Sukta 10
Sukta 9.10
Soma Pavamāna
ਇਹ ਸੋਮ ਪਵਮਾਨ ਸੂਕਤ ਪੀੜ ਕੇ, ਛਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਈ ਸੋਮ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਯੀ (ਪੂਰਨਤਾ, ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ) ਵੱਲ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸੂਕਤ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਕਾਂਤੀ (ਵਿਵਸਵਤ), ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਬਰਕਤ (ਉਸ਼ਸ, ਭਗ) ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲੇ ਗੁਪਤ ਦਿਵ੍ਯ ਆਸਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜ੍ਞੀ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਉਤਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
प्र स्वानासो रथा इवार्वन्तो न श्रवस्यवः । सोमासो राये अक्रमुः ॥
ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰੇਰਿਤ—ਰਥਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼੍ਰਵਸ ਲਈ ਲਾਲਾਇਤ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਾਂਗ; ਸੋਮ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰਾਯੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ/ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ) ਵੱਲ ਕਦਮ ਧਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 2
हिन्वानासो रथा इव दधन्विरे गभस्त्योः । भरासः कारिणामिव ॥
ਰਥਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ (ਦਿਵ੍ਯ ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ) ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਨੰਦ-ਰਸ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਘੜ ਕੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 3
राजानो न प्रशस्तिभिः सोमासो गोभिरञ्जते । यज्ञो न सप्त धातृभिः ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਸੋਮ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਗੋ-ਕਿਰਣਾਂ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਰਸ਼ਮੀਆਂ) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਜਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੱਤ ਧਾਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੜੇ ਯਜ्ञ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਤ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 4
परि सुवानास इन्दवो मदाय बर्हणा गिरा । सुता अर्षन्ति धारया ॥
ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੇ, ਪੀੜੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਇੰਦੂ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਕੇ, ਮਦ (ਉੱਲਾਸ) ਲਈ ਆਪਣੀ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਅਵਿਛਿੰਨ ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
आपानासो विवस्वतो जनन्त उषसो भगम् । सूरा अण्वं वि तन्वते ॥
ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਤੇਜ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ਼ਾ ਦਾ ਭਾਗ-ਭਾਗ (ਭਗ) ਜਨਮਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੂਰ ਸੁੱਖਮ ਤੰਤੂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦੇ ਹਨ—ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸੁੱਖਮ ਮਾਰਗ ਪਸਾਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 6
अप द्वारा मतीनां प्रत्ना ऋण्वन्ति कारवः । वृष्णो हरस आयवः ॥
ਮਤੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਰਵ (ਵਚਨ ਦੇ ਕਰਤਾਰ) ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਜ੍ਵਲੰਤ ਹਰਸ ਵੱਲ ਆਯਵ—ਖੋਜੀ—ਅੱਗੇ ਵਧ ਧਾਵਦੇ ਹਨ।
Mantra 7
समीचीनास आसते होतारः सप्तजामयः । पदमेकस्य पिप्रतः ॥
ਸਮੀਚੀਨ ਹੋ ਕੇ ਸਪਤਜਾਮਯ ਹੋਤਾਰ ਆਸਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਕ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਉਹ ਭਰਦੇ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਦਿਵ੍ਯ ਦਾ ਇਕੋ ਆਧਾਰ।
Mantra 8
नाभा नाभिं न आ ददे चक्षुश्चित्सूर्ये सचा । कवेरपत्यमा दुहे ॥
ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਨਾਭਿ—ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਮੱਧਲੀ ਗੰਢ—ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਹੋ ਕੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅੱਖ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੇ ਅਪਤ੍ਯ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੁਹਦਾ ਹੈ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗਿਆਨ ਦਾ ਜਨਮ।
Mantra 9
अभि प्रिया दिवस्पदमध्वर्युभिर्गुहा हितम् । सूरः पश्यति चक्षसा ॥
ਦਿਵਸ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪਦ ਵੱਲ—ਗੁਹਾ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ—ਅਧਵਰ੍ਯੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੂਰ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ) ਉਸ ਨੂੰ ਚਕ੍ਸ਼ੁ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma in his purified, flowing form—Soma Pavamāna—especially as he is pressed and strained in the Soma sacrifice.
As Soma is purified, he moves swiftly like a racing chariot and brings prosperity and clarity; the hymn says this purified flow also leads to a higher, hidden ‘heavenly’ goal that can be inwardly seen.
Because purified Soma is described as becoming bright and radiant; the Dawn’s blessing and solar light symbolize the awakening of vision and the spreading of a subtle path of illumination in life and ritual.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.