Prakarana 6
राजधर्म बनाम प्रेम—यह सोपान साधक को ‘स्वत्व’ (अहं-हित) से उठाकर ‘धर्म-हित’ (ईश-आज्ञा) में स्थिर करता है। अयोध्या काण्ड में राम का राज्य-त्याग और वन-गमन बाह्य घटना नहीं, वैराग्य-दीक्षा है: आसक्ति का परित्याग, वचन-पालन, और लोक-कल्याण हेतु स्वेच्छा से कष्ट-स्वीकार। इस चरण पर साधक सीखता है कि मुक्ति-मार्ग में ‘उचित’ वही है जो ईश्वर-आज्ञा और सत्य-प्रतिज्ञा के साथ हो, चाहे मन-प्रिय न हो।
Der vorherrschende rasa des Ayodhyā-Kāṇḍa ist Karuṇā, doch diese Karuṇā ist kein Viṣāda (niederschlagender Gram)—sie ist Mitgefühl, erglänzt vom Feuer des Dharma. Kaum naht die Königskrönung, wird durch „viparīta-vidhi“, die widerwendige Fügung, das Gesetz des Waldexils verhängt; so stehen menschliche Natur (Zorn, Starrsinn, Furcht, Gier) und göttliche Natur (Vergebung, Wahrheit, Entsagung, Śaraṇāgati—Zuflucht) einander gegenüber. In diesem Abschnitt bebt Ayodhyās „kollektives Bewusstsein“ in drei Kreisen: die Nīti-Ermahnungen der Freundinnen gegen Kaikeyīs Trotz, dann das Wehklagen des Volkes, und schließlich Kauśalyās Mutterherz. Dass Rāma „nicht nach Herrschaft dürstet“, weist auf nirguṇa-vairāgya (formlose Entsagung) hin; seine demütige Verneigung zu den Füßen der Eltern aber ist die Süße der saguṇa-bhakti. So verbindet Tulsī nirguṇa-tattva (Anāsakti) und saguṇa-līlā (Mutterliebe, Weltschmerz) auf derselben Sopāna-Stufe—wo Entsagung zur höchsten Sprache der Liebe wird.
In this prakarana
People
Verses
Chaupai 50.1-4
अस बिचारि उर छाड़हु कोहू।सोक कलंक कोठि जनि होहू।।
भरतहि अवसि देहु जुबराजू।कानन काह राम कर काजू।।
नाहिन रामु राज के भूखे।धरम धुरीन बिषय रस रूखे।।
गुर गृह बसहुँ रामु तजि गेहू।नृप सन अस बरु दूसर लेहू।।
जौं नहिं लगिहहु कहें हमारे।नहिं लागिहि कछु हाथ तुम्हारे।।
जौं परिहास कीन्हि कछु होई।तौ कहि प्रगट जनावहु सोई।।
राम सरिस सुत कानन जोगू।काह कहिहि सुनि तुम्ह कहुँ लोगू।।
उठहु बेगि सोइ करहु उपाई।जेहि बिधि सोकु कलंकु नसाई।।
asa bicāri ura chāṛahu kohū |soka kalaṁka koṭhi jani hohū ||
bharatahi avasi dehu jubarājū |kānana kāha rāma kara kājū ||
nāhina rāmu rāja ke bhūkhe |dharama dhurīna biṣaya rasa rūkhe ||
gura gṛha basahũ rāmu taji gehū |nṛpa sana asa baru dūsara lehū ||
jauṁ nahiṁ lagihahu kaheṁ hamāre |nahiṁ lāgihi kachu hātha tumhāre ||
jauṁ parihāsa kīnhi kachu hoī |tau kahi pragaṭa janāvahu soī ||
rāma sarisa suta kānana jogū |kāha kahihi suni tumha kahũ logū ||
uṭhahu begi soi karahu upāī |jehi bidhi soku kalaṁku nasāī ||
So nachdenkend, gib den Zorn in deinem Herzen auf und werde kein Speicher von Kummer und Schande. Gib Bharata unbedingt das Amt des Kronprinzen; aber was hat Rama im Wald zu suchen? Rama hungert nicht nach dem Königreich; er ist der Vorderste in der Gerechtigkeit und gleichgültig gegenüber den Freuden der Sinne. Lass Rama den Palast verlassen und im Haus seines Guru wohnen. Erbitte vom König dies als deine zweite Gunst. Wenn du nicht befolgst, was ich sage, wird nichts in deine Hände gelangen. Wenn das, was du getan hast, nur ein Scherz war, dann sage es und mache es offen bekannt. Ist ein Sohn wie Rama für den Wald geeignet? Was werden die Leute zu dir sagen, wenn sie es hören? Erhebe dich schnell und ergreife jene Maßnahme, durch die dieser Kummer und diese Schande vernichtet werden.
