Prakarana 10

Verse 184 (चौपाई)

उठे लखनु प्रभु सोवत जानी। कहि सचिवहि सोवन मृदु बानी।। कछुक दूर सजि बान सरासन। जागन लगे बैठि बीरासन।। गुँह बोलाइ पाहरू प्रतीती। ठावँ ठाँव राखे अति प्रीती।। आपु लखन पहिं बैठेउ जाई। कटि भाथी सर चाप चढ़ाई।। सोवत प्रभुहि निहारि निषादू। भयउ प्रेम बस ह्दयँ बिषादू।। तनु पुलकित जलु लोचन बहई। बचन सप्रेम लखन सन कहई।। भूपति भवन सुभायँ सुहावा। सुरपति सदनु न पटतर पावा।। मनिमय रचित चारु चौबारे। जनु रतिपति निज हाथ सँवारे।।

লক্ষ্মণে প্ৰভুক শুই থকা জানি উঠিল আৰু কোমল বাণীৰে মন্ত্ৰীক শুবলৈ ক'লে। তেওঁ কিছু দূৰত ধনু আৰু ভৰাল লৈ যোদ্ধাৰ আসনত বহি জাগৰণ আৰম্ভ কৰিলে। গুহাই বিশ্বাসী এজন নাৱালীক মাতি তেওঁক বিভিন্ন ঠাইত অতি স্নেহেৰে ৰাখিলে। লক্ষ্মণ নিজে গৈ ওচৰত বহিল, কঁকাত ভৰাল বান্ধি ধনু ধৰিলে। প্ৰভুক শুই থকা দেখি নিষাদে তেওঁলোকলৈ চালে; তেওঁৰ হৃদয় প্ৰেমত বিলীন হ'ল। তেওঁৰ দেহ পুলকিত হ'ল, চকুৰ পৰা চকুলো বাগিল, আৰু তেওঁ লক্ষ্মণক প্ৰেমপূৰ্ণ কথা ক'লে। "ৰজাৰ প্ৰাসাদ স্বাভাৱিকভাৱে সুন্দৰ; দেৱৰাজৰ বাসগৃহো ইয়াৰ সমান নহয়। ইয়াৰ মণিৰে নিৰ্মিত সুন্দৰ বাৰাণ্ডাবোৰ দেখা যায় যেন কামদেৱে নিজ হাতেৰে সজাইছে।"

Verse 185 (दोहा/सोरठा)

सुचि सुबिचित्र सुभोगमय सुमन सुगंध सुबास। पलँग मंजु मनिदीप जहँ सब बिधि सकल सुपास।।90।।

পৱিত্ৰ, অতি সুন্দৰ, সুখেৰে পৰিপূৰ্ণ, সুগন্ধি ফুলেৰে শোভিত; সুন্দৰ শয্যা, মনোৰম প্ৰদীপ, য'ত সকলো কথাই সম্পূৰ্ণ নিখুঁত।

Verse 186 (चौपाई)

बिबिध बसन उपधान तुराई। छीर फेन मृदु बिसद सुहाई।। तहँ सिय रामु सयन निसि करहीं। निज छबि रति मनोज मदु हरहीं।। ते सिय रामु साथरीं सोए। श्रमित बसन बिनु जाहिं न जोए।। मातु पिता परिजन पुरबासी। सखा सुसील दास अरु दासी।। जोगवहिं जिन्हहि प्रान की नाई। महि सोवत तेइ राम गोसाईं।। पिता जनक जग बिदित प्रभाऊ। ससुर सुरेस सखा रघुराऊ।। रामचंदु पति सो बैदेही। सोवत महि बिधि बाम न केही।। सिय रघुबीर कि कानन जोगू। करम प्रधान सत्य कह लोगू।।

