Prakarana 10

Verse 184 (चौपाई)

उठे लखनु प्रभु सोवत जानी। कहि सचिवहि सोवन मृदु बानी।। कछुक दूर सजि बान सरासन। जागन लगे बैठि बीरासन।। गुँह बोलाइ पाहरू प्रतीती। ठावँ ठाँव राखे अति प्रीती।। आपु लखन पहिं बैठेउ जाई। कटि भाथी सर चाप चढ़ाई।। सोवत प्रभुहि निहारि निषादू। भयउ प्रेम बस ह्दयँ बिषादू।। तनु पुलकित जलु लोचन बहई। बचन सप्रेम लखन सन कहई।। भूपति भवन सुभायँ सुहावा। सुरपति सदनु न पटतर पावा।। मनिमय रचित चारु चौबारे। जनु रतिपति निज हाथ सँवारे।।

இறைவன் உறங்குவதை அறிந்து லட்சுமணன் எழுந்தான், மேலும் மென்மையான குரலில் மந்திரியிடம் பேசி, அவரை ஓய்வெடுக்கச் சொன்னான். அவன் தனது வில் மற்றும் அம்பு பெட்டியை எடுத்துக்கொண்டு சற்று தூரத்தில் அமர்ந்து, போர்வீரனின் ஆசனத்தில் அமர்ந்து காவல் செய்யத் தொடங்கினான். குகன் நம்பிக்கையான ஒரு படகோட்டியை அழைத்து, அவனை பெரும் அன்புடன் பல இடங்களில் தங்கச் செய்தான். லட்சுமணனே சென்று அருகில் அமர்ந்தான், அவனது இடையில் அம்பு பெட்டியும், வில்லும் நாண் எழுந்த நிலையிலும் இருந்தது. இறைவன் உறங்குவதைக் கண்ட நிஷாதன் அவரை உற்று நோக்கினான்; அவனது இதயம் அன்பால் ஊடுருவப்பட்டு, மென்மையில் கரைந்தது. அவனது உடல் பேரானந்தத்தால் சிலிர்த்தது, கண்களிலிருந்து கண்ணீர் வழிந்தது, மேலும் அவன் லட்சுமணனிடம் அன்புடன் பேசினான். "அரசனின் அரண்மனை இயற்கையாலேயே அழகானது; தேவர்களின் அரசனின் இருப்பிடம் கூட அதற்கு நிகராகாது. அதன் அழகிய மாடங்கள், மாணிக்கங்களால் செய்யப்பட்டவை, காமதேவனே தன் கைகளால் உருவாக்கியது போல் தோற்றமளிக்கின்றன."

Verse 185 (दोहा/सोरठा)

सुचि सुबिचित्र सुभोगमय सुमन सुगंध सुबास। पलँग मंजु मनिदीप जहँ सब बिधि सकल सुपास।।90।।

தூய்மையானது, மிகவும் அழகானது, இன்பங்களால் நிரம்பியது, நறுமணமுள்ள மலர்களுடன் இனிமையான நறுமணம் கமழும்; அழகிய படுக்கை, விளக்குகள், அங்கே எல்லாமே முழுமையாக சிறப்பாக உள்ளது.

Verse 186 (चौपाई)

बिबिध बसन उपधान तुराई। छीर फेन मृदु बिसद सुहाई।। तहँ सिय रामु सयन निसि करहीं। निज छबि रति मनोज मदु हरहीं।। ते सिय रामु साथरीं सोए। श्रमित बसन बिनु जाहिं न जोए।। मातु पिता परिजन पुरबासी। सखा सुसील दास अरु दासी।। जोगवहिं जिन्हहि प्रान की नाई। महि सोवत तेइ राम गोसाईं।। पिता जनक जग बिदित प्रभाऊ। ससुर सुरेस सखा रघुराऊ।। रामचंदु पति सो बैदेही। सोवत महि बिधि बाम न केही।। सिय रघुबीर कि कानन जोगू। करम प्रधान सत्य कह लोगू।।