Chhand 50
जेहि भाँति सोकु कलंकु जाइ उपाय करि कुल पालही।हठि फेरु रामहि जात बन जनि बात दूसरि चालही।।
जिमि भानु बिनु दिनु प्रान बिनु तनु चंद बिनु जिमि जामिनी।तिमि अवध तुलसीदास प्रभु बिनु समुझि धौं जियँ भामिनी।।
jehi bhā̃ti soku kalaṁku jāi upāya kari kula pālahī |haṭhi pheru rāmahi jāta bana jani bāta dūsari cālahī ||
jimi bhānu binu dinu prāna binu tanu caṁda binu jimi jāminī |timi avadha tulasīdāsa prabhu binu samujhi dhauṁ jiyã bhāminī ||
Sinnen auf ein Mittel, wodurch dieser Kummer und diese Schmach vergehen, und beschütze deine Familie. Wende Rama mit Gewalt von seinem Weg in den Wald zurück, und bringe keine andere Sache auf. Wie der Tag ohne Sonne, der Körper ohne Leben, und die Nacht ohne Mond, so, sagt Tulsidas, ist Ayodhya ohne seinen Herrn. Bedenke dies wohl in deinem Herzen, o Frau.
Soratha 50
सखिन्ह सिखावनु दीन्ह सुनत मधुर परिनाम हित।तेइँ कछु कान न कीन्ह कुटिल प्रबोधी कूबरी।।50।।
sakhinha sikhāvanu dīnha sunata madhura parināma hita |teĩ kachu kāna na kīnha kuṭila prabodhī kūbarī ||50||
Ihre Freundinnen gaben ihr Ratschläge, die süß zu hören und in ihrem Ergebnis nützlich waren, aber sie achtete nicht darauf, denn die listige Kubari hatte sie bereits unterwiesen.
Chaupai 51.1-4
उतरु न देइ दुसह रिस रूखी।मृगिन्ह चितव जनु बाघिनि भूखी।।
ब्याधि असाधि जानि तिन्ह त्यागी।चलीं कहत मतिमंद अभागी।।
राजु करत यह दैअँ बिगोई।कीन्हेसि अस जस करइ न कोई।।
एहि बिधि बिलपहिं पुर नर नारीं।देहिं कुचालिहि कोटिक गारीं।।
जरहिं बिषम जर लेहिं उसासा।कवनि राम बिनु जीवन आसा।।
बिपुल बियोग प्रजा अकुलानी।जनु जलचर गन सूखत पानी।।
अति बिषाद बस लोग लोगाई।गए मातु पहिं रामु गोसाई।।
मुख प्रसन्न चित चौगुन चाऊ।मिटा सोचु जनि राखै राऊ।।
utaru na dei dusaha risa rūkhī |mṛginha citava janu bāghini bhūkhī ||
byādhi asādhi jāni tinha tyāgī |calīṁ kahata matimaṁda abhāgī ||
rāju karata yaha daiã bigoī |kīnhesi asa jasa karai na koī ||
ehi bidhi bilapahiṁ pura nara nārīṁ |dehiṁ kucālihi koṭika gārīṁ ||
jarahiṁ biṣama jara lehiṁ usāsā |kavani rāma binu jīvana āsā ||
bipula biyoga prajā akulānī |janu jalacara gana sūkhata pānī ||
ati biṣāda basa loga logāī |gae mātu pahiṁ rāmu gosāī ||
mukha prasanna cita cauguna cāū |miṭā socu jani rākhai rāū ||
Sie gab keine Antwort, sondern saß in unerträglicher, bitterer Wut und blickte die Frauen an wie eine hungrige Tigerin, die Hirsche anvisiert. Da sie ihre Krankheit für unheilbar hielten, gaben sie sie auf und gingen fort, sagend: «Diese Elende ist geistig träge und unglücklich. Das Schicksal hat ihr Reich zugrunde gerichtet, gerade als sie herrschen wollte. Sie hat eine Tat begangen, wie sie niemand sonst begehen würde.» So klagten die Männer und Frauen der Stadt und schleuderten der bösen Frau Millionen Flüche entgegen. Sie brannten in einem grausamen Fieber und stießen tiefe Seufzer aus: «Welche Lebenshoffnung gibt es ohne Rama?» Das Volk war verzweifelt vor dem großen Schmerz der bevorstehenden Trennung, wie eine Schar von Wasserwesen, wenn das Wasser vertrocknet. Während die Männer und Frauen in tiefstem Leid versunken waren, ging der Herr Rama zu seiner Mutter. Sein Gesicht war heiter und sein Herz erfüllt von vierfacher Begierde; seine Sorge war verflogen, dass der König ihn zurückhalten könnte.
