Adhyaya 2
ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः (Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction)
Upa-parva: Āraṇyaka-parva: Brāhmaṇa-Anuyāna and Śaunaka-Upadeśa (Forest Departure Discourse)
Vaiśaṃpāyana describes dawn preparations for forest departure, with brāhmaṇas preceding the party. Yudhiṣṭhira states their dispossession and the dangers of the wilderness, urging the brāhmaṇas to return to avoid hardship. The brāhmaṇas refuse, pledging loyalty and self-sufficiency; they offer spiritual support through japa, contemplation, and consoling narratives. Yudhiṣṭhira expresses shame at their potential suffering and condemns the agents of the kingdom’s seizure, yet clarifies that any desire for resources would be solely to maintain dependents. Śaunaka then delivers a systematic upadeśa: grief and fear overwhelm the unwise, not the discerning; mental suffering aggravates bodily suffering; attachment (sneha) is identified as the root of mental distress, generating desire, craving (tṛṣṇā), and the cycle of anxiety. Wealth is analyzed as a persistent source of fear and suffering through acquisition, protection, loss, and expenditure; contentment is framed as the highest ease. The discourse outlines an eightfold dharma path (ijyā, adhyayana, dāna, tapas, satya, kṣamā, dama, alobha), distinguishes orientations (pitṛyāna/devayāna), and recommends disciplined practice, culminating in counsel that Yudhiṣṭhira seek siddhi through tapas for sustaining the brāhmaṇas.
Chapter Arc: पुरवासियों के लौट जाने के बाद वन-प्रवेश की दहलीज़ पर खड़े पाण्डवों के सामने ब्राह्मणों का समूह आता है—और युधिष्ठिर पहली बार निर्वासन को केवल राजनैतिक हार नहीं, आत्म-शिक्षा का अवसर बनाकर बोलते हैं। → युधिष्ठिर अपने हृत-राज्य, हृत-श्री और हृत-सर्वस्व की स्थिति बताते हुए वन के भय—व्याल, सरीसृप, दोष-बहुलता—का स्मरण करते हैं; साथ ही मनुष्य के भीतर प्रतिदिन उगते शोक-भय के असंख्य ‘स्थान’ दिखाकर बताते हैं कि बाहरी वन से अधिक कठिन भीतर का वन है। → वैराग्य-उपदेश का शिखर: ‘मन के दुःख का मूल स्नेह (आसक्ति) है’—और संचय/धन-संग्रह को उपद्रव का कारण बताकर त्याग की घोषणा; फिर तप, शम और योग-सिद्धि की ओर निर्णायक मोड़—‘तपसा सिद्धिमन्विच्छ’—द्विजों के भरण-पोषण और आत्म-मनोरथ की सिद्धि हेतु। → युधिष्ठिर का निष्कर्ष स्थिर होता है: दुःख का उपचार बाह्य साधनों में नहीं, मन-निग्रह, आसक्ति-क्षय, और तप-योग में है; धर्मशील पुरुष के लिए ‘अनिहार्य’ (अनावश्यक) संचय त्याज्य है, और ब्राह्मण-सेवा/भरण का संकल्प तप के साथ जुड़ता है। → वन-जीवन की वास्तविक परीक्षा अभी शेष है—क्या यह वैराग्य-प्रतिज्ञा आने वाले संकटों, याचकों और वन के प्रलोभनों/भयों के बीच अक्षुण्ण रह पाएगी?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत अरण्यपर्वमें पुरवासियोंके लौटनेसे सम्बन्ध रखनेवाला पहला अध्याय पूरा हुआ
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನ್! ರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆದು ಪ್ರಭಾತ ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮರಾದ ಪಾಂಡವರು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಆಗ ಭಿಕ್ಷಾಜೀವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವರ ಮುಂದೇ ನಿಂತು, ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು ತುದಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 2
तानुवाच ततो राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर: । वयं हि हृतसर्वस्वा हृतराज्या हृतश्रिय:
ಆಗ ಕುಂತೀಪುತ್ರನಾದ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ! ನಮ್ಮ ಸರ್ವಸ್ವವೂ ಹರಣವಾಗಿದೆ; ರಾಜ್ಯವೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ; ರಾಜಶ್ರೀಯೂ ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆ. ಫಲ-ಮೂಲ ಹಾಗೂ ಸರಳ ಧಾನ್ಯವನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ದುಃಖದಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಅರಣ್ಯವು ದೋಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ಪ, ವೃಶ್ಚಿಕ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಭಯಂಕರ ಜೀವಿಗಳು ಇವೆ.”
Verse 3
फलमूलाशनाहारा वनं गच्छाम दु:ःखिता: । वनं च दोषबहुलं बहुव्यालसरीसूपम्
“ಫಲ-ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಾವು ದುಃಖದಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆ ಅರಣ್ಯವು ದೋಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅನೇಕ ಕ್ರೂರ ಮೃಗಗಳು ಹಾಗೂ ಸರೀಸೃಪಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿದೆ.”
Verse 4
परिक्लेशश्व वो मन्ये ध्रुवं तत्र भविष्यति । ब्राह्मणानां परिक्लेशो दैवतान्यपि सादयेत् । कि पुनर्मामितो विप्रा निवर्तध्वं यथेष्टत:
“ನೀವು ಅಲ್ಲಿ ಹೋದರೆ ನಿಮಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮಹಾ ಕಷ್ಟ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಪೀಡೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲದು—ಹಾಗಾದರೆ ನನ್ನಂತಹವನ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು! ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿರಿ; ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿರಿ.”
