
Sukta 8.39
આ નવ મંત્રોનું સૂક્ત અગ્નિની સ્તુતિ પ્રેરિત ઋષિ અને આંતરિક દૂત તરીકે કરે છે; તે માનવ અને દૈવી સભાઓ વચ્ચે ગતિ કરીને હવિષ્ય લઈને જાય છે અને દેવોને નજીક લાવે છે. ઉપાસકોને દીક્ષિત/પવિત્ર કરવા, યજ્ઞવિધિને શક્તિ આપવા, અને શત્રુત્વકારી શક્તિઓને “બીજા પ્રદેશમાં” હાંકી કાઢવા માટે અગ્નિને પ્રાર્થના કરે છે. અંતે અગ્નિની વૈશ્વિક મહિમા—ત્રિવિધ આધારોમાં નિવાસ કરનાર—પ્રગટ થાય છે; તેમજ તેને દૈવી સમૂહો (ત્રણ અને અગિયાર)ની ઉપાસના કરવા અને યજમાનોનું બળ તથા સમૃદ્ધિ વધારવા માટે આહ્વાન કરવામાં આવે છે.
Mantra 1
अग्निमस्तोष्यृग्मियमग्निमीळा यजध्यै । अग्निर्देवाँ अनक्तु न उभे हि विदथे कविरन्तश्चरति दूत्यं नभन्तामन्यके समे ॥
હું ઋચિના દ્રષ્ટા અગ્નિને સ્તુતિથી મહિમાવાન કરું છું; યજ્ઞમાં પૂજનીય અગ્નિને હું વંદું છું. અગ્નિ દેવોને અમારા પર અભિષેક કરી સ્થાપિત કરે; કારણ કે બંને વિદથોમાં કવિ એવા તે અંદરથી દૂતરૂપે વિચરે છે—વિરોધી શક્તિઓ અન્ય ક્ષેત્રમાં હંકારી દેવામાં આવે.
Mantra 2
न्यग्ने नव्यसा वचस्तनूषु शंसमेषाम् । न्यराती रराव्णां विश्वा अर्यो अरातीरितो युच्छन्त्वामुरो नभन्तामन्यके समे ॥
હે અગ્નિ, અમારા તનુઓમાં નવીન રચનાવાળું વચન—તેમનો સાચો શંસ—સ્થાપિત કર. કલરવ કરતી અંધકારની સર્વ શત્રુતાઓને પાડી દે; આર્ય (ઉદાર) શક્તિ અહીંથી આ શત્રુતાઓને હંકારી દે—ભક્ષકો અન્ય લોકમાં નિષ્કાસિત થાઓ.
Mantra 3
अग्ने मन्मानि तुभ्यं कं घृतं न जुह्व आसनि । स देवेषु प्र चिकिद्धि त्वं ह्यसि पूर्व्यः शिवो दूतो विवस्वतो नभन्तामन्यके समे ॥
હે અગ્નિ, મારા મન્માનિ (વિચારો/સ્તુતિઓ) હું તને અર્પું છું—ઘૃત સમાન તેજસ્વી અર્પણ તરીકે; એ જ મારી આહુતિ બને. તું દેવોમાં પૂર્ણ જાગૃત થા; કેમ કે તું પ્રાચીન છે, શિવ (કલ્યાણકારી) છે, વિવસ્વતનો દૂત છે—વિરોધી શક્તિઓ અન્ય લોક/અન્ય ક્ષેત્રમાં દૂર હંકારાઈ જાય.
Mantra 4
तत्तदग्निर्वयो दधे यथायथा कृपण्यति । ऊर्जाहुतिर्वसूनां शं च योश्च मयो दधे विश्वस्यै देवहूत्यै नभन्तामन्यके समे ॥
અગ્નિ વારંવાર જીવનની સમૃદ્ધિ સ્થાપે છે, જેમ જેમ કોઈ જરૂર સાથે આકાંક્ષા કરે છે. વસુઓ માટે ઊર્જાની આહુતિ બની, તે અમામાં શાંતિ, કલ્યાણ અને આનંદ સ્થાપે છે—વિશ્વવ્યાપી દેવહૂતિ (દેવોને આવાહન) માટે; વિરોધી શક્તિઓ અન્યત્ર હંકારાઈ જાય.
