
Sukta 6.52
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 affiliation; hymn to Viśve Devāḥ)
Viśve Devāḥ (All the Gods) with polemical focus against the brahma-dviṣ (hater of sacred word) across the hymn
Triṣṭubh (dominant in Mandala 6; this verse conforms to triṣṭubh cadence)
विश्वदेवांना उद्देशून हा सूक्त कवीचे वचन ऐकण्यासाठी, यज्ञकर्माचे रक्षण करण्यासाठी आणि यजमानाला कल्याण देण्यासाठी संपूर्ण देवसमूहाला एकत्र बोलावतो. यात तीक्ष्ण वादात्मक धार आहे: ब्रह्मद्विष् (पवित्र वाणीचा द्वेष करणारा) तसेच भ्रमित किंवा अतिरेकाने पुढे धावणारा हविर्दाता यांना दाबून टाकून मार्गापासून ढळून पडावे असे केले जावे. सूक्ताचा शेवट प्रज्वलित अग्नीसमोरच्या विधिवत आमंत्रण-दृश्याने होतो; विश्वदेवांनी आहुतीत आणि समुदायाच्या पवित्र सभेत आनंद मानावा अशी विनंती केली जाते.
Mantra 1
न तद्दिवा न पृथिव्यानु मन्ये न यज्ञेन नोत शमीभिराभिः । उब्जन्तु तं सुभ्वः पर्वतासो नि हीयतामतियाजस्य यष्टा ॥
मी त्याला न द्यौ (स्वर्ग) यांच्या उंचीने, न पृथ्वीच्या विस्ताराने मोजतो/मानतो; न यज्ञाच्या विधिरूपांनी, न या शमीकरी (शांतिदायक) कृतींनीही. सुदृढ, तेजस्वी शक्ती—हे ‘पर्वत’—त्याला दाबून टाकोत; अतियाजक, मार्गभ्रष्ट यष्टा (अति-यज्ञ करणारा) कोसळो, त्याची शक्ती क्षीण होवो.
Mantra 2
अति वा यो मरुतो मन्यते नो ब्रह्म वा यः क्रियमाणं निनित्सात् । तपूंषि तस्मै वृजिनानि सन्तु ब्रह्मद्विषमभि तं शोचतु द्यौः ॥
हे मरुतांनो, जो कोणी स्वतःला आमच्यापेक्षा श्रेष्ठ मानतो, किंवा घडत असलेल्या ब्रह्म (पवित्र वचन) ला दाबू/नष्ट करू पाहतो—त्याच्या वाट्याला दाहक ताप आणि वाकडी-तिकडी दुर्दैवे येवोत. ब्रह्मद्वेष्याविरुद्ध स्वयं द्यौ (स्वर्ग) जळून उठो, त्याला भस्मकारी प्रकाशासमोर उघडे पाडो.
Mantra 3
किमङ्ग त्वा ब्रह्मणः सोम गोपां किमङ्ग त्वाहुरभिशस्तिपां नः । किमङ्ग नः पश्यसि निद्यमानान्ब्रह्मद्विषे तपुषिं हेतिमस्य ॥
हे सोम, तुला ‘ब्रह्म-गोप’ (ब्रह्माचा रक्षक) असे का म्हणतात? आमच्यासाठी अभिशस्ति (शत्रु-निंदा/शाप) पासून वाचवणारा म्हणून तुला का पुकारतात? आम्ही निंदिले जात असताना तू आम्हाला का पाहतोस—की ब्रह्मद्वेष्यावर तुझ्या तप्त, प्रचंड बळाचे शस्त्र टाकावे?
Mantra 4
अवन्तु मामुषसो जायमाना अवन्तु मा सिन्धवः पिन्वमानाः । अवन्तु मा पर्वतासो ध्रुवासोऽवन्तु मा पितरो देवहूतौ ॥
नित्य नव्याने जन्म घेणाऱ्या उषा माझे रक्षण करो; बळाने फुगलेल्या नद्या माझे रक्षण करो. ध्रुव, अचल पर्वत माझे रक्षण करो; देव-आह्वानाच्या यज्ञात पितर माझे रक्षण करो.
Mantra 5
विश्वदानीं सुमनसः स्याम पश्येम नु सूर्यमुच्चरन्तम् । तथा करद्वसुपतिर्वसूनां देवाँ ओहानोऽवसागमिष्ठः ॥
आम्ही सर्वदा सुमन, शुभचित्त असू; उगवता सूर्य आम्ही पाहू. तसेच वसूंंचा अधिपती, धनाचा स्वामी, आपल्या अवस् (सहाय्य)ाने देवांना जवळ आणीत आम्हाला समृद्धी देवो.
Mantra 6
इन्द्रो नेदिष्ठमवसागमिष्ठः सरस्वती सिन्धुभिः पिन्वमाना । पर्जन्यो न ओषधीभिर्मयोभुरग्निः सुशंसः सुहवः पितेव ॥
इंद्र आपल्या अवस् (सहाय्य)ासह आमच्या अतिनिकट येवो; सरस्वती सिन्धूंंसह पिन्वमान (परिपुष्ट) होऊन आमच्यात वाढ करो. पर्जन्य औषधींमुळे आमच्यासाठी मयोभू (आनंददाता) ठरो; आणि अग्नि—सुशंस, सुहव—पित्याप्रमाणे आम्हांला पोसून मार्ग दाखवो.