Verse 5
ब्राह्मणा ऊचु गतिर्या भवतां राजंस्तां वयं गन्तुमुद्यता: | ना्हस्यस्मान् परित्यक्तुं भक्तान् सद्धर्मदर्शिन:
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು—“ರಾಜನ್! ನಿಮಗೆ ಯಾವ ಗತಿ ಬಂದರೂ, ಅದೇ ದಾರಿಗೆ ಹೋಗಲು ನಾವು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತರು, ಸದ್ದರ್ಮವನ್ನು ನೋಡುವವರು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಡಿ.”
Verse 6
अनुकम्पां हि भक्तेषु देवता हापि कुर्वते । विशेषतो ब्राह्म॒णेषु सदाचारावलम्बिषु,देवता भी अपने भक्तोंपर विशेषत: सदाचारपरायण ब्राह्मणोंपर तो अवश्य ही दया करते हैं
ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರುತ್ತಾರೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೇಲೆ ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 7
युधिछिर उवाच ममापि परमा भक्तित्रह्मणेषु सदा द्विजा: । सहायविपरिभ्रंशस्त्वयं सादयतीव माम्
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ದ್ವಿಜರೇ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ प्रति ನನಗೂ ಸದಾ ಪರಮ ಭಕ್ತಿ ಇದೆ; ಆದರೆ ಸಹಾಯಕ ಸಾಧನಗಳ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕುಸಿತ—ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಷ್ಟ—ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸಿ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 8
आहरेयुरिमे येडषपि फलमूलमधूनि च । त इमे शोकजेैर्दु:खैर्भ्रातरो मे विमोहिता:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ಹಣ್ಣು, ಬೇರು, ಜೇನು ಮುಂತಾದ ಆಹಾರವನ್ನೂ ತಂದುಕೊಡಬಲ್ಲವರೇ, ನನ್ನ ಆ ಸಹೋದರರು ಶೋಕಜನಿತ ದುಃಖದಿಂದ ಮರುಳಾಗಿ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ।
Verse 9
द्रौपद्या विप्रकर्षण राज्यापहरणेन च । दुःखार्दितानिमान् क्लेशैरनईहहं योक्तुमिहोत्सहे
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ದ್ರೌಪದಿಯ ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಾಪಹರಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇವರು ಈಗಾಗಲೇ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಇವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 10
ब्राह्मणा ऊचु अस्मत्पोषणजा चिन्ता मा भूत् ते हृदि पार्थिव । स्वयमाह्त्य चान्नानि त्वानुयास्यथामहे वयम्
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಪಾರ್ಥಿವ! ನಮ್ಮ ಪೋಷಣೆಯ ಚಿಂತೆಯು ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು. ನಾವು ಸ್ವತಃ ಅನ್ನಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇವೆ।
Verse 11
अनुध्यानेन जप्येन विधास्याम: शिवं तव । कथाभिश्चाभिरम्याभि: सह रंस्थामहे वयम्
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಪವಿತ್ರ ಜಪದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮಂಗಳವನ್ನು ನಾವು ಸಾಧಿಸುವೆವು. ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಹರ್ಷದಿಂದ, ನಿನ್ನೊಡನೆ ಸೇರಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವೆವು.
Verse 12
युधिछिर उवाच एवमेतन्न संदेहो रमे5हं सतत द्विजै: । न्यूनभावात् तु पश्यामि प्रत्यादेशमिवात्मन:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೌದು, ಇದೇ ಸತ್ಯ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಸದಾ ದ್ವಿಜರ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ) ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಈಗ ದಾರಿದ್ರ್ಯದಿಂದ, ನನ್ನ ಆತ್ಮದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂದೆಯೊಂದು—ಅಪಕೀರ್ತಿಯ ಗುರುತು—ಬಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.
Verse 13
कथं द्रक्ष्यामि व: सर्वान् स््वयमाहृतभोजनान् । मद्धक्त्या क्लिश्यतो<नर्हान् धिक् पापान् धृतराष्ट्रजान्
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ವತಃ ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಭೋಜನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ನೋಡಲಿ? ನೀವು ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಲು ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲ; ಆದರೂ ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇಷ್ಟು ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತೀರಿ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪಾಪಿ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ!
Verse 14
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा स नृप: शोचन् निषसाद महीतले । तमध्यात्मरतो विद्वान् शौनको नाम वै द्विज:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ನೃಪ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಮೌನವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತನು. ಆಗ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಚಿಂತನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತನಾಗಿ, ಕರ್ಮಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗ—ಎರಡರ ವಿವೇಚನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಶೌನಕನೆಂಬ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.
Verse 15
योगे सांख्ये च कुशलो राजानमिदमत्रवीत्
ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯ—ಎರಡರಲ್ಲೂ ಕುಶಲನಾದ ಶೌನಕನೆಂಬ ದ್ವಿಜನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ರಾಜನೇ! ಕೇಳು; ಯಥಾರ್ಥವೇನು ಅದನ್ನೇ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.”
Verse 16
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च । दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम्
ಶೋಕಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳು, ಭಯಕ್ಕೆ ನೂರಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳು ಇವೆ. ಅವು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂಢನನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಪಂಡಿತನನ್ನು ಮಣಿಸಲಾರವು.
Verse 17
न हि ज्ञानविरुद्धेषु बहुदोषेषु कर्मसु । श्रेयोधातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधा:,“अनेक दोषोंसे युक्त, ज्ञानविरुद्ध एवं कल्याणनाशक कर्मोमें आप-जैसे ज्ञानवान् पुरुष नहीं फँसते हैं
ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾದ, ಅನೇಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮಂತಹ ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಸಿಲುಕುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 18
अष्टाज्जां बुद्धिमाहुर्या सर्वाश्रेयोडभिघातिनीम् । श्रुतिस्मृतिसमायुक्तां राजन् सा त्वय्यवस्थिता
ರಾಜನೇ! ಯೋಗದ ಅಷ್ಟಾಂಗಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಅಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ, ಶ್ರುತಿ-ಸ್ಮೃತಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ದೃಢಗೊಂಡ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ.