বিভিন্ন বস্ত্ৰ আৰু বালিশ সজোৱা হ'ল; গাখীৰৰ ফেনৰ দৰে বগা, কোমল আৰু শুভ্ৰ, সুন্দৰ দেখা গ'ল। তাত সীতা আৰু ৰামে নিশা শয়ন কৰিলে; তেওঁলোকৰ ৰূপে কামদেৱৰ মদতা হৰণ কৰিলে। সেই দুয়ো, সীতা আৰু ৰাম, একে শয্যাত শুলে; তেওঁলোকৰ বস্ত্ৰ ক্লান্ত আৰু কুঁৱৰী হৈছিল, তথাপি তেওঁলোকে সলনি বিচাৰিলে নে। মাতৃ, পিতৃ, আত্মীয়, নগৰবাসী; বন্ধু, সুশীল ব্যক্তি, দাস আৰু দাসীসকল। যাক তেওঁলোকে প্ৰাণৰ দৰে প্ৰিয় জানিছিল, সেই মাটিতে ৰাম গোসাঁই শুলে। তেওঁৰ পিতৃ জনক, জগতত তেওঁৰ প্ৰভাৱ বিখ্যাত; শহুৰেক দেৱৰাজ, বন্ধু ৰঘুৰাজ। ৰামচন্দ্ৰ বৈদেহীৰ স্বামী; তেওঁ মাটিত শুই থাকোঁতে কোনো তেওঁৰ সমান নাছিল। সীতা আৰু ৰঘুবীৰ বনৰ বাবে উপযুক্ত নে নহয়, লোকে কয়: "কৰ্মই প্ৰধান, এইটোৱেই সত্য।"

Verse 187 (दोहा/सोरठा)

कैकयनंदिनि मंदमति कठिन कुटिलपनु कीन्ह। जेहीं रघुनंदन जानकिहि सुख अवसर दुखु दीन्ह।।91।।

কৈকেয়নন্দিনী মন্দবুদ্ধিয়ে কঠিন আৰু কুটিল চতুৰতা অৱলম্বন কৰিলে; যাৰ দ্বাৰা তেওঁ ৰঘুনন্দন আৰু জানকীৰ সুখৰ মুহূৰ্ততে দুখ দিলে।

Verse 188 (चौपाई)

भइ दिनकर कुल बिटप कुठारी। कुमति कीन्ह सब बिस्व दुखारी।। भयउ बिषादु निषादहि भारी। राम सीय महि सयन निहारी।। बोले लखन मधुर मृदु बानी। ग्यान बिराग भगति रस सानी।। काहु न कोउ सुख दुख कर दाता। निज कृत करम भोग सबु भ्राता।। जोग बियोग भोग भल मंदा। हित अनहित मध्यम भ्रम फंदा।। जनमु मरनु जहँ लगि जग जालू। संपती बिपति करमु अरु कालू।। धरनि धामु धनु पुर परिवारू। सरगु नरकु जहँ लगि ब्यवहारू।। देखिअ सुनिअ गुनिअ मन माहीं। मोह मूल परमारथु नाहीं।।

তেওঁ সূৰ্যবংশৰ বৃক্ষ কটা কুঠাৰ হ'ল; তেওঁৰ কুমতিয়ে সমগ্ৰ বিশ্বক দুখীয়া কৰিলে। নিষাদৰ ওপৰত গভীৰ বিষাদ ভাৰী হ'ল; ৰাম আৰু সীতাক মাটিত শুই থাকোঁতে দেখি। লক্ষ্মণে মধুৰ আৰু কোমল বাণীত ক'লে, জ্ঞান, বৈৰাগ্য আৰু ভক্তিৰসেৰে পৰিপূৰ্ণ। কোনো এজনে আন এজনক সুখ বা দুখ দিয়াতকৈ; প্ৰতিজন ভ্ৰাতা, তুমি নিজৰ কৰ্মৰ ফল নিজে ভোগ কৰা। মিলন, বিচ্ছেদ, ভোগ, মঙ্গল আৰু অমঙ্গল; লাভ আৰু অলাভ হৈছে ভ্ৰমৰ ফান্দ। জন্ম আৰু মৃত্যু, যিমানলৈকে জগতৰ জাল চলে; সম্পত্তি আৰু বিপত্তি হৈছে কৰ্ম আৰু কাল। পৃথিৱী, গৃহ, ধন, নগৰ আৰু পৰিয়াল; স্বৰ্গ আৰু নৰক, যিমানলৈকে সাংসাৰিক ব্যৱহাৰ চলে। যি দেখা যায়, শুনা যায় বা মনত ভাবা যায়, মোহৰ মূলত কোনো পৰমাৰ্থ নাই।

