यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ और ‘अन्तः-राज्य’ का द्वार है: राजसुख के बीच राम-धर्म का चुनाव, और फिर वन-जीवन में भी ‘अयोध्या’ (अन्तर-नगर) की स्थापना। प्रस्तुत अंश में सोपान-गति स्पष्ट है—पहले ‘भक्त-लक्षण’ (अहंकार, काम-क्रोध-लोभ आदि का क्षय) का निरूपण, फिर ‘सत्संग-निर्देश’ (चित्रकूट-निवास), और अंततः ‘प्रकृति का रूपान्तरण’ (वन का मंगलमय हो जाना) जो संकेत करता है कि भगवान के सान्निध्य से बाह्य जगत भी साधना-क्षेत्र बन जाता है।
ចំណុចរសជាតិនៃអយោធ្យាកាណ្ឌគឺជាកន្លែងប្រសព្វនៃការអាណិតអាសូរនិងសន្តិភាព។ នៅក្នុងការឈឺចាប់នៃការលះបង់រាជ្យ ភាពល្អនៃវិរាគ្យកើតឡើង។ រចនាសម្ព័ន្ធនៃផ្នែកនេះធ្វើឲ្យមរ្យាទាមិនត្រឹមតែជាគោលនយោបាយសង្គមប៉ុន្តែជាវិន័យនៃមាគ៌ារបស់ការរួចរក់៖ អ្នកដែលលះបង់អ្វីៗទាំងអស់ដើម្បីរាមរកឃើញរាមគង់នៅក្នុងដួងចិត្ត។ ទីនេះ បញ្ជីនៃគុណលក្ខណៈរបស់អ្នកក្រុមជំនុំ គឺការលះបង់កាមលោភ កំហឹង ការស្រវឹង មោហៈ និងរបស់ដូចគ្នា។ ការចាត់ទុកប្រពន្ធអ្នកដទៃជាម្តាយ ការមិនត្រេកអរក្នុងទ្រព្យអ្នកដទៃ និងការឈឺចាប់នឹងទុក្ខរបស់អ្នកដទៃ ប្រែក្លាយចិត្តវិទ្យាជាសាធ័នៈ៖ បទបញ្ជាប្រតិបត្តិនៃការជម្រះខាងក្នុង។ បន្ទាប់មកទិសដៅទៅកាន់ចិត្រកូតមិនមែនគ្រាន់តែជាភូមិសាស្ត្រនៃការធ្វើធម្មយាត្រាប៉ុន្តែជាភូមិសាស្ត្រនៃការអនុវត្ត៖ មន្ទាកិនី អាស្រមរបស់រសីទាំងឡាយ និងភាពស្មើគ្នានៃព្រៃរួមគ្នាក្លាយជាមន្ទីរពិសោធន៍នៃសរណាគតិ។ ចុងក្រោយ ក្តីស្រឡាញ់របស់ប្រជាជនកោលនិងកិរាត និងភាពល្អនៃព្រៃបង្ហាញថាដោយសារការនៅជិតរាម ធម្មជាតិ សង្គម និងចិត្ត ទាំងបីទទួលបានការប្រែក្លាយទៅជាធម៌។
ចៅបៃ 130.1-4
काम कोह मद मान न मोहा।लोभ न छोभ न राग न द्रोहा।।
जिन्ह कें कपट दंभ नहिं माया।तिन्ह कें हृदय बसहु रघुराया।।
सब के प्रिय सब के हितकारी।दुख सुख सरिस प्रसंसा गारी।।
कहहिं सत्य प्रिय बचन बिचारी।जागत सोवत सरन तुम्हारी।।
तुम्हहि छाड़ि गति दूसरि नाहीं।राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।।
जननी सम जानहिं परनारी।धनु पराव बिष तें बिष भारी।।
जे हरषहिं पर संपति देखी।दुखित होहिं पर बिपति बिसेषी।।
जिन्हहि राम तुम्ह प्रानपिआरे।तिन्ह के मन सुभ सदन तुम्हारे।।
kāma koha mada māna na mohā |lobha na chobha na rāga na drohā ||
jinha keṁ kapaṭa daṁbha nahiṁ māyā |tinha keṁ hṛdaya basahu raghurāyā ||
saba ke priya saba ke hitakārī |dukha sukha sarisa prasaṁsā gārī ||
kahahiṁ satya priya bacana bicārī |jāgata sovata sarana tumhārī ||
tumhahi chāṛi gati dūsari nāhīṁ |rāma basahu tinha ke mana māhīṁ ||
jananī sama jānahiṁ paranārī |dhanu parāva biṣa teṁ biṣa bhārī ||
je haraṣahiṁ para saṁpati dekhī |dukhita hohiṁ para bipati biseṣī ||
jinhahi rāma tumha prānapiāre |tinha ke mana subha sadana tumhāre ||
អ្នកណាដែលគ្មានតម្រេក កំហឹង មោហៈ សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ គ្មានសេចក្តីស្រវឹង គ្មានលោភៈ គ្មានសេចក្តីរំភើប គ្មានរាគៈ គ្មានសេចក្តីប្រទូស្ធ ហើយនៅក្នុងអ្នកណាដែលគ្មានការបោកប្រាស ការធ្វើព្រហ្មច្រ ឬមាយា ទ្រង់នៃរាហូ សូមស្តេចគង់នៅក្នុងហឫទ័យរបស់អ្នកទាំងនោះ អ្នកដែលជាទីស្រឡាញ់របស់គេទាំងអស់ និងជាអ្នកធ្វើប្រយោជន៍ដល់គេទាំងអស់ ដែលទុកសេចក្តីទុក្ខនិងសេចក្តីសុខស្មើគ្នា ហើយការសរសើនិងការជេរស្តីក៏ដូចគ្នា អ្នកដែលនិយាយពាក្យដែលពិតនិងជាទីស្រឡាញ់ បន្ទាប់ពីពិចារណាហើយ ហើយអ្នកដែលទោះក្រោកឬដេក