Sukta 1

Mantra 1

अग्निं नरो दीधितिभिररण्योर्हस्तच्युती जनयन्त प्रशस्तम् । दूरेदृशं गृहपतिमथर्युम् ॥

નરો પોતાના દીપ્ત વિચાર-પ્રજ્વલનોથી અરણ્યો (બે અગ્નિકાષ્ઠ)માંથી અગ્નિને જન્માવે છે—પ્રશસ્ત, દૂરથી દેખાતો, ગૃહપતિ, અને ગૃહમાં રહેનારો અથર્વણ-યજમાન-પુરોહિત।

Mantra 2

तमग्निमस्ते वसवो न्यृण्वन्त्सुप्रतिचक्षमवसे कुतश्चित् । दक्षाय्यो यो दम आस नित्यः ॥

તે અગ્નિને વસુઓ અહીં સ્થાપે છે—સુપ્રતિચક્ષ (સુસ્પષ્ટ દૃશ્ય)—કોઈ પણ દિશાથી આવતી સહાય માટે; દક્ષ માટે પસંદનીય એ જ છે, જે દમ (ગૃહ)માં સદાકાળ નિવાસ કરે છે।

Mantra 3

प्रेद्धो अग्ने दीदिहि पुरो नोऽजस्रया सूर्म्या यविष्ठ । त्वां शश्वन्त उप यन्ति वाजाः ॥

પ્રજ્વલિત થઈ, હે અગ્ને, અમારા આગળ દીદીહિ—અજસ્ર, સૂર્મ્ય (પ્રબળ) જ્વાળાથી, હે યવಿಷ್ಠ; તારી પાસે વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ) સદા નજીક આવતાં રહે છે।

Mantra 4

प्र ते अग्नयोऽग्निभ्यो वरं निः सुवीरासः शोशुचन्त द्युमन्तः । यत्रा नरः समासते सुजाताः ॥

હે અગ્નિ, તારા પાસેથી અગ્નિઓ અગ્નિઓમાં વહેતા નીકળે છે—પ્રભામય, સુવીર (વીરબળથી યુક્ત)—જ્યાં સુજાત નરો એકમન થઈ સમવેશ પામે છે.

Mantra 5

दा नो अग्ने धिया रयिं सुवीरं स्वपत्यं सहस्य प्रशस्तम् । न यं यावा तरति यातुमावान् ॥

હે અગ્નિ, ધિયા (જાગૃત વિચાર) દ્વારા અમને રયિ આપ—સુવીર, સ્વપત્ય (સુશાસન/સુપ્રભુત્વ) અને સહસ્ય, પ્રશસ્ત સમૃદ્ધિ; જેને કોઈ યાતુમાવાન (માયાવી/જાદુગર) યાવા પાર ન કરી શકે, ન ઓળંગી શકે.

Mantra 6

उप यमेति युवतिः सुदक्षं दोषा वस्तोर्हविष्मती घृताची । उप स्वैनमरमतिर्वसूयुः ॥

તેની પાસે યુવતિ—દોષા અને વસ્તોર્ (રાત અને ઉષા)—હવિષ્મતી, ઘૃતાચી (ઘી જેવી મધુર ગતિથી) નજીક આવે છે, સુદક્ષ (કુશળ)ને ઉપસરે છે; અને તેની પાસે સ્વકીયા અરમતિ—વસુયુ (વસુ/આધ્યાત્મિક ધન શોધનારી)—પણ નજીક આવે છે.

Mantra 7

विश्वा अग्नेऽप दहारातीर्येभिस्तपोभिरदहो जरूथम् । प्र निस्वरं चातयस्वामीवाम् ॥

હે અગ્નિ, સર્વ શત્રુત્વપૂર્ણ શક્તિઓને દહન કરી નાંખ; જે તપસ્-અગ્નિઓ વડે તું એકવાર પ્રાચીન જરાઠ (જૂનું ક્ષય)ને દગ્ધ કર્યું હતું, એ જ તપોબળથી. સ્પષ્ટ નિસ્વર સાથે આક્રમક વ્યાધિને હાંકી કાઢ.