பலவகையான ஆடைகளும் மெத்தைகளும் ஏற்பாடு செய்யப்பட்டிருந்தன; பால் போன்ற வெண்ணிற நுரை, மென்மையானதும் வெண்மையானதுமாக, அதை அழகாக்கியது. அங்கே சீதையும் ராமரும் இரவை ஓய்வில் கழித்தனர்; அவர்களது அழகால் காமதேவனின் போதையையே நீக்கினர். அந்த இருவரும், சீதையும் ராமரும், ஒரே படுக்கையில் உறங்கினர்; அவர்களது ஆடைகள் அணிந்து சுருண்டிருந்தன, ஆனால் அவர்கள் மாற்றம் தேடவில்லை. தாய், தந்தை, உறவினர்கள், நகர மக்கள்; நண்பர்கள், நல்லொழுக்கமுள்ளவர்கள், பணியாட்கள் மற்றும் பணிப்பெண்கள். தங்கள் உயிரைப் போலவே பெறுமதியாகக் கருதியவர்கள், அந்த தரையில் இறைவன் ராமர் உறங்கினார். அவளது தந்தை ஜனகன், தனது வலிமைக்காக உலகம் முழுவதும் புகழ்பெற்றவர்; அவளது மாமனார் தேவர்களின் அரசர், அவளது நண்பர் ரகுகுலத்தின் இறைவன். ராமசந்திரன் விதேக மகளின் கணவர்; அவள் தரையில் உறங்கிக்கொண்டிருந்தபோது, யாரும் அவளுக்கு நிகராக இல்லை. சீதையும் ரகுவீரனும் காட்டிற்கு ஏற்றவர்களா என்று மக்கள் கூறுகின்றனர்: "செயல்களே முதன்மையானவை, இதுவே உண்மை."

Verse 187 (दोहा/सोरठा)

कैकयनंदिनि मंदमति कठिन कुटिलपनु कीन्ह। जेहीं रघुनंदन जानकिहि सुख अवसर दुखु दीन्ह।।91।।

கைகேயியின் மகள் மடமையானவள், கடுமையான மற்றும் வஞ்சகமான சூழ்ச்சியைச் செய்தாள்; அதன் மூலம் ரகுகுலத்தின் மகிழ்ச்சிக்கும் ஜானகிக்கும் மகிழ்ச்சியான தருணத்திலேயே துன்பத்தைக் கொடுத்தாள்.

Verse 188 (चौपाई)

भइ दिनकर कुल बिटप कुठारी। कुमति कीन्ह सब बिस्व दुखारी।। भयउ बिषादु निषादहि भारी। राम सीय महि सयन निहारी।। बोले लखन मधुर मृदु बानी। ग्यान बिराग भगति रस सानी।। काहु न कोउ सुख दुख कर दाता। निज कृत करम भोग सबु भ्राता।। जोग बियोग भोग भल मंदा। हित अनहित मध्यम भ्रम फंदा।। जनमु मरनु जहँ लगि जग जालू। संपती बिपति करमु अरु कालू।। धरनि धामु धनु पुर परिवारू। सरगु नरकु जहँ लगि ब्यवहारू।। देखिअ सुनिअ गुनिअ मन माहीं। मोह मूल परमारथु नाहीं।।

அவள் சூரிய குலத்தின் மரத்தை வெட்டிவீழ்த்திய கோடாரியானாள்; அவளது தீய ஆலோசனை உலகம் முழுவதும் துன்பத்தை ஏற்படுத்தியது. நிஷாதனுக்குப் பெரும் துயரம் ஏற்பட்டது; ராமரும் சீதையும் தரையில் உறங்குவதைக் கண்டான். லட்சுமணன் இனிமையான மென்மையான குரலில் பேசினான், ஞானம், பற்றற்ற தன்மை மற்றும் பக்தியின் சுவையுடன். யாரும் மற்றவருக்கு மகிழ்ச்சி அல்லது துன்பத்தைக் கொடுப்பவர் அல்ல; சகோதரா, நீ உன் சொந்த செயல்களின் பயனையே அனுபவிக்கிறாய். சந்திப்பு, பிரிவு, இன்பம், நன்மை மற்றும் தீமை; ஆதாயமும் இழப்பும் மாயையின் வலைகள். பிறப்பும் இறப்பும், உலகின் வலை நீடிக்கும் வரை; வளமும் இன்னலும் விதியும் காலமும். பூமி, இல்லம், செல்வம், நகரம் மற்றும் குடும்பம்; சொர்க்கமும் நரகமும், உலகியல் விவகாரங்கள் நடக்கும் வரை. காணப்படுவது, கேட்கப்படுவது அல்லது மனதில் நினைக்கப்படுவது எதுவாக இருந்தாலும், மாயையின் வேரில் உயர்ந்த நன்மை இல்லை.

