
Sukta 6.52
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 affiliation; hymn to Viśve Devāḥ)
Viśve Devāḥ (All the Gods) with polemical focus against the brahma-dviṣ (hater of sacred word) across the hymn
Triṣṭubh (dominant in Mandala 6; this verse conforms to triṣṭubh cadence)
વિશ્વદેવોને અર્પિત આ સૂક્ત કવિના વચનને સાંભળવા, યજ્ઞવિધિનું રક્ષણ કરવા અને યજમાનને કલ્યાણ આપવા સમગ્ર દેવસમૂહને એકત્ર બોલાવે છે. તેમાં તીક્ષ્ણ વાદાત્મક ધાર વહે છે: બ્રહ્મદ્વિષ્ (પવિત્ર વાણીનો દ્વેષ કરનાર) તથા ભ્રમિત અથવા અતિશય આગળ વધતો હવિષ્ અર્પણકર્તા દબાવી દેવા અને માર્ગથી ખસી પડે તેમ કરવાના છે. અંતે, પ્રજ્વલિત અગ્નિ સમક્ષ ઔપચારિક આમંત્રણ-દૃશ્ય સાથે સૂક્ત પૂર્ણ થાય છે; વિશ્વદેવોને આહુતિમાં અને સમુદાયની પવિત્ર સભામાં આનંદ કરવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.
Mantra 1
न तद्दिवा न पृथिव्यानु मन्ये न यज्ञेन नोत शमीभिराभिः । उब्जन्तु तं सुभ्वः पर्वतासो नि हीयतामतियाजस्य यष्टा ॥
હું તેને ન તો દ્યૌના ઊંચાણથી માપું છું, ન પૃથ્વીના વિસ્તરણથી; ન યજ્ઞના વિધિ-રૂપોથી, ન તો આ શમિ-કર્મો (શાંતિદાયક ઉપાયો) દ્વારા. સુભ્વઃ—દૃઢ, તેજસ્વી શક્તિઓ, પર્વતો સમી—તેને દબાવી દે; અતિ-યાજક, ભ્રમિત યષ્ટા (અતિ-યજ્ઞ કરનાર) નીચે પડી જાય—તેનું બળ ક્ષીણ થઈ દૂર થઈ જાય.
Mantra 2
अति वा यो मरुतो मन्यते नो ब्रह्म वा यः क्रियमाणं निनित्सात् । तपूंषि तस्मै वृजिनानि सन्तु ब्रह्मद्विषमभि तं शोचतु द्यौः ॥
હે મરુતો, જે કોઈ પોતાને અમારાથી પર (અતિ) માને, અથવા જે કોઈ રચાતી બ્રહ્મ-વાણી (બ્રહ્મ)ને દબાવવા/ખંડિત કરવા ઇચ્છે—તેના ભાગે તપ્ત દાહો અને વક્ર દુર્ભાગ્યો આવે. બ્રહ્મ-દ્વેષી સામે દ્યૌ પોતે જ પ્રજ્વલિત થાય, તેને ભસ્મક પ્રકાશમાં ઉઘાડો પાડે.
Mantra 3
किमङ्ग त्वा ब्रह्मणः सोम गोपां किमङ्ग त्वाहुरभिशस्तिपां नः । किमङ्ग नः पश्यसि निद्यमानान्ब्रह्मद्विषे तपुषिं हेतिमस्य ॥
સોમ, બ્રહ્મનો ગોપા (રક્ષક) તને કેમ કહે છે? અમારે માટે અભિશસ્તિ (શત્રુ-શાપ/દુષ્ટ નિંદા) સામે તને રક્ષક કેમ નામે છે? જ્યારે અમને નિંદવામાં આવે છે ત્યારે તું અમને કેમ જુએ છે—જેથી બ્રહ્મ-દ્વેષી પર તારા બળનું તપ્ત શસ્ત્ર, દાહક હેતિ, તું ફેંકી શકે?
