Sukta 42
Sukta 9.42
Soma Pavamāna (Hari)
આ ટૂંકું પાવમાન સોમસૂક્ત પિષાઈને ગાળણીમાંથી શુદ્ધ થતો તાંબડિયો (હરિત) સોમ સ્તુતિપૂર્વક વર્ણવે છે. તે સ્વર્ગના તેજસ્વી વિસ્તારો ઉત્પન્ન કરે છે અને “જળોમાં” જ સૂર્યને પણ જનમાવે છે, એમ કહે છે. સોમને ગાળવાની યજ્ઞક્રિયાને બ્રહ્માંડમાં પ્રકાશ અને જીવનદાયી પ્રવાહના મહાકાર્ય સાથે જોડીને, અંતે યજમાનો માટે સોમ પોતે શુદ્ધ થાય અને વિશાળ પોષણ, ગાયો-ધન, વીરો, અશ્વો અને બળ અર્પે, એવી પ્રાર્થના કરે છે.
Mantras
Mantra 1
जनयन्रोचना दिवो जनयन्नप्सु सूर्यम् । वसानो गा अपो हरिः ॥
દિવ્ય તેજસ્વી પ્રદેશોને જન્મ આપતો, જળોમાં સૂર્યને જન્મ આપતો—હરિતવર્ણ (હરિ) તે, રશ્મિરૂપ ગાયો અને આપઃ (જળ)થી આવૃત થઈ, ગતિ કરે છે; જીવનધારાઓમાં લપેટાયેલું પ્રકાશ.
Mantra 2
एष प्रत्नेन मन्मना देवो देवेभ्यस्परि । धारया पवते सुतः ॥
એ (સોમ) પ્રાચીન મનોભાવથી—દેવ, દેવોમાં પરિભ્રમણ કરતો—ધારારૂપે વહે છે; પિષાયેલો સોમ, પોષક પ્રવાહમાં, અંતરમાં રહેલા દિવ્ય બળોને પરિક્રમા કરી સેવા કરે છે.
Mantra 3
वावृधानाय तूर्वये पवन्ते वाजसातये । सोमाः सहस्रपाजसः ॥
સદા વધતી, તીવ્ર શક્તિ માટે—વાજસાતિ (સમૃદ્ધિ-વિજય) માટે—સોમધારાઓ પોતાને પવિત્ર કરે છે; આ તો હજાર તેજસ્વી શક્તિઓવાળા સોમો છે.
Mantra 4
दुहानः प्रत्नमित्पयः पवित्रे परि षिच्यते । क्रन्दन्देवाँ अजीजनत् ॥
પ્રાચીન મધુર રસને દોહી કાઢતો જ, તે પવિત્રક (પવિત્ર)માં સર્વત્ર ઢોળાય છે; ગર્જના/ક્રંદન સાથે, તે દેવોને જાગૃત કરી અંદરથી પ્રગટ કરે છે.
Mantra 5
अभि विश्वानि वार्याभि देवाँ ऋतावृधः । सोमः पुनानो अर्षति ॥
સર્વ વરણીય દાનો પર, અને ઋતથી વૃદ્ધિ પામતા દેવો પર—સ્વયં-શુદ્ધ થતો સોમ પ્રવાહિત થઈ આગળ ધારે છે.
Mantra 6
गोमन्नः सोम वीरवदश्वावद्वाजवत्सुतः । पवस्व बृहतीरिषः ॥
હે સોમ, સુત થયેલ, અમારા માટે ગોમત્, વીરવત્, અશ્વાવત્, વાજવત્ બનીને તું શુદ્ધ થા; અને બૃહતી ઇષઃ—વિશાળ પોષક પ્રેરણાઓ—વર્ષાવ.
Frequently Asked Questions
The deity is Soma Pavamāna—Soma as the pressed and purified sacred drink, praised while it flows through the filter (pavitra).
It links the ritual purification of Soma with cosmic illumination: Soma is described as generating heavenly light and even the sun in the waters, and then is asked to grant prosperity and strength.
Because the verses accompany the Soma-pressing rite: Soma juice is extracted and strained through a woolen sieve, and this physical purification is poetically treated as a spiritual and cosmic cleansing that empowers gods and people.
Ask anything about Sukta 42 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
