Sukta 1

Mantra 1

अग्निं नरो दीधितिभिररण्योर्हस्तच्युती जनयन्त प्रशस्तम् । दूरेदृशं गृहपतिमथर्युम् ॥

नर आपल्या प्रज्वलन-चिंतनांनी, दोन अरणी (अग्निमंथनाच्या काठ्या) यांतून प्रशंसित अग्नीला जन्म देतात—जो दूरून दिसतो—गृहपती, आणि घराच्या आतला अथर्वन्-ऋत्विज.

Mantra 2

तमग्निमस्ते वसवो न्यृण्वन्त्सुप्रतिचक्षमवसे कुतश्चित् । दक्षाय्यो यो दम आस नित्यः ॥

त्या अग्नीला वसु येथे प्रतिष्ठित करतात—सुस्पष्ट-दर्शनीय—कुठल्याही दिशेकडून येणाऱ्या सहाय्यासाठी; तोच कौशल्यासाठी वरणीय, जो नित्य घरात वास करतो.

Mantra 3

प्रेद्धो अग्ने दीदिहि पुरो नोऽजस्रया सूर्म्या यविष्ठ । त्वां शश्वन्त उप यन्ति वाजाः ॥

प्रज्वलित होऊन, हे अग्ने, आमच्या पुढे दीप्त हो—अजस्र, सामर्थ्यवान ज्वाळेने, हे यविष्ठ; तुझ्याकडे बलाच्या समृद्धी सदैव जवळ येत राहतात.

Mantra 4

प्र ते अग्नयोऽग्निभ्यो वरं निः सुवीरासः शोशुचन्त द्युमन्तः । यत्रा नरः समासते सुजाताः ॥

तुझ्यापासूनच अग्नी अग्नींमध्ये प्रवाहित होतात—द्युतिमान, सुवीर (वीरबलाने परिपूर्ण)—जिथे सुजात नर (श्रेष्ठ-जन्माचे साधक) एकत्र येऊन समरसतेने बसतात।

Mantra 5

दा नो अग्ने धिया रयिं सुवीरं स्वपत्यं सहस्य प्रशस्तम् । न यं यावा तरति यातुमावान् ॥

हे अग्ने, जागृत धिया (प्रबुद्ध बुद्धी) द्वारे आम्हाला रयि दे—सुवीर, उत्तम स्वपत्य (सुगृहस्वामित्व/सुप्रभुत्व) आणि प्रशस्त समृद्धी; ज्याला कोणताही यातुमावान (जादुई/मायावी चालवणारा) न ओलांडू शकेल, न पार करू शकेल।

Mantra 6

उप यमेति युवतिः सुदक्षं दोषा वस्तोर्हविष्मती घृताची । उप स्वैनमरमतिर्वसूयुः ॥

त्या सु-दक्ष (अतिशय कुशल) त्याच्याजवळ युवती—रात्रि आणि उषा—हविष्मती, घृताची (घृतासारख्या मधुर गतीने) होऊन जवळ येते; आणि त्याच्याजवळ आपलीच अरमति (अरमति)—वसूयु (वसु/आध्यात्मिक धनाची आकांक्षा धरणारी)—हीही जवळ येते।

Mantra 7

विश्वा अग्नेऽप दहारातीर्येभिस्तपोभिरदहो जरूथम् । प्र निस्वरं चातयस्वामीवाम् ॥

हे अग्ने! सर्व शत्रुत्वकारी शक्तींना दग्ध कर; ज्या तपो-अग्नींनी तू कधी जुनी जर्जरता (जरूथम्) जाळून टाकलीस, त्याच तपो-अग्नींनी. स्वच्छ निनादाने आमच्यावर येणारी व्याधी दूर हाकलून दे.

Mantra 8

आ यस्ते अग्न इधते अनीकं वसिष्ठ शुक्र दीदिवः पावक । उतो न एभिः स्तवथैरिह स्याः ॥

हे अग्ने! जेव्हा कोणी तुझ्यासाठी तुझ्या तेजस्वी सामर्थ्याचा अग्रभाग प्रज्वलित करतो—हे वसिष्ठ, शुक्ल, सदा दीदीव, पावक—तेव्हा या आमच्या स्तवांनी तू इथेच आमच्यासह उपस्थित राहा; आमच्या ‘होण्याच्या’ क्षेत्रात प्रवेश कर आणि आमच्यात कर्म कर.

Mantra 9

वि ये ते अग्ने भेजिरे अनीकं मर्ता नरः पित्र्यासः पुरुत्रा । उतो न एभिः सुमना इह स्याः ॥

हे अग्ने! पितरांचे वारस असलेले मर्त्य नर अनेक ठिकाणी तुझ्या प्रकट सामर्थ्यात आपला वाटा घेऊन गेले आहेत; त्यांच्याप्रमाणेच या उपायांनी तू इथे आमच्यासह सुमना (प्रसन्न-समरस मन) होऊन राहा; आमच्या प्रगतीस संमती दे.

