Prakarana 6

Verse 102 (चौपाई)

अस बिचारि उर छाड़हु कोहू। सोक कलंक कोठि जनि होहू।। भरतहि अवसि देहु जुबराजू। कानन काह राम कर काजू।। नाहिन रामु राज के भूखे। धरम धुरीन बिषय रस रूखे।। गुर गृह बसहुँ रामु तजि गेहू। नृप सन अस बरु दूसर लेहू।। जौं नहिं लगिहहु कहें हमारे। नहिं लागिहि कछु हाथ तुम्हारे।। जौं परिहास कीन्हि कछु होई। तौ कहि प्रगट जनावहु सोई।। राम सरिस सुत कानन जोगू। काह कहिहि सुनि तुम्ह कहुँ लोगू।। उठहु बेगि सोइ करहु उपाई। जेहि बिधि सोकु कलंकु नसाई।।

এইদৰে ভাবি আপোনাৰ হৃদয়ৰ পৰা ক্ৰোধ ত্যাগ কৰক; শোক আৰু অপমানৰ ভঁৰাল নহ'ব। আপুনি নিশ্চয় ভৰতক যুৱৰাজ কৰিব লাগিব; ৰামক বনলৈ পঠোৱাৰ কি প্ৰয়োজন? ৰামৰ ৰাজ্যৰ বাবে কোনো লোভ নাই; তেওঁ ধৰ্মৰ স্তম্ভ, আৰু সাংসাৰিক সুখত কোনো ৰুচি নাই। ৰামে গুৰুগৃহত বাস কৰিছিল, নিজৰ গৃহ এৰি; ৰজাৰ পৰা এই আন বৰ গ্ৰহণ কৰক। যদি আপুনি আমাৰ কথা নুশুনে, তেন্তে আপোনাৰ হাতত একো নাথাকিব। যদি আপুনি ঠণ্ডাৰে কৈছে, তেন্তে সকলোৰে আগত প্ৰকাশ কৰক। ৰামৰ দৰে পুত্ৰক বনলৈ পঠাইছে শুনি লোকে কি ক'ব? তৎক্ষণাত উঠি এনে উপায় কৰক যাৰ দ্বাৰা এই শোক আৰু অপমান দূৰ হ'ব পাৰে।"

Verse 103 (छंद)

जेहि भाँति सोकु कलंकु जाइ उपाय करि कुल पालही। हठि फेरु रामहि जात बन जनि बात दूसरि चालही।। जिमि भानु बिनु दिनु प्रान बिनु तनु चंद बिनु जिमि जामिनी। तिमि अवध तुलसीदास प्रभु बिनु समुझि धौं जियँ भामिनी।।

যিবিধৰে দুখ আৰু অপমান দূৰ হয়, সেই উপায় অৱলম্বন কৰি কুলৰ সন্মান ৰক্ষা কৰা; আন কোনো পথ অনুসৰণ নকৰিব। আপোনাৰ সংকল্পৰে বনলৈ গৈ থকা ৰামক ঘূৰাই আনক; আন কোনো উপায় নাই। যেনে সূৰ্য্যৰ অবিহনে দিন, যেনে প্ৰাণৰ অবিহনে শৰীৰ, যেনে চন্দ্ৰৰ অবিহনে ৰাতি, তেনেদৰে হে তুলসীদাস, প্ৰভুৰ অবিহনে অযোধ্যা; এইদৰে মই মোৰ হৃদয়ত বিবেচনা কৰোঁ, হে সুন্দৰী।

Verse 104 (दोहा/सोरठा)

सखिन्ह सिखावनु दीन्ह सुनत मधुर परिनाम हित। तेइँ कछु कान न कीन्ह कुटिल प्रबोधी कूबरी।।50।।

তেওঁ নিজৰ সখীসকলক উপদেশ দিলে, আৰু সেই কথা শুনি ফলাফল মধুৰ আৰু হিতকৰ হ'ল; কিন্তু কুটিল কুবৰী মহিলাগৰাকীয়ে একোৱেই কাণ দিলে।

Verse 105 (चौपाई)

