
Sukta 5.65
Atri (Ātreya)
Mitra–Varuṇa
Triṣṭubh (probable)
મિત્ર–વરુણને અર્પિત આ ટૂંકું સ્તોત્ર, ઋત (બ્રહ્માંડિય વ્યવસ્થા)ને ધારણ કરનાર આદિત્યો પાસેથી પ્રેરિત વાણી અને યોગ્ય માર્ગદર્શન માગે છે. દુઃખ-સંકટમાંથી બહાર આવવા માટે “વિસ્તૃત માર્ગ” ખોલવાની મિત્રની શક્તિની પ્રશંસા કરીને, આ દિવ્ય યુગલને એકતામાં આવી પ્રજાને નેતૃત્વ આપવા અને સુરક્ષિત આવરણમાં ઋષિઓ તથા યજમાનો/આશ્રયદાતાઓનું રક્ષણ કરવા પ્રાર્થના કરે છે.
Mantra 1
यश्चिकेत स सुक्रतुर्देवत्रा स ब्रवीतु नः । वरुणो यस्य दर्शतो मित्रो वा वनते गिरः ॥
જે સાચે જાણે છે, તે સુક્રતુ (ઉજ્જ્વલ સંકલ્પવાળો) દેવત્રા—દેવમાર્ગે—અમને કહો; જેના દર્શનરૂપે વરુણ છે, અથવા મિત্ৰ, જે અમારી ગિરઃ (પ્રેરિત વાણી) જીતે છે.
Mantra 2
ता हि श्रेष्ठवर्चसा राजाना दीर्घश्रुत्तमा । ता सत्पती ऋतावृध ऋतावाना जनेजने ॥
કારણ કે તે બે સર્વોત્કૃષ્ટ તેજવાળા રાજાઓ છે, દૂરસુધી વ્યાપતી શ્રવણશક્તિવાળા; તે બે સત્યના સ્વામી છે, ઋતના વૃદ્ધિકારક છે, અને પ્રત્યેક જન-જનમાં, પ્રત્યેક પ્રાણીમાં ઋત ધરાવનારા છે.
Mantra 3
ता वामियानोऽवसे पूर्वा उप ब्रुवे सचा । स्वश्वासः सु चेतुना वाजाँ अभि प्र दावने ॥
હે તમે બે, સહાયની ઇચ્છાથી, હું નજીકથી બોલું છું—પ્રથમજાત શક્તિઓ સમાન, સહચર્યમાં. સારા અશ્વો અને પ્રકાશમય ચેતનાથી, બળની સમૃદ્ધિના દાનો તરફ આગળ ધપો.
Mantra 4
मित्रो अंहोश्चिदादुरु क्षयाय गातुं वनते । मित्रस्य हि प्रतूर्वतः सुमतिरस्ति विधतः ॥
મિત્ર, દુઃખમાંથી પણ, નિવાસ માટે વિશાળ માર્ગ જીતે છે. કારણ કે વિરોધને જીતનાર મિત્ર પાસે, સેવા કરીને કર્મ ગોઠવનાર માટે શુભ મતિ છે.
Mantra 5
वयं मित्रस्यावसि स्याम सप्रथस्तमे । अनेहसस्त्वोतयः सत्रा वरुणशेषसः ॥
અમે મિત્રના અવસ્ (રક્ષણકૃપા)માં નિવાસ કરીએ—સર્વથી વિશાળ, સર્વથી વિસ્તૃત સહાયમાં. અહોરાત્ર અવિરત, તમારી સહાયતાઓ સદા અમારી સાથે રહે—હે વરુણના રક્ષણમાં કશું અધૂરું ન છોડનારાઓ.
Mantra 6
युवं मित्रेमं जनं यतथः सं च नयथः । मा मघोनः परि ख्यतं मो अस्माकमृषीणां गोपीथे न उरुष्यतम् ॥
હે મિત્ર-વરુણ, તમે આ જનને સંયમિત કરો અને એકતા તરફ દોરી જાઓ. દાતાઓ (મઘોનઃ)થી દૂર ન રહો; અમને—અમારા ઋષિઓને—ગોપીથ (રક્ષણના ગોવાડા)માં રક્ષો, અને અમને વિશાળતા તથા નિર્ભયતા આપો.
They are paired Āditya deities who uphold ṛta (order). Mitra emphasizes harmony and right relationship, while Varuṇa safeguards truth and moral law with far-seeing vigilance.
It asks for inspired, truthful speech, for a wide safe passage out of distress, for the people to be led in unity, and for protection of the seers and their supporters.
It is a Vedic image for an open, safe way forward—removal of constriction (fear, trouble, obstacles) and the granting of secure space for stable living and right action.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.