Prakarana 26

Verse 510 (चौपाई)

कोल किरात भिल्ल बनबासी। मधु सुचि सुंदर स्वादु सुधा सी।। भरि भरि परन पुटीं रचि रुरी। कंद मूल फल अंकुर जूरी।। सबहि देहिं करि बिनय प्रनामा। कहि कहि स्वाद भेद गुन नामा।। देहिं लोग बहु मोल न लेहीं। फेरत राम दोहाई देहीं।। कहहिं सनेह मगन मृदु बानी। मानत साधु पेम पहिचानी।। तुम्ह सुकृती हम नीच निषादा। पावा दरसनु राम प्रसादा।। हमहि अगम अति दरसु तुम्हारा। जस मरु धरनि देवधुनि धारा।। राम कृपाल निषाद नेवाजा। परिजन प्रजउ चहिअ जस राजा।।

કોલ, કિરાત અને ભીલ વનવાસીઓએ મધ લાવ્યા જે શુદ્ધ, સુંદર અને અમૃત સમાન મીઠું હતું. તેમણે પાનના કપડાં ભરીને કાળજીથી ગોઠવ્યાં, કંદ, મૂળ, ફળ અને કુંવારા અંકુર લાવ્યા. તે સૌએ હાથ જોડીને પ્રણામ કરી અર્પણ કર્યાં, તેમના સ્વાદ, ગુણ અને નામ કહ્યાં. તેમણે મુક્ત હસ્તે આપ્યાં અને કોઈ મૂલ્ય લીધું નહિ; જો રામે ના પાડી તો ફરી ફરી આગ્રહ કર્યો. તેઓ મૃદુ અને પ્રેમથી ભરેલા વચનો બોલ્યા; પ્રભુએ તેમની ભક્તિને ઓળખીને સ્વીકાર્યાં. "તમે પુણ્યવાન આત્માઓ છો, અમે નીચ નિષાદ છીએ; રામની કૃપાથી અમને તેમના દર્શન પ્રાપ્ત થયાં. તમારા દર્શન અમારા માટે પણ અત્યંત દુર્લભ છે; જેમ પૃથ્વી પર વરસતો વરસાદ સ્વર્ગીય આશીર્વાદની ધારા છે. રામ દયાળુ છે અને નિષાદોનો સન્માન કરે છે; તે ઇચ્છે છે કે તેઓ તેમના પોતાના કુટુંબ અને પ્રજા સમાન રહે, રાજાની જેમ."

Verse 511 (दोहा/सोरठा)

यह जिंयँ जानि सँकोचु तजि करिअ छोहु लखि नेहु। हमहि कृतारथ करन लगि फल तृन अंकुर लेहु।।250।।

આ જાણીને, સઘળો સંકોચ ત્યજી દો અને જ્યારે પ્રેમ જુઓ ત્યારે સ્નેહ બતાવો. અમને કૃતાર્થ કરવા માટે, એક ફળ, એક પત્ર કે એક કુંવારો અંકુર પણ સ્વીકારો.

Verse 512 (चौपाई)

तुम्ह प्रिय पाहुने बन पगु धारे। सेवा जोगु न भाग हमारे।। देब काह हम तुम्हहि गोसाँई। ईधनु पात किरात मिताई।। यह हमारि अति बड़ि सेवकाई। लेहि न बासन बसन चोराई।। हम जड़ जीव जीव गन घाती। कुटिल कुचाली कुमति कुजाती।। पाप करत निसि बासर जाहीं। नहिं पट कटि नहि पेट अघाहीं।। सपोनेहुँ धरम बुद्धि कस काऊ। यह रघुनंदन दरस प्रभाऊ।। जब तें प्रभु पद पदुम निहारे। मिटे दुसह दुख दोष हमारे।। बचन सुनत पुरजन अनुरागे। तिन्ह के भाग सराहन लागे।।

