
Sukta 3.12
Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.12)
Indrāgnī (dual deity)
Gāyatrī
ઋગ્વેદ ૩.૧૨ માં જોડિયા દેવતાઓ ઇન્દ્ર અને અગ્નિ (ઇન્દ્રાગ્નિ) ને તાજા પિરસાયેલા સોમ પાસે આવવા, ગાયકોએ અર્પેલી સ્તુતિ સ્વીકારવા, અને ઉપાસકને બળ, પોષણ તથા વિજય પ્રદાન કરવા માટે આવાહન કરવામાં આવે છે. આ સ્તોત્ર ઇન્દ્રની વીરશક્તિને અગ્નિના યાજ્ઞિક અગ્નિબળ સાથે એકરૂપ કરે છે અને તેમને એવી સંકલિત શક્તિ તરીકે ચિતરે છે કે જે દિવ્ય ઊર્જાને ઉપાસક માટે “દૃશ્ય” અને કાર્યકારી બનાવે છે.
Mantra 1
इन्द्राग्नी आ गतं सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यम् । अस्य पातं धियेषिता ॥
હે ઇન્દ્ર-અગ્નિ, સુત સોમ પાસે આવો—અમારા ગીરો દ્વારા આહ્વાનિત, પસંદગીયોગ્ય ઉન્નતિ (નભસ) તરફ; આનો પાન કરો, ધી દ્વારા પ્રેરિત—જાગૃત સંકલ્પથી.
Mantra 2
इन्द्राग्नी जरितुः सचा यज्ञो जिगाति चेतनः । अया पातमिमं सुतम् ॥
હે ઇન્દ્ર-અગ્નિ, જરિત સાથે એકસાથે જાગૃત યજ્ઞ તમારે પાસે આવે છે; આ માર્ગે આ સુત સોમનું પાન કરો—અમારા ચેતન અર્પણમાં પ્રવેશ કરીને.
Mantra 3
इन्द्रमग्निं कविच्छदा यज्ञस्य जूत्या वृणे । ता सोमस्येह तृम्पताम् ॥
યજ્ઞની ઝડપી ગતિ માટે, કવિના તેજથી આવૃત એવા ઇન્દ્ર અને અગ્નિને હું પસંદ કરું છું; સોમના આનંદથી એ બે અહીં તૃપ્ત થાઓ.
Mantra 4
तोशा वृत्रहणा हुवे सजित्वानापराजिता । इन्द्राग्नी वाजसातमा ॥
હર્ષભર્યા સ્તુતિનાદથી હું વૃત્રહંતાઓને બોલાવું છું—સંયુક્ત વિજેતા, અજેય; ઇન્દ્રા-અગ્નિ, બળના સમૃદ્ધિમાં સર્વોત્તમ વિજયદાતા.
Mantra 5
प्र वामर्चन्त्युक्थिनो नीथाविदो जरितारः । इन्द्राग्नी इष आ वृणे ॥
ઉકથ ગાનારા, માર્ગપ્રવર્તક પથોના જાણકાર સ્તોતાઓ તમને પ્રગટ ગાય છે, હે ઇન્દ્રા-અગ્નિ; તમારી ‘ઇષ’—પોષણ અને દિવ્ય વૃદ્ધિની પ્રેરણા—હું મારા માટે પસંદ કરું છું.
Mantra 6
इन्द्राग्नी नवतिं पुरो दासपत्नीरधूनुतम् । साकमेकेन कर्मणा ॥
હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, એક સંયુક્ત કર્મથી તમે દાસ-શત્રુઓના અધિકારમાં રહેલા નવ્વે પુરોને કંપાવીને ઢાળી દીધા; સાથે મળીને તમે વૈરી શક્તિઓના સ્થિર બંધનો તોડી નાખ્યા, જેથી પ્રકાશ નિર્ભયે ગતિ કરી શકે.
Mantra 7
इन्द्राग्नी अपसस्पर्युप प्र यन्ति धीतयः । ऋतस्य पथ्या अनु ॥
હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, પ્રેરિત ધીઓ કર્મને પરિભ્રમણ કરતાં ઉપર અને આગળ વધે છે; તે ઋતના માર્ગો અનુસાર આગળ વધે છે—સત્ય-વ્યવસ્થાના સાચા પથને અનુસરીને.
Mantra 8
इन्द्राग्नी तविषाणि वां सधस्थानि प्रयांसि च । युवोरप्तूर्यं हितम् ॥
હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, તમારાં જ છે પ્રચંડ તવિષાઓ, સહવાસનાં સધસ્થાન અને આગળ ધપતાં પ્રયાણ; અને તમામાં જ સ્થાપિત છે તે ઝડપી, કાર્યસાધક પ્રેરણા, જે કર્મને પૂર્ણતાએ પહોંચાડે છે.
Mantra 9
इन्द्राग्नी रोचना दिवः परि वाजेषु भूषथः । तद्वां चेति प्र वीर्यम् ॥
હે ઇન્દ્ર–અગ્નિ, તમે દ્યૌના રોચના—પ્રકાશમય પ્રદેશોની પરિભ્રમણા કરો છો, બળના વાજોમાં શોભિત થાઓ છો. એથી તમારું વીર્ય—વીર-શક્તિ—સાધકને પ્રગટ થાય છે અને સ્પષ્ટ બની વધે છે.
Indrāgnī is the paired form of Indra and Agni worshipped together—Indra as the force of victory and Agni as the sacred fire that carries offerings. The hymn treats them as one coordinated power in the ritual.
It asks them to come to the freshly pressed Soma, drink it, listen to the hymns, and grant nourishment (iṣ), strength or winning power (vāja), and clear heroic potency (vīrya) to the worshipper.
Because they complement each other: Agni makes the sacrifice effective and connects humans to the gods, while Indra brings decisive power and protection. Together they make the rite both luminous and victorious.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.