ក៏យកព្រះអង្គជាទីពឹង អ្នកដែលគ្មានទីពឹងផ្សេងក្រៅពីព្រះអង្គ ឱរាម សូមព្រះអង្គគង់នៅក្នុងចិត្តរបស់អ្នកទាំងនោះ អ្នកដែលចាត់ទុកប្រពន្ធរបស់អ្នកដទៃដូចជាមាតារបស់ខ្លួន ហើយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃដូចជាពិសដែលរឹតតែអាក្រក់ជាងពិស អ្នកដែលត្រេកអរនៅពេលឃើញសេចក្តីវិបុលកម្មរបស់អ្នកដទៃ ហើយសោកសង្រេងជាពិសេសនៅពេលឃើញសេចក្តីវិបត្តិរបស់អ្នកដទៃ អ្នកណាដែលរាម ព្រះអង្គជាទីស្រឡាញ់ដូចជាជីវិត ចិត្តរបស់អ្នកទាំងនោះជាទីគង់នៅដ៏មង្គលរបស់ព្រះអង្គ
ទោហា 130
स्वामि सखा पितु मातु गुर जिन्ह के सब तुम्ह तात।मन मंदिर तिन्ह कें बसहु सीय सहित दोउ भ्रात।।130।।
svāmi sakhā pitu mātu gura jinha ke saba tumha tāta |mana maṁdira tinha keṁ basahu sīya sahita dou bhrāta ||130||
អ្នកណាដែលទ្រង់ជារបស់ទាំងអស់សម្រាប់គេ ឱរសាស្នេហ គឺ ម្ចាស់ មិត្តភក្តិ បិតា មាតា និងគ្រូ ក្នុងវិហារនៃចិត្តរបស់គេ អ្នកទាំងពីរជាបងប្អូនព្រមដោយនាងសីតា ចូរគង់នៅ
ចៅបៃ 131.1-4
अवगुन तजि सब के गुन गहहीं।बिप्र धेनु हित संकट सहहीं।।
नीति निपुन जिन्ह कइ जग लीका।घर तुम्हार तिन्ह कर मनु नीका।।
गुन तुम्हार समुझइ निज दोसा।जेहि सब भाँति तुम्हार भरोसा।।
राम भगत प्रिय लागहिं जेही।तेहि उर बसहु सहित बैदेही।।
जाति पाँति धनु धरम बड़ाई।प्रिय परिवार सदन सुखदाई।।
सब तजि तुम्हहि रहइ उर लाई।तेहि के हृदयँ रहहु रघुराई।।
सरगु नरकु अपबरगु समाना।जहँ तहँ देख धरें धनु बाना।।
करम बचन मन राउर चेरा।राम करहु तेहि कें उर डेरा।।
avaguna taji saba ke guna gahahīṁ |bipra dhenu hita saṁkaṭa sahahīṁ ||
nīti nipuna jinha kai jaga līkā |ghara tumhāra tinha kara manu nīkā ||
guna tumhāra samujhai nija dosā |jehi saba bhā̃ti tumhāra bharosā ||
rāma bhagata priya lāgahiṁ jehī |tehi ura basahu sahita baidehī ||
jāti pā̃ti dhanu dharama baṛāī |priya parivāra sadana sukhadāī ||
saba taji tumhahi rahai ura lāī |tehi ke hṛdayã rahahu raghurāī ||
saragu naraku apabaragu samānā |jahã tahã dekha dhareṁ dhanu bānā ||
karama bacana mana rāura cerā |rāma karahu tehi keṁ ura ḍerā ||
អ្នកដែលលះបង់ទោសកម្ម និងយកគុណធម៌របស់អ្នកទាំងពួង និងអ្នកដែលស៊ូទ្រាំនូវការលំបាកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រាហ្មណ៍ និងគោ អ្នកដែលមានកិត្តិសព្ទនៃភាពឈ្លាសវៃក្នុងការប្រព្រឹត្តិត្រូវ ផ្សព្វផ្សាយទៅគ្រប់លោក ចិត្តរបស់អ្នកដូចជានេះគឺជាលំនៅដ៏ល្អសម្រាប់ទ្រង់ អ្នកដែលស្គាល់គុណធម៌របស់ទ្រង់ និងស្គាល់ទោសកម្មរបស់ខ្លួន និងអ្នកដែលប្រកបដោយសទ្ធាជឿទ្រង់គ្រប់បែបយ៉ាង និងអ្នកដែលស្រលាញ់អ្នកដែលជាភក្ដីចំពោះព្រះរាម សូមទ្រង់គង់ក្នុងចិត្តរបស់អ្នកនោះ ព្រមជាមួយនាងសីតា កូនស្រីនៃនគរវិទេហៈ វណ្ណៈ និងត្រកូល ទ្រព្យសម្បត្តិ បុណ្យកុសល និងកិត្តិសព្ទ គ្រួសារជាទីស្រលាញ់ និងផ្ទះដែលនាំសេចក្ដីសុខ អ្នកដែលលះបង់នូវសេចក្ដីទាំងអស់នេះ និងរក្សាតែទ្រង់ក្នុងចិត្ត សូមទ្រង់គង់ក្នុងចិត្តរបស់អ្នកនោះ ព្រះម្ចាស់នៃរាគុ អ្នកដែលសួគ៌ នរក និងការរួចផុតចុងក្រោយ ស្មើគ្នាទាំងអស់ ដោយហេតុថាគ្រប់ទីកន្លែងគេឃើញតែទ្រង់ ដែលកាន់ធ្នូ និងព្រួញ អ្នកដែលជាអ្នកបម្រើទ្រង់ដោយកាយ វាចា និងចិត្ត ព្រះរាម សូមទ្រង់គង់ក្នុងចិត្តរបស់អ្នកនោះ
ទោហា 131
जाहि न चाहिअ कबहुँ कछु तुम्ह सन सहज सनेहु।बसहु निरंतर तासु मन सो राउर निज गेहु।।131।।
jāhi na cāhia kabahũ kachu tumha sana sahaja sanehu |basahu niraṁtara tāsu mana so rāura nija gehu ||131||