"તમે પ્રિય અતિથિઓ છો જે પદપાદશ્રી કરીને વનમાં આવ્યા છો; અમારા ભાગ્યમાં તમારી સેવા કરવાની યોગ્યતા નથી. હે નાથ, અમે તમને શું આપીએ? કિરાતો તો ફક્ત ઇંધન અને પાન લાવે છે. આ અમારી સૌથી મોટી સેવા છે કે અમે ભેટ તરીકે વાસણો કે વસ્ત્રો પણ સ્વીકારતા નથી. અમે જડ જીવો છીએ, પ્રાણીઓના નાશ કરનારા, કપટી અને દુર્વ્યવહારી, દુષ્ટ મનવાળા અને નીચ જાતિના. અમે દિવસ રાત પાપ કરીએ છીએ; છતાં અમને ન તો શરીરે ન તો હૃદયે સંતોષ થતો નથી. અમારામાં સ્વપ્ને પણ ધર્મની બુદ્ધિ કેવી રીતે આવે? આ રઘુનંદનના દર્શનનો પ્રભાવ છે. જ્યારથી અમે પ્રભુના કમળ ચરણોને નિહાળ્યા, ત્યારથી અમારા અસહ્ય દુઃખો અને દોષો મટી ગયા." આ વચનો સાંભળીને નગરવાસીઓ પ્રેમથી ભરાઈ ગયા અને તેઓ વનવાસીઓના સારા ભાગ્યની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.

Verse 513 (छंद)

लागे सराहन भाग सब अनुराग बचन सुनावहीं। बोलनि मिलनि सिय राम चरन सनेहु लखि सुखु पावहीं।। नर नारि निदरहिं नेहु निज सुनि कोल भिल्लनि की गिरा। तुलसी कृपा रघुबंसमनि की लोह लै लौका तिरा।।

તેઓ બધાના સારા ભાગ્યની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા, જેઓ તે પ્રેમભર્યા વચનો સાંભળીને બોલતા હતા. સીતા અને રામને મળીને અને વાત કરીને, તેઓ પ્રેમથી તેમના ચરણોને જોઈને સુખ પામ્યા. પુરુષો અને સ્ત્રીઓ નિડરતાથી કોલ અને ભીલ સ્ત્રીઓની વાણી સાંભળતા હતા. તુલસીદાસ કહે છે: રઘુવંશના રત્નની કૃપાથી, લોખંડ પાણી પર નરસાળી જેવું તરે છે.

Verse 514 (दोहा/सोरठा)

बिहरहिं बन चहु ओर प्रतिदिन प्रमुदित लोग सब। जल ज्यों दादुर मोर भए पीन पावस प्रथम।।251।।

વનના લોકો દરેક બાજુએ આનંદ કરતા હતા, દરેક દિવસે હૃદયથી પ્રસન્ન રહેતા. જેમ પાણીમાં દેડકા અને પ્રથમ વરસાદે મોર ખીલી જાય છે, તેમ તેઓ પણ ખીલી ગયા.

Verse 515 (चौपाई)

पुर जन नारि मगन अति प्रीती। बासर जाहिं पलक सम बीती।। सीय सासु प्रति बेष बनाई। सादर करइ सरिस सेवकाई।। लखा न मरमु राम बिनु काहूँ। माया सब सिय माया माहूँ।। सीयँ सासु सेवा बस कीन्हीं। तिन्ह लहि सुख सिख आसिष दीन्हीं।। लखि सिय सहित सरल दोउ भाई। कुटिल रानि पछितानि अघाई।। अवनि जमहि जाचति कैकेई। महि न बीचु बिधि मीचु न देई।। लोकहुँ बेद बिदित कबि कहहीं। राम बिमुख थलु नरक न लहहीं।। यहु संसउ सब के मन माहीं। राम गवनु बिधि अवध कि नाहीं।।