Verse 189 (दोहा/सोरठा)

सपनें होइ भिखारि नृप रंकु नाकपति होइ। जागें लाभु न हानि कछु तिमि प्रपंच जियँ जोइ।।92।।

கனவில் ஒரு அரசன் பிச்சைக்காரனாகலாம், ஒரு பிச்சைக்காரன் அரசனாகலாம்; அவன் விழித்தபோது, ஆதாயமும் இல்லை, இழப்பும் இல்லை. இவ்வாறே ஆன்மாவைச் சிக்க வைக்கும் இந்த உலக மாயை இருக்கிறது.

Verse 190 (चौपाई)

अस बिचारि नहिं कीजअ रोसू। काहुहि बादि न देइअ दोसू।। मोह निसाँ सबु सोवनिहारा। देखिअ सपन अनेक प्रकारा।। एहिं जग जामिनि जागहिं जोगी। परमारथी प्रपंच बियोगी।। जानिअ तबहिं जीव जग जागा। जब जब बिषय बिलास बिरागा।। होइ बिबेकु मोह भ्रम भागा। तब रघुनाथ चरन अनुरागा।। सखा परम परमारथु एहू। मन क्रम बचन राम पद नेहू।। राम ब्रह्म परमारथ रूपा। अबिगत अलख अनादि अनूपा।। सकल बिकार रहित गतभेदा। कहि नित नेति निरूपहिं बेदा।

இவ்வாறு சிந்தித்து, கோபம் கொள்ளாதீர்கள், யார் மீதும் வீணாகக் குற்றம் சாட்டாதீர்கள். மாயையின் இரவில் அனைவரும் உறங்குபவர்களே; அவர்கள் பலவிதமான கனவுகளைக் காண்கிறார்கள். இந்த உலகில், யோகிகள் மட்டுமே விழிப்புடன் இருக்கிறார்கள்; உயர்ந்த உண்மையைத் தேடுபவர்கள் உலகியல் மாயையிலிருந்து பற்றற்றவர்கள். உணர்வுப் பொறிகளின் இன்பங்களிலிருந்து விலகும்போது மட்டுமே ஆன்மா உலகில் விழிப்புடன் இருப்பதாக அறிந்துகொள்ளுங்கள். பகுத்தறிவு தோன்றி மாயையின் மயக்கம் ஓடிவிடும்போது, அப்போது ரகுநாதனின் திருவடிகளில் அன்பு ஏற்படுகிறது. நண்பா, இதுவே உயர்ந்த நன்மை: மனதாலும் செயலாலும் வார்த்தையாலும் ராமரின் திருவடிகளை நேசிப்பது. ராமரே பரம்பொருள், உயர்ந்த நன்மையின் வடிவம், அறியமுடியாதவர், வெளிப்படையற்றவர், ஆதியற்றவர், ஒப்பற்றவர். அவர் எல்லாத் தீட்டுகளிலிருந்தும் விடுபட்டவர், எல்லா வேறுபாடுகளையும் கடந்தவர்; வேதங்கள் எப்போதும் அவரை "இதுவல்ல, இதுவல்ல" என்று விவரிக்கின்றன.

Verse 191 (दोहा/सोरठा)

भगत भूमि भूसुर सुरभि सुर हित लागि कृपाल। करत चरित धरि मनुज तनु सुनत मिटहि जग जाल।।93।।

இரக்கமுள்ளவரே, பக்தர்களின், பூமியின், தேவர்களின் மற்றும் பசுக்களின் நன்மைக்காக, நீங்கள் மனித உடல் எடுத்து உங்கள் தெய்வீக விளையாட்டை நிகழ்த்துகிறீர்கள்; அதைக் கேட்பதால், உலகின் வலைகள் அழிக்கப்படுகின்றன.