Verse 19
अर्थकृच्छेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनस्य च । शारीरमानसैर्द:खैर्न सीदन्ति भवद्विधा:,“अर्थसंकट, दुस्तर दुःख तथा स्वजनोंपर आयी हुई विपत्तियोंमें आप-जैसे ज्ञानी शारीरिक और मानसिक दु:खोंसे पीडित नहीं होते
ಧನಸಂಕಟಗಳಲ್ಲಿ, ದಾಟಲಾಗದ ವಿಪತ್ತுகளில், ಮತ್ತು ಸ್ವಜನರಿಗೆ ಬಂದ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ—ನಿನ್ನಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ದೇಹ-ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಕುಸಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 20
श्रूयतां चाभिधास्यामि जनकेन यथा पुरा । आत्मव्यवस्थानकरा गीता: श्लोका महात्मना
ಕೇಳಿರಿ; ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜ ಜನಕನು ಆತ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಾಡಿದನೋ, ಆ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 21
मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाभ्यामर्दितं जगत् । तयोव्याससमासा भ्यां शमोपायमिमं शृणु,“सारा जगत् मानसिक और शारीरिक दु:खोंसे पीडित है। उन दोनों प्रकारके दुःखोंकी शान्तिका यह उपाय संक्षेप और विस्तारसे सुनिये
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಎರಡು ವಿಧದ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿದೆ—ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವದು ಮತ್ತು ದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವದು. ಈಗ ಅವೆರಡನ್ನೂ ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಈ ಉಪಾಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳು.
Verse 22
व्याधेरनिष्टसंस्पर्शाच्छूमादिष्टविवर्जनात् । दुःखं चतुर्भि: शारीरं कारणै: सम्प्रवर्तते
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ರೋಗ, ಅಪ್ರಿಯವಾದುದರ ಸಂಪರ್ಕ, ಅತಿಶ್ರಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದಣಿವು, ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯವಾದುದರಿಂದ ವಿಯೋಗ—ಈ ನಾಲ್ಕು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಶಾರೀರಿಕ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 23
तदा तत्प्रतिकाराच्च सततं चाविचिन्तनात् । आधिव्याधिप्रशमनं क्रियायोगद्धयेन तु
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಆಗ ಆ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರತಿಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ಚಿಂತಿಸದೆ ಇರುವುದು—ಈ ಎರಡು ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಗಳಿಂದಲೇ ಆಧಿ (ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯಥೆ) ಮತ್ತು ವ್ಯಾಧಿ (ರೋಗ) ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 24
मतिमन्तो हातो वैद्या: शमं प्रागेव कुर्वते । मानसस्य प्रियाख्यानै: सम्भोगोपनयैर्नणाम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತರೂ ನಿಪುಣರೂ ಆದ ವೈದ್ಯರು ಮೊದಲು ಶಮನವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳು, ಮನೋಹರ ಕಥನಗಳು ಮತ್ತು ಹಿತಕರ ಭೋಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮೊದಲೇ ಜನರ ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 25
मानसेन हि दुःखेन शरीरमुपतप्यते । अय:पिण्डेन तप्तेन कुम्भसंस्थमिवोदकम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಉಂಟಾದರೆ ದೇಹವೂ ಅದರಿಂದ ತಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಗುಂಡನ್ನು ಮಡಕೆಯೊಳಗೆ ಹಾಕಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ನೀರೂ ಬಿಸಿಯಾಗುವಂತೆ.
Verse 26
मानसं शमयेत् तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवाम्बुना | प्रशान्ते मानसे हास्य शारीरमुपशाम्यति
ಆದುದರಿಂದ ನೀರಿನಿಂದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸುವಂತೆ, ಸತ್ಯಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಶಾಂತವಾದಾಗ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾಗುವ ದುಃಖವೂ ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Verse 27
मनसो दुःखमूलं तु स्नेह इत्युपलभ्यते । स्नेहात् तु सज्जते जन्तुर्दुःखयोगमुपैति च
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಮನಸ್ಸಿನ ದುಃಖದ ಮೂಲ ‘ಸ್ನೇಹ’ ಅಂದರೆ ಆಸಕ್ತಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಜೀವಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದುಃಖಸಂಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
Verse 28
स्नेहमूलानि दुःखानि स्नेहजानि भयानि च । शोकहर्षो तथा55यास: सर्व स्नेहात् प्रवर्तते
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಆಸಕ್ತಿ; ಭಯವೂ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಶೋಕ, ಹರ್ಷ ಮತ್ತು ಕ್ಲೇಶ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 29
स्नेहाद भावो<नुरागश्न प्रजज्ञे विषये तथा । अश्रेयस्कावुभावेतौ पूर्वस्तत्र गुरु: स्मृत:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ‘ಭಾವ’ (ಸ್ಥಿರವಾದ ಒಲವು) ಮತ್ತು ‘ಅನುರಾಗ’ (ತೀವ್ರ ಮಮತೆ) ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಇವೆರಡೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನಿಂದ ದೂರ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು—ವಿಷಯಗಳತ್ತ ಸ್ಥಿರ ಭಾವ—ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾದ ಅನರ್ಥಕಾರಣವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 30
कोटराग्निर्यथाशेषं समूलं पादपं दहेत् धर्मार्थो तु तथाल्पो5पि रागदोषो विनाशयेत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಮರದ ಒಳಹೊಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡ ಬೆಂಕಿ ಬೇರು ಸಹಿತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮರವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮಮಾಡುವಂತೆ, ರಾಗದೋಷದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಲ್ಪ ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ—ಎರಡನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
Verse 31
विप्रयोगे न तु त्यागी दोषदर्शी समागमे । विरागं भजते जनन््तुर्निर्विरो निरवग्रह:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ವಿಷಯಗಳು ದೊರಕದಾಗ ಅವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು ನಿಜ ತ್ಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಆದರೆ ವಿಷಯಗಳು ದೊರಕಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುವವನೇ ನಿಜ ತ್ಯಾಗಿ. ಅವನು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಯಾರ ಮೇಲೂ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವನು ನಿರ್ವೈರನಾಗಿ, ಗ್ರಹಣ-ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 32
तस्मात् स्नेहं न लिप्सेत मित्रेभ्यो धनसंचयात् । स्वशरीरसमुत्थं च ज्ञानेन विनिवर्तयेत्
ಆದ್ದರಿಂದ ಮಿತ್ರರು ಅಥವಾ ಧನಸಂಚಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸಬಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನದೇ ದೇಹಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿವೇಕಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ ನಿವಾರಿಸಬೇಕು.