નગરની સ્ત્રીઓ અત્યંત પ્રેમથી મગ્ન હતી; તેમને દિવસ પલક ઝપકવા જેટલો ઝડપથી વીતતો. સીતાએ પોતાની સાસુ સમક્ષ દાસી જેવો વેશ ધારણ કર્યો અને પ્રેમપૂર્વક સેવા કરી. તેણે રામ સિવાય બીજા કોઈને પોતાનું રહસ્ય જાણવા દીધું નહીં; બધું તેમની માયા હતું, અને તે પોતે માયા હતી. સીતાએ પોતાની સાસુની હૃદયપૂર્વક સેવા કરી; આશ્વાસન અને સલાહ મેળવીને, તેમણે આશીર્વાદ આપ્યો. સીતા અને બે સરળ હૃદયવાળા ભાઈઓને જોઈને, વક્ર રાણી અનંત પશ્ચાતાપથી ભરાઈ ગઈ. તેણે પૃથ્વીને પોતાને ગળી જવા પ્રાર્થના કરી, પણ પૃથ્વી ખુલી નહીં, ન તો યમરાજે તેને મુક્તિ આપી. લોકો, વેદો અને મુનિઓ બધા ઘોષણા કરે છે કે જ્યાં રામ મુખ ફેરવે છે તે સ્થાન નરક બને છે. આ શંકા સૌના મનમાં હતી: શું રામ વનમાં જશે કે અયોધ્યામાં રહેશે.

Verse 516 (दोहा/सोरठा)

निसि न नीद नहिं भूख दिन भरतु बिकल सुचि सोच। नीच कीच बिच मगन जस मीनहि सलिल सँकोच।।252।।

રાત્રે તેને ઊંઘ આવતી નહીં, અને દિવસે ભૂખ લાગતી નહીં; ભરત શોકમાં ડૂબી ગયા હતા, દુઃખથી ગ્રસ્ત. તે નીચતાના કીચડમાં ડૂબી ગયા, જેમ માછલી પાણીમાં સંકોચથી રહે છે.

Verse 517 (चौपाई)

कीन्ही मातु मिस काल कुचाली। ईति भीति जस पाकत साली।। केहि बिधि होइ राम अभिषेकू। मोहि अवकलत उपाउ न एकू।। अवसि फिरहिं गुर आयसु मानी। मुनि पुनि कहब राम रुचि जानी।। मातु कहेहुँ बहुरहिं रघुराऊ। राम जननि हठ करबि कि काऊ।। मोहि अनुचर कर केतिक बाता। तेहि महँ कुसमउ बाम बिधाता।। जौं हठ करउँ त निपट कुकरमू। हरगिरि तें गुरु सेवक धरमू।। एकउ जुगुति न मन ठहरानी। सोचत भरतहि रैनि बिहानी।। प्रात नहाइ प्रभुहि सिर नाई। बैठत पठए रिषयँ बोलाई।।

તેની માતાએ આવી દુષ્ટતા અને અરાજકતા સર્જી હતી; તે ભય અને આતંકથી ભરાઈ ગયો હતો, જેમ કોઈ ઝેરી પાક ઉગાડનાર. રામનો રાજ્યાભિષેક કેવી રીતે થશે? મને કોઈ માર્ગ દેખાતો નથી. મારા ગુરુની આજ્ઞા અવશ્ય પાલન કરવી પડશે; પણ મુનિ ફરી બોલશે, રામની ઇચ્છા જાણીને. શું હું મારી માતાને પાછા ફરવા કહું? હે રામની માતા, તમે હવે કેવી હઠ દાખવશો? જોકે હું તેમનો અનેક બાબતોમાં સેવક છું, તેમ છતાં આ બાબતે સર્જનહારે દુષ્ટ વળાંક નિર્ધારિત કર્યો છે. જો હું હઠ પર અડીખમ રહું, તો તે સંપૂર્ણ પાપ છે; ગુરુનો સેવક ધર્મથી બંધાયેલો છે, જેમ પર્વત પૃથ્વીને ધારણ કરે છે. તે મનમાં કોઈ એક ઉપાય પર સ્થિર થઈ શક્યો નહીં; આમ વિચારતા, ભરતની રાત વીતી ગઈ. પ્રભાતે તેણે સ્નાન કરી પ્રભુને મસ્તક નમાવ્યું; પછી તે બેઠા અને મંત્રીઓને બોલાવવા સંદેશ મોકલ્યો.

Verse 518 (दोहा/सोरठा)

गुर पद कमल प्रनामु करि बैठे आयसु पाइ। बिप्र महाजन सचिव सब जुरे सभासद आइ।।253।।

પોતાના ગુરુના કમળ ચરણોને પ્રણામ કરીને, તેણે અનુમતિ મેળવીને બેઠક લીધી. બ્રાહ્મણો, વેપારીઓ અને મંત્રીઓ બધા એકઠા થયા, અને સભા જમા થઈ.