Verse 192 (चौपाई)

सखा समुझि अस परिहरि मोहु। सिय रघुबीर चरन रत होहू।। कहत राम गुन भा भिनुसारा। जागे जग मंगल सुखदारा।। सकल सोच करि राम नहावा। सुचि सुजान बट छीर मगावा।। अनुज सहित सिर जटा बनाए। देखि सुमंत्र नयन जल छाए।। हृदयँ दाहु अति बदन मलीना। कह कर जोरि बचन अति दीना।। नाथ कहेउ अस कोसलनाथा। लै रथु जाहु राम कें साथा।। बनु देखाइ सुरसरि अन्हवाई। आनेहु फेरि बेगि दोउ भाई।। लखनु रामु सिय आनेहु फेरी। संसय सकल सँकोच निबेरी।।

நண்பா, இதை உணர்ந்து, மாயையைத் துறந்து, சீதையும் ரகுவீரனும் திருவடிகளில் பக்தி கொள்ளுங்கள். அவன் ராமரின் குணங்களைப் பேசிக்கொண்டே இருந்தபோது, இரவு கடந்தது; உலகம் விழித்தது, மகிழ்ச்சியும் இன்பத்தையும் கொண்டுவந்தது. எல்லா கவலைகளையும் நீக்கிவிட்டு, ராமர் குளித்தார்; ஞானி சுமந்திரன் ஆலமரத்திற்குப் பால் ஊற்றச் செய்தான். தனது சகோதரருடன் சேர்ந்து, அவர் தனது முடியைப் பின்னினார்; இதைக் கண்ட சுமந்திரனின் கண்களில் கண்ணீர் நிரம்பியது. அவனது இதயம் வேதனையால் எரிந்தது, அவனது முகம் வெளுத்தது; கைகளைக் கூப்பி, மிகவும் பணிவுடன் பேசினான். "இறைவா," என்று அவன் கூறினான், "கோசலத்தின் அதிபதே, தேரை எடுத்துக்கொண்டு ராமருடன் செல்லுங்கள். அவருக்குக் காட்டையும் கங்கையின் கரைகளையும் காட்டுங்கள்; பின்னர் தாமதமின்றி இரு சகோதரர்களையும் கூட்டி வாருங்கள். லட்சுமணன், ராமர் மற்றும் சீதை ஆகியோரைக் கூட்டி வாருங்கள்; எல்லா ஐயங்களையும் தீர்த்து, ஒவ்வொரு தயக்கத்தையும் நீக்குங்கள்."

Verse 193 (दोहा/सोरठा)

नृप अस कहेउ गोसाईं जस कहइ करौं बलि सोइ। करि बिनती पायन्ह परेउ दीन्ह बाल जिमि रोइ।।94।।

அரசர் இவ்வாறு பேசினார்: "ஐயா, நீர் எதைக் கூறுகிறீர்களோ அதையே நான் செய்வேன்." அவர் வேண்டுதல் செய்து அவரது திருவடிகளில் விழுந்தார், குழந்தை போல் அழுதுகொண்டே.

Verse 194 (चौपाई)

तात कृपा करि कीजिअ सोई। जातें अवध अनाथ न होई।। मंत्रहि राम उठाइ प्रबोधा। तात धरम मतु तुम्ह सबु सोधा।। सिबि दधीचि हरिचंद नरेसा। सहे धरम हित कोटि कलेसा।। रंतिदेव बलि भूप सुजाना। धरमु धरेउ सहि संकट नाना।। धरमु न दूसर सत्य समाना। आगम निगम पुरान बखाना।। मैं सोइ धरमु सुलभ करि पावा। तजें तिहूँ पुर अपजसु छावा।। संभावित कहुँ अपजस लाहू। मरन कोटि सम दारुन दाहू।। तुम्ह सन तात बहुत का कहऊँ। दिएँ उतरु फिरि पातकु लहऊँ।।

"தந்தையே, அயோத்தை அநாதையாகாத அருளைச் செய்யுங்கள். இந்த வார்த்தைகளால் இராமரை எழுப்பி, அரசர் கூறினார்: 'தந்தையே, நீங்கள் அனைத்து தர்ம கடமைகளையும் ஆராய்ந்தீர்கள்.' சிபி, ததீசி, அரசர் ஹரிச்சந்திரர் ஆகியோர் தர்மத்திற்காக கோடி துன்பங்களைப் பொறுத்தார்கள். ரந்திதேவர், பலி, ஞானியான அரசர், தர்மத்தைப் பேணி பல சோதனைகளைத் தாங்கினார். சத்தியத்திற்கு நிகரான வேறு தர்மம் இல்லை; இது சாஸ்திரங்கள், வேதங்கள், புராணங்களில் கூறப்பட்டுள்ளது. நான் அந்தத் தர்மத்தை எளிதாக அடைந்துள்ளேன்; அதைக் கைவிட்டால், அவமானம் மூன்று உலகங்களையும் மூடிவிடும். மதிப்புக்குரிய இடத்தில் அவமானம் மரணத்தை விட மோசம்; அது கோடி மடங்கு பயங்கரமான துன்பம். தந்தையே, உங்களிடம் இன்னும் என்ன சொல்வேன்? உங்கள் சொற்களை ஏற்றால், பாவத்தை நான் ஏற்க நேரிடும்."