Mantra 8

आ यस्ते अग्न इधते अनीकं वसिष्ठ शुक्र दीदिवः पावक । उतो न एभिः स्तवथैरिह स्याः ॥

હે અગ્નિ, જ્યારે કોઈ તારા માટે તારા તેજસ્વી બળનું અનીક (અગ્રભાગ/મુખ) પ્રજ્વલિત કરે છે—હે વસિષ્ઠ, હે શુક્ર, હે દિદિવઃ પાવક—ત્યારે આ અમારા સ્તવથ (સ્તુતિ-વચનો) વડે તું અહીં અમારી સાથે ઉપસ્થિત થા; અમારા ભાવિ-ક્ષેત્રમાં પ્રવેશી અમામાં કાર્ય કર.

Mantra 9

वि ये ते अग्ने भेजिरे अनीकं मर्ता नरः पित्र्यासः पुरुत्रा । उतो न एभिः सुमना इह स्याः ॥

હે અગ્નિ, જે મર્ત્ય નરો—પિતૃઓના વારસદાર—અनेक સ્થાનોમાં તારા અનીક (પ્રગટ બળ)માં પોતાનો ભાગ ગ્રહણ કરે છે, તેઓની જેમ આ ઉપાયો વડે તું અહીં અમારી સાથે સુમના (પ્રસન્ન, સુસંગત મન) બની રહેજે; અમારા પ્રગતિને અનુમોદન કર.

Mantra 10

इमे नरो वृत्रहत्येषु शूरा विश्वा अदेवीरभि सन्तु मायाः । ये मे धियं पनयन्त प्रशस्ताम् ॥

વૃત્રહત્યામાં આ પુરુષો શૂરવીર બને; સર્વ અદેવી (અદૈવી) શક્તિઓ અને માયાઓ દૂર હંકારાઈ જાય—જે મારી પ્રશસ્ત ધી (અંતર્દૃષ્ટિ)ને સોદે ચઢાવે છે અને ચોરી લે છે.

Mantra 11

मा शूने अग्ने नि षदाम नृणां माशेषसोऽवीरता परि त्वा । प्रजावतीषु दुर्यासु दुर्य ॥

હે અગ્નિ, મનુષ્યોની શૂન્યતામાં અમે ન બેસીએ; વીરવિહિનતા (અવીરતા) તું અમને ચારે તરફથી ન ઘેરી લે. પ્રજાવતી, સુસ્થિર ગૃહોમાં—હે દુર્ય (ગૃહરક્ષક)—અમારો સ્થાયી રક્ષક બની રહે.

Mantra 12

यमश्वी नित्यमुपयाति यज्ञं प्रजावन्तं स्वपत्यं क्षयं नः । स्वजन्मना शेषसा वावृधानम् ॥

જેનાં યજ્ઞ પાસે અશ્વિનો (બે અશ્વિનકુમાર) સદા ઉપયાત થાય છે—તે અમારે માટે પ્રજાવંત, સ્વપત્ય (સત્ય અધિપત્ય)થી યુક્ત નિવાસ બને. સ્વજન્મા, પોતાના શેષ (અવશેષ) બળથી વધતો, તે પૂર્ણતામાં વિસ્તરે.

Mantra 13

पाहि नो अग्ने रक्षसो अजुष्टात्पाहि धूर्तेरररुषो अघायोः । त्वा युजा पृतनायूँरभि ष्याम् ॥

હે અગ્નિ, અમને રક્ષસો પાસેથી રક્ષા કર—જે ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)ને સ્વીકારતા નથી; અમને ધૂર્ત, છેતરનાર અને ક્રોધિત અઘાયુ (અપકારક) પાસેથી પણ બચાવ. તું અમારો યુજ (સહયોગી) બની, યુદ્ધમાં આક્રમણ કરનાર શત્રુઓને અમે અભિષ્યામ્—પરાજિત કરીએ.