Verse 189 (दोहा/सोरठा)

सपनें होइ भिखारि नृप रंकु नाकपति होइ। जागें लाभु न हानि कछु तिमि प्रपंच जियँ जोइ।।92।।

সপোনত ৰজা ভিক্ষাৰী হ'ব পাৰে, আৰু ভিক্ষাৰী ৰজা হ'ব পাৰে; যেতিয়া তেওঁ জাগে, তেতিয়া ন লাভ নাই ন ক্ষতি। এনেদৰেই এই প্ৰপঞ্চই জীৱক জকাই ৰাখে।

Verse 190 (चौपाई)

अस बिचारि नहिं कीजअ रोसू। काहुहि बादि न देइअ दोसू।। मोह निसाँ सबु सोवनिहारा। देखिअ सपन अनेक प्रकारा।। एहिं जग जामिनि जागहिं जोगी। परमारथी प्रपंच बियोगी।। जानिअ तबहिं जीव जग जागा। जब जब बिषय बिलास बिरागा।। होइ बिबेकु मोह भ्रम भागा। तब रघुनाथ चरन अनुरागा।। सखा परम परमारथु एहू। मन क्रम बचन राम पद नेहू।। राम ब्रह्म परमारथ रूपा। अबिगत अलख अनादि अनूपा।। सकल बिकार रहित गतभेदा। कहि नित नेति निरूपहिं बेदा।।

এইদৰে ভাবি কোনো ক্ৰোধ নকৰিব, আৰু কাকো অকাৰণে দোষ নিদিব। মোহৰ ৰাতিত সকলো শুই থকা; তেওঁলোকে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ সপোন দেখে। এই জগতত কেৱল যোগীসকল জাগৰে; পৰমাৰ্থীসকল প্ৰপঞ্চৰ পৰা বিযুক্ত। তেতিয়াহে জীৱ জগতত জাগৰুক বুলি জানিব, যেতিয়া বিষয়-বিলাসৰ পৰা বৈৰাগ্য হয়। যেতিয়া বিবেক জাগে আৰু মোহৰ ভ্ৰম পলায়, তেতিয়া ৰঘুনাথৰ চৰণত অনুৰাগ হয়। হে বন্ধু, এইটোৱেই পৰম পৰমাৰ্থ: মন, কৰ্ম আৰু বাক্যৰে ৰামৰ চৰণত প্ৰেম। ৰাম ব্ৰহ্ম, পৰমাৰ্থৰ ৰূপ, অব্যক্ত, অলক্ষ্য, অনাদি, অনুপম। তেওঁ সকলো বিকাৰৰ পৰা মুক্ত, ভেদাতীত; বেদসকলে সদায় 'নেতি নেতি' বুলি বৰ্ণনা কৰে।

Verse 191 (दोहा/सोरठा)

भगत भूमि भूसुर सुरभि सुर हित लागि कृपाल। करत चरित धरि मनुज तनु सुनत मिटहि जग जाल।।93।।

হে কৃপালু, ভক্ত, পৃথিৱী, দেৱতা আৰু গৰুৰ মঙ্গলৰ বাবে, তুমি মানৱ দেহ ধৰি চৰিত্ৰ পালন কৰা; শুনিলে জগতৰ জাল নাশ হয়।

Verse 192 (चौपाई)

सखा समुझि अस परिहरि मोहु। सिय रघुबीर चरन रत होहू।। कहत राम गुन भा भिनुसारा। जागे जग मंगल सुखदारा।। सकल सोच करि राम नहावा। सुचि सुजान बट छीर मगावा।। अनुज सहित सिर जटा बनाए। देखि सुमंत्र नयन जल छाए।। हृदयँ दाहु अति बदन मलीना। कह कर जोरि बचन अति दीना।। नाथ कहेउ अस कोसलनाथा। लै रथु जाहु राम कें साथा।। बनु देखाइ सुरसरि अन्हवाई। आनेहु फेरि बेगि दोउ भाई।। लखनु रामु सिय आनेहु फेरी। संसय सकल सँकोच निबेरी।।