Verse 195 (दोहा/सोरठा)

पितु पद गहि कहि कोटि नति बिनय करब कर जोरि। चिंता कवनिहु बात कै तात करिअ जनि मोरि।।95।।

என் தந்தையின் திருவடிகளைப் பற்றி, கோடி வணக்கங்கள் செலுத்தி, கைகளைக் கூப்பி வேண்டுகிறேன். தந்தையே, எந்த விஷயத்திற்கும் கவலைப்படாதீர்கள்; எனக்குத் துன்பம் வரச் செய்யாதீர்கள்.

Verse 196 (चौपाई)

तुम्ह पुनि पितु सम अति हित मोरें। बिनती करउँ तात कर जोरें।। सब बिधि सोइ करतब्य तुम्हारें। दुख न पाव पितु सोच हमारें।। सुनि रघुनाथ सचिव संबादू। भयउ सपरिजन बिकल निषादू।। पुनि कछु लखन कही कटु बानी। प्रभु बरजे बड़ अनुचित जानी।। सकुचि राम निज सपथ देवाई। लखन सँदेसु कहिअ जनि जाई।। कह सुमंत्रु पुनि भूप सँदेसू। सहि न सकिहि सिय बिपिन कलेसू।। जेहि बिधि अवध आव फिरि सीया। सोइ रघुबरहि तुम्हहि करनीया।। नतरु निपट अवलंब बिहीना। मैं न जिअब जिमि जल बिनु मीना।।

நீங்கள் எனக்குத் தந்தை போலவே உள்ளீர்கள், என் நலனில் அதீத அக்கறை கொண்டுள்ளீர்கள்; கைகளைக் கூப்பி வேண்டுகிறேன், தந்தையே. உங்கள் கடமையான அனைத்து வழிகளிலும் செயல்படுங்கள், என் தந்தை துன்பப்படாதபடி. ரகு குலத்தலைவருக்கும் அவரது மந்திரிக்கும் இடையேயான உரையாடலைக் கேட்டு, நிஷாதரும் அவரது குடும்பத்தாரும் மிகவும் வருந்தினர். அப்போது இலக்குவன் சில கடுமையான வார்த்தைகளைப் பேசினான்; அது மிகவும் தகாது என்று கருதி இறைவன் அவனைத் தடுத்தார். இராமர், வெட்கப்பட்டு, அவனை சத்தியம் செய்யச் சொன்னார்: "இலக்குவா, நீ நேரில் செல்லாமல் செய்தியைத் தெரிவி." சுமந்திரர் அரசரிடம் மீண்டும் கூறினார்: "சீதை காட்டுத் துன்பத்தைத் தாங்க முடியாது. சீதை அயோத்தைக்குத் திரும்பும் வழி எதுவோ அதை நீங்கள் செய்ய வேண்டும், ரகுவின் சிறந்தவரே. இல்லையேல் நான் முற்றிலும் ஆதாரமற்றுப் போவேன்; மீன் தண்ணீரின்றி வாழ முடியாதது போல நான் வாழ முடியாது."

Verse 197 (दोहा/सोरठा)

मइकें ससरें सकल सुख जबहिं जहाँ मनु मान।। तँह तब रहिहि सुखेन सिय जब लगि बिपति बिहान।।96।।

என் தாயின் இல்லத்திலும் என் மாமியாரின் இல்லத்திலும், எங்கு என் மனம் மகிழ்ச்சி காண்கிறதோ அங்கு எல்லா மகிழ்ச்சியும் நிலவுகிறது. இந்தத் துன்பம் கடந்துவிடும் வரை சீதை அங்கே மகிழ்ச்சியுடன் இருப்பாள்.