Verse 519 (चौपाई)

बोले मुनिबरु समय समाना। सुनहु सभासद भरत सुजाना।। धरम धुरीन भानुकुल भानू। राजा रामु स्वबस भगवानू।। सत्यसंध पालक श्रुति सेतू। राम जनमु जग मंगल हेतू।। गुर पितु मातु बचन अनुसारी। खल दलु दलन देव हितकारी।। नीति प्रीति परमारथ स्वारथु। कोउ न राम सम जान जथारथु।। बिधि हरि हरु ससि रबि दिसिपाला। माया जीव करम कुलि काला।। अहिप महिप जहँ लगि प्रभुताई। जोग सिद्धि निगमागम गाई।। करि बिचार जिंयँ देखहु नीकें। राम रजाइ सीस सबही कें।।

જ્યારે સભા બોલાવાઈ, ત્યારે મુખ્ય મુનિએ બોલવાનું શરૂ કર્યું: મારી વાત સાંભળો, હે મંત્રીઓ અને વિદ્વાન ભરત. તે ધર્મના ધારક છે, સૂર્યવંશના સૂર્ય છે; રાજા રામ પોતાના સ્વભાવે પ્રભુ છે. પોતાના વચનને સત્ય રાખનાર, વેદોના સેતુના રક્ષક, રામનો જન્મ જગતના કલ્યાણ માટે થયો છે. તે પોતાના ગુરુ, પિતા અને માતાના વચનોનું પાલન કરે છે; તે દુષ્ટોના દળનો નાશ કરનાર અને દેવોના હિતૈષી છે. નીતિમાં, પ્રેમમાં, પરમાર્થમાં અને સ્વાર્થમાં, કોઈ પણ રામ જેટલું સાચું મૂલ્ય જાણતું નથી. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ, ચંદ્ર, સૂર્ય, દિક્પાલો, માયા, જીવ, કર્મ, કાળ અને મૃત્યુ. શેષનાગથી લઈને પૃથ્વીના રાજાઓ સુધી, જ્યાં જ્યાં સાર્વભૌમત્વ છે, ત્યાં યોગીઓ, સિદ્ધો, વેદો અને આગમો તેમની સ્તુતિ ગાય છે. આ બધું સારી રીતે વિચારો, બધાના મસ્તક રામની આજ્ઞામાં છે.

Verse 520 (दोहा/सोरठा)

राखें राम रजाइ रुख हम सब कर हित होइ। समुझि सयाने करहु अब सब मिलि संमत सोइ।।254।।

રામ પોતાની ઇચ્છા જાળવી રાખે, અને અમારા બધા કર્મો હિતકારક બને. આ સારી રીતે સમજો, હે વિદ્વાનો, અને હવે સૌ મળીને યોગ્ય કાર્ય કરો.

Verse 521 (चौपाई)

सब कहुँ सुखद राम अभिषेकू। मंगल मोद मूल मग एकू।। केहि बिधि अवध चलहिं रघुराऊ। कहहु समुझि सोइ करिअ उपाऊ।। सब सादर सुनि मुनिबर बानी। नय परमारथ स्वारथ सानी।। उतरु न आव लोग भए भोरे। तब सिरु नाइ भरत कर जोरे।। भानुबंस भए भूप घनेरे। अधिक एक तें एक बड़ेरे।। जनमु हेतु सब कहँ पितु माता। करम सुभासुभ देइ बिधाता।। दलि दुख सजइ सकल कल्याना। अस असीस राउरि जगु जाना।। सो गोसाइँ बिधि गति जेहिं छेंकी। सकइ को टारि टेक जो टेकी।।