হে বন্ধু, এইদৰে বুজি মোহ ত্যাগ কৰা আৰু সীতা আৰু ৰঘুবীৰৰ চৰণত ৰত হোৱা। ৰামৰ গুণ কোৱাৰ লগে লগে ৰাতি পাৰ হ'ল; জগত জাগিল, মঙ্গল আৰু সুখ আনিলে। সকলো চিন্তা এৰি ৰামে স্নান কৰিলে; বিচক্ষণ সুমন্ত্ৰই বটগছক গাখীৰেৰে জলসেচন কৰালে। ভাতৃৰ সৈতে তেওঁ জটা বান্ধিলে; এই দেখি সুমন্ত্ৰৰ চকুত চকুলো ভৰিল। হৃদয়ত জ্বলন, মুখ মলিন; হাত জোৰ কৰি অতি দীন বাণীত ক'লে। "হে নাথ, হে কোসলনাথ, ৰথ লৈ ৰামৰ সৈতে যোৱা। বন দেখুৱাই গংগাৰ পাৰ দেখুৱাই দুয়ো ভ্ৰাতাক বেগি ঘূৰাই আনিব। লক্ষ্মণ, ৰাম আৰু সীতাক ঘূৰাই আনিব; সকলো সন্দেহ আৰু সংকোচ দূৰ কৰিব।"

Verse 193 (दोहा/सोरठा)

नृप अस कहेउ गोसाईं जस कहइ करौं बलि सोइ। करि बिनती पायन्ह परेउ दीन्ह बाल जिमि रोइ।।94।।

ৰজাই এইদৰে ক'লে: 'হে প্ৰভু, আপুনি যি কয়, মই সেইয়ে কৰিম।' তেওঁ প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁৰ ভৰিত পৰিল, শিশুৰ দৰে কান্দি।

Verse 194 (चौपाई)

तात कृपा करि कीजिअ सोई। जातें अवध अनाथ न होई।। मंत्रहि राम उठाइ प्रबोधा। तात धरम मतु तुम्ह सबु सोधा।। सिबि दधीचि हरिचंद नरेसा। सहे धरम हित कोटि कलेसा।। रंतिदेव बलि भूप सुजाना। धरमु धरेउ सहि संकट नाना।। धरमु न दूसर सत्य समाना। आगम निगम पुरान बखाना।। मैं सोइ धरमु सुलभ करि पावा। तजें तिहूँ पुर अपजसु छावा।। संभावित कहुँ अपजस लाहू। मरन कोटि सम दारुन दाहू।। तुम्ह सन तात बहुत का कहऊँ। दिएँ उतरु फिरि पातकु लहऊँ।।

'হে পিতৃ, সেই কৃপা কৰক যাৰ বাবে অযোধ্যা অনাথ নহ'ব। এই কথাৰে ৰামক জগাই, ৰজাই ক'লে: হে পিতৃ, আপুনি ধৰ্মৰ সকলো কৰ্তব্য পৰীক্ষা কৰিছে। শিৱি, দধীচি, ৰজা হৰিশ্চন্দ্ৰই ধৰ্মৰ বাবে কোটি কষ্ট সহ্য কৰিলে। ৰন্তিদেৱ, বলি, জ্ঞানী ৰজাই ধৰ্ম ধাৰণ কৰি বহু সংকট সহ্য কৰিলে। সত্যৰ সমান আন কোনো ধৰ্ম নাই; এই আগম, নিগম আৰু পুৰাণত বৰ্ণিত আছে। মই সেই ধৰ্ম সহজে পালন কৰিছো; যদি ত্যাগ কৰো, তিনি লোকত অপযশ ছায়া পৰিব। য'ত সন্মান আছিল, তাত অপযশ মৃত্যুতকৈও ভয়ংকৰ; ই কোটি গুণ অধিক ভয়ানক দুখ। হে পিতৃ, আপোনাক আৰু কি ক'ব? যদি আপোনাৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰো, পাপ লাভ কৰিম।'