Verse 33
ज्ञानान्वितेषु युक्तेषु शास्त्रज्ञेषु कृतात्मसु । न तेषु सज्जते स्नेह: पद्मपत्रेष्विवोदकम्
ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನರು, ಯೋಗನಿಷ್ಠರು, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗಳು—ಇವರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ; ಕಮಲದ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ನೀರು ನಿಲ್ಲದಂತೆ.
Verse 34
रागाभिभूत: पुरुष: कामेन परिकृष्यते । इच्छा संजायते तस्य ततस्तृष्णा विवर्धते
ರಾಗದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರುಷನನ್ನು ಕಾಮವು ತನ್ನತ್ತ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅವನಲ್ಲಿ ಭೋಗದ ಇಚ್ಛೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ನಂತರ ತೃಷ್ಣೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 35
तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्वेगकरी स्मृता । अधर्मबहुला चैव घोरा पापानुबन्धिनी
ತೃಷ್ಣೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪಾಪಿಷ್ಠವೆಂದು, ನಿತ್ಯವೂ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಭೀಕರವಾಗಿ ಪಾಪಫಲಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತದೆ.
Verse 36
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्य॑ति जीर्यत: । योडसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजत: सुखम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ದುರ್ಮತಿಗಳಿಗದು ತ್ಯಜಿಸಲು ಅತಿದುರ್ಲಭವಾದ ತೃಷ್ಣೆ; ದೇಹ ಜೀರ್ಣವಾದರೂ ಅದು ಜೀರ್ಣವಾಗದು; ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ರೋಗವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಯಾರು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೇ ಸುಖ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 37
अनाइम्ता तु सा तृष्णा अन्तर्देहगता नृणाम् विनाशयति भूतानि अयोनिज इवानल:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ತೃಷ್ಣೆ ಮನುಷ್ಯರ ದೇಹದೊಳಗೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಆದಿಯಿಲ್ಲ. ಯೋನಿಯಿಲ್ಲದೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಅದು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
Verse 38
यथैध: स्वसमुत्थेन वह्लिना नाशमृच्छति । तथाकृतात्मा लोभेन सहजेन विनश्यति
ಮರವು ತನ್ನೊಳಗಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟು ನಾಶವಾಗುವಂತೆ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದವನು ದೇಹದೊಡನೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಹಜ ಲೋಭದಿಂದ ತಾನೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 39
राजत: सलिलादमन्नेश्षलोरत: स्वजनादपि । भयमर्थवतां नित्यं मृत्यो: प्राणभूतामिव,“धनवान् मनुष्योंको राजा, जल, अग्नि, चोर तथा स्वजनोंसे भी सदा उसी प्रकार भय बना रहता है, जैसे सब प्राणियोंको मृत्युसे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಸಂಪತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ರಾಜನಿಂದಲೂ, ನೀರಿನಿಂದಲೂ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೂ, ಕಳ್ಳರಿಂದಲೂ, ಸ್ವಜನರಿಂದಲೂ ಸಹ ನಿತ್ಯ ಭಯವಿರುತ್ತದೆ; ಪ್ರಾಣಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಮರಣಭಯ ಸದಾ ಇರುವಂತೆ.
Verse 40
यथा ह्यामिषमाकाशे पक्षिश्रि: श्वापदैर्भुवि । भक्ष्यते सलिले मत्स्यैस्तथा सर्वत्र वित्तवान्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರ ಮೃಗಗಳು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಮಾಂಸದ ತುಂಡನ್ನು ಕಿತ್ತು ತಿನ್ನುವಂತೆ, ಸಂಪತ್ತಿರುವವನನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜನರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 41
अर्थ एव हि केषांचिदनर्थ भजते नृणाम् | अर्थश्रेयसि चासक्तो न श्रेयो विन्दते नर:
ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಧನವೇ ಅನರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಧನದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುವ ಭೋಗರೂಪ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಜವಾದ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 42
तस्मादर्थागमा: सर्वे मनोमोहविवर्धना: । कार्पण्यं दर्पमानौ च भयमुद्वेग एव च
ಆದ್ದರಿಂದ ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಎಲ್ಲ ಮಾರ್ಗಗಳೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೋಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕೃಪಣತೆ, ದರ್ಪ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ, ಭಯ ಹಾಗೂ ಉದ್ವೇಗ—ಇವು ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಧನಜನಿತ ದುಃಖಗಳೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 43
अर्थजानि विदु: प्राज्ञा: दुःखान्येतानि देहिनाम् । अर्थस्योत्पादने चैव पालने च तथा क्षये
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಧನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದುಃಖಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ: ಧನವನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಅದರ ನಾಶದಲ್ಲಿ.