રામનો રાજ્યાભિષેક સૌને આનંદ આપે છે; તે મંગલ અને પ્રમોદનું એકમાત્ર મૂળ છે. રઘુવંશના સ્વામી કયા રીતે અયોધ્યા જશે? અમને જણાવો, અને સમજીને અમે ઉપાય ઘડીશું. સૌ આદરપૂર્વક મુનિશ્રેષ્ઠના વચનો સાંભળ્યા, જે નીતિ, પરમાર્થ અને સ્વાર્થને સાંજે છે. જ્યારે લોકો હતાશ થયા અને જવાબ શોધી શક્યા નહીં, ત્યારે ભરતે હાથ જોડીને મસ્તક નમાવ્યું. સૂર્યવંશમાં અનેક રાજાઓ થયા છે, દરેક પોતાના પૂર્વજ કરતાં મોટો. સૌ માટે પિતા અને માતા જન્મનું કારણ છે; સર્જનહાર કર્મોના ફળ, સારા કે ખરાબ, આપે છે. તે દુઃખ દૂર કરી સર્વ કલ્યાણ સ્થાપે. આવો આશીર્વાદ, હે પ્રભુ, જગત તમારા વિશે જાણે છે. જેને પ્રભુએ આમ નિર્ધારિત કર્યું છે, તેને કોણ પાછો વાળી શકે? જે તે આધાર પર ટેકો રાખે છે, તેને કોણ હલાવી શકે?

Verse 522 (दोहा/सोरठा)

बूझिअ मोहि उपाउ अब सो सब मोर अभागु। सुनि सनेहमय बचन गुर उर उमगा अनुरागु।।255।।

હવે મારા માટે ઉપાય શોધો, કેમ કે હું સંપૂર્ણપણે અભાગ્યશાળી છું. મારા ગુરુના પ્રેમભર્યા વચનો સાંભળીને, મારા હૃદયમાં પ્રેમ ઉમટી રહ્યો છે.

Verse 523 (चौपाई)

तात बात फुरि राम कृपाहीं। राम बिमुख सिधि सपनेहुँ नाहीं।। सकुचउँ तात कहत एक बाता। अरध तजहिं बुध सरबस जाता।। तुम्ह कानन गवनहु दोउ भाई। फेरिअहिं लखन सीय रघुराई।। सुनि सुबचन हरषे दोउ भ्राता। भे प्रमोद परिपूरन गाता।। मन प्रसन्न तन तेजु बिराजा। जनु जिय राउ रामु भए राजा।। बहुत लाभ लोगन्ह लघु हानी। सम दुख सुख सब रोवहिं रानी।। कहहिं भरतु मुनि कहा सो कीन्हे। फलु जग जीवन्ह अभिमत दीन्हे।। कानन करउँ जनम भरि बासू। एहिं तें अधिक न मोर सुपासू।।

પિતાજી, હું શ્રી રામની કૃપાથી બોલું છું; જે શ્રી રામથી વિમુખ છે તેઓ સ્વપ્નમાં પણ પ્રાપ્ત કરતા નથી. હું સંકોચ અનુભવું છું, પિતાજી, એક વાત કહું છું: જ્ઞાની પુરુષો અડધું ગુમાવીને સર્વસ્વ ગુમાવે છે. તમે બંને ભાઈઓ વનમાં જાવ; લક્ષ્મણ, સીતા અને રઘુનાથને પાછા લાવો. આ શુભ વચનો સાંભળીને બંને ભાઈઓ પ્રસન્ન થયા; તેમના હૃદય આનંદથી ભરાયા, શરીર પ્રફુલ્લિત થયા. તેમના મન પ્રસન્ન થયા, શરીર તેજથી ચમકવા લાગ્યા, જાણે શ્રી રામ તેમના હૃદયમાં રાજા બની ગયા હોય. પ્રજાને મોટો લાભ, પોતાને નાની હાનિ; સુખ-દુઃખમાં સમાન રાણીઓ રડે છે. ભરતે મુનિને કહ્યું: તમે શું કર્યું? તમે જીવનનું ફળ અને જગતની અભિલાષા આપી છે. હું જન્મભર વનમાં વાસ કરીશ; મારા માટે આ કરતાં વધુ શુભ બીજું કંઈ નથી.