Doha 51
नव गयंदु रघुबीर मनु राजु अलान समान।छूट जानि बन गवनु सुनि उर अनंदु अधिकान।।51।।
nava gayaṁdu raghubīra manu rāju alāna samāna |chūṭa jāni bana gavanu suni ura anaṁdu adhikāna ||51||
Der Geist Ramas, des Helden der Raghus, war wie ein junger Elefant, und das Königtum war wie der Pfahl, an den er gebunden ist. Als er von seiner Abreise in den Wald hörte, nahm er sie als seine Befreiung, und die Freude schwoll stark in seinem Herzen an.
Chaupai 52.1-4
रघुकुलतिलक जोरि दोउ हाथा।मुदित मातु पद नायउ माथा।।
दीन्हि असीस लाइ उर लीन्हे।भूषन बसन निछावरि कीन्हे।।
बार बार मुख चुंबति माता।नयन नेह जलु पुलकित गाता।।
गोद राखि पुनि हृदयँ लगाए।स्रवत प्रेमरस पयद सुहाए।।
प्रेमु प्रमोदु न कछु कहि जाई।रंक धनद पदबी जनु पाई।।
सादर सुंदर बदनु निहारी।बोली मधुर बचन महतारी।।
कहहु तात जननी बलिहारी।कबहिं लगन मुद मंगलकारी।।
सुकृत सील सुख सीवँ सुहाई।जनम लाभ कइ अवधि अघाई।।
raghukulatilaka jori dou hāthā |mudita mātu pada nāyau māthā ||
dīnhi asīsa lāi ura līnhe |bhūṣana basana nichāvari kīnhe ||
bāra bāra mukha cuṁbati mātā |nayana neha jalu pulakita gātā ||
goda rākhi puni hṛdayã lagāe |sravata premarasa payada suhāe ||
premu pramodu na kachu kahi jāī |raṁka dhanada padabī janu pāī ||
sādara suṁdara badanu nihārī |bolī madhura bacana mahatārī ||
kahahu tāta jananī balihārī |kabahiṁ lagana muda maṁgalakārī ||
sukṛta sīla sukha sīvã suhāī |janama lābha kai avadhi aghāī ||
Das Kleinod der Raghu-Dynastie, beide Hände gefaltet, neigte freudig sein Haupt zu den Füßen seiner Mutter. Sie erteilte ihm ihren Segen und zog ihn an ihr Herz, und sie schwenkte Schmuck und Gewänder um ihn und opferte sie. Wieder und wieder küsste die Mutter sein Gesicht, ihre Augen voll Tränen der Liebe und ihr Körper erbebend vor Freude. Sie hielt ihn auf ihrem Schoß und drückte ihn dann an ihr Herz, und der Saft der Liebe floss von ihren schönen Brüsten. Ihre Liebe und ihre Freude ließen sich gar nicht beschreiben; es war, als hätte ein Armer den Rang Kuberas, des Spenders des Reichtums, erlangt. Mit Zärtlichkeit auf sein schönes Gesicht blickend, sprach die Mutter in süßen Worten: "Sag mir, mein Sohn, deine Mutter ist dir ergeben: wann wird der Hochzeitstag kommen, der Freude und Segen bringt?" "Du bist die schöne Grenze des Verdienstes, des guten Charakters und des Glücks, und die Erfüllung des Gewinns der Geburt, in der sie vollkommen befriedigt ist."
Doha 52
जेहि चाहत नर नारि सब अति आरत एहि भाँति।जिमि चातक चातकि तृषित बृष्टि सरद रितु स्वाति।।52।।
jehi cāhata nara nāri saba ati ārata ehi bhā̃ti |jimi cātaka cātaki tṛṣita bṛṣṭi sarada ritu svāti ||52||
Alle Männer und Frauen, die sich nach ihm sehnten, waren auf diese Weise überaus bekümmert, wie der Chataka und sein Weib nach dem Regen des Swati-Sterns in der Herbstszeit dürsten.
