Sukta 64
Sukta 7.64
Vasiṣṭha
Mitra–Varuṇa with Aryaman (Ādityas)
Triṣṭubh
వసిష్ఠుని ఐదు ఋచల త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, ఆకాశం–అంతరిక్షం–భూమి అంతటా ఋతం (విశ్వ మరియు నైతిక క్రమం)ను నిలుపు ఆదిత్యులైన మిత్ర–వరుణులను, ఆర్యమణునితో కూడి ఆహ్వానిస్తుంది. ఈ సార్వభౌమ శక్తులు హవిస్సును స్వీకరించి, యజమానిని “అత్యంత సఫలీకరించే మార్గాల” ద్వారా నడిపించి, శత్రుత్వాన్ని దూరం చేసి, ప్రేరిత ధీ (ప్రజ్ఞ/ప్రేరణ)ను కోరుకున్న లక్ష్యానికి బలపరుస్తూ నిరంతరం స్వస్తి (క్షేమం)ను ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది.
Mantras
Mantra 1
दिवि क्षयन्ता रजसः पृथिव्यां प्र वां घृतस्य निर्णिजो ददीरन् । हव्यं नो मित्रो अर्यमा सुजातो राजा सुक्षत्रो वरुणो जुषन्त ॥
దివిలోను పృథివిలోను నివసిస్తూ, రజస్‌ (మధ్యలోకాలు) లో సంచరిస్తూ, మీరు ఘృత-ప్రభ యొక్క దీప్తిమంతమైన ఆవరణాలను చీల్చి తెరిచారు. మా హవ్యంలో సుజాత మిత్రుడు, అర్యమన్‌, మరియు సుక్షత్ర రాజైన వరుణుడు ఆనందించుగాక; ఈ అధిపత్య శక్తులు మమ్మల్ని ఋతం (సత్య-వ్యవస్థ) లో స్థాపించుగాక।
Mantra 2
आ राजाना मह ऋतस्य गोपा सिन्धुपती क्षत्रिया यातमर्वाक् । इळां नो मित्रावरुणोत वृष्टिमव दिव इन्वतं जीरदानू ॥
ఓ ఇద్దరు రాజులారా, ఋతానికి మహా గోపాలారా, సింధు-పతులారా, క్షత్రియాధిపతులారా—మా దగ్గరకు రండి. ఓ మిత్ర-వరుణులారా, మాకు ఇళా (పోషక ప్రేరణ) ను, అలాగే దివ్య వృష్టిని ప్రసాదించండి; ఓ జీరదానూ (దీర్ఘకాల దానదాతలు), పై నీళ్లు మా జీవితంలోకి దిగివచ్చుగాక।
Mantra 3
मित्रस्तन्नो वरुणो देवो अर्यः प्र साधिष्ठेभिः पथिभिर्नयन्तु । ब्रवद्यथा न आदरिः सुदास इषा मदेम सह देवगोपाः ॥
మిత్రుడు, వరుణుడు—దేవ-అర్య శక్తులు—మమ్మల్ని అత్యంత సాధకమైన మార్గాల ద్వారా ముందుకు నడిపించుగాక. ఏ శత్రువూ మమ్మల్ని చేరనీయని విధంగా అలా పలుకబడుగాక; దేవరక్షణలో మేము ఇషా (పోషణ-బలం) లో ఆనందించి వృద్ధి పొందుదుము గాక।
Mantra 4
यो वां गर्तं मनसा तक्षदेतमूर्ध्वां धीतिं कृणवद्धारयच्च । उक्षेथां मित्रावरुणा घृतेन ता राजाना सुक्षितीस्तर्पयेथाम् ॥
మీ కోసం ఈ ఆసనాన్ని (గర్తం) మనసుతో చెక్కినవాడు, పైకి లేచే ధీతి (బుద్ధి/ప్రేరణ)ని నిర్మించి దృఢంగా నిలిపినవాడు—హే మిత్ర-వరుణులారా, అతనిని ఘృతం (నెయ్యి-ప్రకాశం)తో సింఛించండి. ఓ ఇద్దరు రాజులారా, సుక్షితులు—శుభ నివాసాలు/స్థిర స్థితులు—తృప్తి పొంది వర్ధిల్లునట్లు చేయండి.
Mantra 5
एष स्तोमो वरुण मित्र तुभ्यं सोमः शुक्रो न वायवेऽयामि । अविष्टं धियो जिगृतं पुरंधीर्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
హే వరుణా, హే మిత్రా—ఈ స్తోమం మీకే; వాయువుకోసం పిండిన ప్రకాశవంతమైన సోమంలా దీనిని నేను ముందుకు తెస్తున్నాను. హే పురంధి-శక్తులారా, కోరుకున్న లక్ష్యాన్ని చేరదలచిన మా ధీయులను స్వీకరించండి; మరియు మమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ స్వస్తి—కల్యాణ స్థితులు—తో కాపాడండి.