Verse 524 (दोहा/सोरठा)

अँतरजामी रामु सिय तुम्ह सरबग्य सुजान। जो फुर कहहु त नाथ निज कीजिअ बचनु प्रवान।।256।।

શ્રી રામ હૃદયના જાણનાર છે, અને સીતાજી, તમે સર્વજ્ઞ અને જ્ઞાની છો. તમે જે કહો છો તે, હે નાથ, તમારું પોતાનું વચન સિદ્ધ થાઓ.

Verse 525 (चौपाई)

भरत बचन सुनि देखि सनेहू। सभा सहित मुनि भए बिदेहू।। भरत महा महिमा जलरासी। मुनि मति ठाढ़ि तीर अबला सी।। गा चह पार जतनु हियँ हेरा। पावति नाव न बोहितु बेरा।। औरु करिहि को भरत बड़ाई। सरसी सीपि कि सिंधु समाई।। भरतु मुनिहि मन भीतर भाए। सहित समाज राम पहिं आए।। प्रभु प्रनामु करि दीन्ह सुआसनु। बैठे सब सुनि मुनि अनुसासनु।। बोले मुनिबरु बचन बिचारी। देस काल अवसर अनुहारी।। सुनहु राम सरबग्य सुजाना। धरम नीति गुन ग्यान निधाना।।

ભરતના વચનો સાંભળીને અને તેમનો સ્નેહ જોઈને, મુનિ અને સંપૂર્ણ સભા ભાવવિભોર થઈ ગઈ. ભરતનો મહિમા જળના વિશાળ પ્રવાહ જેવો હતો; મુનિની બુદ્ધિ કિનારે અસહાય સ્ત્રીની જેમ સ્થિર ઊભી હતી. તે પાર જવા તત્પર હતા અને હૃદયમાં વિચારતા હતા; તેમને ન તો નાવ મળી, ન તો બેરા. ભરતની મહાનતાને બીજો કોણ પાર કરી શકે? તે સમુદ્ર પાર કરવાની શંખની ઈચ્છા જેવું હતું. ભરતે મુનિના હૃદયમાં પ્રસન્નતા પમાડી; સમાજ સહિત તેઓ શ્રી રામ પાસે આવ્યા. પ્રભુએ પ્રણામ કર્યું અને તેમને આસન આપ્યું; સૌ બેઠા અને મુનિના ઉપદેશને સાંભળવા લાગ્યા. મુનિશ્રેષ્ઠએ યોગ્ય વિચાર કરીને, દેશ, કાળ અને અવસરને ધ્યાનમાં રાખીને બોલ્યા. "સાંભળો, હે રામ, સર્વજ્ઞ અને જ્ઞાની, ધર્મ, નીતિ, ગુણ અને જ્ઞાનના ભંડાર."

Verse 526 (दोहा/सोरठा)

सब के उर अंतर बसहु जानहु भाउ कुभाउ। पुरजन जननी भरत हित होइ सो कहिअ उपाउ।।257।।

સૌના હૃદયમાં વાસ કરો, અને તેમનો પ્રેમ અને દ્વેષ જાણો. નગરવાસીઓ, તમારી માતા અને ભરતના હિત માટે જે ઉપાય હોય તે તમે જણાવો.

Verse 527 (चौपाई)

आरत कहहिं बिचारि न काऊ। सूझ जूआरिहि आपन दाऊ।। सुनि मुनि बचन कहत रघुराऊ। नाथ तुम्हारेहि हाथ उपाऊ।। सब कर हित रुख राउरि राखें। आयसु किएँ मुदित फुर भाषें।। प्रथम जो आयसु मो कहुँ होई। माथें मानि करौ सिख सोई।। पुनि जेहि कहँ जस कहब गोसाईं। सो सब भाँति घटिहि सेवकाईं।। कह मुनि राम सत्य तुम्ह भाषा। भरत सनेहँ बिचारु न राखा।। तेहि तें कहउँ बहोरि बहोरी। भरत भगति बस भइ मति मोरी।। मोरें जान भरत रुचि राखि। जो कीजिअ सो सुभ सिव साखी।।