Verse 198 (चौपाई)

बिनती भूप कीन्ह जेहि भाँती। आरति प्रीति न सो कहि जाती।। पितु सँदेसु सुनि कृपानिधाना। सियहि दीन्ह सिख कोटि बिधाना।। सासु ससुर गुर प्रिय परिवारू। फिरतु त सब कर मिटै खभारू।। सुनि पति बचन कहति बैदेही। सुनहु प्रानपति परम सनेही।। प्रभु करुनामय परम बिबेकी। तनु तजि रहति छाँह किमि छेंकी।। प्रभा जाइ कहँ भानु बिहाई। कहँ चंद्रिका चंदु तजि जाई।। पतिहि प्रेममय बिनय सुनाई। कहति सचिव सन गिरा सुहाई।। तुम्ह पितु ससुर सरिस हितकारी। उतरु देउँ फिरि अनुचित भारी।।

அரசர் தனது வேண்டுதலை அவ்வாறு முன்வைத்தார், அவரது துன்பமும் அன்பும் வார்த்தைகளால் விவரிக்க முடியாதவை. தனது தந்தையின் செய்தியைக் கேட்டு, கருணையின் கடலான இறைவன் சீதைக்குக் கோடி வழிகளில் அறிவுரை வழங்கினார். "நீ திரும்பினால், மாமியார், தந்தை, குரு, மற்றும் அன்பான குடும்பத்தாரின் கவலை அனைத்தும் நீங்கும்." தன் கணவரின் வார்த்தைகளைக் கேட்டு, விதேக மகள் கூறினாள்: "என் உயிரின் இறைவா, மிகவும் அன்பானவரே, என்னைக் கேளுங்கள். இறைவன் கருணை நிறைந்தவர், உயர்ந்த பகுத்தறிவுடையவர்; உடல் நீங்கிய பின் நிழல் எப்படி நிலைத்திருக்க முடியும்? சூரியன் மறைந்தபின் ஒளி எங்கே செல்கிறது? சந்திரன் மறைந்தபின் நிலவொளி எங்கே செல்கிறது? அவள் தன் கணவரிடம் அன்பான வேண்டுதலைச் செய்தாள்; மந்திரியிடம் இனிய மொழியில் பேசினாள். 'நீங்கள் என் தந்தையும் மாமியாரும் போல நலம் விரும்புபவர்கள்; நான் என் பதிலைத் தருகிறேன், இருப்பினும் அது மிகவும் தகாது.'"

Verse 199 (दोहा/सोरठा)

आरति बस सनमुख भइउँ बिलगु न मानब तात। आरजसुत पद कमल बिनु बादि जहाँ लगि नात।।97।।

துன்பத்தால் ஆட்கொள்ளப்பட்டு, உங்கள் முன் வந்துள்ளேன்; என்னை விலக்க வேண்டாம், தந்தையே. தசரதபுத்திரரின் தாமரை திருவடிகள் இன்றி, இறுதி மூச்சு வரை நான் வாழ முடியாது.

Verse 200 (चौपाई)

पितु बैभव बिलास मैं डीठा। नृप मनि मुकुट मिलित पद पीठा।। सुखनिधान अस पितु गृह मोरें। पिय बिहीन मन भाव न भोरें।। ससुर चक्कवइ कोसलराऊ। भुवन चारिदस प्रगट प्रभाऊ।। आगें होइ जेहि सुरपति लेई। अरध सिंघासन आसनु देई।। ससुरु एतादृस अवध निवासू। प्रिय परिवारु मातु सम सासू।। बिनु रघुपति पद पदुम परागा। मोहि केउ सपनेहुँ सुखद न लागा।। अगम पंथ बनभूमि पहारा। करि केहरि सर सरित अपारा।। कोल किरात कुरंग बिहंगा। मोहि सब सुखद प्रानपति संगा।।