Mantra 14

सेदग्निरग्नीँरत्यस्त्वन्यान्यत्र वाजी तनयो वीळुपाणिः । सहस्रपाथा अक्षरा समेति ॥

આ અગ્નિ અન્ય અગ્નિઓને અતિક્રમે—જ્યાં બળની સમૃદ્ધિ જન્મે છે, તે વાજી (વીર્યવાન) તનય, દૃઢ-હસ્ત. તેને સહસ્ર પંથો છે; તે અક્ષર (અવિનાશી) વાક્/શક્તિ-પ્રવાહ સાથે સમેતિ—એકત્ર થાય છે.

Mantra 15

सेदग्निर्यो वनुष्यतो निपाति समेद्धारमंहस उरुष्यात् । सुजातासः परि चरन्ति वीराः ॥

આ અગ્નિ—જ્યારે કોઈ સેવા કરવા ઇચ્છે—સુપ્રજ્વલિત કરનાર (સમેધાર) પર અવતરેછે અને તેને અંહસ (સંકટ/દુઃખ)માંથી ઉરુષ્યાત્—વિસ્તૃત મુક્તિ આપે છે. તેની આસપાસ સુજાત (સુજન્મા) વીરાઓ પરિચરંતિ—પરિભ્રમણ કરે છે; ધર્મ્ય શક્તિઓ ફરતી રહી રક્ષા કરે છે.

Mantra 16

अयं सो अग्निराहुतः पुरुत्रा यमीशानः समिदिन्धे हविष्मान् । परि यमेत्यध्वरेषु होता ॥

આ એ જ અગ્નિ છે—અਨੇક રીતે આહુત કરાયેલો—જેણે યજ્ઞનો અધિપતિ હવિષ્ય સાથે સમિધમાં પૂર્ણ રીતે પ્રજ્વલિત કરે છે. હોતૃ રૂપે તે અધ્વરો (યજ્ઞકર્મો)માં પરિભ્રમણ કરે છે, અંદરથી તેમને નિયમિત કરે છે.

Mantra 17

त्वे अग्न आहवनानि भूरीशानास आ जुहुयाम नित्या । उभा कृण्वन्तो वहतू मियेधे ॥

હે અગ્નિ, તારા માં અનેક આહ્વાનો અને સમન્સ છે; શક્તિઓના અધિપતિ બની અમે સદા જ આહુતિ અર્પણ કરીએ. વહનના બંને પક્ષ—માનવીય અને દૈવી—સાધતાં, મિશ્ર ક્ષેત્રમાં અમે ગતિ કરીએ અને કાર્ય પૂર્ણ કરીએ.

Mantra 18

इमो अग्ने वीततमानि हव्याजस्रो वक्षि देवतातिमच्छ । प्रति न ईं सुरभीणि व्यन्तु ॥

હે અગ્નિ, આ હવ્યો—સર્વોત્તમ રીતે આસ્વાદ્ય—તુ અવિરત વહન કર; દૈવી શક્તિઓના સમૂહને શોધી અમારે સુધી દોરી લાવ. પ્રતિઉત્તરમાં, સુગંધિત (આનંદદાયી) પ્રવાહો અમારાં તરફ શ્વાસ સમે વહેતા રહે.

Mantra 19

मा नो अग्नेऽवीरते परा दा दुर्वाससेऽमतये मा नो अस्यै । मा नः क्षुधे मा रक्षस ऋतावो मा नो दमे मा वन आ जुहूर्थाः ॥

હે અગ્નિ, અમને અવીરતા—અંતરના વીર્યના ક્ષય—માં દૂર ન ફેંક; દુર્વાસ (કુનિવાસ) અને અમૃત્ય (અપક્વ મર્ત્યતા) માટે અમને સોંપી ન દે; આ સ્થિતિમાં પણ અમને ન સોંપ. અમને ભૂખને ન અર્પ; રક્ષસ્ (ભક્ષક અંધકાર)ને પણ ન અર્પ. હે ઋતના રક્ષકો, અમને હાંકી ન કાઢો—ન તો ઘર (દમ)માંથી, ન તો વનમાં (અવ્યવસ્થાના જંગલમાં) ધકેલો.

