Shloka 25

ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः

Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction

Devanagari script

मानसेन हि दुःखेन शरीरमुपतप्यते । अय:पिण्डेन तप्तेन कुम्भसंस्थमिवोदकम्‌,“क्योंकि मनमें दुःख होनेपर शरीर भी संतप्त होने लगता है; ठीक वैसे ही, जैसे तपाया हुआ लोहेका गोला डाल देनेपर घड़ेमें रखा हुआ शीतल जल भी गरम हो जाता है

Transliteration

mānasena hi duḥkhena śarīram upatapyate | ayaḥpiṇḍena taptena kumbhasaṃstham ivodakam ||

Translation

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಉಂಟಾದರೆ ದೇಹವೂ ಅದರಿಂದ ತಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಗುಂಡನ್ನು ಮಡಕೆಯೊಳಗೆ ಹಾಕಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ನೀರೂ ಬಿಸಿಯಾಗುವಂತೆ.

Word by Word

मानसेनby/with (mental) in the mind

हिindeed/for

दुःखेनby sorrow/pain

शरीरम्the body

उपतप्यतेis afflicted/heated

अयःपिण्डेनby an iron lump/ball

तप्तेनheated, made hot

कुम्भसंस्थम्situated/contained in a pot

इवlike/as

उदकम्water

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

mind (manas)

body (śarīra)

heated iron ball (ayaḥpiṇḍa)

pot (kumbha)

water (udaka)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes