Sukta 1
Sukta 10.1
Traditionally: Mādhucchandas or related Angiras line is often associated with early Agni hymns; for RV 10.1, Anukramaṇī traditions typically assign the hymn to a specific rishi-family (needs manuscript-specific confirmation).
Agni.
Triṣṭubh (common for RV 10.1 opening verses; metrical confirmation recommended for digital scansion).
ઋગ્વેદ ૧૦.૧ દસમા મંડળની શરૂઆત અગ્નિના આવાહનથી કરે છે—અંધકારમાંથી પ્રથમ તેજસ્વી પ્રકટ થનાર, ઉષાઓની આગળ સ્થિત રહી સર્વ નિવાસોને પ્રકાશથી ભરનાર. આ સૂક્ત અગ્નિના અનેક સ્વરૂપોની સ્તુતિ કરે છે—આહુતિઓ દ્વારા સદા નવીન થતો—અને તેને માનવ કુળોનો હોતૃ તરીકે સ્થાપિત કરે છે; તે પ્રાર્થનાઓ વહન કરે છે અને દેવોને યજ્ઞમાં લાવે છે.
Mantras
Mantra 1
अग्रे बृहन्नुषसामूर्ध्वो अस्थान्निर्जगन्वान्तमसो ज्योतिषागात् । अग्निर्भानुना रुशता स्वङ्ग आ जातो विश्वा सद्मान्यप्राः ॥
આદિમાં, મહાન, તે ઉષાઓની સામે ઊર્ધ્વ ઊભો રહ્યો; અંધકારમાંથી ઉછળી નીકળી, પ્રકાશની શક્તિથી આવ્યો. અગ્નિ, તેજસ્વી ભાનુથી, રુશત—સુંદર અંગોવાળો—જન્મ લઈને, સર્વ સદ્માઓને, સર્વ નિવાસસ્થાનોને, પરિપૂર્ણ કરી ગયો.
Mantra 2
स जातो गर्भो असि रोदस्योरग्ने चारुर्विभृत ओषधीषु । चित्रः शिशुः परि तमांस्यक्तून्प्र मातृभ्यो अधि कनिक्रदद्गाः ॥
હે અગ્નિ, તું જન્મેલો—બે લોક (રોદસી)નો ગુપ્ત ગર્ભ અને બાળક છે; ઔષધિઓમાં ધારિત, મનોહર. તેજસ્વી શિશુ, અંધકારમય રાત્રિઓની આસપાસ ફરતો રહે છે; માતૃઓમાંથી ઉપર ઊંચે કણિક્રદન કરીને પ્રકાશની કિરણ-ગાયો મુક્ત કરે છે.
Mantra 3
विष्णुरित्था परममस्य विद्वाञ्जातो बृहन्नभि पाति तृतीयम् । आसा यदस्य पयो अक्रत स्वं सचेतसो अभ्यर्चन्त्यत्र ॥
આ રીતે વિષ્ણુ, આનું પરમ તત્ત્વ જાણીને, જન્મે ત્યારે વિશાળ બની તૃતીય ધામનું રક્ષણ કરે છે. જ્યારે ચેતનાસંપન્નો ઇચ્છા-આસાથી તેનું પય (દૂધ) પોતાનું બનાવે છે, ત્યારે અહીં જાગૃત મનવાળા તેને અભ્યર્ચન કરે છે અને સ્તુતિગાન કરે છે.
Mantra 4
अत उ त्वा पितुभृतो जनित्रीरन्नावृधं प्रति चरन्त्यन्नैः । ता ईं प्रत्येषि पुनरन्यरूपा असि त्वं विक्षु मानुषीषु होता ॥
અતએવ પિતુભૃત—પોષક શક્તિ ધારણ કરનારી જનિત્રી માતૃઓ—અન્ન સાથે તારી તરફ આગળ વધે છે, હે અંતરસારથી વધનાર. તું તેમને પ્રતિઉત્તરરૂપે ફરી ફરી મળે છે, સદા નવી નવી રૂપાવલીઓ ધારણ કરીને; માનુષી વિક્ષુમાં તું હોતા—આહ્વાનક યાજક—છે.
Mantra 5
होतारं चित्ररथमध्वरस्य यज्ञस्ययज्ञस्य केतुं रुशन्तम् । प्रत्यर्धिं देवस्यदेवस्य मह्ना श्रिया त्वग्निमतिथिं जनानाम् ॥
અધ્વર (યજ્ઞ)ના હોતા, ચિત્રરથ—દીપ્ત રથવાળા—અને પ્રત્યેક યજ્ઞના તેજસ્વી કેતુ (ધ્વજચિહ્ન) એવા રુશંત (પ્રકાશમાન) અગ્નિને તમે સ્થાપો. દેવના મહિમા અને શ્રિયા (ઐશ્વર્ય-શોભા) વડે તમે તેને લોકોનો અતિથિ—સ્વાગતયોગ્ય મહેમાન—રૂપે અગ્રસ્થાને મૂકો છો.
Mantra 6
स तु वस्त्राण्यध पेशनानि वसानो अग्निर्नाभा पृथिव्याः । अरुषो जातः पद इळायाः पुरोहितो राजन्यक्षीह देवान् ॥
તે અગ્નિ, વસ્ત્રો અને વણાયેલા રૂપો ધારણ કરીને, પૃથ્વીના નાભિ-સ્થાને સ્થિર છે. અરુષ (લાલિમાયુક્ત) તે ઇળા (Iḷā)ના પદે જન્મે છે; અને પુરોહિત—અગ્રસ્થાપિત યાજક—રૂપે, હે રાજન્, અહીં દેવોને યજ્ઞ અર્પો.
Mantra 7
आ हि द्यावापृथिवी अग्न उभे सदा पुत्रो न मातरा ततन्थ । प्र याह्यच्छोशतो यविष्ठाथा वह सहस्येह देवान् ॥
હે અગ્નિ, દ્યાવા-પૃથ્વી—આ બન્નેને—તમે સદા વિસ્તારો છો, જેમ પુત્ર પોતાની બે માતાઓને (આલિંગનથી) વિસ્તારે. હે યવિષ્ઠ (સૌથી યુવાન), ઇચ્છુકો તરફ આગળ વધ; ત્યાર પછી, હે સહસ્ય (પરાક્રમી), અહીં દેવોને વહન કરીને લાવ.
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the first light that breaks out of darkness, then as the priestly fire who is nourished by offerings and who brings the gods to the ritual.
Because the fire changes with each offering and kindling—flaring, settling, and rising again—symbolizing a living presence that responds to worship and renews its power.
It fits well at the start of a fire ceremony: kindling Agni, offering ghee or fuel, and asking him to act as Hotṛ and messenger to invite the gods to the altar.
Ask anything about Sukta 1 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.