អ្នកដែលមិនដែលប្រាថ្នាអ្វីពីអ្នកទេ ប៉ុន្តែស្រឡាញ់អ្នកដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ធម្មជាតិ និងដោយស្មោះត្រង់ នៅក្នុងចិត្តរបស់ពួកគេទាំងនោះ សូមទ្រង់គង់នៅជានិច្ច ធ្វើឲ្យទីនោះជាលំនៅរបស់ទ្រង់។
ចៅបៃ 132.1-4
एहि बिधि मुनिबर भवन देखाए।बचन सप्रेम राम मन भाए।।
कह मुनि सुनहु भानुकुलनायक।आश्रम कहउँ समय सुखदायक।।
चित्रकूट गिरि करहु निवासू।तहँ तुम्हार सब भाँति सुपासू।।
सैलु सुहावन कानन चारू।करि केहरि मृग बिहग बिहारू।।
नदी पुनीत पुरान बखानी।अत्रिप्रिया निज तपबल आनी।।
सुरसरि धार नाउँ मंदाकिनि।जो सब पातक पोतक डाकिनि।।
अत्रि आदि मुनिबर बहु बसहीं।करहिं जोग जप तप तन कसहीं।।
चलहु सफल श्रम सब कर करहू।राम देहु गौरव गिरिबरहू।।
ehi bidhi munibara bhavana dekhāe |bacana saprema rāma mana bhāe ||
kaha muni sunahu bhānukulanāyaka |āśrama kahaũ samaya sukhadāyaka ||
citrakūṭa giri karahu nivāsū |tahã tumhāra saba bhā̃ti supāsū ||
sailu suhāvana kānana cārū |kari kehari mṛga bihaga bihārū ||
nadī punīta purāna bakhānī |atripriyā nija tapabala ānī ||
surasari dhāra nāũ maṁdākini |jo saba pātaka potaka ḍākini ||
atri ādi munibara bahu basahīṁ |karahiṁ joga japa tapa tana kasahīṁ ||
calahu saphala śrama saba kara karahū |rāma dehu gaurava giribarahū ||
តាមរបៀបនេះ ឫសីវង្សបានបង្ហាញទីកន្លែងសម្រាប់គ្រងព្រះជន្មដល់ព្រះរាម និងព្រះវាចាដែលពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់បានធ្វើឱ្យព្រះទ័យព្រះរាមត្រេកអរ ឫសីទ្រង់ត្រាស់ថា សូមទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ បពិត្រព្រះអង្គម្ចាស់នៃវង្សព្រះអាទិត្យ ខ្ញុំនឹងស្តីពីអាស្រមដែលសមគ្រប់ពេលវេលា និងប្រទានសេចក្តីសុខ សូមទ្រង់គ្រងព្រះជន្មនៅភ្នំចិត្រកូដ នៅទីនោះអ្វីៗដែលសម្រាប់ព្រះអង្គនឹងមានគ្រប់បែបយ៉ាង ភ្នំនោះស្រស់ស្អាត ព្រៃក៏ល្អស្អាត ដំរី សិង្ហ ឈ្លូស និងបក្សីទាំងឡាយត្រាច់រង្គនៅទីនោះ មានទន្លេបរិសុទ្ធ ដែលគម្ពីរបុរាណសរសើរ ដែលភរិយាទីស្រឡាញ់របស់អត្រីបាននាំមកដោយអានុភាពនៃការតបតផ្ទាល់របស់នាង នោះគឺជាច្រាំងទន្លេគង្គាសួគ៌ ឈ្មោះមណ្ឌាគិនី ដែលជាអ្នកមានអាបធ្រប់ដែលសង្កត់បាបគ្រប់យ៉ាងឱ្យវិនាស អត្រីនិងឫសីវង្សច្រើនទៀតគ្រងព្រះជន្មនៅទីនោះ ទ្រង់ប្រតិបត្តិយោគ សូត្រមន្ត និងធ្វើតបតរហូតដល់រូបកាយស្គមស្គាំង សូមទ្រង់យាងទៅ ដើម្បីឱ្យការខំប្រឹងរបស់ទាំងអស់គ្នាមានផល និងបពិត្រព្រះរាម សូមទ្រង់ប្រទានកិត្តិយសដល់ភ្នំដ៏ឧត្តម
ទោហា 132
चित्रकूट महिमा अमित कहीं महामुनि गाइ।आए नहाए सरित बर सिय समेत दोउ भाइ।।132।।
citrakūṭa mahimā amita kahīṁ mahāmuni gāi |āe nahāe sarita bara siya sameta dou bhāi ||132||
រសីដ៏ចំណានបានស្រែកច្រៀងអំពីកិត្តិយសដែលគ្មានព្រំដែនរបស់ចិត្រកូត។ ពួកគេបានមកនិងងូតទឹកនៅទន្លេដ៏ល្អ សីតា និងបងប្អូនទាំងពីររួមគ្នា។
ចៅបៃ 133.1-4
रघुबर कहेउ लखन भल घाटू।करहु कतहुँ अब ठाहर ठाटू।।
लखन दीख पय उतर करारा।चहुँ दिसि फिरेउ धनुष जिमि नारा।।
नदी पनच सर सम दम दाना।सकल कलुष कलि साउज नाना।।
चित्रकूट जनु अचल अहेरी।चुकइ न घात मार मुठभेरी।।
अस कहि लखन ठाउँ देखरावा।थलु बिलोकि रघुबर सुखु पावा।।
रमेउ राम मनु देवन्ह जाना।चले सहित सुर थपति प्रधाना।।
कोल किरात बेष सब आए।रचे परन तृन सदन सुहाए।।
बरनि न जाहि मंजु दुइ साला।एक ललित लघु एक बिसाला।।