Inside Sukta 64
How it unfolds
- Where it opens
The Ādityas are addressed as dwelling across the worlds, radiant and active, asked to accept the offering and establish sovereign order.
- Development
The prayer turns practical: Mitra–Varuṇa (as divine Arya powers) are asked to lead the worshipper forward by the most effective paths and to keep hostile forces at bay.
- Climax
A concentrated appeal for divine guidance and protection—speech and destiny aligned so that “no enemy may reach,” while nourishment and increase are enjoyed under divine guardianship.
- Where it settles
The hymn closes by presenting the stoma like a bright Soma and asking the gods to take up the striving thoughts and grant continual svasti—ongoing well-being and protection.
The deity: Mitra–Varuṇa with Aryaman
- In the VedaMitra and Varuṇa are paired Ādityas: Mitra embodies concord, covenant, and right relationship, while Varuṇa is the kingly upholder of ṛta who “binds” by law and releases by grace; Aryaman appears as the noble power of hospitality, social belonging, and rightful companionship. Together they are invoked as well-born sovereigns who delight in the offering and establish ordered life.
- Cosmic functionGuardians of ṛta who regulate moral and cosmic law, stabilize the worlds (heaven–midspace–earth), and guide beings along right paths while restraining disorder and hostility.
- Inner significanceThe hymn frames an inner discipline: truthfulness and self-regulation (Varuṇa), harmonious cooperation and trust (Mitra), and dignified social integration and generosity (Aryaman). Their protection becomes the steadying of thought (dhī) and the securing of svasti—clarity, safety, and right orientation.
The seer
- VasiṣṭhaVasiṣṭha-gotra (Maṇḍala 7 family book tradition) · Foremost seer-priest of the Rig Veda’s seventh maṇḍala, celebrated for hymns on ṛta, royal prosperity, and the divine guardianship of truth; later tradition also remembers him among the Saptarṣi.
Famous verses
दिवि क्षयन्ता रजसः पृथिव्यां प्र वां घृतस्य निर्णिजो ददीरन् । हव्यं नो मित्रो अर्यमा सुजातो राजा सुक्षत्रो वरुणो जुषन्त ॥pra sādhiṣṭhebhiḥ pathibhir nayantu
pāta svastibhiḥ sadā naḥ
Attributes of the deity
- Upholders of ṛta (cosmic/moral order)
- Sovereign kingship and noble dominion (kṣatra)
- Guidance by “most accomplishing paths”
- Protection from enemy/hostility
- Acceptance of havis (offering) and bestowal of svasti
- Association with truth, law, covenant, hospitality, and social rightness
Also by this seer
- Primary authorship of many hymns in Rig Veda Maṇḍala 7 (Vasiṣṭha family book)
- Noted contributor to Rigvedic praise of Mitra–Varuṇa, Agni, Indra, and the Maruts within Maṇḍala 7
- Associated in later Vedic-Itihāsa tradition with priestly counsel and the articulation of dharma/ṛta-oriented kingship
The rite, step by step
- Ācamana and mental saṅkalpa for ṛta (truth-aligned intent)
- Kindling/establishing Agni and preparing the offering (havis)
- Recitation of the sukta as an Āditya-invocation, especially emphasizing acceptance of the offering and guidance on right paths
- Offering of ghee/oblations into fire (or Soma-related presentation where applicable), synchronizing key verses with offerings
- Concluding prayer for svasti and for the uplifting/steadying of dhī (inspired thought)
- Śānti-style closing: remembrance of protection “always” and dedication of merit to ordered life (ṛta)
Offerings
- Ghṛta (clarified butter)
- Havis (general oblation)
- Soma (where Soma ritual context is present or symbolically invoked)
Frequently Asked Questions
The hymn primarily praises Mitra and Varuṇa, paired Ādityas who uphold cosmic and moral order, and it also invokes Aryaman as a noble Āditya linked with rightful companionship and social harmony.
It asks them to accept the offering, guide the worshipper forward on the best paths, keep enemies and harm away, strengthen inspired thought, and grant continual svasti (well-being).
Mitra–Varuṇa are Vedic guardians of ṛta—truth, law, and proper order—so the hymn naturally frames life as a journey that succeeds when guided by their most effective paths and protected from disorder.
Ask anything about Sukta 64 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