Mantra 4
अवन्तु मामुषसो जायमाना अवन्तु मा सिन्धवः पिन्वमानाः । अवन्तु मा पर्वतासो ध्रुवासोऽवन्तु मा पितरो देवहूतौ ॥
ઉષાઓ—સદા જન્મતી—મારી રક્ષા કરે; સિંધવો (નદીઓ)—બળથી ફૂલતી—મારી રક્ષા કરે. ધ્રુવ પર્વતો મારી રક્ષા કરે; દેવહૂતિના યજ્ઞમાં પિતૃઓ મારી રક્ષા કરે.
Mantra 5
विश्वदानीं सुमनसः स्याम पश्येम नु सूर्यमुच्चरन्तम् । तथा करद्वसुपतिर्वसूनां देवाँ ओहानोऽवसागमिष्ठः ॥
વિશ્વદાનીં અમે સુમનસ રહીએ; ઉદયમાન સૂર્યને હવે અમે નિહાળીએ. એમ વસુઓના વસુપતિ—દેવોને સહાયથી નજીક લાવનાર—અમને અવસાથી પ્રાપ્ત થાય અને સમૃદ્ધિ આપે.
Mantra 6
इन्द्रो नेदिष्ठमवसागमिष्ठः सरस्वती सिन्धुभिः पिन्वमाना । पर्जन्यो न ओषधीभिर्मयोभुरग्निः सुशंसः सुहवः पितेव ॥
ઇન્દ્ર અવસાથી અતિ નિકટ આવે; સરસ્વતી સિંધુઓ સાથે પિન્વમાન થઈ અમામાં વૃદ્ધિ કરે. પર્જન્ય ઔષધિઓ દ્વારા અમને મયોભુ બને; અગ્નિ—સુશંસ, સુહવ—પિતાની જેમ અમને પોષે અને માર્ગ દર્શાવે.
Mantra 7
विश्वे देवास आ गत शृणुता म इमं हवम् । एदं बर्हिर्नि षीदत ॥
હે વિશ્વે દેવાઃ, આવો; મારા આ હવનને સાંભળો. આ પવિત્ર બર્હિ પર નિષીદત—યજ્ઞસ્થાને આસન ગ્રહણ કરો.
Mantra 8
यो वो देवा घृतस्नुना हव्येन प्रतिभूषति । तं विश्व उप गच्छथ ॥
હે દેવાઓ, ઘૃતસ્નુના હવ્યથી જે તમામાંથી શોભિત થાય છે, તેની પાસે—તમામ—ઉપગચ્છથ; સત્ય ગ્રાહી પાસે શક્તિઓ એકત્ર થાઓ.
Mantra 9
उप नः सूनवो गिरः शृण्वन्त्वमृतस्य ये । सुमृळीका भवन्तु नः ॥
અમૃતના સૂનવો, ઉપ નઃ આવી, અમારી ગિરઃ સાંભળો; સુમૃળીકા બની અમારે માટે રહો—કૃપાળુ, ઉપચારક અનુકંપા આપનાર.
Mantra 10
विश्वे देवा ऋतावृध ऋतुभिर्हवनश्रुतः । जुषन्तां युज्यं पयः ॥
હે સર્વે દેવો—ઋતથી વૃદ્ધિ પામનાર, ઋતુઓમાં ઉચ્ચારાયેલી હવન-આહ્વાનને સાંભળનાર—યુગ્મિત પયઃમાં આનંદ લો; ઋત સાથે જોડાયેલું, નિયમિત અર્પણનું પોષક રસ.
Mantra 11
स्तोत्रमिन्द्रो मरुद्गणस्त्वष्टृमान्मित्रो अर्यमा । इमा हव्या जुषन्त नः ॥
ઇન્દ્ર, મરુદ્ગણ; ત્વષ્ટૃ—શિલ્પી; મિત્ર અને અર્યમા—આ સૌ અમારા આ હવ્યોને આનંદપૂર્વક સ્વીકારે.