raghubara kaheu lakhana bhala ghāṭū |karahu katahũ aba ṭhāhara ṭhāṭū ||
lakhana dīkha paya utara karārā |cahũ disi phireu dhanuṣa jimi nārā ||
nadī panaca sara sama dama dānā |sakala kaluṣa kali sāuja nānā ||
citrakūṭa janu acala aherī |cukai na ghāta māra muṭhabherī ||
asa kahi lakhana ṭhāũ dekharāvā |thalu biloki raghubara sukhu pāvā ||
rameu rāma manu devanha jānā |cale sahita sura thapati pradhānā ||
kola kirāta beṣa saba āe |race parana tṛna sadana suhāe ||
barani na jāhi maṁju dui sālā |eka lalita laghu eka bisālā ||
រាមទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា លក្សណ៍ ទីនេះជាកន្លែងចតសំពៅដ៏ល្អ ឥឡូវនេះចូររៀបចំកន្លែងស្នាក់នៅកន្លែងណាមួយក្នុងទីនេះ លក្សណ៍បានឃើញច្រាំងខ្ពស់នៅទិសខាងជើងនៃទន្លេបយស្វិនី ដែលជ្រលងភ្នំកោងវេញជុំវិញគ្រប់ទិសដូចធ្នូ ទន្លេជាសរធ្នូ ការស្ងប់ស្ងម ការគ្រប់គ្រងឥន្ទ្រិយ៍ និងការបរិច្ចាគជាព្រួញ ហើយបាបទាំងអស់នៃកលិយុគជាសត្វព្រៃច្រើនប្រភេទ ចិត្រកូដដូចជាអ្នកបាញ់សត្វដែលមិនប្រែប្រួល ដែលមិនដែលបាត់គោលដៅ និងសម្លាប់ក្នុងការប្រយុទ្ធឆ្នាប់ និយាយដូច្នេះហើយ លក្សណ៍បានចង្អុលបង្ហាញទីនោះ ហើយពេលរាមទ្រង់ទតឃើញទីនោះទ្រង់ក៏មានព្រះទ័យរីករាយ ពួកទេវតាបានដឹងថាព្រះទ័យរាមទ្រង់ត្រេកអរនឹងទីនោះ ហើយក៏ចេញដំណើរទៅជាមួយនឹងប្រមុខសិប្បករសួគ៌ ពួកគេទាំងអស់បានមកក្នុងរូបភាពកោល និងកិរាត ហើយសាងសង់ទីលំនៅដ៏ស្រស់ស្អាតពីស្លឹកឈើ និងស្មៅ មីជញ្ជំងដ៏ស្រស់ស្អាតពីរខ្នង ដែលមិនអាចពណ៌នាបាន មួយខ្នងតូចល្អឆើត មួយទៀតធំធេង
ទោហា 133
लखन जानकी सहित प्रभु राजत रुचिर निकेत।सोह मदनु मुनि बेष जनु रति रितुराज समेत।।133।।
lakhana jānakī sahita prabhu rājata rucira niketa |soha madanu muni beṣa janu rati riturāja sameta ||133||
ជាមួយលក្ស្មណ៍និងជនកី ព្រះអម្ចាស់បានរុងរឿងនៅក្នុងលំនៅដ៏ស្រស់ស្អាតនោះ ទ្រង់ហាក់ដូចជាព្រះកាមទេវៈខ្លួនឯងក្នុងរូបរាងរសី ព្រមទាំងរតីនិងព្រះរាជានៃរដូវកាលនៅជាមួយ។
ចៅបៃ 134.1-4
अमर नाग किंनर दिसिपाला।चित्रकूट आए तेहि काला।।
राम प्रनामु कीन्ह सब काहू।मुदित देव लहि लोचन लाहू।।
बरषि सुमन कह देव समाजू।नाथ सनाथ भए हम आजू।।
करि बिनती दुख दुसह सुनाए।हरषित निज निज सदन सिधाए।।
चित्रकूट रघुनंदनु छाए।समाचार सुनि सुनि मुनि आए।।
आवत देखि मुदित मुनिबृंदा।कीन्ह दंडवत रघुकुल चंदा।।
मुनि रघुबरहि लाइ उर लेहीं।सुफल होन हित आसिष देहीं।।
सिय सौमित्र राम छबि देखहिं।साधन सकल सफल करि लेखहिं।।
amara nāga kiṁnara disipālā |citrakūṭa āe tehi kālā ||
rāma pranāmu kīnha saba kāhū |mudita deva lahi locana lāhū ||
baraṣi sumana kaha deva samājū |nātha sanātha bhae hama ājū ||
kari binatī dukha dusaha sunāe |haraṣita nija nija sadana sidhāe ||
citrakūṭa raghunaṁdanu chāe |samācāra suni suni muni āe ||
āvata dekhi mudita munibṛṁdā |kīnha daṁḍavata raghukula caṁdā ||
muni raghubarahi lāi ura lehīṁ |suphala hona hita āsiṣa dehīṁ ||
siya saumitra rāma chabi dekhahiṁ |sādhana sakala saphala kari lekhahiṁ ||