Chaupai 53.1-4
तात जाउँ बलि बेगि नहाहू।जो मन भाव मधुर कछु खाहू।।
पितु समीप तब जाएहु भैआ।भइ बड़ि बार जाइ बलि मैआ।।
मातु बचन सुनि अति अनुकूला।जनु सनेह सुरतरु के फूला।।
सुख मकरंद भरे श्रियमूला।निरखि राम मनु भवरुँ न भूला।।
धरम धुरीन धरम गति जानी।कहेउ मातु सन अति मृदु बानी।।
पिताँ दीन्ह मोहि कानन राजू।जहँ सब भाँति मोर बड़ काजू।।
आयसु देहि मुदित मन माता।जेहिं मुद मंगल कानन जाता।।
जनि सनेह बस डरपसि भोरें।आनँदु अंब अनुग्रह तोरें।।
tāta jāũ bali begi nahāhū |jo mana bhāva madhura kachu khāhū ||
pitu samīpa taba jāehu bhaiā |bhai baṛi bāra jāi bali maiā ||
mātu bacana suni ati anukūlā |janu saneha surataru ke phūlā ||
sukha makaraṁda bhare śriyamūlā |nirakhi rāma manu bhavarũ na bhūlā ||
dharama dhurīna dharama gati jānī |kaheu mātu sana ati mṛdu bānī ||
pitā̃ dīnha mohi kānana rājū |jahã saba bhā̃ti mora baṛa kājū ||
āyasu dehi mudita mana mātā |jehiṁ muda maṁgala kānana jātā ||
jani saneha basa ḍarapasi bhoreṁ |ānãdu aṁba anugraha toreṁ ||
«Kind, ich bin dir ergeben; geh schnell und bade, und iss etwas Süßes, was immer dir gefällt.» «Dann, mein Sohn, geh zu deinem Vater. Es ist schon sehr spät geworden; deine Mutter ist dir ergeben.» Die Worte seiner Mutter hörend, so voller Zärtlichkeit, die wie die Blüten des Baumes des Paradieses waren, des Baumes der Liebe, erfüllt vom Nektar der Freude und verwurzelt im Wohlstand, wurde Ramas Geist, wie eine Biene, beim Betrachten nicht abgelenkt. Rama, der erste Träger der Gerechtigkeit, verstand den Weg der Gerechtigkeit und sprach zu seiner Mutter in sehr sanften Worten. «Mein Vater hat mir das Reich des Waldes gegeben, wo ich auf jede Weise große Aufgaben habe.» «Mutter, gib mir deinen Befehl mit frohem Herzen, damit ich in Freude und Segen in den Wald gehen kann.» «Erschrick nicht aus Liebe versehentlich. Mutter, meine Freude ruht auf deiner Gunst.»
Doha 53
बरष चारिदस बिपिन बसि करि पितु बचन प्रमान।आइ पाय पुनि देखिहउँ मनु जनि करसि मलान।।53।।
baraṣa cāridasa bipina basi kari pitu bacana pramāna |āi pāya puni dekhihaũ manu jani karasi malāna ||53||
Nachdem ich vierzehn Jahre im Wald gelebt und das Wort meines Vaters erfüllt habe, werde ich zurückkehren und wieder deine Füße sehen; lass deinen Sinn nicht traurig werden.
Chaupai 54.1-4
बचन बिनीत मधुर रघुबर के।सर सम लगे मातु उर करके।।
सहमि सूखि सुनि सीतलि बानी।जिमि जवास परें पावस पानी।।
कहि न जाइ कछु हृदय बिषादू।मनहुँ मृगी सुनि केहरि नादू।।
नयन सजल तन थर थर काँपी।माजहि खाइ मीन जनु मापी।।
धरि धीरजु सुत बदनु निहारी।गदगद बचन कहति महतारी।।
तात पितहि तुम्ह प्रानपिआरे।देखि मुदित नित चरित तुम्हारे।।
राजु देन कहुँ सुभ दिन साधा।कहेउ जान बन केहिं अपराधा।।
तात सुनावहु मोहि निदानू।को दिनकर कुल भयउ कृसानू।।
bacana binīta madhura raghubara ke |sara sama lage mātu ura karake ||
sahami sūkhi suni sītali bānī |jimi javāsa pareṁ pāvasa pānī ||
kahi na jāi kachu hṛdaya biṣādū |manahũ mṛgī suni kehari nādū ||
nayana sajala tana thara thara kā̃pī |mājahi khāi mīna janu māpī ||
dhari dhīraju suta badanu nihārī |gadagada bacana kahati mahatārī ||
tāta pitahi tumha prānapiāre |dekhi mudita nita carita tumhāre ||
rāju dena kahũ subha dina sādhā |kaheu jāna bana kehiṁ aparādhā ||
tāta sunāvahu mohi nidānū |ko dinakara kula bhayau kṛsānū ||
Raghubars demütige und süße Worte trafen das Herz seiner Mutter wie Pfeile und durchbohrten es scharf. Als sie diese kühlen, sanften Worte hörte, schrumpfte sie vor Furcht zusammen und verdorrte, wie die Jawasa-Pflanze, wenn der Regen im Monsun auf sie fällt. Der Kummer in ihrem Herzen ließ sich nicht aussprechen; sie war wie eine Hindin, die das Brüllen eines Löwen gehört hat. Ihre Augen füllten sich mit Tränen und ihr ganzer Körper zitterte, wie ein Fisch, der den vergifteten Köder der ersten Regenflut verschluckt hat. Fassend Mut, betrachtete sie das Gesicht ihres Sohnes, und die Mutter sprach mit von Rührung erstickter Stimme. "Lieber Sohn, du bist der Geliebte des Lebens deines Vaters; er freut sich jeden Tag, wenn er dein Verhalten beobachtet. Er hatte einen glückverheißenden Tag festgelegt, um dir das Königreich zu übergeben; für welches Vergehen hat er dich nun in den Wald geschickt? Lieber Sohn, sage mir den ganzen Grund: Wer ist zu einem Feuer für das Geschlecht der Sonne geworden?"