Mantra 20

नू मे ब्रह्माण्यग्न उच्छशाधि त्वं देव मघवद्भ्यः सुषूदः । रातौ स्यामोभयास आ ते यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

હવે, હે અગ્નિ, મારા બ્રહ્માણિ (મંત્રો)ને ઉઠાવી પ્રેરિત કર; હે દેવ, દાનશીલ મઘવતોને આગળ ધપાવનાર, તેમને સુપ્રેરિત કર. દાનની ગતિમાં અમે બંને બાજુથી સુરક્ષિત રહીએ; તમે અમને સદા સ્વસ્તિભિઃ—કલ્યાણની અવસ્થાઓથી—રક્ષો.

Mantra 21

त्वमग्ने सुहवो रण्वसंदृक्सुदीती सूनो सहसो दिदीहि । मा त्वे सचा तनये नित्य आ धङ्मा वीरो अस्मन्नर्यो वि दासीत् ॥

હે અગ્નિ, તું સુહવ—સહેલાઈથી આહ્વાનનીય—છે; રણ્વસંદૃક્—આનંદદાયક દૃષ્ટિવાળો—છે; તારી જ્વાળા તેજસ્વી છે. હે સહસના સૂનુ (બળના પુત્ર), પ્રજ્વલિત થા. તને ચોંટીને રહેનાર નિત્ય તનય (સંતતિ)ને તું દહન ન કર; અમામાં રહેલું વીર્ય—માનવીય બળ—કાપી ને વિખેરી ન નાખાય.

Mantra 22

मा नो अग्ने दुर्भृतये सचैषु देवेद्धेष्वग्निषु प्र वोचः । मा ते अस्मान्दुर्मतयो भृमाच्चिद्देवस्य सूनो सहसो नशन्त ॥

હે અગ્નિ, અમને યજ્ઞના દુર્ભરણ—અયોગ્ય વહન તરફ ન જોડ; દેવો માટે પ્રજ્વલિત થયેલા આ અગ્નિઓમાં અમને દોષી તરીકે પ્રઘોષિત ન કર. દુર્મતિઓ અમને નાશ ન કરે—ભટકતી ભૂલથી પણ નહિ; હે દેવપુત્ર, હે સહસના પુત્ર, અમને રક્ષા કર.

Mantra 23

स मर्तो अग्ने स्वनीक रेवानमर्त्ये य आजुहोति हव्यम् । स देवता वसुवनिं दधाति यं सूरिरर्थी पृच्छमान एति ॥

હે અગ્નિ, સ્વપ્રકાશી મુખવાળો તે મર્ત્ય, જે અમર્ત્ય તને હવ્ય અર્પે છે, તેજસ્વી બની સમૃદ્ધિથી ભરપૂર થાય છે. તે દેવશક્તિઓને સ્થાપે છે અને વાસ્તવિક ધનપ્રાપ્તિ મેળવે છે—એને જ અર્થનો શોધક સૂરી (દાનવીર) પૂછપરછ કરતાં નજીક આવે છે.

Mantra 24

महो नो अग्ने सुवितस्य विद्वान्रयिं सूरिभ्य आ वहा बृहन्तम् । येन वयं सहसावन्मदेमाविक्षितास आयुषा सुवीराः ॥

હે અગ્નિ, સુવિદિત સુવિત—સત્ય કલ્યાણમાર્ગની મહત્તા જાણીને, અમને અને અમારા સૂરીઓને મહાન રયિ (સમૃદ્ધિ) અહીં વહેંચી લાવ. જેના દ્વારા અમે સહસાવાન આનંદમાં હર્ષિત રહીએ—અહિંસિત, અખંડિત, આયુષ્યભર સુવીર (વીરપુત્રો/વીરશક્તિ) સાથે.

Mantra 25

नू मे ब्रह्माण्यग्न उच्छशाधि त्वं देव मघवद्भ्यः सुषूदः । रातौ स्यामोभयास आ ते यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

હે અગ્નિ, હવે મારા બ્રહ્માણિ (મંત્રો)ને ઉદ્ભાસિત કરી પ્રવર્તાવ; હે દેવ, મઘવંતો (દાનશીલ)ને સુપ્રેરિત કર. દાનના પ્રસંગે અમે બંને બાજુથી સુરક્ષિત રહીએ; અને તમે અમને સદા સ્વસ્તિથી રક્ષો.