អមរៈ នាគ កិន្នរ និងអ្នកថែរក្សាទិសទាំងឡាយ បានមកដល់ចិត្រកូដក្នុងកាលនោះ ទេវតាទាំងអស់បានថ្វាយបង្គំរាម ហើយរីករាយបាននូវផលនៃភ្នែកដោយបានឃើញព្រះអង្គ ស្រោចស្រង់ផ្កា សភាទេវតាបានពោលថា បពិត្រព្រះស្វាមី ថ្ងៃនេះពួកយើងបានម្ចាស់ហើយ មិនមែនគ្មានម្ចាស់ទៀតទេ បានសូមទូលអាពាធហើយទូលពីទុក្ខដែលមិនអាចទ្រាំបាន ហើយដោយសេចក្ដីរីករាយក៏ត្រឡប់ទៅវិមានរៀងៗខ្លួន រាមជាទីរីករាយនៃត្រកូលរាគុ បានគង់នៅចិត្រកូត លុះឮដំណឹងម្ដងហើយម្ដងទៀត ពួកឥសីក៏នាំគ្នាមក លុះឃើញពួកឥសីមកដល់ ព្រះច័ន្ទនៃត្រកូលរាគុបានរីករាយ ហើយបានធ្វើបង្គំផ្ចាញ់ ពួកឥសីបានឱបរាមទាំងដល់ទៅដើមទ្រូង ហើយប្រទានពរឱ្យបំពេញបំណង ពួកឥសីបានមើលរូបឆោមលោមឆនៃសីតា សោមិត្រ និងរាម ហើយនับថាការបដិបត្តិទាំងអស់របស់ខ្លួនបានផលសំរេច
ទោហា 134
जथाजोग सनमानि प्रभु बिदा किए मुनिबृंद।करहि जोग जप जाग तप निज आश्रमन्हि सुछंद।।134।।
jathājoga sanamāni prabhu bidā kie munibṛṁda |karahi joga japa jāga tapa nija āśramanhi suchaṁda ||134||
ព្រះអម្ចាស់បានគោរពក្រុមរសីតាមសមគួរ ហើយបានលាលែងពីពួកគេ។ ពួកគេបានត្រឡប់ទៅអាស្រមរបស់ខ្លួនវិញ ដោយចិត្តសុខសាន្ត ដើម្បីអនុវត្តយោគៈ ជប់ ការភ្ញាក់រលឹក និងតបស្ស។
ចៅបៃ 135.1-4
यह सुधि कोल किरातन्ह पाई।हरषे जनु नव निधि घर आई।।
कंद मूल फल भरि भरि दोना।चले रंक जनु लूटन सोना।।
तिन्ह महँ जिन्ह देखे दोउ भ्राता।अपर तिन्हहि पूँछहि मगु जाता।।
कहत सुनत रघुबीर निकाई।आइ सबन्हि देखे रघुराई।।
करहिं जोहारु भेंट धरि आगे।प्रभुहि बिलोकहिं अति अनुरागे।।
चित्र लिखे जनु जहँ तहँ ठाढ़े।पुलक सरीर नयन जल बाढ़े।।
राम सनेह मगन सब जाने।कहि प्रिय बचन सकल सनमाने।।
प्रभुहि जोहारि बहोरि बहोरी।बचन बिनीत कहहिं कर जोरी।।
yaha sudhi kola kirātanha pāī |haraṣe janu nava nidhi ghara āī ||
kaṁda mūla phala bhari bhari donā |cale raṁka janu lūṭana sonā ||
tinha mahã jinha dekhe dou bhrātā |apara tinhahi pū̃chahi magu jātā ||
kahata sunata raghubīra nikāī |āi sabanhi dekhe raghurāī ||
karahiṁ johāru bheṁṭa dhari āge |prabhuhi bilokahiṁ ati anurāge ||
citra likhe janu jahã tahã ṭhāṛhe |pulaka sarīra nayana jala bāṛhe ||
rāma saneha magana saba jāne |kahi priya bacana sakala sanamāne ||
prabhuhi johāri bahori bahorī |bacana binīta kahahiṁ kara jorī ||
ពេលដែលពួកកោល និងពួកកិរាត បានទទួលដំណឹងនេះ ពួកគេត្រេកអរអណ្តាត់ដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិទាំងប្រាំបួនបានមកដល់ផ្ទះរបស់ពួកគេ។ បំពេញស្លឹកឈើដោយឫស ដំឡូង និងផល ម្តងហើយម្តងទៀត ពួកគេចេញដំណើរដូចជាមនុស្សក្រីក្រប្រញាប់ប្រញាប់ទៅលួចមាស។ ក្នុងចំណោមពួកគេ អ្នកដែលបានឃើញពង្សាគតិ៍បងប្អូនទាំងពីររួចទៅហើយ ត្រូវបានអ្នកផ្សេងសួរនៅពេលដែលពួកគេធ្វើដំណើរតាមផ្លូវ។ និយាយ និងស្តាប់អំពីសម្រស់របស់ព្រះរាម ពួកគេទាំងអស់បានមក និងបានឃើញព្រះអម្ចាស់នៃរាជវង្សរឃុ។ ពួកគេថ្វាយគារវៈ ដាក់វត្ថុបណ្ណការនៅមុខ ហើយមើលព្រះអម្ចាស់ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ជ្រាលជ្រៅ។ ពួកគេឈរនៅទីនេះទីនោះដូចជារូបគំនូរ រាងកាយរន្ធត់ដោយអំណរ ភ្នែកពោរពេញដោយទឹកភ្នែក។ ព្រះរាមទ្រង់ជ្រាបថាពួកគេទាំងអស់ជ្រាលជ្រៅក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយត្រាស់ពាក្យគួរសម ទ្រង់ប្រោសប្រណីពួកគេទាំងអស់។ ថ្វាយគារវៈដល់ព្រះអម្ចាស់ម្តងហើយម្តងទៀត ពួកគេនិយាយពាក្យអាណិតអាសូរដោយចាប់ដៃទាំងពីរ។
ទោហា 135
अब हम नाथ सनाथ सब भए देखि प्रभु पाय।भाग हमारे आगमनु राउर कोसलराय।।135।।
aba hama nātha sanātha saba bhae dekhi prabhu pāya |bhāga hamāre āgamanu rāura kosalarāya ||135||
ឥឡូវនេះ ទូលព្រះបិតាអម្ចាស់ យើងខ្ញុំទាំងអស់គ្នាបានមានអ្នកការពារហើយ ដោយបានឃើញព្រះបាទានៃព្រះអង្គ។ ជាសំណាងល្អរបស់យើងខ្ញុំ ទូលព្រះបិតាស្តេចនៃកោសល ដែលព្រះអង្គបានយាងមករកយើងខ្ញុំ។