Doha 54
निरखि राम रुख सचिवसुत कारनु कहेउ बुझाइ।सुनि प्रसंगु रहि मूक जिमि दसा बरनि नहिं जाइ।।54।।
nirakhi rāma rukha sacivasuta kāranu kaheu bujhāi |suni prasaṁgu rahi mūka jimi dasā barani nahiṁ jāi ||54||
Als Rama das Antlitz des Sohnes des Ministers sah, erklärte dieser den Grund; als sie die Angelegenheit hörte, schwieg sie, und ihr Zustand lässt sich nicht beschreiben.
Chaupai 55.1-4
राखि न सकइ न कहि सक जाहू।दुहूँ भाँति उर दारुन दाहू।।
लिखत सुधाकर गा लिखि राहू।बिधि गति बाम सदा सब काहू।।
धरम सनेह उभयँ मति घेरी।भइ गति साँप छुछुंदरि केरी।।
राखउँ सुतहि करउँ अनुरोधू।धरमु जाइ अरु बंधु बिरोधू।।
कहउँ जान बन तौ बड़ि हानी।संकट सोच बिबस भइ रानी।।
बहुरि समुझि तिय धरमु सयानी।रामु भरतु दोउ सुत सम जानी।।
सरल सुभाउ राम महतारी।बोली बचन धीर धरि भारी।।
तात जाउँ बलि कीन्हेहु नीका।पितु आयसु सब धरमक टीका।।
rākhi na sakai na kahi saka jāhū |duhū̃ bhā̃ti ura dāruna dāhū ||
likhata sudhākara gā likhi rāhū |bidhi gati bāma sadā saba kāhū ||
dharama saneha ubhayã mati gherī |bhai gati sā̃pa chuchuṁdari kerī ||
rākhaũ sutahi karaũ anurodhū |dharamu jāi aru baṁdhu birodhū ||
kahaũ jāna bana tau baṛi hānī |saṁkaṭa soca bibasa bhai rānī ||
bahuri samujhi tiya dharamu sayānī |rāmu bharatu dou suta sama jānī ||
sarala subhāu rāma mahatārī |bolī bacana dhīra dhari bhārī ||
tāta jāũ bali kīnhehu nīkā |pitu āyasu saba dharamaka ṭīkā ||
Sie konnte ihn weder zurückhalten noch ihm sagen, er solle gehen. Auf beide Arten brannte ein grausames Feuer in ihrem Herzen. Als wollte man 'Mond' schreiben und schriebe 'Rahu'. Die Wege des Schicksals sind immer verkehrt gegenüber allen. Pflicht und Zuneigung belagerten gemeinsam ihren Geist, und ihre Lage wurde wie die einer Schlange mit einer Spitzmaus im Maul. "Wenn ich meinen Sohn durch Bitten zurückhalte, geht die Pflicht verloren und meine Verwandten wenden sich gegen mich. Wenn ich ihm sage, er solle in den Wald gehen, wird der Verlust groß sein." Die Königin war hilflos in der Not dieser Sorge. Dann besann die kluge Frau sich auf die Pflicht einer Ehefrau und erkannte, dass Rama und Bharata gleichermaßen ihre Söhne waren, Ramas Mutter, einfach und sanft von Natur, fasste großen Mut und sprach diese Worte: "Mein Sohn, ich bin dir ergeben; du hast gut gehandelt. Der Befehl des Vaters ist die Krone aller Pflichten."
Doha 55
राजु देन कहि दीन्ह बनु मोहि न सो दुख लेसु।तुम्ह बिनु भरतहि भूपतिहि प्रजहि प्रचंड कलेसु।।55।।
rāju dena kahi dīnha banu mohi na so dukha lesu |tumha binu bharatahi bhūpatihi prajahi pracaṁḍa kalesu ||55||
Er sagte, er würde dir das Königreich geben, und gab dir stattdessen den Wald; doch empfinde ich nicht die geringste Spur von Kummer darüber. Aber ohne dich werden Bharata, der König und das Volk furchtbare Qualen leiden.