Verse 195 (दोहा/सोरठा)

पितु पद गहि कहि कोटि नति बिनय करब कर जोरि। चिंता कवनिहु बात कै तात करिअ जनि मोरि।।95।।

মোৰ পিতৃৰ ভৰি ধৰি, কোটি প্ৰণাম কৰি, হাত জোৰ কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰো। হে পিতৃ, কোনো কথাৰে চিন্তিত নহ'ব; মোক কষ্ট নিদিব।

Verse 196 (चौपाई)

तुम्ह पुनि पितु सम अति हित मोरें। बिनती करउँ तात कर जोरें।। सब बिधि सोइ करतब्य तुम्हारें। दुख न पाव पितु सोच हमारें।। सुनि रघुनाथ सचिव संबादू। भयउ सपरिजन बिकल निषादू।। पुनि कछु लखन कही कटु बानी। प्रभु बरजे बड़ अनुचित जानी।। सकुचि राम निज सपथ देवाई। लखन सँदेसु कहिअ जनि जाई।। कह सुमंत्रु पुनि भूप सँदेसू। सहि न सकिहि सिय बिपिन कलेसू।। जेहि बिधि अवध आव फिरि सीया। सोइ रघुबरहि तुम्हहि करनीया।। नतरु निपट अवलंब बिहीना। मैं न जिअब जिमि जल बिनु मीना।।

আপুনি মোৰ পিতৃৰ সমান, মোৰ কল্যাণত অত্যন্ত আগ্ৰহী; হাত জোৰ কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰো, হে পিতৃ। আপোনাৰ কৰ্তব্য অনুসাৰে সকলো কাৰ্য কৰক যাতে মোৰ পিতৃ দুখ নাপায়। ৰঘুনাথ আৰু মন্ত্ৰীৰ কথোপকথন শুনি, নিষাদ তেওঁৰ পৰিয়াল সহ বিকল হ'ল। তেতিয়া লক্ষ্মণে কিছু কঠোৰ কথা ক'ল; প্ৰভুৱে তেওঁক বাৰণ কৰিলে, ইয়াক অত্যন্ত অনুচিত বুলি জ্ঞান কৰি। লজ্জিত হৈ ৰামে তেওঁক শপত খুৱালে: 'লক্ষ্মণ, নিজে নগৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰা।' সুমন্ত্ৰই পুনৰ ৰজাক ক'লে: 'সীতাই বনৰ দুখ সহ্য কৰিব নোৱাৰিব। যিদৰে সীতা অযোধ্যালৈ উভতি আহে, সেইদৰে কৰিব লাগিব, হে ৰঘুবৰ। নহ'লে মই সম্পূৰ্ণ সহায়হীন হ'ম; মই জীয়াই নাথাকিম, যেনে মাছ পানী নোহোৱাকৈ জীয়াই নাথাকে।'

Verse 197 (दोहा/सोरठा)

मइकें ससरें सकल सुख जबहिं जहाँ मनु मान। तँह तब रहिहि सुखेन सिय जब लगि बिपति बिहान।।96।।

মোৰ মাতৃৰ ঘৰত আৰু শহুৰেকৰ ঘৰত, সকলো সুখ আছে য'ত মোৰ মন সন্তুষ্ট হয়। তাতে সীতা সুখেৰে থাকিব যেতিয়ালৈকে এই বিপদ নাযায়।

Verse 198 (चौपाई)

बिनती भूप कीन्ह जेहि भाँती। आरति प्रीति न सो कहि जाती।। पितु सँदेसु सुनि कृपानिधाना। सियहि दीन्ह सिख कोटि बिधाना।। सासु ससुर गुर प्रिय परिवारू। फिरतु त सब कर मिटै खभारू।। सुनि पति बचन कहति बैदेही। सुनहु प्रानपति परम सनेही।। प्रभु करुनामय परम बिबेकी। तनु तजि रहति छाँह किमि छेंकी।। प्रभा जाइ कहँ भानु बिहाई। कहँ चंद्रिका चंदु तजि जाई।। पतिहि प्रेममय बिनय सुनाई। कहति सचिव सन गिरा सुहाई।। तुम्ह पितु ससुर सरिस हितकारी। उतरु देउँ फिरि अनुचित भारी।।