என் தந்தையின் செல்வத்தையும் ஐசுவரியத்தையும் கண்டுள்ளேன், அவரது திருவடிகள் மணிகளும் முத்துக்களும் பதித்த ஆசனத்தில் ஓய்வெடுத்தன. என் தந்தையின் இல்லம் மகிழ்ச்சியின் கருவூலம் போன்றது; ஆனால் இப்போது, என் காதலர் இன்றி, என் மனம் அதில் மகிழ்ச்சி காண்பதில்லை. என் மாமியார் கோசல மன்னர், அவரது புகழ் பதினான்கு உலகங்களிலும் பரவியுள்ளது. தேவர்களின் தலைவர் ஒருகால் முன்னிறுத்தி அரை சிம்மாசனத்தில் அமர்த்தியவர் அவர். அத்தகையவர் என் மாமியார், அயோத்தையில் வாழ்பவர், அன்பான குடும்பத்தாரும் தாய் போன்ற மாமியாரும் உள்ளனர். ரகுபதியின் தாமரை திருவடிகளின் மகரந்தம் இன்றி, கனவில் கூட எனக்கு மகிழ்ச்சி தருவது எதுவும் இல்லை. காட்டிற்குச் செல்லும் பாதை கடினமானது, மலைகள், யானைகள், சிங்கங்கள், குளங்கள், அளவில்லா நதிகள் நிறைந்தது. கோலர், கிராதர், மான்கள், பறவைகள்; என் உயிரின் இறைவன் என்னுடன் இருக்கும்போது இவை அனைத்தும் எனக்கு மகிழ்ச்சி தருகின்றன.

Verse 201 (दोहा/सोरठा)

सासु ससुर सन मोरि हुँति बिनय करबि परि पायँ।। मोर सोचु जनि करिअ कछु मैं बन सुखी सुभायँ।।98।।

என் மாமியார் மற்றும் தாய் மாமியாரிடம் பணிந்து அவர்களது திருவடிகளைப் பற்றி வேண்டுவேன். எனக்காக எந்தக் கவலையும் வேண்டாம்; நான் என் இயல்பால் காட்டில் மகிழ்ச்சியாக இருப்பேன்.

Verse 202 (चौपाई)

प्राननाथ प्रिय देवर साथा। बीर धुरीन धरें धनु भाथा।। नहिं मग श्रमु भ्रमु दुख मन मोरें। मोहि लगि सोचु करिअ जनि भोरें।। सुनि सुमंत्रु सिय सीतलि बानी। भयउ बिकल जनु फनि मनि हानी।। नयन सूझ नहिं सुनइ न काना। कहि न सकइ कछु अति अकुलाना।। राम प्रबोधु कीन्ह बहु भाँति। तदपि होति नहिं सीतलि छाती।। जतन अनेक साथ हित कीन्हे। उचित उतर रघुनंदन दीन्हे।। मेटि जाइ नहिं राम रजाई। कठिन करम गति कछु न बसाई।। राम लखन सिय पद सिरु नाई। फिरेउ बनिक जिमि मूर गवाँई।।

என் உயிரின் இறைவா, என் காதல் மைத்துனர் என் துணைவர், வில்லைத் தரித்த வீர ஹீரோ. என் மனதில் சோர்வு இல்லை, சஞ்சலம் இல்லை, துன்பம் இல்லை; எனக்காக சிறிதும் கவலைப்பட வேண்டாம். சீதையின் ஆறுதலான வார்த்தைகளைக் கேட்டு, சுமந்திரர் வருந்தினார், பாம்பு இழந்த மணி போல. அவரது கண்கள் பார்க்க முடியவில்லை, காதுகள் கேட்க முடியவில்லை, மிகவும் கலங்கி எதுவும் சொல்ல முடியவில்லை. அவர் பல வழிகளில் இராமருக்கு ஆறுதல் கூற முயன்றார், இருப்பினும் அவரது மனம் ஆறுதல் அடையவில்லை. அவர் பல முயற்சிகள் செய்து நல்ல ஆலோசனை வழங்கினார், ரகுநந்தனர் பொருத்தமான பதிலளித்தார். ஆனால் இராமரின் உறுதிப்பாட்டை மாற்ற முடியவில்லை; அவரது பாதை கடினமானது, மாற்ற முடியாதது. இராமர், இலக்குவன், சீதை ஆகியோர் அவரது திருவடிகளில் தலை வணங்கினர், அவர் மூலதனத்தை இழந்த வணிகர் போலத் திரும்பிச் சென்றார்.

Verse 203 (दोहा/सोरठा)

-रथ हाँकेउ हय राम तन हेरि हेरि हिहिनाहिं। देखि निषाद बिषादबस धुनहिं सीस पछिताहिं।।99।।

இராமர் தேரை ஓட்டினார், அழுதுகொண்டிருந்த சுமந்திரரை மீண்டும் மீண்டும் பார்த்துக்கொண்டே சென்றார். நிஷாதர் துயரத்தால் ஆழ்ந்திருப்பதைக் கண்டு, அவர்கள் வருத்தத்துடன் தங்கள் தலைகளை அடித்துக்கொண்டனர்.