Chaupai 56.1-4
जौं केवल पितु आयसु ताता।तौ जनि जाहु जानि बड़ि माता।।
जौं पितु मातु कहेउ बन जाना।तौं कानन सत अवध समाना।।
पितु बनदेव मातु बनदेवी।खग मृग चरन सरोरुह सेवी।।
अंतहुँ उचित नृपहि बनबासू।बय बिलोकि हियँ होइ हराँसू।।
बड़भागी बनु अवध अभागी।जो रघुबंसतिलक तुम्ह त्यागी।।
जौं सुत कहौ संग मोहि लेहू।तुम्हरे हृदयँ होइ संदेहू।।
पूत परम प्रिय तुम्ह सबही के।प्रान प्रान के जीवन जी के।।
ते तुम्ह कहहु मातु बन जाऊँ।मैं सुनि बचन बैठि पछिताऊँ।।
jauṁ kevala pitu āyasu tātā |tau jani jāhu jāni baṛi mātā ||
jauṁ pitu mātu kaheu bana jānā |tauṁ kānana sata avadha samānā ||
pitu banadeva mātu banadevī |khaga mṛga carana saroruha sevī ||
aṁtahũ ucita nṛpahi banabāsū |baya biloki hiyã hoi harā̃sū ||
baṛabhāgī banu avadha abhāgī |jo raghubaṁsatilaka tumha tyāgī ||
jauṁ suta kahau saṁga mohi lehū |tumhare hṛdayã hoi saṁdehū ||
pūta parama priya tumha sabahī ke |prāna prāna ke jīvana jī ke ||
te tumha kahahu mātu bana jāū̃ |maiṁ suni bacana baiṭhi pachitāū̃ ||
Wenn es nur der Befehl deines Vaters ist, mein Sohn, dann geh nicht, sondern erachte deine Mutter als höher stehend. Wenn aber Vater und Mutter dir beide gesagt haben, in den Wald zu gehen, dann ist dir der Wald hundertmal Ayodhya gleich. Die Götter des Waldes werden dein Vater sein, die Göttinnen des Waldes deine Mutter, und die Vögel und Hirsche werden deinen Lotusfüßen dienen. Letztlich ist es für einen König angemessen, im Wald zu wohnen; doch wenn ich dein zartes Alter betrachte, wird mein Herz betrübt. Gesegnet ist der Wald und unglücklich ist Ayodhya, wenn du, die Krone der Raghu-Dynastie, es verlässt. Wenn ich sage: «Sohn, nimm mich mit dir», könnte ein Zweifel in deinem Herzen entstehen. Mein Sohn, du bist allen am liebsten, das Leben unserer Leben, das Leben der Seele selbst. Dennoch sagst du: «Mutter, ich gehe in den Wald», und beim Hören deiner Worte setze ich mich hin und klage.
Doha 56
यह बिचारि नहिं करउँ हठ झूठ सनेहु बढ़ाइ।मानि मातु कर नात बलि सुरति बिसरि जनि जाइ।।56।।
yaha bicāri nahiṁ karaũ haṭha jhūṭha sanehu baṛhāi |māni mātu kara nāta bali surati bisari jani jāi ||56||
Dies bedenkend, bestehe ich nicht hartnäckig darauf und übertreibe keine falsche Liebe. Da ich anerkenne, dass ich deine Mutter bin, mich vor dir als Opfer verneigend, behalte unsere Bindung im Sinn und geh nicht fort, indem du mich vergisst.
Chaupai 57.1-4
देव पितर सब तुन्हहि गोसाई।राखहुँ पलक नयन की नाई।।
अवधि अंबु प्रिय परिजन मीना।तुम्ह करुनाकर धरम धुरीना।।
अस बिचारि सोइ करहु उपाई।सबहि जिअत जेहिं भेंटेहु आई।।
जाहु सुखेन बनहि बलि जाऊँ।करि अनाथ जन परिजन गाऊँ।।
सब कर आजु सुकृत फल बीता।भयउ कराल कालु बिपरीता।।
बहुबिधि बिलपि चरन लपटानी।परम अभागिनि आपुहि जानी।।
दारुन दुसह दाहु उर ब्यापा।बरनि न जाहिं बिलाप कलापा।।
राम उठाइ मातु उर लाई।कहि मृदु बचन बहुरि समुझाई।।
deva pitara saba tunhahi gosāī |rākhahũ palaka nayana kī nāī ||
avadhi aṁbu priya parijana mīnā |tumha karunākara dharama dhurīnā ||
asa bicāri soi karahu upāī |sabahi jiata jehiṁ bheṁṭehu āī ||
jāhu sukhena banahi bali jāū̃ |kari anātha jana parijana gāū̃ ||
saba kara āju sukṛta phala bītā |bhayau karāla kālu biparītā ||
bahubidhi bilapi carana lapaṭānī |parama abhāgini āpuhi jānī ||
dāruna dusaha dāhu ura byāpā |barani na jāhiṁ bilāpa kalāpā ||
rāma uṭhāi mātu ura lāī |kahi mṛdu bacana bahuri samujhāī ||
Mögen alle Götter und Ahnen dich beschützen, mein Herr, wie die Augenlider die Augen beschützen. Die Verbannung ist wie Wasser, und deine lieben Verwandten und Hausgenossen sind wie Fische darin. Du bist ein Born des Mitgefühls und trägst die Last der Gerechtigkeit. Bedenke dies und ersinne ein Mittel, durch das du zurückkehren und sie alle noch lebend treffen kannst. Geh glücklich in den Wald, ich ergebe mich dir; auch wenn du deine Diener, deine Verwandten und die ganze Stadt als Waisen zurücklässt. Heute ist die Frucht der guten Taten aller erschöpft, und das schreckliche Schicksal hat sich gegen sie gewandt. Auf vielerlei Weise klagend, klammerte sie sich an seine Füße und hielt sich selbst für die unglücklichste der Frauen. Ein furchtbares, unerträgliches Brennen breitete sich in ihrem Herzen aus, und die Gesamtheit ihrer Klage lässt sich nicht beschreiben. Rama hob seine Mutter auf und drückte sie an seine Brust, und mit sanften Worten tröstete er sie erneut.