Verse 44
सहन्ति च महद् दु:खं घ्नन्ति चैवार्थकारणात् । अर्था दु:खं परित्यक्तुं पालिताश्वैव शत्रव:
ಮನುಷ್ಯರು ಮಹಾ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಧನದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ತನಕ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಧನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದೂ ದುಃಖವೇ; ಅದನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ಪೋಷಿಸಿದರೆ ಅದು ಶತ್ರುವಿನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 45
दुःखेन चाधिगम्यन्ते तस्मान्नाशं न चिन्तयेत् । असंतोषपरा मूढा: संतोष॑ यान्ति पण्डिता:
ಧನವು ದುಃಖದಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಧನಚಿಂತನೆ ಸ್ವನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಮೂಢರು ಸದಾ ಅಸಂತೋಷದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ; ಪಂಡಿತರು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 46
अन्तो नास्ति पिपासाया: संतोष: परमं सुखम् | तस्मात् संतोषमेवेह परं पश्यन्ति पण्डिता:,“धनकी प्यास कभी बुझती नहीं है; अतः संतोष ही परम सुख है। इसीलिये ज्ञानीजन संतोषको ही सबसे उत्तम समझते हैं
ತೃಷ್ಣೆಗೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಸಂತೋಷವೇ ಪರಮ ಸುಖ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರು ಸಂತೋಷವನ್ನೇ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸೆಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
Verse 47
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं रत्नसंचय: । ऐश्वर्य प्रियसंवासो गृध्येत् तत्र न पण्डित:
ಯೌವನ, ರೂಪ, ಜೀವಿತ, ರತ್ನಸಂಚಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಪ್ರಿಯಜನರ ಸಹವಾಸ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅನಿತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಡಿತನು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಲೋಭದಿಂದ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 48
त्यजेत संचयांस्तस्मात्तज्जान् क्लेशान् सहेत च | न हि संचयवान् कश्रिद् दृश्यते निरुपद्रव: । अतश्न धार्मिकै: पुंभिरनीहार्थ: प्रशस्पते
ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಚಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸಹಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಚಯವಿರುವ ಯಾರೂ ಉಪದ್ರವರಹಿತರಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕರು ಲೋಭವಿಲ್ಲದ—ನ್ಯಾಯವಾಗಿ, ದೈವಯೋಗದಿಂದ ತಾನೇ ದೊರಕುವ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನೇ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 49
धर्मार्थ यस्य वित्तेहा वरं तस्य निरीहता । प्रक्षालनाद्धि पंकस्य श्रेयो न स्पर्शन॑ नृणाम्
ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಧನವನ್ನು ಬಯಸುವವನಿಗೂ ಧನಾಸೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಸರನ್ನು ತೊಟ್ಟು ನಂತರ ತೊಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದೇ ಇರುವುದೇ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಉತ್ತಮ.
Verse 50
युधिष्ठिरैवं सर्वेषु न स्पृहां कर्तुमरहसि । धर्मेण यदि ते कार्य विमुक्तेच्छो भवार्थत:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ! ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೂ ಆಸೆ ಬೆಳೆಸುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯ ನಿಜವಾಗಿ ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ನೆರವೇರಬೇಕೆಂದರೆ, ಅಂತರಂಗದಿಂದ ಇಚ್ಛಾಮುಕ್ತನಾಗು—ಧನಲಾಭಗಳ ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸು.
Verse 51
युधिछिर उवाच नार्थोपभोगलिप्सार्थमियमर्थेप्सुता मम । भरणार्थ तु विप्राणां ब्रह्मन् काडक्षे न लोभत:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಭೋಗೋಪಭೋಗಗಳ ಲಾಲಸೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಧನಾಭಿಲಾಷೆ ಇಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಭರಣಪೋಷಣಾರ್ಥವೇ ನಾನು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಲೋಭದಿಂದಲ್ಲ.
Verse 52
कथं हा[स्मद्विधो ब्रह्मन् वर्तमानो गृहाश्रमे । भरणं पालन चापि न कुर्यादनुयायिनाम्,विप्रवर! गृहस्थ-आश्रममें रहनेवाला मेरे-जैसा पुरुष अपने अनुयायियोंका भरण- पोषण भी न करे, यह कैसे उचित हो सकता है?
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ವಿಪ್ರವರನೇ! ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನನ್ನಂತಹವನು ತನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವವರ ಭರಣಪೋಷಣೆಯನ್ನೂ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ಮಾಡದೆ ಇರುವುದು ಹೇಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ?
Verse 53
संविभागो हि भूतानां सर्वेषामेव दृश्यते । तथैवापचमाने भ्य: प्रदेयं गृहमेधिना
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಸಿದ್ಧವಾದ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಪಾಲು ಇರುವುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಗೃಹಸ್ಥನು ತಾನೇ ಅಡುಗೆ ಮಾಡದ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ನೀಡಲೇಬೇಕು.
Verse 54
तृणानि भूमिरुदकं वाक् चतुर्थी च सूनूता । सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन,आसनके लिये तृण (कुश), बैठनेके लिये स्थान, जल और चौथी मधुर वाणी, सत्पुरुषोंके घरमें इन चार वस्तुओंका अभाव कभी नहीं होता
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಆಸನಕ್ಕೆ ತೃಣ (ಕುಶ), ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಥಳ, ನೀರು, ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯದು—ಮಧುರವಾದ ಸತ್ಯವಾಣಿ; ಸಜ್ಜನರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇವು ನಾಲ್ಕೂ ಎಂದಿಗೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 55
देयमार्तस्य शयनं स्थितश्रान्तस्य चासनम् | तृषितस्य च पानीयं क्षुधितस्य च भोजनम्
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ಶಯನ, ನಿಂತು ದಣಿದವನಿಗೆ ಆಸನ, ದಾಹಗೊಂಡವನಿಗೆ ನೀರು, ಹಸಿದವನಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡಬೇಕು. ಇದು ಕರುಣೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಧರ್ಮದ ನೇರ ಕರ್ತವ್ಯ.