Mantra 7
विश्वे देवास आ गत शृणुता म इमं हवम् । एदं बर्हिर्नि षीदत ॥
हे विश्वदेवहो, या; माझा हा हव (आह्वान) ऐका. या बर्हि (पवित्र कुशासन)ावर बसून आसन घ्या.
Mantra 8
यो वो देवा घृतस्नुना हव्येन प्रतिभूषति । तं विश्व उप गच्छथ ॥
हे देवहो, तुमच्यात जो ‘घृतस्नुना’—घृतस्नात—हव्याने भूषित होतो, त्याच्याजवळ तुम्ही सर्वजण जा.
Mantra 9
उप नः सूनवो गिरः शृण्वन्त्वमृतस्य ये । सुमृळीका भवन्तु नः ॥
अमृताचे सूनव—जे जवळ येतात—ते आमच्या गिरः (वाणी) ऐकोत. ते आमच्यासाठी ‘सुमृळीका’—अतिशय कृपाळू—होवोत.
Mantra 10
विश्वे देवा ऋतावृध ऋतुभिर्हवनश्रुतः । जुषन्तां युज्यं पयः ॥
हे विश्वे देवाः! जे ऋत (सत्य-धर्म) यांनी वाढता, जे ऋतूंमध्ये केलेले आमचे हवन-आह्वान ऐकता—तुम्ही हे युक्त (जोडलेले) पयः, हे पोषणदायी दुग्ध आनंदाने स्वीकारा.
Mantra 11
स्तोत्रमिन्द्रो मरुद्गणस्त्वष्टृमान्मित्रो अर्यमा । इमा हव्या जुषन्त नः ॥
इंद्र, मरुद्गण, त्वष्टृ, मित्र आणि अर्यमा—हे सर्व आमच्या या हव्यांना प्रसन्नतेने स्वीकारोत.
Mantra 12
इमं नो अग्ने अध्वरं होतर्वयुनशो यज । चिकित्वान्दैव्यं जनम् ॥
हे अग्ने, अध्वराचा होतृ! विवेकयुक्त रीतीने आमच्यासाठी हा यज्ञ कर; जाणकार होऊन दिव्य जन—देवशक्तींना—अर्पण कर.
Mantra 13
विश्वे देवाः शृणुतेमं हवं मे ये अन्तरिक्षे य उप द्यवि ष्ठ । ये अग्निजिह्वा उत वा यजत्रा आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयध्वम् ॥
हे विश्वदेवांनो! माझा हा हाक ऐका—तुम्ही अंतरिक्षात असाल किंवा द्युलोकाजवळ असाल; तुम्ही अग्निजिह्वा असाल किंवा यजत्र (यज्ञार्ह) असाल. या बर्हिष् (यज्ञासन)ावर येऊन बसा आणि हवि/आहुतीत आनंद घ्या.
Mantra 14
विश्वे देवा मम शृण्वन्तु यज्ञिया उभे रोदसी अपां नपाच्च मन्म । मा वो वचांसि परिचक्ष्याणि वोचं सुम्नेष्विद्वो अन्तमा मदेम ॥
यज्ञिया (यज्ञार्ह) विश्वदेव माझे मनन ऐकोत—उभे रोदसी, म्हणजे द्यावा-पृथिवी, आणि अपां नपात् सुद्धा। तुम्हाला धिक्कारावे लागतील अशी वचने मी बोलू नये; तुमच्या सुम्न (अनुग्रह) मध्ये आम्ही तुमच्या सर्वाधिक अंतःस्थ निकट होऊन आनंद मानू.
Mantra 15
ये के च ज्मा महिनो अहिमाया दिवो जज्ञिरे अपां सधस्थे । ते अस्मभ्यमिषये विश्वमायुः क्षप उस्रा वरिवस्यन्तु देवाः ॥
जे जे महिमान (महान) जन, अहिमाया (सर्प-भ्रम) रहित, दिवःपासून जन्मले किंवा अपां सधस्थे (जल-आधारात) उत्पन्न झाले—ते देव आमच्या इष (पोषण/वृद्धी) साठी मार्ग विस्तृत करो: संपूर्ण आयुः, रात्रि आणि उषा आम्हांस कल्याणकारी ठरोत.
Mantra 17
स्तीर्णे बर्हिषि समिधाने अग्नौ सूक्तेन महा नमसा विवासे । अस्मिन्नो अद्य विदथे यजत्रा विश्वे देवा हविषि मादयध्वम् ॥
स्तीर्ण बर्हिषावर, समिधा लावून प्रज्वलित केलेल्या अग्नीत, सुबद्ध सूक्ताने व महान् नमस्काराने मी तुमची उपासना करतो. आज या आमच्या विदथात (यज्ञसभेत), हे यजनीय विश्वदेवा, आमच्या हविषात आनंद मानावा.
They are the “All-Gods,” a collective address to the divine powers together. The hymn calls them to come near, hear the recited words, protect the sacrifice, and grant well-being.
Brahma-dviṣ means “hater of brahman,” i.e., one who opposes sacred truth-speech and the right order it supports. The hymn asks the divine powers to restrain and remove this hostile force so the rite can succeed.
It fits an invitatory moment in fire-worship: the barhis is spread, Agni is kindled, and the All-Gods are invoked to attend and rejoice in the offering. It is especially apt when seeking protection of the rite and harmony in the assembly.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.