ចៅបៃ 136.1-4
धन्य भूमि बन पंथ पहारा।जहँ जहँ नाथ पाउ तुम्ह धारा।।
धन्य बिहग मृग काननचारी।सफल जनम भए तुम्हहि निहारी।।
हम सब धन्य सहित परिवारा।दीख दरसु भरि नयन तुम्हारा।।
कीन्ह बासु भल ठाउँ बिचारी।इहाँ सकल रितु रहब सुखारी।।
हम सब भाँति करब सेवकाई।करि केहरि अहि बाघ बराई।।
बन बेहड़ गिरि कंदर खोहा।सब हमार प्रभु पग पग जोहा।।
तहँ तहँ तुम्हहि अहेर खेलाउब।सर निरझर जलठाउँ देखाउब।।
हम सेवक परिवार समेता।नाथ न सकुचब आयसु देता।।
dhanya bhūmi bana paṁtha pahārā |jahã jahã nātha pāu tumha dhārā ||
dhanya bihaga mṛga kānanacārī |saphala janama bhae tumhahi nihārī ||
hama saba dhanya sahita parivārā |dīkha darasu bhari nayana tumhārā ||
kīnha bāsu bhala ṭhāũ bicārī |ihā̃ sakala ritu rahaba sukhārī ||
hama saba bhā̃ti karaba sevakāī |kari kehari ahi bāgha barāī ||
bana behaṛa giri kaṁdara khohā |saba hamāra prabhu paga paga johā ||
tahã tahã tumhahi ahera khelāuba |sara nirajhara jalaṭhāũ dekhāuba ||
hama sevaka parivāra sametā |nātha na sakucaba āyasu detā ||
មង្គលដល់ផែនដី ព្រៃ ផ្លូវ និងភ្នំ គ្រប់ទីកន្លែងដែលព្រះម្ចាស់ទ្រង់បានថ្លែងព្រះបាទ មង្គលដល់បក្សី និងក្ងាន សត្វដែលត្រាច់ចរញុំញើតក្នុងព្រៃ ជាតិរបស់ពួកគេបានផលដោយបានមើលឃើញព្រះអង្គ យើងខ្ញុំទាំងអស់ក៏មានមង្គលផងដែរ ព្រមទាំងគ្រួសារ ដោយបានឃើញព្រះភាគត្រឹមភ្នែកយើងខ្ញុំ ព្រះអង្គទ្រង់ពិចារណាហើយបានជ្រើសរើសទីកន្លែងល្អសម្រាប់គង់ នៅទីនេះព្រះអង្គនឹងគង់បានសុខក្នុងគ្រប់រដូវ យើងខ្ញុំនឹងបម្រើព្រះអង្គគ្រប់បែបយ៉ាង ដោយចាប់បង្កាសដំរី សិង្ហ ពស់ និងខ្លាឃ្លារ ព្រៃ ភ្នំច្រាំង ភ្នំ រូងភ្នំ និងគុម្ពហ្វា ទាំងអស់នេះ ព្រះម្ចាស់ យើងខ្ញុំបានស្វែងរកជាបន្ទាត់ជើង យើងខ្ញុំនឹងនាំព្រះអង្គទៅបាញ់សត្វនៅគ្រប់ទីកន្លែងទាំងនោះ ហើយនឹងបង្ហាញបឹង ស្ទឹង និងទីមានទឹក យើងខ្ញុំជាបម្រើព្រមទាំងគ្រួសារ ព្រះម្ចាស់ សូមកុំស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការប្រគល់បញ្ញត្តិ
ទោហា 136
बेद बचन मुनि मन अगम ते प्रभु करुना ऐन।बचन किरातन्ह के सुनत जिमि पितु बालक बैन।।136।।
beda bacana muni mana agama te prabhu karunā aina |bacana kirātanha ke sunata jimi pitu bālaka baina ||136||
ព្រះអង្គដែលឋិតក្រៅពីពាក្យនៃគម្ពីរវេទនិងចិត្តនៃពួកឥសី ព្រះអង្គដែលជាទីលំនៅនៃការអាណិតអាសូរ ទ្រង់បានស្តាប់ពាក្យនៃពួកកិរាត ដូចជាឪពកាស្តាប់ពាក្យនៃកូន
ចៅបៃ 137.1-4
रामहि केवल प्रेमु पिआरा।जानि लेउ जो जाननिहारा।।
राम सकल बनचर तब तोषे।कहि मृदु बचन प्रेम परिपोषे।।
बिदा किए सिर नाइ सिधाए।प्रभु गुन कहत सुनत घर आए।।
एहि बिधि सिय समेत दोउ भाई।बसहिं बिपिन सुर मुनि सुखदाई।।
जब ते आइ रहे रघुनायकु।तब तें भयउ बनु मंगलदायकु।।
फूलहिं फलहिं बिटप बिधि नाना।मंजु बलित बर बेलि बिताना।।
सुरतरु सरिस सुभायँ सुहाए।मनहुँ बिबुध बन परिहरि आए।।
गंज मंजुतर मधुकर श्रेनी।त्रिबिध बयारि बहइ सुख देनी।।
rāmahi kevala premu piārā |jāni leu jo jānanihārā ||
rāma sakala banacara taba toṣe |kahi mṛdu bacana prema paripoṣe ||
bidā kie sira nāi sidhāe |prabhu guna kahata sunata ghara āe ||
ehi bidhi siya sameta dou bhāī |basahiṁ bipina sura muni sukhadāī ||
jaba te āi rahe raghunāyaku |taba teṁ bhayau banu maṁgaladāyaku ||
