಂತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕಳೆಯುವುದು. ಗಂಡನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವೈದೇಹಿ ಹೇಳಿದಳು: ಕೇಳಿ, ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಪತಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದವನೇ. ನನ್ನ ಪ್ರಭೂ, ನೀನು ಕರುಣಾಮಯ, ಪರಮ ವಿವೇಕಿ. ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನೆರಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತಡೆದಿಡಲು ಸಾಧ್ಯ? ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ಚಂದ್ರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಚಂದ್ರಕಾಂತಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ಗಂಡನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ಮಂತ್ರಿಗೆ ಮನೋಹರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದಳು. ನೀನು ನನ್ನ ತಂದೆ, ಮಾವನಂತೆ ಹಿತಕಾರಿ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅನುಚಿತ.

ದೋಹಾ 97

आरति बस सनमुख भइउँ बिलगु न मानब तात।आरजसुत पद कमल बिनु बादि जहाँ लगि नात।।⁠97।।

ārati basa sanamukha bhaiũ bilagu na mānaba tāta |ārajasuta pada kamala binu bādi jahā̃ lagi nāta ||⁠97||

ದುಃಖದಿಂದ ಆವಿಷ್ಟನಾಗಿ, ಎದುರಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದೆ; ಅದನ್ನು ಕೆಟ್ಟದ್ದೆಂದು ತಗೊಳ್ಳಬೇಡ, ಪ್ರಿಯ ತಂದೆ. ಆ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಬಂಧಗಳು ನಿರುಪಯುಕ್ತ.

ಚೌಪಾಯಿ 98.1-4

पितु बैभव बिलास मैं डीठा।नृप मनि मुकुट मिलित पद पीठा।।

सुखनिधान अस पितु गृह मोरें।पिय बिहीन मन भाव न भोरें।।

ससुर चक्कवइ कोसलराऊ।भुवन चारिदस प्रगट प्रभाऊ।।

आगें होइ जेहि सुरपति लेई।अरध सिंघासन आसनु देई।।

ससुरु एतादृस अवध निवासू।प्रिय परिवारु मातु सम सासू।।

बिनु रघुपति पद पदुम परागा।मोहि केउ सपनेहुँ सुखद न लागा।।

अगम पंथ बनभूमि पहारा।करि केहरि सर सरित अपारा।।

कोल किरात कुरंग बिहंगा।मोहि सब सुखद प्रानपति संगा।।

pitu baibhava bilāsa maiṁ ḍīṭhā |nṛpa mani mukuṭa milita pada pīṭhā ||

sukhanidhāna asa pitu gṛha moreṁ |piya bihīna mana bhāva na bhoreṁ ||

sasura cakkavai kosalarāū |bhuvana cāridasa pragaṭa prabhāū ||

āgeṁ hoi jehi surapati leī |aradha siṁghāsana āsanu deī ||

sasuru etādṛsa avadha nivāsū |priya parivāru mātu sama sāsū ||

binu raghupati pada paduma parāgā |mohi keu sapanehũ sukhada na lāgā ||

agama paṁtha banabhūmi pahārā |kari kehari sara sarita apārā ||

kola kirāta kuraṁga bihaṁgā |mohi saba sukhada prānapati saṁgā ||

ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಯ ವೈಭವವನ್ನು ಸುಖಗಳನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ, ಅಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಮಣಿಮಕುಟಗಳು ಆತನ ಪಾದಪೀಠದ ಸುತ್ತ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಅಂತಹದು ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆ, ಸುಖದ ನಿಧಿ, ಆದರೆ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯನಿಲ್ಲದೆ ಅದು ನನ್ನ ಮನಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಒಂದಿಷ್ಟು ಸಹ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮಾವ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಕೋಸಲ ದೇಶದ ರಾಜ, ಆತನ ಕೀರ್ತಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹರಡಿದೆ. ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸಂಧಿಸುವಾಗ, ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಇಂದ್ರ ಆತನನ್ನು ಕರೆದು, ತನ್ನ ಸಿಂಹಾಸನದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಆಸನವಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ನನ್ನ ಮಾವ, ಅಯೋಧ್ಯೆ ನನ್ನ ವಾಸಸ್ಥಳ; ನನ್ನ ಕುಟುಂಬ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು, ನನ್ನ ಅತ್ತೆ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ತಾಯಿಯಂತಿದ್ದಾಳೆ. ಆದರೂ ರಘುಪತಿಯ ಪದ್ಮ ಪಾದಗಳ ಧೂಳಿಲ್ಲದೆ, ಯಾವುದೂ ನನಗೆ ಸುಖದಾಯಕವೆಂದು ತೋರಲಿಲ್ಲ, ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ದಾರಿ ದಾಟಲಾಗದ್ದು, ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ಅಪಾರವಾದ ನದಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಕೋಲರು, ಕಿರಾತರು, ಜಿಂಕೆಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು: ಇವೆಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವಾಗ ನನಗೆ ಸುಖದಾಯಕವಾಗಿವೆ.