Verse 56
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद् वाचं दद्यात् सुभाषिताम् । उत्थाय चासन दद्यादेष धर्म: सनातन: । प्रत्युत्थायाभिगमन कुर्यानन््यायेन चार्चनम्
ಅತಿಥಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಭರಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಶುಭಭಾವ ಇಡುವುದು, ಮಧುರವಾದ ಸುವಚನಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಎದ್ದು ಅವನಿಗೆ ಆಸನ ನೀಡುವುದು—ಇದೇ ಗೃಹಸ್ಥನ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅತಿಥಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಗೌರವ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 57
अग्निहोत्रमनड्वांश्व॒ ज्ञातयो5तिथिबान्धवा: । पुत्रा दाराश्च भृत्याश्व निर्दहेयुरपूजिता:
ಗೃಹಸ್ಥನು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಎತ್ತುಗಳು, ಬಂಧು-ಬಳಗ, ಅತಿಥಿ-ಅಭ್ಯಾಗತರು, ಸ್ನೇಹಿತ-ಸಂಬಂಧಿಗಳು, ಪುತ್ರರು, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೇವಕರಿಗೆ ಯಥೋಚಿತ ಗೌರವ ನೀಡದೆ ಹೋದರೆ, ಪೂಜೆಯಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ದಹಿಸಬಹುದು.
Verse 58
आत्मार्थ पाचयेन्नान्नं न वृथा घातयेत् पशून् । न च तत् स्वयमश्रीयाद् विधिवद् यन्न निर्वपेत्
ತನ್ನಿಗಾಗಿಯೇ ಮಾತ್ರ ಅನ್ನವನ್ನು ಬೇಯಿಸಬಾರದು; ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಹಿಂಸೆ ಮಾಡಬಾರದು; ಮತ್ತು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಾದಿ ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸದದ್ದನ್ನು ತಾನೂ ತಿನ್ನಬಾರದು.
Verse 59
श्वभ्यश्न श्वपचेभ्यश्व वयोभ्यश्वावपेद् भुवि । वैश्वदेवं हि नामैतत् सायं प्रातश्न॒ दीयते
ನಾಯಿಗಳಿಗೆ, ಶ್ವಪಚರಿಗೆ (ಚಾಂಡಾಲರಿಗೆ), ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅನ್ನವನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ಇದುವೇ ‘ವೈಶ್ವದೇವ’ ಎಂಬ ಮಹಾಯಜ್ಞ; ಇದು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಯಂಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 60
विघसाशी भवेत् तस्मान्नित्यं चामृतभोजन: । विघसो भुक्तशेषं तु यज्ञशेषं तथामृतम्
ಆದ್ದರಿಂದ ಗೃಹಸ್ಥನು ನಿತ್ಯ ‘ವಿಘಸಾಶಿ’ಯಾಗಿಯೂ ‘ಅಮೃತಭೋಜನ’ ಮಾಡುವವನಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕು. ಮನೆಯ ಎಲ್ಲರೂ ಊಟ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಉಳಿದ ಅನ್ನವೇ ‘ವಿಘಸ’; ಬಲಿ-ವೈಶ್ವದೇವಾದಿ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳ ನಂತರ ಉಳಿದದ್ದೇ ‘ಅಮೃತ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 61
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद् वाचं दद्याच्च सूनृताम् । अनुव्रजेदुपासीत स यज्ञ: पठचदक्षिण:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಅತಿಥಿಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳ ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು (ಸ್ನೇಹಭರಿತ, ಗೌರವಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿ), ಮನಸ್ಸಿನ ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು (ಹಿತಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಗಮನ), ಹಾಗೂ ಸೂನೃತವಾದ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು—ಅದು ಸತ್ಯವೂ, ಪ್ರಿಯವೂ, ಹಿತಕರವೂ ಆಗಿರಬೇಕು. ಅತಿಥಿ ಹೊರಟಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವರೆಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಬೇಕು; ಮತ್ತು ಅವನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಅವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಕುಳಿತು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಬೇಕು. ಇವು ಐದು ವಿಧದ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾದ ‘ಅತಿಥಿ-ಯಜ್ಞ’ವಾಗಿದೆ.
Verse 62
यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमध्वनि वर्तते | भ्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत्,जो गृहस्थ अपरिचित थके-माँदे पथिकको प्रसन्नतापूर्वक भोजन देता है, उसे महान् पुण्यफलकी प्राप्ति होती है
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಗೃಹಸ್ಥನು ದಣಿದ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ, ತನ್ನಿಗೆ ಅಪರಿಚಿತ ಯಾತ್ರಿಕನಿಗೆ ಬೇಸರವಿಲ್ಲದೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅನ್ನ ನೀಡಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಮಹತ್ತರ ಪುಣ್ಯಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 63
एवं यो वर्तते वृत्तिं वर्तमानो गृहाश्रमे । तस्य धर्म परं प्राहुः कथं वा विप्र मन्यसे
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಡೆದು ಇಂತಹ ಜೀವನವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನಿಗೆ ಇದನ್ನೇ ಪರಮ ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಓ ವಿಪ್ರ, ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇನು?