Mantra 10

इमे नरो वृत्रहत्येषु शूरा विश्वा अदेवीरभि सन्तु मायाः । ये मे धियं पनयन्त प्रशस्ताम् ॥

वृत्र-वधाच्या संग्रामांत हे नर (वीर) शूर ठरोत; सर्व अदेवी माया व कपट माझ्यापासून परत ढकलले जावोत—जे माझी प्रशस्त ‘धि’ (ऋत-प्रेरित बुद्धी) विकत-घेऊन सौदा करतात व ती चोरून नेतात ते दूर होवोत.

Mantra 11

मा शूने अग्ने नि षदाम नृणां माशेषसोऽवीरता परि त्वा । प्रजावतीषु दुर्यासु दुर्य ॥

हे अग्ने, आम्ही नरांच्या शून्यतेत बसू नये; आमच्या भोवती ‘अवीरता’ (वीर-हीन अवस्था) तुला वेढू नये. प्रजावंत, सुस्थिर घरांत—हे ‘दुर्य’ (गृह-रक्षक)—तू आमचा स्थायी रक्षक हो.

Mantra 12

यमश्वी नित्यमुपयाति यज्ञं प्रजावन्तं स्वपत्यं क्षयं नः । स्वजन्मना शेषसा वावृधानम् ॥

ज्याच्या यज्ञाकडे अश्विनौ नेहमी येतात—तो आमच्यासाठी प्रजावंत, ‘स्वपत्य’ (खरे स्वामित्व/अधिकार)युक्त निवास ठरो. ‘स्वजन्मा’ होऊन, आपल्या ‘शेष’ (अवशिष्ट) सामर्थ्याने वाढत, तो परिपूर्णतेस पोहोचो.

Mantra 13

पाहि नो अग्ने रक्षसो अजुष्टात्पाहि धूर्तेरररुषो अघायोः । त्वा युजा पृतनायूँरभि ष्याम् ॥

हे अग्ने, ऋतास न मानणाऱ्या राक्षसांपासून आम्हांला वाचव; धूर्त कपटीपासून आणि क्रोधाने अनर्थ करणाऱ्या दुष्टापासूनही रक्षण कर. तू आमचा युग-सहचर होऊन, रणात आक्रमण करणाऱ्यांवर आम्ही विजय मिळवू.

Mantra 14

सेदग्निरग्नीँरत्यस्त्वन्यान्यत्र वाजी तनयो वीळुपाणिः । सहस्रपाथा अक्षरा समेति ॥

हा अग्नी इतर अग्नींपेक्षा श्रेष्ठ ठरो—जिथे बलाची परिपूर्णता जन्मते, तो दृढहस्त तनय. त्याला सहस्र पथ आहेत; तो अक्षर वाणी/अक्षय शक्तिधारेसह समागम पावतो.

Mantra 15

सेदग्निर्यो वनुष्यतो निपाति समेद्धारमंहस उरुष्यात् । सुजातासः परि चरन्ति वीराः ॥

हा अग्नी—जेव्हा कोणी सेवाभावाने त्याला शोधतो—समिद्ध करणाऱ्यावर अवतरतो आणि त्याला संकटातून उरु करून, विस्तार देतो. त्याच्या सभोवती सुजात वीर परिक्रमा करतात—धर्म्य शक्ती फिरत-फिरत रक्षण करतात.

Mantra 16

अयं सो अग्निराहुतः पुरुत्रा यमीशानः समिदिन्धे हविष्मान् । परि यमेत्यध्वरेषु होता ॥

हा तोच अग्नी आहे—जो अनेक प्रकारे आहुत केला जातो—ज्याला यज्ञाचा ईशान (स्वामी) हविसह समिधेत पूर्णपणे प्रज्वलित करतो. तो होता होऊन अध्वरांमध्ये (यज्ञकर्मांत) परिक्रमा करीत, आतूनच त्यांना सुव्यवस्थित करतो.

Mantra 17

त्वे अग्न आहवनानि भूरीशानास आ जुहुयाम नित्या । उभा कृण्वन्तो वहतू मियेधे ॥

हे अग्ने, तुझ्यात आह्वाने व पुकारा पुष्कळ आहेत; आम्ही आमच्या शक्तींचे ईशान होऊन नित्य जूहूती करू. वहनाचे दोन्ही पक्ष—मानवी व दैवी—घडवीत, आम्ही मिश्र क्षेत्रात चालू आणि कर्म सिद्ध करू.

Mantra 18

इमो अग्ने वीततमानि हव्याजस्रो वक्षि देवतातिमच्छ । प्रति न ईं सुरभीणि व्यन्तु ॥

हे अग्ने, ही हवि—सर्वाधिक भोग्य—तू अखंड वहन कर; देवतांच्या गणाला शोधून आमच्याकडे घेऊन ये. प्रत्युत्तर म्हणून, सुरभी (आनंददायी) धारा आमच्याकडे श्वासासारख्या वाहोत.