ৰজাই এনেদৰে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে যে তেওঁৰ বেদনা আৰু প্ৰেম বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰি। পিতৃৰ বাৰ্তা শুনি, কৰুণাৰ সাগৰে সীতাক কোটি বিধানেৰে উপদেশ দিলে। 'যদি আপুনি উভতি যায়, শাহু, শহুৰেক, পিতৃ, গুৰু আৰু প্ৰিয় পৰিয়ালৰ চিন্তা সকলো মিলি যাব।' স্বামীৰ কথা শুনি বৈদেহীয়ে ক'লে: 'শুনক, হে মোৰ প্ৰাণৰ স্বামী, হে পৰম প্ৰিয়। প্ৰভু কৰুণাময় আৰু পৰম বিবেকী; শৰীৰ ত্যাগ কৰাৰ পিছত ছায়া কেনেকৈ থাকিব পাৰে? সূৰ্য গ'লে প্ৰভা ক'লৈ যায়? চন্দ্ৰ গ'লে চন্দ্ৰিকা ক'লৈ যায়? তেওঁ স্বামীক প্ৰেমময় বিনয়ৰ কথা ক'লে; মন্ত্ৰীক মধুৰ ভাষাত সম্বোধন কৰিলে। 'আপুনি মোৰ পিতৃ আৰু শহুৰেকৰ সমান কল্যাণকামী; মই উত্তৰ দিম, যদিও ই অত্যন্ত অনুচিত।'

Verse 199 (दोहा/सोरठा)

आरति बस सनमुख भइउँ बिलगु न मानब तात। आरजसुत पद कमल बिनु बादि जहाँ लगि नात।।97।।

বেদনাত অভিভূত হৈ মই আপোনাৰ সন্মুখত আহিছো; মোক অগ্ৰাহ্য নকৰিব, হে পিতৃ। দশৰথ পুত্ৰৰ পদ্ম পদ নোহোৱাকৈ, মই শেষ শ্বাসলৈকে জীয়াই নাথাকিম।

Verse 200 (चौपाई)

पितु बैभव बिलास मैं डीठा। नृप मनि मुकुट मिलित पद पीठा।। सुखनिधान अस पितु गृह मोरें। पिय बिहीन मन भाव न भोरें।। ससुर चक्कवइ कोसलराऊ। भुवन चारिदस प्रगट प्रभाऊ।। आगें होइ जेहि सुरपति लेई। अरध सिंघासन आसनु देई।। ससुरु एतादृस अवध निवासू। प्रिय परिवारु मातु सम सासू।। बिनु रघुपति पद पदुम परागा। मोहि केउ सपनेहुँ सुखद न लागा।। अगम पंथ बनभूमि पहारा। करि केहरि सर सरित अपारा।। कोल किरात कुरंग बिहंगा। मोहि सब सुखद प्रानपति संगा।।

মই মোৰ পিতৃৰ সম্পত্তি আৰু ঐশ্বৰ্য দেখিছো, আৰু তেওঁৰ ভৰি মণি আৰু মুকুতাৰে শোভিত আসনত আছিল। মোৰ পিতৃৰ ঘৰ সুখৰ ভঁৰাল; কিন্তু এতিয়া প্ৰিয়তম নোহোৱাকৈ, মোৰ মন তাত আনন্দ নাপায়। মোৰ শহুৰেক কোশল ৰজা, যাৰ যশ চৌদ্দ লোকত প্ৰকাশিত। যাক দেৱতাসকলৰ অধিপতিয়ে এসময়ত আগবঢ়াই সিংহাসনৰ অৰ্ধাংশত বহাইছিল। এনে মোৰ শহুৰেক, অযোধ্যাত বাস কৰে, প্ৰিয় পৰিয়াল আৰু শাহু মাকৰ সমান মাতৃ। ৰঘুপতিৰ পদ্ম পদৰ পৰাগ নোহোৱাকৈ, সপোনতো একোৱে মোক সুখ দিয়া নাই। বনলৈ যোৱা পথ অগম্য, পৰ্বত, হাতী, সিংহ, হ্ৰদ আৰু অপাৰ নদীৰে পূৰ্ণ। কোল, কিৰাত, হৰিণ আৰু চৰাই; মোৰ প্ৰাণৰ স্বামী সংগত এই সকলো মোক সুখ দিয়ে।

