
Sukta 9.10
Soma Pavamāna
આ સોમ પવમાન સૂક્ત પિષાઈ, ગાળાઈ અને સ્વયંપ્રેરિત વેગે દોડતી શુદ્ધ સોમધારાનું સ્તવન કરે છે; તે રાયી (સમૃદ્ધિ, ધન, અસ્તિત્વની પૂર્ણતા) તરફ ગતિ પામે છે. સોમ તેજસ્વી બનતો જાય તેમ, આ હિમ્ન તેના પ્રવાહને સૂર્યકિરણો (વિવસ્વત), ઉષસ–ભગના આશીર્વાદ, અને ઋષિના આંતરિક નેત્રે દેખાતી ગુપ્ત સ્વર્ગીય સ્થિતિ સાથે જોડે છે—સૂચવે છે કે યજ્ઞીય શુદ્ધિકરણ ચેતનાના આરોહણનું પ્રતિબિંબ છે.
Mantra 1
प्र स्वानासो रथा इवार्वन्तो न श्रवस्यवः । सोमासो राये अक्रमुः ॥
તેઓ આગળ વધે છે—સ્વયં પ્રેરિત—રથોની જેમ, શ્રવસ્ માટે આતુર અશ્વોની જેમ; સોમશક્તિઓ રાયી (સમૃદ્ધિ/અસ્તિત્વની પૂર્ણતા) તરફ પગલાં ભરે છે.
Mantra 2
हिन्वानासो रथा इव दधन्विरे गभस्त्योः । भरासः कारिणामिव ॥
રથોની જેમ પ્રેરિત થઈ, તેઓ બે હસ્તોમાં (દિવ્ય ગ્રહણમાં) પોતાને વિસ્તારે છે; તેઓ ભાર વહન કરનાર છે—કારિગરોની જેમ, આનંદ-રસના તત્ત્વને ઘડીને રૂપમાં ધારે છે.
Mantra 3
राजानो न प्रशस्तिभिः सोमासो गोभिरञ्जते । यज्ञो न सप्त धातृभिः ॥
રાજાઓ જેમ અભિષેક-સ્તુતિઓ સાથે, સોમધારાઓ ગો-કિરણો (પ્રકાશ-રશ્મિઓ)થી પોતાને અંજિત કરે છે; સાત ધાતૃઓ દ્વારા ઘડાયેલા યજ્ઞની જેમ, તેઓ ઋત-કર્મમાં ક્રમબદ્ધ રૂપ ધારણ કરે છે.
Mantra 4
परि सुवानास इन्दवो मदाय बर्हणा गिरा । सुता अर्षन्ति धारया ॥
ચારે તરફ, પિષાયેલા તેજસ્વી ઇન્દુઓ વાણીથી ફૂલતાં, મદ (ઉલ્લાસ) માટે પોતાની ધારામાં વહે છે; સુત થઈને, તેઓ અવિચ્છિન્ન પ્રવાહરૂપે દોડી જાય છે.
Mantra 5
आपानासो विवस्वतो जनन्त उषसो भगम् । सूरा अण्वं वि तन्वते ॥
વિવસ્વતના તેજનું પાન કરીને તેઓ ઉષાનો ભાગ્ય-ભાગ (ભગ) જનમાવે છે; પ્રકાશમય સૂરાઓ સૂક્ષ્મ તંતુને વિસ્તારે છે—અસ્તિત્વમાં પ્રકાશનો સૂક્ષ્મ માર્ગ પાથરે છે.
Mantra 6
अप द्वारा मतीनां प्रत्ना ऋण्वन्ति कारवः । वृष्णो हरस आयवः ॥
મતીઓના દ્વારોને પ્રાચીન કવિઓ/કારવો ખોલે છે; વીર્યવાનના જ્વલંત હરિસ તરફ આયવો—શોધકજન—આગળ ધસી જાય છે.
Mantra 7
समीचीनास आसते होतारः सप्तजामयः । पदमेकस्य पिप्रतः ॥
સમ્યક્ સમન્વિત થઈ સાત જાતિના હોતારાઓ આસન ગ્રહણ કરે છે; એકના પદને તેઓ પૂરું કરે છે, દૃઢ કરે છે—દિવ્યનું એકમાત્ર આધાર.
Mantra 8
नाभा नाभिं न आ ददे चक्षुश्चित्सूर्ये सचा । कवेरपत्यमा दुहे ॥
તે અમને નાભિ—અસ્તિત્વની મધ્ય ગાંઠ—અર્પે છે; અને સૂર્ય સાથે સહચર બની આંખ પણ આપે છે. કવિના અપત્યને તે અમારે માટે દોહે છે—પ્રેરિત જ્ઞાનનો જન્મ.
Mantra 9
अभि प्रिया दिवस्पदमध्वर्युभिर्गुहा हितम् । सूरः पश्यति चक्षसा ॥
દિવ્ય લોકના પ્રિય પદ તરફ—ગુહામાં નિહિત—અધ્વર્યુઓ દ્વારા તે સ્થાપિત થાય છે. તેજસ્વી સૂર (દ્રષ્ટા) તેને ચક્ષુથી જુએ છે.
The hymn praises Soma in his purified, flowing form—Soma Pavamāna—especially as he is pressed and strained in the Soma sacrifice.
As Soma is purified, he moves swiftly like a racing chariot and brings prosperity and clarity; the hymn says this purified flow also leads to a higher, hidden ‘heavenly’ goal that can be inwardly seen.
Because purified Soma is described as becoming bright and radiant; the Dawn’s blessing and solar light symbolize the awakening of vision and the spreading of a subtle path of illumination in life and ritual.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.