Mantra 19

मा नो अग्नेऽवीरते परा दा दुर्वाससेऽमतये मा नो अस्यै । मा नः क्षुधे मा रक्षस ऋतावो मा नो दमे मा वन आ जुहूर्थाः ॥

हे अग्ने, आम्हांला अवीरत्वात दूर फेकू नकोस; दुर्वास (दुष्ट निवास) आणि अपरिपक्व मर्त्यतेसाठी आम्हांला सोपवू नकोस. आम्हांला क्षुधेला देऊ नकोस, रक्षसांच्या गिळणाऱ्या अंधारालाही नको; हे ऋताचे रक्षकांनो, आम्हांला हाकलू नका—ना आमच्या धामातून, ना वनाच्या गोंधळात.

Mantra 20

नू मे ब्रह्माण्यग्न उच्छशाधि त्वं देव मघवद्भ्यः सुषूदः । रातौ स्यामोभयास आ ते यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

आता, हे अग्ने, माझे ब्रह्म (मंत्र) उचलून प्रज्वलित कर; हे देव, मघवत् (दानशील) जनांना पुढे ढकलणारा, त्यांना सुसंचालित कर. दानाच्या प्रवाहात आम्ही उभय बाजूंनी सुरक्षित राहो; तुम्ही स्वस्ति-भावांनी सदैव आमचे रक्षण करा.

Mantra 21

त्वमग्ने सुहवो रण्वसंदृक्सुदीती सूनो सहसो दिदीहि । मा त्वे सचा तनये नित्य आ धङ्मा वीरो अस्मन्नर्यो वि दासीत् ॥

हे अग्ने, तू सुहव (सहज आह्वेय), रम्यदर्शी आणि उज्ज्वल ज्वालांचा आहेस; हे सहसः सूनो, दिदीहि—प्रदीप्त हो. तुझ्याशी नित्य चिकटून राहणाऱ्या तनयाला जाळू नकोस; आमच्यातील वीरबल, नर्य (मानवी) सामर्थ्य, तुटून विखुरले जाऊ नये.

Mantra 22

मा नो अग्ने दुर्भृतये सचैषु देवेद्धेष्वग्निषु प्र वोचः । मा ते अस्मान्दुर्मतयो भृमाच्चिद्देवस्य सूनो सहसो नशन्त ॥

हे अग्ने, यज्ञाच्या दुष्पालनाशी/दुराचरणाशी आम्हांला जोडू नकोस; देवांसाठी प्रज्वलित या अग्नींत आम्हांला दोषी म्हणून जाहीर करू नकोस. दुष्ट मती आम्हांला नाश करू नयेत—भ्रमाने भटकणाऱ्या चुकांमुळेही नाही; हे देवपुत्रा, हे सहस (बल) याचा सूनो!

Mantra 23

स मर्तो अग्ने स्वनीक रेवानमर्त्ये य आजुहोति हव्यम् । स देवता वसुवनिं दधाति यं सूरिरर्थी पृच्छमान एति ॥

हे अग्ने, स्वदीप्त अग्रभागाने उजळणाऱ्या, जो मर्त्य अमर्त्य तुला हवि अर्पितो, तो समृद्धीने युक्त होतो. तो देवशक्तींची स्थापना करतो आणि वसु-वनि (खऱ्या धनाचा लाभ) मिळवतो; त्याच्याकडेच अर्थी सूरी (दानशील यजमान) विचारत विचारत येतो.

Mantra 24

महो नो अग्ने सुवितस्य विद्वान्रयिं सूरिभ्य आ वहा बृहन्तम् । येन वयं सहसावन्मदेमाविक्षितास आयुषा सुवीराः ॥

हे अग्ने, सुवित (सत्पथ) याची महत्ता जाणणाऱ्या, आमच्यासाठी आणि आमच्या सूरीजनांसाठी महान रयि (समृद्धी) घेऊन ये. त्याने आम्ही सहसावान् आनंदात हर्षित होऊ—अविक्षित (अक्षत), आयुष्याने परिपूर्ण, आणि सुवीर (वीर-संतती/वीरशक्ती) युक्त.

Mantra 25

नू मे ब्रह्माण्यग्न उच्छशाधि त्वं देव मघवद्भ्यः सुषूदः । रातौ स्यामोभयास आ ते यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

आता, हे अग्ने, माझे ब्रह्म (मंत्र) उचलून प्रवर्तित कर; हे देव, तू मगवद्भ्यः (दानशीलांना) सुषूदः—सुप्रेरित—कर. दानाच्या वेळी आम्ही उभय बाजूंनी सुरक्षित असू; आणि तू स्वस्तिभिः (कल्याण-आशीर्वादांनी) सदैव आमचे रक्षण कर.