Mantra 5
स चिकेत सहीयसाग्निश्चित्रेण कर्मणा । स होता शश्वतीनां दक्षिणाभिरभीवृत इनोति च प्रतीव्यं नभन्तामन्यके समे ॥
તે મહત્તર શક્તિથી જાણે છે—અગ્નિ પોતાના ચિત્ર (અદ્ભુત) કર્મથી. તે શાશ્વત ગતિઓનો હોતા છે; દક્ષિણાઓ (યોગ્ય દાન/અર્પણ)થી પરિઘેરાયેલો, તે વિરોધી મોરચાને આગળ ધકેલી દે છે—શત્રુ શક્તિઓ અન્યત્ર હંકારાઈ જાય.
Mantra 6
अग्निर्जाता देवानामग्निर्वेद मर्तानामपीच्यम् । अग्निः स द्रविणोदा अग्निर्द्वारा व्यूर्णुते स्वाहुतो नवीयसा नभन्तामन्यके समे ॥
અગ્નિ દેવોમાં જન્મેલો છે; અગ્નિ મર્ત્યોમાં રહેલું ગુપ્ત તત્ત્વ જાણે છે. અગ્નિ ધન-સમૃદ્ધિનો દાતા છે; અગ્નિ દ્વારોને વિશાળપણે ખોલે છે—સુઆહુતિથી, સદા નવીન બળ સાથે; વૈરી શક્તિઓ અન્યત્ર હંકાઈ જાય.
Mantra 7
अग्निर्देवेषु संवसुः स विक्षु यज्ञियास्वा । स मुदा काव्या पुरु विश्वं भूमेव पुष्यति देवो देवेषु यज्ञियो नभन्तामन्यके समे ॥
અગ્નિ દેવોમાં સુવાસુ—અંતર્વાસી કલ્યાણ છે; તે યજ્ઞયોગ્ય કુળોમાં પ્રવેશે છે. આનંદથી અને કવિ-પ્રેરણાથી તે સર્વને, વિશાળ ધરતીની જેમ, પોષે છે—દેવોમાં દેવ, યજ્ઞીય શક્તિ; વૈરી બળો અન્યત્ર હંકાઈ જાય.
Mantra 8
यो अग्निः सप्तमानुषः श्रितो विश्वेषु सिन्धुषु । तमागन्म त्रिपस्त्यं मन्धातुर्दस्युहन्तममग्निं यज्ञेषु पूर्व्यं नभन्तामन्यके समे ॥
જે અગ્નિ સાતગણો-માનુષ છે, સર્વ સિંધુઓમાં સ્થિત છે—તેને અમે પ્રાપ્ત થયા છીએ: ત્રિપસ્ત્ય, મંધાતૃનો, દસ્યુહન્તમ—દસ્યુઓનો મહાસંહારક; યજ્ઞોમાં પ્રાચીન અગ્નિ—વૈરી શક્તિઓ અન્યત્ર હંકાઈ જાય.
Mantra 9
अग्निस्त्रीणि त्रिधातून्या क्षेति विदथा कविः । स त्रीँरेकादशाँ इह यक्षच्च पिप्रयच्च नो विप्रो दूतः परिष्कृतो नभन्तामन्यके समे ॥
અગ્નિ—કવિ—ત્રિધાતુ એવા ત્રણ આધાર-સ્થાનોમાં અને વિદથ (વિધિવત્ સભા-યજ્ઞ)માં નિવાસ કરે છે. તે અહીં ત્રણ અને અગિયારને યજ્ઞથી પૂજે, અને અમને પરિપૂર્ણ કરે તથા વધારેઃ તે વિપ્ર, દૂત, સુસંસ્કૃત. શત્રુ શક્તિઓ અન્યત્ર, એ જ મેદાનથી દૂર હંકાઈ જાય.
The poet magnifies and adores Agni as the hymn-seer and rightful object of worship, asking him to bring the Devas near and to repel opposition.
Agni is described as moving within both assemblies as messenger and as the knowing, mightier power whose ‘wondrous work’ advances the rite; he is framed as hotṛ sustained by dakṣiṇā/offering.
Agni’s cosmic placement is proclaimed: he dwells in the threefold foundations (tridhātu) and presides over ordered gatherings, fit to worship the divine collectives (Three and Eleven).
A final request: may Agni worship the Gods, increase and fill the worshippers, and drive hostile forces away into another realm—securing protection and completion of the rite.
nabha(nt)ām anyake same
citreṇa karmaṇā
trīṇi tridhātūni
It praises Agni as the inner and outer priest who carries offerings to the Gods, brings divine help into the sacrifice, and drives harmful forces away.
Because Agni links the human ritual to the divine world: through the fire, offerings and prayers are conveyed to the Devas, and blessings return to the worshippers.
It refers to traditional groupings of deities invoked in Vedic ritual—Agni is asked to worship these divine collectives on behalf of the sacrificer and to strengthen the community.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.