Verse 201 (दोहा/सोरठा)

सासु ससुर सन मोरि हुँति बिनय करबि परि पायँ। मोर सोचु जनि करिअ कछु मैं बन सुखी सुभायँ।।98।।

মই শাহু আৰু শহুৰেকৰ ভৰি চুব কৰি বিনয় কৰিম। মোৰ বাবে চিন্তা নকৰিব; মই বনত স্বাভাৱিক স্বভাৱে সুখী হ'ম।

Verse 202 (चौपाई)

प्राननाथ प्रिय देवर साथा। बीर धुरीन धरें धनु भाथा।। नहिं मग श्रमु भ्रमु दुख मन मोरें। मोहि लगि सोचु करिअ जनि भोरें।। सुनि सुमंत्रु सिय सीतलि बानी। भयउ बिकल जनु फनि मनि हानी।। नयन सूझ नहिं सुनइ न काना। कहि न सकइ कछु अति अकुलाना।। राम प्रबोधु कीन्ह बहु भाँति। तदपि होति नहिं सीतलि छाती।। जतन अनेक साथ हित कीन्हे। उचित उतर रघुनंदन दीन्हे।। मेटि जाइ नहिं राम रजाई। कठिन करम गति कछु न बसाई।। राम लखन सिय पद सिरु नाई। फिरेउ बनिक जिमि मूर गवाँई।।

মোৰ প্ৰাণৰ স্বামী, প্ৰিয় দেৱৰ সংগী, বীৰ যি হাতত ধনু ধাৰণ কৰে। পথত ক্লান্তি নহ'ব, ভ্ৰম নহ'ব, মোৰ মনত দুখ নহ'ব; মোৰ বাবে অলপো চিন্তা নকৰিব। সীতাৰ শান্ত কথা শুনি, সুমন্ত্ৰ বিকল হ'ল, যেনে সৰ্পমণি হেৰাই গ'ল। তেওঁৰ চকুৱে দেখা নাপালে, কাণে শুনা নাপালে, আৰু অত্যন্ত অস্থিৰ হৈ একো ক'ব নোৱাৰিলে। তেওঁ ৰামক বহু উপায়েৰে সান্ত্বনা দিবলৈ চেষ্টা কৰিলে, তথাপি তেওঁৰ বক্ষ শান্ত নহ'ল। তেওঁ বহু প্ৰচেষ্টা আৰু উপদেশ দিলে, আৰু ৰঘুনন্দনে উপযুক্ত উত্তৰ দিলে। কিন্তু ৰামৰ সংকল্প ভংগ কৰিব নোৱাৰি; তেওঁৰ পথ কঠিন আৰু অপৰিবৰ্তনীয়। ৰাম, লক্ষ্মণ আৰু সীতাই তেওঁৰ ভৰিত মূৰ দুৱাৰিলে, আৰু তেওঁ উভতি গ'ল যেনে বণিকে মূলধন হেৰুৱাই উভতি যায়।

Verse 203 (दोहा/सोरठा)

रथ हाँकेउ हय राम तन हेरि हेरि हिहिनाहिं। देखि निषाद बिषादबस धुनहिं सीस पछिताहिं।।99।।

ৰামে ৰথ চলালে, বাৰে বাৰে চাই চাই সুমন্ত্ৰক, যি কান্দিছিল। নিষাদক দুখত জৰ্জৰিত দেখি, তেওঁলোকে অনুতাপত মূৰ কুটিলে।