Verse 64
शौनक उवाच अहो बत महत् कष्ट विपरीतमिदं जगत् | येनापत्रपते साधुरसाधुस्तेन तुष्यति
ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದನು—ಅಹೋ! ಎಂಥ ಮಹಾ ಕಷ್ಟ; ಈ ಜಗತ್ತು ವಿಪರೀತವಾಗಿ ತಿರುಗಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದ ಸಜ್ಜನನು ಲಜ್ಜೆಪಡುವನೋ, ಅದೇ ಕರ್ಮದಿಂದ ದುಷ್ಟನು ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 65
शिक्षोदरकृते<प्राज्ञ: करोति विघसं बहु | मोहरागवशाक्रान्त इन्द्रियार्थवशानुग:
ಮೋಹ ಮತ್ತು ರಾಗದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುವ ಅಪ್ರಾಜ್ಞನು ತನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಹೊಟ್ಟೆಯೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲೆಂದು ಅನೇಕ ಭೋಗಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅವನ್ನೇ ಯಜ್ಞಶೇಷ ‘ವಿಘಸ’ವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 66
हियते बुध्यमानो5पि नरो हारिभिरिन्द्रियै: । विमूढसंज्ञो दुष्टाश्वैरुदभ्रान्तैरिव सारथि:
ವಿವೇಕಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯನೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಬಲದಿಂದ ವಿಷಯಭೋಗಗಳ ಕಡೆಗೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವನ ಚೇತನ ಮರುಳಾಗುತ್ತದೆ—ವಶವಾಗದ ದುಷ್ಟ ಕುದುರೆಗಳು ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಸನ್ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಎಳೆದು ಕುಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಂತೆ. ಇಂದ್ರಿಯಜಯವಿಲ್ಲದವನ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಇದೇ.
Verse 67
षडिन्द्रियाणि विषयं समागच्छन्ति वै यदा । तदा प्रादुर्भवत्येषां पूर्वसंकल्पजं मन:
ಮನಸ್ಸಿನೊಡನೆ ಆರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುವಾಗ, ಪೂರ್ವಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ವಾಸನೆಗಳಂತೆ ಮನಸ್ಸು ಉದ್ಭವಿಸಿ ಅಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 68
मनो यस्येन्द्रियस्पेह विषयान् याति सेवितुम् | तस्यौत्सुक्यं सम्भवति प्रवृत्तिश्नोपजायते
ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರಿಯಾಸೆಯಿಂದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಹೋಗುತ್ತದೋ, ಅವನಲ್ಲಿ ಆ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸುಕತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅವುಗಳ ಭೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 69
ततः संकल्पबीजेन कामेन विषयेषुभि: । विद्धः पतति लोभाग्नौ ज्योतिर्लोभात् पतड़वत्
ನಂತರ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ಬೀಜವಾದ ಕಾಮದಿಂದ, ವಿಷಯರೂಪ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧನಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಲೋಭಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ—ಬೆಳಕಿನ ಲೋಭದಿಂದ ಪತಂಗ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಹಾರುವಂತೆ.
Verse 70
ततो विहारैराहारैमोहितश्न यथेप्सया । महामोहे सुखे मग्नो नात्मानमवबुध्यते,इसके बाद इच्छानुसार आहार-विहारसे मोहित हो महामोहमय सुखमें निमग्न रहकर वह मनुष्य अपने आत्माके ज्ञानसे वंचित हो जाता है
ನಂತರ ಇಷ್ಟದಂತೆ ಆಹಾರ-ವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಳಾಗಿ, ಮಹಾಮೋಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನು ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 71
एवं पतति संसारे तासु तास्विह योनिषु । अविद्याकर्मतृष्णाभि भ्राम्यमाणो5थ चक्रवत्,इस प्रकार अविद्या, कर्म और तृष्णाद्वारा चक्रकी भाँति भ्रमण करता हुआ मनुष्य संसारकी विभिन्न योनियोंमें गिरता है
ಹೀಗೆ ಅವಿದ್ಯೆ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ತೃಷ್ಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಚಕ್ರದಂತೆ ತಿರುಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 72
ब्रह्मादिषु तृणान्तेषु भूतेषु परिवर्तते । जले भुवि तथा55काशे जायमान: पुन: पुन:,फिर तो ब्रह्मासे लेकर तृणपर्यन्त सभी प्राणियोंमें तथा जल, भूमि और आकाशमें वह मनुष्य बारंबार जन्म लेकर चक्कर लगाता रहता है
ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ತೃಣದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಜಲದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಯೂ ಮರುಮರು ಜನ್ಮ ಪಡೆದು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 73
अबुधानां गतिस्त्वेषा बुधानामपि मे शृणु । ये धर्मे श्रेयसि रता विमोक्षरतयो जना:
ಇದು ಅವಿವೇಕಿಗಳ ಗತಿ; ಈಗ ವಿವೇಕಿಗಳ ಗತಿಯನ್ನೂ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು—ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುವ ಜನರು ಅವರು.
Verse 74
तदिदं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च । तस्माद् धर्मानिमान् सर्वान् नाभिमानात् समाचरेत्
ಇದೇ ವೇದವಚನ—“ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡು” ಮತ್ತು “ಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು” ಸಹ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಈ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 75
इज्याध्ययनदानानि तप: सत्यं क्षमा दम: । अलोभ इति मार्गो<यं धर्मस्याष्टविध: स्मृत:,यज्ञ, अध्ययन, दान, तप, सत्य, क्षमा, मन और इन्द्रियोंका संयम तथा लोभका परित्याग--ये धर्मके आठ मार्ग हैं
ಇಜ್ಯೆ (ಯಜ್ಞ), ಅಧ್ಯಯನ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ಸತ್ಯ, ಕ್ಷಮೆ, ದಮ (ಮನ-ಇಂದ್ರಿಯ ಸಂಯಮ), ಅಲೋಭ—ಇವೆಯೇ ಧರ್ಮದ ಅಷ್ಟವಿಧ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.