ದೋಹಾ 98

सासु ससुर सन मोरि हुँति बिनय करबि परि पायँ।मोर सोचु जनि करिअ कछु मैं बन सुखी सुभायँ।।⁠98।।

sāsu sasura sana mori hũti binaya karabi pari pāyã |mora socu jani karia kachu maiṁ bana sukhī subhāyã ||⁠98||

ನನ್ನ ಅತ್ತೆ ಮತ್ತು ಮಾವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ನನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸು. ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಚಿಂತೆ ಮಾಡಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವತಃ ಸುಖಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ಚೌಪಾಯಿ 99.1-4

प्राननाथ प्रिय देवर साथा।बीर धुरीन धरें धनु भाथा।।

नहिं मग श्रमु भ्रमु दुख मन मोरें।मोहि लगि सोचु करिअ जनि भोरें।।

सुनि सुमंत्रु सिय सीतलि बानी।भयउ बिकल जनु फनि मनि हानी।।

नयन सूझ नहिं सुनइ न काना।कहि न सकइ कछु अति अकुलाना।।

राम प्रबोधु कीन्ह बहु भाँति।तदपि होति नहिं सीतलि छाती।।

जतन अनेक साथ हित कीन्हे।उचित उतर रघुनंदन दीन्हे।।

मेटि जाइ नहिं राम रजाई।कठिन करम गति कछु न बसाई।।

राम लखन सिय पद सिरु नाई।फिरेउ बनिक जिमि मूर गवाँई।।

prānanātha priya devara sāthā |bīra dhurīna dhareṁ dhanu bhāthā ||

nahiṁ maga śramu bhramu dukha mana moreṁ |mohi lagi socu karia jani bhoreṁ ||

suni sumaṁtru siya sītali bānī |bhayau bikala janu phani mani hānī ||

nayana sūjha nahiṁ sunai na kānā |kahi na sakai kachu ati akulānā ||

rāma prabodhu kīnha bahu bhā̃ti |tadapi hoti nahiṁ sītali chātī ||

jatana aneka sātha hita kīnhe |ucita utara raghunaṁdana dīnhe ||

meṭi jāi nahiṁ rāma rajāī |kaṭhina karama gati kachu na basāī ||

rāma lakhana siya pada siru nāī |phireu banika jimi mūra gavā̃ī ||

ನನ್ನ ಪ್ರಾಣನಾಥನು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯ ದೇವರು ನನ್ನ ಜೊತೆ ಇರಲಿ, ಇಬ್ಬರೂ ವೀರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಬಿಲ್ಲು ಬತ್ತಳಿಕೆ ಧರಿಸಿ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಆಯಾಸವಿಲ್ಲ, ಗೊಂದಲವಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖವಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ಚಿಂತಿಸಬೇಡ. ಸೀತೆಯ ತಂಪಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸುಮಂತ್ರನು ಕಲಕ್ಕಿಹೋದನು, ಮಣಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸರ್ಪದಂತೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ನೋಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಕಿವಿಗಳು ಕೇಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಅತ್ಯಂತ ಕಲಕ್ಕಿಹೋದನು. ರಾಮನು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳಿದನು, ಆದರೂ ಅವನ ಎದೆ ತಂಪಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಜೊತೆ ಹೋಗಲು ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು, ರಘುನಂದನನು ಒಂದೊಂದಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದನು. ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರಲಾಗದು; ವಿಧಿಯ ಗತಿ ಕಠಿಣ, ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆಯವರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ತಲೆ ಬಾಗಿ, ಮೂಲಧನ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವಣಿಕನಂತೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದನು.

ದೋಹಾ 99

रथ हाँकेउ हय राम तन हेरि हेरि हिहिनाहिं।देखि निषाद बिषादबस धुनहिं सीस पछिताहिं।।⁠99।।

ratha hā̃keu haya rāma tana heri heri hihināhiṁ |dekhi niṣāda biṣādabasa dhunahiṁ sīsa pachitāhiṁ ||⁠99||

ರಥವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಓಡಿಸಿದಾಗ, ಕುದುರೆಗಳು ರಾಮನ ದೇಹವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ನಿಷಾದರು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿ, ತಮ್ಮ ತಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ವಿಷಾದಿಸಿದರು.

Frequently Asked Questions

परम्परागत मान्यता अनुसार इस खण्ड का पाठ ‘मोह-भ्रम’ शान्त करता है, वैराग्य-विवेक जगाता है, और ‘राम-पद-नेह’ दृढ़ करता है—विशेषतः गृहस्थ-धर्म में रहकर भी त्याग-बुद्धि और शरणागति की सिद्धि देता है (लक्ष्मण-उपदेश: ‘जागें लाभु न हानि…’ तथा ‘मन क्रम बचन राम पद नेहू’ के भावानुसार)।

सामान्य मानस-परम्परा में इस प्रकार के वैराग्य/शरणागति प्रसंगों पर ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम) का संकीर्तन-सम्पुट प्रचलित है; कुछ पाठ-परम्पराओं में ‘राम रामेति रामेति…’ नाम-सम्पुट भी जोड़ा जाता है (स्थानीय संप्रदाय/पाठ-रीति अनुसार)।

Ask anything about Prakarana 10 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play