Sukta 11
Sukta 3.11
Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.11)
Agni
Gāyatrī (probable for RV 3.11.1; requires metrical confirmation)
આ સૂક્તમાં અગ્નિનું સ્તવન થાય છે—યજ્ઞના મથાળે સ્થાપિત અગ્રણી હોતૃ તરીકે, જે યજ્ઞને માનવીય ક્રમ (આનુષક) મુજબ યોગ્ય રીતે જાણે છે અને નિર્ભ્રમ રીતે આગળ વધારે છે. અગ્નિને કુળોનો અજેય નેતા, ઝડપી અને સદા નવેસરથી પ્રગટ થનાર તરીકે આહ્વાન કરવામાં આવે છે; તે દેવોને હવિષ્ય પાસે લાવે છે અને ઉપાસકોને ઇચ્છનીય ધન-સંપત્તિ તથા બળ પ્રાપ્ત કરાવવામાં સહાય કરે છે.
Mantras
Mantra 1
अग्निर्होता पुरोहितोऽध्वरस्य विचर्षणिः । स वेद यज्ञमानुषक् ॥
અગ્નિ હોતૃ, પુરોહિત—યજ્ઞનો વિશાળદર્શી; તે માનુષ યજ્ઞને અનુષક્, યોગ્ય ક્રમમાં જાણે છે અને પોતાના ઋત-વિવેકથી તેને આગળ ધપાવે છે.
Mantra 2
स हव्यवाळमर्त्य उशिग्दूतश्चनोहितः । अग्निर्धिया समृण्वति ॥
તે હવ્યવાળ અમર્ત્ય, ઉશિગ્—ઉત્સુક જ્વાળા, અને દૂત—અમારા આનંદ માટે નિમિત; અગ્નિ ધિયા, જાગૃત વિચારથી, શક્તિઓને સમરસ કરે છે અને કાર્યને યોગ્ય રીતે પ્રવર્તાવે છે.
Mantra 3
अग्निर्धिया स चेतति केतुर्यज्ञस्य पूर्व्यः । अर्थं ह्यस्य तरणि ॥
અગ્નિ ધી (પ્રેરિત બુદ્ધિ) દ્વારા જાગૃત અને ચેતન બને છે; યજ્ઞનો તે પ્રાચીન કેતુ—દીપ્ત નિશાન—છે. કારણ કે તે તેને પાર ઉતારે છે અને તેનું સાચું લક્ષ્ય સ્થિર કરે છે; અર્પણનો અર્થ અને પ્રયોજન અસરકારક બનાવે છે.
Mantra 4
अग्निं सूनुं सनश्रुतं सहसो जातवेदसम् । वह्निं देवा अकृण्वत ॥
બળ (સહસ)નો પુત્ર, પ્રાચીનથી પ્રસિદ્ધ, જાતવેદસ—જન્મોનો જાણકાર—એવા અગ્નિને દેવોએ વહ્નિ, વહનકર્તા શક્તિ, બનાવ્યો. આમ દિવ્ય શક્તિઓ આપણામાં તે અગ્નિને સ્થાપે છે જે અર્પણ અને ભવન (બનવું)ને વહન કરી શકે.
Mantra 5
अदाभ्यः पुरएता विशामग्निर्मानुषीणाम् । तूर्णी रथः सदा नवः ॥
અજેય અગ્નિ માનવ કુળોના પુરએતા—અગ્રગામી નેતા—રૂપે આગળ ચાલે છે. તેની રથશક્તિ તૂર્ણી—અતિશય ઝડપી—છે, સદા નવ—સદૈવ નવી—અમારી ગતિ અને પ્રગતિને નવેસરથી જગાવે છે.
Mantra 6
साह्वान्विश्वा अभियुजः क्रतुर्देवानाममृक्तः । अग्निस्तुविश्रवस्तमः ॥
તે સર્વ વિરોધી દબાણોને જીતે છે; દેવોમાં અચૂક ક્રતુ—કાર્યસાધક સંકલ્પશક્તિ—રૂપે તે અપ્રમાદ છે. અગ્નિ, સર્વત્ર પ્રખ્યાત, જેના કાર્યને કોઈ રોકી શકતું નથી.
Mantra 7
अभि प्रयांसि वाहसा दाश्वाँ अश्नोति मर्त्यः । क्षयं पावकशोचिषः ॥
તેની વહનશક્તિથી દાન આપનાર મર્ત્ય પ્રગતિના માર્ગો—અગ્રગતિઓ—સુધી પહોંચે છે; તે પાવક-શોચિષ અગ્નિના તેજસ્વી પવિત્રતામાં નિવાસ પામે છે.
Mantra 8
परि विश्वानि सुधिताग्नेरश्याम मन्मभिः । विप्रासो जातवेदसः ॥
જાતવેદસના પ્રેરિત ઋષિઓ એવા અમે, અમારા મન્મ—ઘડાયેલા વિચારો, પ્રકાશિત વાણી અને આંતરિક સંકલ્પ—દ્વારા અગ્નિના સર્વ સુસ્થાપિત ધનોને પરિભ્રમણ કરી પ્રાપ્ત કરીએ.
Mantra 9
अग्ने विश्वानि वार्या वाजेषु सनिषामहे । त्वे देवास एरिरे ॥
હે અગ્નિ, બળની સમૃદ્ધિમાં અમે સર્વ ઇચ્છનીય ધન-સંપત્તિ જીતીએ; કારણ કે તારા અંદર દેવો અમારી કર્મ અને અર્પણ તરફ પ્રેરિત થાય છે.
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the leading priest of the sacrifice who knows the correct order of the rite and successfully brings the gods to the offering, granting prosperity and strength.
‘Purohita’ means placed in front as the guiding priest, and ‘hotṛ’ is the invoker who calls the gods; together they show Agni as the one who leads and completes the ritual properly.
It suggests “in proper human sequence” or “step by step,” emphasizing that Agni understands and carries out the sacrifice in the right order, without confusion or omission.
Ask anything about Sukta 11 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.