વ્યાકુલ લોકો વિચાર્યા વિના બોલે છે; જ્ઞાની પુરુષો પોતે જ યોગ્ય માર્ગ ઓળખી લેશે. મુનિના વચનો સાંભળીને રઘુનાથે કહ્યું, "હે નાથ, ઉપાય તમારા હાથમાં જ છે." "તમે સૌના હિતની દિશા રાખો; તમારી આજ્ઞા આપો, હું આનંદથી બોલીશ." "મને જે પ્રથમ આજ્ઞા મળે તે હું મારા મસ્તક પર સ્વીકારીને તે શિક્ષાનું પાલન કરીશ." "અને ત્યાર પછી, હે સ્વામી, તમે જે કહો તે બધું તમારા સેવક દ્વારા દરેક રીતે સિદ્ધ થશે." મુનિએ કહ્યું, "હે રામ, તમે સત્ય બોલો છો; તમે ભરતના પ્રેમનું વિચારણ રાખ્યું છે." "તેથી હું વારંવાર કહું છું: મારું મન ભરતના ભક્તિમાં સંપૂર્ણ રીતે લીન છે." "ભરત પ્રત્યે મારો પ્રેમ જાણીને, જે શુભ હોય તે કરો; તમે જે કરશો તે શુભ થશે, શિવ સાક્ષી છે."

Verse 528 (दोहा/सोरठा)

भरत बिनय सादर सुनिअ करिअ बिचारु बहोरि। करब साधुमत लोकमत नृपनय निगम निचोरि।।258।।

ભરતની વિનંતી આદરભાવથી સાંભળો અને ફરીથી વિચારો. હું સાધુઓની સલાહ, લોકમત અને રાજાઓના માર્ગનું પાલન કરીશ, શાસ્ત્રોનું ઉલ્લંઘન ન કરતા.

Verse 529 (चौपाई)

गुरु अनुराग भरत पर देखी। राम ह्दयँ आनंदु बिसेषी।। भरतहि धरम धुरंधर जानी। निज सेवक तन मानस बानी।। बोले गुर आयस अनुकूला। बचन मंजु मृदु मंगलमूला।। नाथ सपथ पितु चरन दोहाई। भयउ न भुअन भरत सम भाई।। जे गुर पद अंबुज अनुरागी। ते लोकहुँ बेदहुँ बड़भागी।। राउर जा पर अस अनुरागू। को कहि सकइ भरत कर भागू।। लखि लघु बंधु बुद्धि सकुचाई। करत बदन पर भरत बड़ाई।। भरतु कहहीं सोइ किएँ भलाई। अस कहि राम रहे अरगाई।।

ગુરુનો ભરત પ્રત્યેનો અનુરાગ જોઈને, શ્રી રામના હૃદયમાં વિશેષ આનંદ થયો. તેમણે ભરતને ધર્મના ધુરંધર તરીકે ઓળખ્યા, શરીર, મન અને વાણીથી પોતાના સેવક જેવા સત્યવાન. ગુરુએ આજ્ઞાનુસાર બોલ્યા, તેમના વચનો મધુર, કોમળ અને મંગલના મૂળ હતા. "હે નાથ, મારા પિતાના ચરણોની સોગંદ, પૃથ્વી પર ભરત જેવો ભાઈ નથી થયો." "જે ગુરુના ચરણ કમળો પ્રત્યે અનુરક્ત છે તેઓ લોક અને વેદો કરતાં વધુ ભાગ્યશાળી છે." "જ્યારે તમને તેમના પ્રત્યે આટલો અનુરાગ છે, તો ભરતના ભાગ્યનું વર્ણન કોણ કરી શકે?" પોતાના નાના ભાઈની નમ્રતા જોઈને, તેમના હૃદયમાં સંકોચ થયો; તેમણે ભરતની સામે તેમની પ્રશંસા કરી. ભરતે માત્ર શુભ વાત કરી; આમ કહીને શ્રી રામ મૌન રહ્યા.

Verse 530 (दोहा/सोरठा)

तब मुनि बोले भरत सन सब सँकोचु तजि तात। कृपासिंधु प्रिय बंधु सन कहहु हृदय कै बात।।259।।

ત્યારે મુનિએ ભરતને સંકોચ ત્યજીને કહ્યું: "હે પુત્ર, કૃપાના સિંધુને, જે પ્રિય ભાઈ જેવા છે, તેમને તમારા હૃદયની વાત કહો."