Doha 57
समाचार तेहि समय सुनि सीय उठी अकुलाइ।जाइ सासु पद कमल जुग बंदि बैठि सिरु नाइ।।57।।
samācāra tehi samaya suni sīya uṭhī akulāi |jāi sāsu pada kamala juga baṁdi baiṭhi siru nāi ||57||
Als Sita in jenem Augenblick die Nachricht hörte, erhob sie sich in Bestürzung; sie ging, verneigte sich vor den Lotusfüßen ihrer Schwiegermutter, faltete die Hände und saß mit gesenktem Kopf.
Chaupai 58.1-4
दीन्हि असीस सासु मृदु बानी।अति सुकुमारि देखि अकुलानी।।
बैठि नमितमुख सोचति सीता।रूप रासि पति प्रेम पुनीता।।
चलन चहत बन जीवननाथू।केहि सुकृती सन होइहि साथू।।
की तनु प्रान कि केवल प्राना।बिधि करतबु कछु जाइ न जाना।।
चारु चरन नख लेखति धरनी।नूपुर मुखर मधुर कबि बरनी।।
मनहुँ प्रेम बस बिनती करहीं।हमहि सीय पद जनि परिहरहीं।।
मंजु बिलोचन मोचति बारी।बोली देखि राम महतारी।।
तात सुनहु सिय अति सुकुमारी।सासु ससुर परिजनहि पिआरी।।
dīnhi asīsa sāsu mṛdu bānī |ati sukumāri dekhi akulānī ||
baiṭhi namitamukha socati sītā |rūpa rāsi pati prema punītā ||
calana cahata bana jīvananāthū |kehi sukṛtī sana hoihi sāthū ||
kī tanu prāna ki kevala prānā |bidhi karatabu kachu jāi na jānā ||
cāru carana nakha lekhati dharanī |nūpura mukhara madhura kabi baranī ||
manahũ prema basa binatī karahīṁ |hamahi sīya pada jani pariharahīṁ ||
maṁju bilocana mocati bārī |bolī dekhi rāma mahatārī ||
tāta sunahu siya ati sukumārī |sāsu sasura parijanahi piārī ||
Ihre Schwiegermutter gab ihr Segnungen mit sanften Worten, doch als sie sah, wie zart sie war, wurde sie bekümmert. Sita, ein Schatz von Schönheit und rein in ihrer Liebe zu ihrem Gemahl, saß mit gesenktem Gesicht, in Gedanken versunken. Der Herr meines Lebens wünscht in den Wald zu gehen. Welche Glückliche wird seine Gefährtin sein? Wird es mit Leib und Leben zusammen sein, oder mit dem Leben allein? Die Wege der Vorsehung lassen sich gar nicht verstehen. Sie kratzte die Erde mit den Nägeln ihrer lieblichen Füße, und ihre Fußspangen klangen süß, wie der Dichter beschrieben hat. Es war, als ob, überwältigt von Liebe, sie flehten: Mögen die Füße Sitas uns niemals verlassen. Als sie sah, wie sie aus ihren schönen Augen Tränen vergoss, da sprach Ramas Mutter. Höre, mein Sohn: Sita ist überaus zart, und sie ist ihrer Schwiegermutter, ihrem Schwiegervater und allen Familienangehörigen lieb.
