Sukta 10
Sukta 9.10
Soma Pavamāna
हे सोम पावमान सूक्त पिळला जाऊन, गाळला जाऊन, स्वयंस्फूर्त वेगाने धावणाऱ्या शुद्ध सोमधारेचे स्तवन करते; ती रायी (समृद्धी, धन, अस्तित्वाची परिपूर्णता) यांकडे प्रवाहित होते. सोम उजळत जातो तसा, त्याचा प्रवाह सौर तेज (विवस्वत), उषस्–भग यांचे आशीर्वाद, आणि ऋषीच्या अंतःचक्षूला दिसणाऱ्या गुप्त दिव्य स्थानाशी जोडला जातो—यातून विधीतील शुद्धीकरण हे चैतन्याच्या आरोहणाचे प्रतिबिंब आहे, असे सूचित होते.
Mantras
Mantra 1
प्र स्वानासो रथा इवार्वन्तो न श्रवस्यवः । सोमासो राये अक्रमुः ॥
ते स्वयंचालित होऊन, रथांसारखे पुढे सरकतात; श्रवस्यु अश्वांसारखे—प्रेरित श्रवणाची आकांक्षा धरणारे। सोम-शक्ती राये (समृद्धी/पूर्णता) कडे पावले टाकतात.
Mantra 2
हिन्वानासो रथा इव दधन्विरे गभस्त्योः । भरासः कारिणामिव ॥
रथांसारखे प्रेरित होऊन ते दोन हस्तांच्या (दिव्य-ग्रहाच्या) मध्ये स्वतःला पसरवितात. ते वहन करणारे आहेत—कारागिरांसारखे—आनंद-द्रव्याला रूप देत घडवून उचलून नेतात.
Mantra 3
राजानो न प्रशस्तिभिः सोमासो गोभिरञ्जते । यज्ञो न सप्त धातृभिः ॥
अभिषेकांनी युक्त राजांसारखे, सोम-धारा प्रकाश-किरणांनी (गो) स्वतःला अभ्यंजित करतात. सात धातृ (आधारक) यांनी घडविलेल्या यज्ञासारखे, ते ऋत-कर्मात आपले सुव्यवस्थित रूप धारण करतात.
Mantra 4
परि सुवानास इन्दवो मदाय बर्हणा गिरा । सुता अर्षन्ति धारया ॥
चहूबाजूंनी, पिळलेले तेजस्वी इंदु, गिरा (वाणी) ने फुगून, मद (परवश-आनंद)ासाठी आपल्या धारेंत वाहतात. सुत होऊन ते अखंड प्रवाहात धावतात.
Mantra 5
आपानासो विवस्वतो जनन्त उषसो भगम् । सूरा अण्वं वि तन्वते ॥
विवस्वताच्या तेजाचे गाढ पान करून ते उषेचा भाग्यांश (भग) उत्पन्न करतात. तेजस्वी जन सूक्ष्म तंतू पसरवितात—अस्तित्वात प्रकाशाचा सूक्ष्म मार्ग विस्तारतात.
Mantra 6
अप द्वारा मतीनां प्रत्ना ऋण्वन्ति कारवः । वृष्णो हरस आयवः ॥
वाणीचे प्राचीन कर्ते कवीजन प्रेरित मती-ज्ञानांची दारे उघडतात. वृष्ण (पराक्रमी) देवाच्या ज्वलंत हरसाकडे साधक पुढे सरसावतात.
Mantra 7
समीचीनास आसते होतारः सप्तजामयः । पदमेकस्य पिप्रतः ॥
समरस होऊन सप्तजामि (सप्तजात) होतृ-शक्ती आसनस्थ होतात. त्या एकाच्याच पदाला भरून दृढ करतात—दैवी एकत्वाच्या त्या एकमेव प्रतिष्ठेला.
Mantra 8
नाभा नाभिं न आ ददे चक्षुश्चित्सूर्ये सचा । कवेरपत्यमा दुहे ॥
तो आम्हांला नाभी—अस्तित्वाची मध्यगाठ—देतो; आणि सूर्याच्या सहवासात नेत्रही देतो. कवी (ऋषी)ची संतती तो आम्हांसाठी दुहतो—प्रेरित ज्ञानाचा जन्म.
Mantra 9
अभि प्रिया दिवस्पदमध्वर्युभिर्गुहा हितम् । सूरः पश्यति चक्षसा ॥
दिव्याच्या प्रिय पदाकडे—गुहेत निहित असलेले—अध्वर्युजन ते स्थापन करतात; तेजस्वी सूर (द्रष्टा) ते दर्शन-नेत्राने पाहतो.
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma in his purified, flowing form—Soma Pavamāna—especially as he is pressed and strained in the Soma sacrifice.
As Soma is purified, he moves swiftly like a racing chariot and brings prosperity and clarity; the hymn says this purified flow also leads to a higher, hidden ‘heavenly’ goal that can be inwardly seen.
Because purified Soma is described as becoming bright and radiant; the Dawn’s blessing and solar light symbolize the awakening of vision and the spreading of a subtle path of illumination in life and ritual.
Ask anything about Sukta 10 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.