Mantra 12
इमं नो अग्ने अध्वरं होतर्वयुनशो यज । चिकित्वान्दैव्यं जनम् ॥
હે અગ્ને, અધ્વરનો હોતૃ, વયુનશઃ—વિચારશીલ કુશળતાથી—અમારા માટે આ યજ્ઞ કર; ચિકિત્વાન બની, દૈવ્ય જનને અર્પણ કર.
Mantra 13
विश्वे देवाः शृणुतेमं हवं मे ये अन्तरिक्षे य उप द्यवि ष्ठ । ये अग्निजिह्वा उत वा यजत्रा आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयध्वम् ॥
હે વિશ્વે દેવાઃ, મારી આ હાક સાંભળો—તમે અંતરિક્ષમાં હો કે દ્યૌના નજીક; તમે અગ્નિજિહ્વા હો કે યજત્રા (યજ્ઞયોગ્ય) હો: આ બર્હિષિ (યજ્ઞાસન) પર આવી બેસો અને હવિષમાં આનંદ માણો.
Mantra 14
विश्वे देवा मम शृण्वन्तु यज्ञिया उभे रोदसी अपां नपाच्च मन्म । मा वो वचांसि परिचक्ष्याणि वोचं सुम्नेष्विद्वो अन्तमा मदेम ॥
વિશ્વે દેવાઃ—યજ્ઞિયા (યજ્ઞયોગ્ય)—મારો મન્મ (વિચાર) સાંભળો: ઉભે રોદસી (દ્યો અને પૃથ્વી) તથા અપાં નપાત્ (જળનો પુત્ર) પણ. હું એવા વચનો ન બોલું કે તમે તેને પરિચક્ષ્યા (દોષારોપણ) કરો; તમારા સુમ્ન (કૃપા)માં અમે તમારામાં સર્વથી અંતરંગ રીતે નજીક બની આનંદિત થાઈએ.
Mantra 15
ये के च ज्मा महिनो अहिमाया दिवो जज्ञिरे अपां सधस्थे । ते अस्मभ्यमिषये विश्वमायुः क्षप उस्रा वरिवस्यन्तु देवाः ॥
જે કોઈ મહિનો (મહાન) અને અહિમાયા (અહિ/સર્પની માયાથી રહિત) છે—જે દ્યોમાંથી જન્મ્યા કે અપાં સધસ્થ (જળોના આસન)માં—તે દેવો અમને ઇષયે (વૃદ્ધિ માટે) વરિવસ્ (વિસ્તૃત માર્ગ/અવકાશ) આપે: સમગ્ર આયુ, રાત્રિઓ અને ઉષ્રા (ઉષાના પ્રકાશ)ને કલ્યાણકારી બનાવે.
Mantra 17
स्तीर्णे बर्हिषि समिधाने अग्नौ सूक्तेन महा नमसा विवासे । अस्मिन्नो अद्य विदथे यजत्रा विश्वे देवा हविषि मादयध्वम् ॥
પાથરેલા બર્હિષ પર, પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં, સુઘડ સૂક્ત અને મહાન નમસ્કારથી હું તમારું ઉપાસન કરું છું. આજના આ અમારા વિદથમાં, યજનીય સર્વ દેવો, અમારા હવિષમાં આનંદ માણો.
They are the “All-Gods,” a collective address to the divine powers together. The hymn calls them to come near, hear the recited words, protect the sacrifice, and grant well-being.
Brahma-dviṣ means “hater of brahman,” i.e., one who opposes sacred truth-speech and the right order it supports. The hymn asks the divine powers to restrain and remove this hostile force so the rite can succeed.
It fits an invitatory moment in fire-worship: the barhis is spread, Agni is kindled, and the All-Gods are invoked to attend and rejoice in the offering. It is especially apt when seeking protection of the rite and harmony in the assembly.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.