Rig Veda 3.12.7: Mandala 3, Sukta 12, Mantra 7

Sukta 3.12

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.12)

Devata: Indrāgnī

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्राग्नी अपसस्पर्युप प्र यन्ति धीतयः । ऋतस्य पथ्या अनु ॥

Transliteration

índrāgnī ápasas pár y úpa prá yanti dhītáyaḥ | ṛtásya pathyā̀́ anu ||

Translation

હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, પ્રેરિત ધીઓ કર્મને પરિભ્રમણ કરતાં ઉપર અને આગળ વધે છે; તે ઋતના માર્ગો અનુસાર આગળ વધે છે—સત્ય-વ્યવસ્થાના સાચા પથને અનુસરીને.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्राग्नी: Indra and Agni
• इन्द्राग्नी: कर्तृ (प्रेषक/प्रवर्तक देवौ) / सम्बोधन
• Type: Noun (dual compound)
• Root: इन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक)

• अपसः: the works/deeds (ritual acts)
• अपसः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अपस् (प्रातिपदिक)

• स्परि: around, about
• स्परि: अधिकारण/क्रियाविशेषण (गत्यर्थे/पर्यायार्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: स्परि (निपात/उपसर्गीय अव्यय; ‘स्पृ/स्पर्श’ से संबद्ध)

• उप: near, towards
• उप: क्रियाविशेषण (निकटता/उपसर्पण)
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण (प्रवृत्ति/प्रागर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• यन्ति: go, proceed
• यन्ति: क्रिया (कर्तृ: अपसः)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• धीतयः: insights, hymnic thoughts
• धीतयः: कर्तृ (अपसः के सहचर/समन्वयी) / विशेष्य-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: धीति (प्रातिपदिक; √धी ‘ध्यान/बुद्धि’)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘ऋत’ का
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• पथ्या: the path, the way
• पथ्या: कर्म (अनु + गम्/या के साथ ‘मार्गम्’)
• Type: Adjective (used substantively) / Noun-like
• Root: पथ्य (प्रातिपदिक; ‘पथ’ से)

• अनु: along, following
• अनु: क्रियाविशेषण (अनुगमन) / उपसर्गार्थ
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)