
Sukta 7.64
Vasiṣṭha
Mitra–Varuṇa with Aryaman (Ādityas)
Triṣṭubh
વસિષ્ઠનું આ પાંચ ઋચાવાળું ત્રિષ્ટુભ સ્તોત્ર, આકાશ–અંતરિક્ષ–પૃથ્વી સર્વત્ર ઋત (વિશ્વ અને નૈતિક વ્યવસ્થા)ને ધારણ કરનાર આદિત્ય મિત્ત્ર–વરુણને આર્યમણ સાથે આહ્વાન કરે છે. તે આ સર્વાધિકારી દેવતાઓને અર્પણ સ્વીકારવા, ઉપાસકને “સર્વाधिक સિદ્ધિ આપતા માર્ગો” દ્વારા દોરવા, વૈરભાવ દૂર કરવા, અને પ્રેરિત ધી (પ્રજ્ઞા/પ્રેરણા)ને ઇચ્છિત લક્ષ્ય તરફ દૃઢ કરતાં સતત સ્વસ્તિ (કલ્યાણ) પ્રદાન કરવા પ્રાર્થના કરે છે.
Mantra 1
दिवि क्षयन्ता रजसः पृथिव्यां प्र वां घृतस्य निर्णिजो ददीरन् । हव्यं नो मित्रो अर्यमा सुजातो राजा सुक्षत्रो वरुणो जुषन्त ॥
દિવ્ય લોકમાં અને પૃથ્વી પર નિવાસ કરતાં, રજસ્ (મધ્યલોક)માં વિહરતાં, તમે ઘૃતસમાન તેજની ઝગમગતી વસ્ત્ર-છટાને ફાડી ખુલ્લી કરી છે. અમારા હવ્યને સુજાત મિત્રી અને અર્યમા, તથા સુક્ષત્ર—ઉત્તમ અધિકારવાળો—રાજા વરુણ આનંદથી સ્વીકારે; આ અધિપતિ શક્તિઓ અમામાં ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)ને સ્થાપે.
Mantra 2
आ राजाना मह ऋतस्य गोपा सिन्धुपती क्षत्रिया यातमर्वाक् । इळां नो मित्रावरुणोत वृष्टिमव दिव इन्वतं जीरदानू ॥
હે બે રાજાઓ, ઋતના મહાન ગોપા, સિંધુઓના પતિ, ક્ષત્રિય—શાસનશક્તિવાળા—અમારી તરફ આવો. હે મિત્રી-વરુણ, અમને ઇળા (પોષક પ્રેરણા) અને દિવાની વૃષ્ટિ પણ પ્રદાન કરો, હે જીરદાનૂ—ચિરંજીવી દાન આપનારાઓ; ઉપરનાં જળો અમારા જીવનમાં અવતરવા દો.
Mantra 3
मित्रस्तन्नो वरुणो देवो अर्यः प्र साधिष्ठेभिः पथिभिर्नयन्तु । ब्रवद्यथा न आदरिः सुदास इषा मदेम सह देवगोपाः ॥
મિત્રી અને વરુણ—દૈવી અર્ય શક્તિઓ—અમને સર્વોત્તમ સિદ્ધિ આપતા માર્ગોથી આગળ દોરી જાય. એવું વચન ઉચ્ચારાય કે કોઈ શત્રુ અમને ન પહોંચે; દેવગોપા—દેવોથી રક્ષિત—અમે ઇષા (પોષણ-બળ)માં સહ આનંદિત થઈએ.
Mantra 4
यो वां गर्तं मनसा तक्षदेतमूर्ध्वां धीतिं कृणवद्धारयच्च । उक्षेथां मित्रावरुणा घृतेन ता राजाना सुक्षितीस्तर्पयेथाम् ॥
જે કોઈ મનથી તમારું આ આસન (ગર્ત) ઘડે છે, અને ઊર્ધ્વ થતી ધી (વિચાર-પ્રેરણા) ઊભી કરે છે તથા તેને સ્થિર ધારણ કરે છે—હે મિત્ર-વરুণ, તમે તેને ઘૃત (ઘી/પ્રકાશમય તેજ)થી સિંચો. હે બે રાજાઓ, સુક્ષિતિઓ—સારા નિવાસો અને સ્થિર અવસ્થાઓ—ને તૃપ્ત કરો અને પોષો.
Mantra 5
एष स्तोमो वरुण मित्र तुभ्यं सोमः शुक्रो न वायवेऽयामि । अविष्टं धियो जिगृतं पुरंधीर्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
હે વરુણ અને મિત્ર, આ સ્તોત્ર હું તમને અર્પું છું; વાયુ માટે દબાયેલ તેજસ્વી સોમ સમાન હું તેને આગળ લાવું છું. ઇચ્છિત લક્ષ્ય તરફ ધાવતી અમારી ધિયો (અંતઃપ્રેરણાઓ/વિચારો)ને ગ્રહણ કરો, હે પુરંધિ-શક્તિઓ (સમૃદ્ધિદાયિનીઓ); અને તમે અમને સદા સ્વસ્તિભિઃ—કલ્યાણની અવસ્થાઓથી—રક્ષા કરો.
The hymn primarily praises Mitra and Varuṇa, paired Ādityas who uphold cosmic and moral order, and it also invokes Aryaman as a noble Āditya linked with rightful companionship and social harmony.
It asks them to accept the offering, guide the worshipper forward on the best paths, keep enemies and harm away, strengthen inspired thought, and grant continual svasti (well-being).
Mitra–Varuṇa are Vedic guardians of ṛta—truth, law, and proper order—so the hymn naturally frames life as a journey that succeeds when guided by their most effective paths and protected from disorder.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.