Sukta 12
Sukta 3.12
Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.12)
Indrāgnī (dual deity)
Gāyatrī
ऋग्वेद 3.12 मध्ये युग्म देवता इंद्र आणि अग्नी (इंद्राग्नी) यांचे आवाहन आहे की ते ताज्या पिळलेल्या सोमाजवळ येवोत, गायक-ऋत्विजांची स्तुती स्वीकारोत, आणि उपासकाला बळ, पोषण व विजय प्रदान करोत. या सूक्तात इंद्राची वीरशक्ती आणि अग्नीची याज्ञिक अग्निशक्ती यांचे संमीलन केले असून, उपासकासाठी दैवी ऊर्जा ‘दृश्य’ व प्रभावी करणारी समन्वित शक्ती म्हणून त्यांचे चित्रण केले आहे.
Mantras
Mantra 1
इन्द्राग्नी आ गतं सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यम् । अस्य पातं धियेषिता ॥
हे इंद्रा-अग्नी, पिळलेल्या सोमाजवळ या—आमच्या स्तोत्रांनी आहूत त्या वरणीय ‘नभस्’ (उत्थान) कडे। धियेने प्रेरित—जागृत संकल्पाने—हा सोम प्या.
Mantra 2
इन्द्राग्नी जरितुः सचा यज्ञो जिगाति चेतनः । अया पातमिमं सुतम् ॥
हे इंद्रा-अग्नी, जरितृ (स्तुतिकर्ता) सोबत जागृत यज्ञ तुमच्याकडे येतो. याच मार्गाने हा पिळलेला सोम प्या—आमच्या चेतन अर्पणात प्रवेश करून.
Mantra 3
इन्द्रमग्निं कविच्छदा यज्ञस्य जूत्या वृणे । ता सोमस्येह तृम्पताम् ॥
यज्ञाच्या शीघ्र प्रगतीसाठी, कवीच्या प्रकाशाने आच्छादित इंद्र–अग्नीला मी वरीतो. ते दोघेही येथे सोमाच्या आनंदाने तृप्त होवोत.
Mantra 4
तोशा वृत्रहणा हुवे सजित्वानापराजिता । इन्द्राग्नी वाजसातमा ॥
आनंदघोषाने मी वृत्रहंत्यांना हाक देतो—सहविजयी, अपराजित—इंद्राग्नीला, जे बलसमृद्धींमध्ये सर्वाधिक विजयदाते आहेत.
Mantra 5
प्र वामर्चन्त्युक्थिनो नीथाविदो जरितारः । इन्द्राग्नी इष आ वृणे ॥
उक्थ गाणारे, मार्गदर्शक पथांचे जाणकार जरीतार तुम्हांला गातात, हे इंद्राग्नी. मी माझ्यासाठी तुमची ‘इष्’—पोषण व दिव्य वृद्धीची प्रेरक शक्ती—वरीतो.
Mantra 6
इन्द्राग्नी नवतिं पुरो दासपत्नीरधूनुतम् । साकमेकेन कर्मणा ॥
हे इंद्रा आणि अग्नी! एकाच संयुक्त कर्माने तुम्ही दास-शत्रूंच्या अधीन असलेली नव्वद पुरे (दुर्ग) हादरवून पाडलीत; एकत्रच वैर्यांच्या दृढ कुंपण-आवरणांना फोडलेत, जेणेकरून प्रकाश मुक्तपणे संचारू शकेल.
Mantra 7
इन्द्राग्नी अपसस्पर्युप प्र यन्ति धीतयः । ऋतस्य पथ्या अनु ॥
हे इंद्रा आणि अग्नी! प्रेरित धीत्या (अंतःप्रेरित विचार) कर्माभोवती परिक्रमा करीत पुढे व वर चढत जातात; त्या ऋताच्या पथांनुसार, सत्य-व्यवस्थेच्या खऱ्या मार्गाचे अनुसरण करीत अग्रसर होतात.
Mantra 8
इन्द्राग्नी तविषाणि वां सधस्थानि प्रयांसि च । युवोरप्तूर्यं हितम् ॥
हे इंद्रा आणि अग्नी! तुमचीच ती प्रचंड शक्ती, ती समान अधिष्ठाने, आणि ती पुढे नेणारी प्रयाणे; तुमच्यातच ती वेगवान, परिणामकारक प्रेरणा स्थापित आहे जी कर्माला सिद्धीपर्यंत पोहोचवते.
Mantra 9
इन्द्राग्नी रोचना दिवः परि वाजेषु भूषथः । तद्वां चेति प्र वीर्यम् ॥
हे इंद्रा आणि अग्नी! दिवःच्या रोचना—स्वर्गातील तेजस्वी प्रदेशांभोवती—वाज (बल-समृद्धी) यांच्या मध्ये तुम्ही शोभायमान होऊन फिरता. त्यातून तुमचे वीर्य—वीर-पराक्रम—प्रकट होते.
Frequently Asked Questions
Indrāgnī is the paired form of Indra and Agni worshipped together—Indra as the force of victory and Agni as the sacred fire that carries offerings. The hymn treats them as one coordinated power in the ritual.
It asks them to come to the freshly pressed Soma, drink it, listen to the hymns, and grant nourishment (iṣ), strength or winning power (vāja), and clear heroic potency (vīrya) to the worshipper.
Because they complement each other: Agni makes the sacrifice effective and connects humans to the gods, while Indra brings decisive power and protection. Together they make the rite both luminous and victorious.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.