phūlahiṁ phalahiṁ biṭapa bidhi nānā |maṁju balita bara beli bitānā ||
surataru sarisa subhāyã suhāe |manahũ bibudha bana parihari āe ||
gaṁja maṁjutara madhukara śrenī |tribidha bayāri bahai sukha denī ||
ព្រះរាមស្រឡាញ់តែសេចក្ដីស្រឡាញ់ប៉ុណ្ណោះ អ្នកណាអាចដឹងសូមដឹងចុះ ព្រះរាមបានធ្វើឱ្យអ្នកព្រៃទាំងអស់ពេញចិត្ត ត្រាស់ពាក្យទន់ភ្លន់ដែលចម្រើនសេចក្ដីស្រឡាញ់ ព្រះអង្គអនុញ្ញាតឱ្យក្រឡាក់ គេក្រាបថ្វាយបង្គំលើកេសិរសាហើយចាកចេញ និយាយនិងស្ដាប់គុណព្រះអម្ចាស់ហើយត្រឡប់មកផ្ទះ តាមរបៀបនេះ ព្រះភាគពីររួមនឹងនាងសីតា គង់នៅក្នុងព្រៃ ប្រទានសេចក្ដីសុខដល់ទេវតានិងឥសី ចាប់ពីព្រះរាមនៃរាជវង្សរឃុសមកគង់នៅ ព្រៃក៏ក្លាយជាអ្នកប្រទានមង្គល ដើមឈើច្រើនប្រភេទបានផ្កានិងផ្លែ ដើមល្អវិសេសល្អវិបុលបានលាតសន្ធឹងជាក្លោងម្លប់ ស្អាតស្អំដោយសភាវៈដូចដើមឈើសួគ៌ ដូចជាដើមឈើក្នុងសួនទេវតាបោះបង់សួគ៌មកកាន់ព្រៃ ជួរឃ្មុំស្រែកហ៊ោយ៉ាងពីរោក ខ្យល់បីប្រភេទបក់មកប្រទានសេចក្ដីសុខ
ទោហា 137
नीलकंठ कलकंठ सुक चातक चक्क चकोर।भाँति भाँति बोलहिं बिहग श्रवन सुखद चित चोर।।137।।
nīlakaṁṭha kalakaṁṭha suka cātaka cakka cakora |bhā̃ti bhā̃ti bolahiṁ bihaga śravana sukhada cita cora ||137||
សត្វដែលមានកខ្មៅ កាលកណ្ឋ សត្វបក្សីខ្សាច់ ចក្វា និងចក្វរៈ បក្សីទាំងឡាយច្រៀងដោយវិធីជាច្រើន នាំមកនូវភាពរីករាយដល់ត្រចៀក ហើយលួចយកចិត្ត។
ចៅបៃ 138.1-4
केरि केहरि कपि कोल कुरंगा।बिगतबैर बिचरहिं सब संगा।।
फिरत अहेर राम छबि देखी।होहिं मुदित मृगबंद बिसेषी।।
बिबुध बिपिन जहँ लगि जग माहीं।देखि राम बनु सकल सिहाहीं।।
सुरसरि सरसइ दिनकर कन्या।मेकलसुता गोदावरि धन्या।।
सब सर सिंधु नदी नद नाना।मंदाकिनि कर करहिं बखाना।।
उदय अस्त गिरि अरु कैलासू।मंदर मेरु सकल सुरबासू।।
सैल हिमाचल आदिक जेते।चित्रकूट जसु गावहिं तेते।।
बिंधि मुदित मन सुखु न समाई।श्रम बिनु बिपुल बड़ाई पाई।।
keri kehari kapi kola kuraṁgā |bigatabaira bicarahiṁ saba saṁgā ||
phirata ahera rāma chabi dekhī |hohiṁ mudita mṛgabaṁda biseṣī ||
bibudha bipina jahã lagi jaga māhīṁ |dekhi rāma banu sakala sihāhīṁ ||
surasari sarasai dinakara kanyā |mekalasutā godāvari dhanyā ||
saba sara siṁdhu nadī nada nānā |maṁdākini kara karahiṁ bakhānā ||
udaya asta giri aru kailāsū |maṁdara meru sakala surabāsū ||
saila himācala ādika jete |citrakūṭa jasu gāvahiṁ tete ||
biṁdhi mudita mana sukhu na samāī |śrama binu bipula baṛāī pāī ||
ដំរី សិង្ហ ស្វា ជ្រូកព្រៃ និងក្ងាន ទាំងអស់គ្មានសេចក្តីសត្រូវ ត្រាច់ចរល្បាល្បាងជាមួយគ្នា ហ្វូងក្ងានមានសេចក្តីត្រេកអរជាពិសេសពេលបានឃើញរូបឆោមល្អស្អាតរបស់ព្រះរាម នៅពេលដែលទ្រង់យាងចេញបរបាញ់សត្វ ព្រៃទាំងអស់របស់ទេវតាដែលមាននៅក្នុងពិភពលោក ទាំងអស់តែងមើលព្រៃរបស់ព្រះរាមដោយសេចក្តីចង់បាន គង្គា សរស្វតី យមុនាព្រះធីតានៃព្រះអាទិត្យ នរ្មទាព្រះធីតានៃភ្នំមេកល និងគោទវរីដែលមានពរ បឹង សមុទ្រ និងទន្លេរួមទាំងស្ទឹងជាច្រើន ទាំងអស់តែងសរសើរមណ្ឌាគិនី ភ្នំនៃព្រះអាទិត្យរះនិងអស្តង្គ កៃលាស មណ្ឌរ និងមេរុ ដែលជាលំនៅរបស់ទេវតាទាំងអស់ ហិមាល័យនិងភ្នំផ្សេងៗទាំងអស់ដែលមាន ទាំងអស់តែងច្រៀងសរសើរកិត្តិយសរបស់ចិត្រកូដ ភ្នំវិនធ្យៈមានសេចក្តីត្រេកអរណាស់ដែលសេចក្តីសុខមិនអាចផ្ទុកនៅក្នុងចិត្តបាន ដោយទទួលបានកិត្តិយសធំធេងដោយមិនមានការលំបាក
ទោហា 138
चित्रकूट के बिहग मृग बेलि बिटप तृन जाति।पुन्य पुंज सब धन्य अस कहहिं देव दिन राति।।138।।