Doha 58
पिता जनक भूपाल मनि ससुर भानुकुल भानु।पति रबिकुल कैरव बिपिन बिधु गुन रूप निधानु।।58।।
pitā janaka bhūpāla mani sasura bhānukula bhānu |pati rabikula kairava bipina bidhu guna rūpa nidhānu ||58||
Ihr Vater ist Janaka, das Kleinod unter den Königen; ihr Schwiegervater ist die Sonne des Sonnengeschlechts; und ihr Gemahl, ein Schatz der Tugend und Schönheit, ist der Mond des Lilienbeetes des Sonnengeschlechts.
Chaupai 59.1-4
मैं पुनि पुत्रबधू प्रिय पाई।रूप रासि गुन सील सुहाई।।
नयन पुतरि करि प्रीति बढ़ाई।राखेउँ प्रान जानिकिहिं लाई।।
कलपबेलि जिमि बहुबिधि लाली।सींचि सनेह सलिल प्रतिपाली।।
फूलत फलत भयउ बिधि बामा।जानि न जाइ काह परिनामा।।
पलँग पीठ तजि गोद हिंड़ोरा।सियँ न दीन्ह पगु अवनि कठोरा।।
जिअनमूरि जिमि जोगवत रहऊँ।दीप बाति नहिं टारन कहऊँ।।
सोइ सिय चलन चहति बन साथा।आयसु काह होइ रघुनाथा।।
चंद किरन रस रसिक चकोरी।रबि रुख नयन सकइ किमि जोरी।।
maiṁ puni putrabadhū priya pāī |rūpa rāsi guna sīla suhāī ||
nayana putari kari prīti baṛhāī |rākheũ prāna jānikihiṁ lāī ||
kalapabeli jimi bahubidhi lālī |sīṁci saneha salila pratipālī ||
phūlata phalata bhayau bidhi bāmā |jāni na jāi kāha parināmā ||
palãga pīṭha taji goda hiṁṛorā |siyã na dīnha pagu avani kaṭhorā ||
jianamūri jimi jogavata rahaū̃ |dīpa bāti nahiṁ ṭārana kahaū̃ ||
soi siya calana cahati bana sāthā |āyasu kāha hoi raghunāthā ||
caṁda kirana rasa rasika cakorī |rabi rukha nayana sakai kimi jorī ||
Und ich habe auch in Sita eine liebe Schwiegertochter gefunden, einen Schatz von Schönheit, Tugend und sanftem Wesen. Ich machte sie zum Augapfel und ließ meine Liebe zu ihr wachsen; ich habe mein Leben an Janaki gebunden gehalten. Wie einen wunschgewährenden Kletterbaum habe ich sie auf vielerlei Weise liebkost, sie mit dem Wasser der Zuneigung begossen und gehegt. Nun, da sie im Begriff steht, zu blühen und Frucht zu tragen, hat das Schicksal sich gegen mich gewandt; ich kann nicht sagen, was der Ausgang sein wird. Ihr Bett oder ihren Sitz verlassend, kam sie in meinen Schoß wie in eine Wiege, und Sita hat nie ihren Fuß auf den harten Boden gesetzt. Ich habe sie wie das Lebenskraut behütet und ihr nie gesagt, auch nur den Docht einer Lampe zu kürzen. Dieselbe Sita wünscht mit dir in den Wald zu gehen. Was ist dein Befehl, o Herr der Raghus? Die Chakori, die sich daran erfreut, die Strahlen des Mondes zu trinken, wie kann sie es über sich bringen, ihre Augen dem Gesicht der Sonne zuzuwenden?
Doha 59
करि केहरि निसिचर चरहिं दुष्ट जंतु बन भूरि।बिष बाटिकाँ कि सोह सुत सुभग सजीवनि मूरि।।59।।
kari kehari nisicara carahiṁ duṣṭa jaṁtu bana bhūri |biṣa bāṭikā̃ ki soha suta subhaga sajīvani mūri ||59||
Elefanten, Löwen, Dämonen und viele böse Tiere streifen durch den Wald. Mein Sohn, kann eine schöne lebensspendende Pflanze in einem Giftgarten wohl stehen?
Frequently Asked Questions
परंपरा में इन पदों का पाठ ‘धर्म-स्थिरता’ और ‘वियोग-सहन’ की शक्ति देता माना जाता है—विशेषतः पितृ-आज्ञा, सत्य-पालन, और गृहस्थ-धर्म में वैराग्य-बुद्धि जगाने हेतु। अयोध्या काण्ड का श्रवण/पाठ शोक में भी राम-आश्रय (नाम-स्मरण) को दृढ़ करता है।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम तारक मंत्र) या ‘राम’ नाम-संपुट का प्रयोग किया जाता है; व्रत/अनुष्ठान में ‘सीता-राम’ नाम-संपुट भी प्रचलित है, विशेषकर कौसल्या–सीता प्रसंगों में।
Ask anything about Prakarana 6 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