Verse 76
अत्र पूर्वक्षतुर्वर्ग: पितृयाणपथे स्थित: । कर्तव्यमिति यत् कार्य नाभिमानात् समाचरेत्
ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಲ್ಕು ಧರ್ಮಗಳ ಸಮೂಹವು ಪಿತೃಯಾನ ಪಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಅಂದರೆ ಆ ನಾಲ್ಕನ್ನೂ ಫಲಾಸೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಅವು ಪಿತೃಯಾನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮೊದಲಾದ ನಿತ್ಯಕರ್ತವ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಕರ್ತವ್ಯಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲೇ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 77
उत्तरो देवयानस्तु सद्धिराचरित: सदा । अष्ट ड्रेनैव मार्गेण विशुद्धात्मा समाचरेत्
ಉನ್ನತ ಮಾರ್ಗವು ದೇವಯಾನ; ಸಜ್ಜನರು ಅದನ್ನೇ ಸದಾ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟಾಂಗಯುಕ್ತ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅಂತರಾತ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಕರ್ತೃತ್ವಾಭಿಮಾನವಿಲ್ಲದೆ ಕರ್ತವ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 78
सम्यक्संकल्पसंबन्धात् सम्यक् चेन्द्रियनिग्रहात् । सम्यग्व्रतविशेषाच्च सम्यक् च गुरुसेवनात्
ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಒಂದೇ ಗುರಿಗೆ ಬಂಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದರಿಂದ, ಅಹಿಂಸಾದಿ ವಿಶೇಷ ವ್ರತಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಗುರುವಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ—ಮಾನವನು ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 79
सम्यगाहारयोगाच्च सम्यक् चाध्ययनागमात् | सम्यक्कर्मोपसंन्यासात् सम्यक् चित्तनिरोधनात्
ಯೋಗಸಾಧನೆಗೆ ತಕ್ಕ ಆಹಾರ-ವಿಹಾರದ ಸಮ್ಯಕ್ ನಿಯಮದಿಂದ, ವೇದಾದಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಯಥಾವಿಧಿ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಹಾಗೂ ಆಗಮಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಕರ್ಮಗಳ ಸಮ್ಯಕ್ ಉಪಸಂನ್ಯಾಸದಿಂದ—ಅಂದರೆ ಭಗವದರ್ಪಣಭಾವದಿಂದ ಬಿಡುವಿಕೆಯಿಂದ—ಮತ್ತು ಚಿತ್ತದ ಸಮ್ಯಕ್ ನಿರೋಧದಿಂದ ಮಾನವನು ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 80
एवं कर्माणि कुर्वन्ति संसारविजिगीषव: । रागद्वेषविनिर्मुक्ता ऐश्वर्य देवता गता:
ಸಂಸಾರವನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ರಾಗದ್ವೇಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದುದರಿಂದಲೇ ದೇವತೆಗಳೂ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 81
रुद्रा: साध्यास्तथा55दित्या वसवो5थ तथाश्रिनौ । योगैश्वर्येण संयुक्ता धारयन्ति प्रजा इमा:,रुद्र, साध्य, आदित्य, वसु तथा दोनों अश्विनीकुमार योगजनित ऐश्वर्यसे युक्त होकर इन प्रजाजनोंका धारण-पोषण करते हैं
ರುದ್ರರು, ಸಾಧ್ಯರು, ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು ಹಾಗೂ ಆ ಇಬ್ಬರು ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು—ಯೋಗಜನಿತ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತರಾಗಿ—ಈ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 82
तथा त्वमपि कौन्तेय शममास्थाय पुष्कलम् | तपसा सिद्धिमन्विच्छ योगसिद्धिं च भारत
ಹೇ ಕೌಂತೇಯ! ನೀನೂ ಸಹ ಸಮೃದ್ಧ ಶಮವನ್ನು (ಅಂತರಶಾಂತಿಯನ್ನು) ದೃಢವಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸು, ಓ ಭಾರತ।
Verse 83
पितृमातृमयी सिद्धि: प्राप्ता कर्ममयी च ते । तपसा सिद्धिमन्विच्छ द्विजानां भरणाय वै
ಕರ್ಮದಿಂದ ದೊರೆಯುವ, ಪಿತೃ-ಮಾತೃಮಯವಾದ (ಇಹ-ಪರಲೋಕ ಹಿತಕರವಾದ) ಸಿದ್ಧಿ ನಿನಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಲಭಿಸಿದೆ. ಈಗ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ದ್ವಿಜರ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ) ಭರಣ-ಪೋಷಣೆಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸು.
Verse 84
सिद्धा हि यद् यदिच्छन्ति कुर्वते तदनुग्रहात् तस्मात्तप: समास्थाय कुरुष्वात्ममनोरथम्
ಸಿದ್ಧರು ತಪಸ್ಸಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ತಾವು ಏನೇನು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮಮನೋರಥವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು.
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira faces a duty-conflict between accepting devoted brāhmaṇas as companions and preventing their foreseeable hardship in the wilderness, balancing compassion, responsibility for dependents, and the ethics of burdening others.
Sorrow is managed by diagnosing its cognitive root: attachment (sneha) generates desire and craving (tṛṣṇā), which amplify fear and suffering; knowledge, restraint, and contentment stabilize the mind, thereby easing both mental and bodily distress.
No explicit phalaśruti is stated; the chapter’s meta-function is prescriptive: it frames tapas and disciplined conduct as pragmatic and soteriologically aligned means to sustain dependents and to prevent grief from governing ethical judgment.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.