citrakūṭa ke bihaga mṛga beli biṭapa tṛna jāti |punya puṁja saba dhanya asa kahahiṁ deva dina rāti ||138||
បក្សីនិងក្ដាន់នៃចិត្រកូត ដំបូល ដើមឈើ និងស្មៅគ្រប់ប្រភេទ សុទ្ធតែជាគំនរនៃបុណ្យ និងជាអ្នកមានសេចក្ដីបានជាពិតប្រាកដ ពួកទេវតានិយាយដូច្នេះទាំងថ្ងៃទាំងយប់
ចៅបៃ 139.1-4
नयनवंत रघुबरहि बिलोकी।पाइ जनम फल होहिं बिसोकी।।
परसि चरन रज अचर सुखारी।भए परम पद के अधिकारी।।
सो बनु सैलु सुभायँ सुहावन।मंगलमय अति पावन पावन।।
महिमा कहिअ कवनि बिधि तासू।सुखसागर जहँ कीन्ह निवासू।।
पय पयोधि तजि अवध बिहाई।जहँ सिय लखनु रामु रहे आई।।
कहि न सकहिं सुषमा जसि कानन।जौं सत सहस होंहिं सहसानन।।
सो मैं बरनि कहौं बिधि केहीं।डाबर कमठ कि मंदर लेहीं।।
सेवहिं लखनु करम मन बानी।जाइ न सीलु सनेहु बखानी।।
nayanavaṁta raghubarahi bilokī |pāi janama phala hohiṁ bisokī ||
parasi carana raja acara sukhārī |bhae parama pada ke adhikārī ||
so banu sailu subhāyã suhāvana |maṁgalamaya ati pāvana pāvana ||
mahimā kahia kavani bidhi tāsū |sukhasāgara jahã kīnha nivāsū ||
paya payodhi taji avadha bihāī |jahã siya lakhanu rāmu rahe āī ||
kahi na sakahiṁ suṣamā jasi kānana |jauṁ sata sahasa hoṁhiṁ sahasānana ||
so maiṁ barani kahauṁ bidhi kehīṁ |ḍābara kamaṭha ki maṁdara lehīṁ ||
sevahiṁ lakhanu karama mana bānī |jāi na sīlu sanehu bakhānī ||
អ្នកមានភ្នែកទាំងអស់ ពេលបានមើលឃើញអ្នកប្រសើរបំផុតនៃរាជវង្សរាហូ បានទទួលផលនៃការកើត ហើយរួចពីទុក្ខសោក សត្វដែលមិនបានកម្រើក ពេលបានប៉ះនូវធូលីនៃព្រះបាទ ក៏មានសេចក្តីសុខ ហើយក្លាយជាអ្នកមានសិទ្ធិក្នុងទីបំផុតប្រសើរជាងគេ ព្រៃនិងភ្នំនោះ ស្អាតដោយសភាពធម្មជាតិ ពោរពេញដោយមង្គល ជាទីបរិសុទ្ធជាងទីបរិសុទ្ធទាំងពួង នឹងថ្លែងពីភាពអស្ចារ្យរបស់ទីនោះបានដោយបែបណា ដែលជាទីលំនៅនៃសមុទ្រនៃសេចក្តីសុខ បោះបង់សមុទ្រទឹកដោះនិងចោលអយុធ្យា ដែលសីតា លក្ស្មណ និងរាមាបានមកលំនៅ ទោះបីមាននាគក្បាលពាន់ចំនួនមួយសែនក្បាលក៏ដោយ ក៏មិនអាចពណ៌នាពីភាពស្អាតរបស់ព្រៃនោះបាន ដូច្នេះខ្ញុំនឹងពណ៌នាដោយបែបណា តើអណ្តើងក្នុងស្រះតូចអាចលើកភ្នំមណ្ឌរបានទេ លក្ស្មណបម្រើដោយកាយ ចិត្ត និងវាចា សភាពស្លូតបូតនិងសេចក្តីស្រឡាញ់របស់ទ្រង់មិនអាចពណ៌នាបាន
ទោហា 139
छिनु छिनु लखि सिय राम पद जानि आपु पर नेहु।करत न सपनेहुँ लखनु चितु बंधु मातु पितु गेहु।।139।।
chinu chinu lakhi siya rāma pada jāni āpu para nehu |karata na sapanehũ lakhanu citu baṁdhu mātu pitu gehu ||139||
គ្រប់ទីក្សាន្ត លក្ស្មណ៍បានមើលព្រះបាទរបស់សីតា និងរាម ដោយដឹងពីសេចក្ដីស្រឡាញ់របស់ទ្រង់ចំពោះខ្លួន ហើយមិនបង្វែរចិត្តទៅរកបងប្អូន មាតា បិតា ឬលំនៅស្ថាន សូម្បីតែក្នុងក្តីស្រមៃ
परंपरागत मान्यता के अनुसार दोहा 130–131 के ‘भक्त-लक्षण’ का पाठ/श्रवण चित्त-शुद्धि, परदोष-दर्शन से निवृत्ति, और शरणागति की दृढ़ता देता है; चित्रकूट-प्रसंग (132–139) का पाठ ‘तीर्थ-स्मरण’ के समान पुण्यकारी माना जाता है और गृहस्थ/वनस्थ दोनों के लिए ‘राम-निवास’ (मन में) की सिद्धि का साधन कहा जाता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में शरणागति-प्रधान संपुट जोड़ा जाता है: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम रामेति रामेति…’ (नाम-संपुट) — विशेषतः दोहा 131 के बाद, क्योंकि वहीं ‘बसहु निरंतर तासु मन’ का शरण-निष्कर्ष आता है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.