उतरु न देइ दुसह रिस रूखी। मृगिन्ह चितव जनु बाघिनि भूखी।। ब्याधि असाधि जानि तिन्ह त्यागी। चलीं कहत मतिमंद अभागी।। राजु करत यह दैअँ बिगोई। कीन्हेसि अस जस करइ न कोई।। एहि बिधि बिलपहिं पुर नर नारीं। देहिं कुचालिहि कोटिक गारीं।। जरहिं बिषम जर लेहिं उसासा। कवनि राम बिनु जीवन आसा।। बिपुल बियोग प्रजा अकुलानी। जनु जलचर गन सूखत पानी।। अति बिषाद बस लोग लोगाई। गए मातु पहिं रामु गोसाई।। मुख प्रसन्न चित चौगुन चाऊ। मिटा सोचु जनि राखै राऊ।।

তেওঁ কোনো উত্তৰ নিদিলে; তেওঁৰ অসহ্য ক্ৰোধ ভয়ংকৰ আছিল। তেওঁ হৰিণৰ ফালে চালে যেনে ভোকাৰ্ত বাঘিনীয়ে চায়। তেওঁৰ ৰোগ অসাধ্য বুলি জানি, তেওঁলোকে তেওঁক ত্যাগ কৰিলে। তেওঁ গ'ল, তেওঁক মূৰ্খ আৰু দুৰ্ভাগ্যবান বুলি ক'লে। তেওঁ এই দুৰ্ভাগ্যৰ দ্বাৰা ৰাজ্য নষ্ট কৰিলে। তেওঁ এনে কাম কৰিলে যি আন কোনোৱে নকৰে। এইদৰে নগৰৰ পুৰুষ আৰু নাৰীসকলে বিলাপ কৰিলে; তেওঁলোকে দুষ্ট মহিলাগৰাকীৰ বিৰুদ্ধে লক্ষ লক্ষ অভিশাপ দিলে। তেওঁলোক ভয়ংকৰ জ্বলনত জ্বলিল আৰু দীৰ্ঘশ্বাস ল'বলৈ ধৰিলে। ৰামৰ অবিহনে জীৱনৰ কি আশা আছিল? প্ৰজাসকল প্ৰবল বিচ্ছেদত বিকল হ'ল, যেনে পানীৰ অভাৱত জলচৰ প্ৰাণীসকল শুকাই যায়। নগৰবাসীয়ে মহান শোকত আবৃত হ'ল। প্ৰভু ৰাম তেওঁৰ মাতৃৰ ওচৰলৈ গ'ল। তেওঁৰ মুখ আনন্দময় আছিল, কিন্তু তেওঁৰ হৃদয় চাৰিগুণ অধিক উৎসুক আছিল। তেওঁ সকলো চিন্তা আঁতৰাই থ'লে, যাতে তেওঁৰ মাতৃয়ে তেওঁক ৰখাই নৰাখে।

Verse 106 (दोहा/सोरठा)

नव गयंदु रघुबीर मनु राजु अलान समान। छूट जानि बन गवनु सुनि उर अनंदु अधिकान।।51।।

ৰঘুবীৰৰ মন এজন নৱঅভিষিক্ত ৰজাৰ দৰে আছিল; তেওঁৰ আনন্দ এজন মুক্ত বন্দীৰ দৰে আছিল। বনলৈ যোৱা নিশ্চিত বুলি জানি আৰু সেই কথা শুনি, তেওঁৰ হৃদয় অত্যধিক আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হ'ল।

Verse 107 (चौपाई)

रघुकुलतिलक जोरि दोउ हाथा। मुदित मातु पद नायउ माथा।। दीन्हि असीस लाइ उर लीन्हे। भूषन बसन निछावरि कीन्हे।। बार बार मुख चुंबति माता। नयन नेह जलु पुलकित गाता।। गोद राखि पुनि हृदयँ लगाए। स्त्रवत प्रेनरस पयद सुहाए।। प्रेमु प्रमोदु न कछु कहि जाई। रंक धनद पदबी जनु पाई।। सादर सुंदर बदनु निहारी। बोली मधुर बचन महतारी।। कहहु तात जननी बलिहारी। कबहिं लगन मुद मंगलकारी।। सुकृत सील सुख सीवँ सुहाई। जनम लाभ कइ अवधि अघाई।।

ৰঘুকুলৰ ভূষণে দুয়ো হাত জোৰকৈ মাতৃৰ চৰণত আনন্দেৰে মূৰ দিলে। তেওঁ আশীৰ্বাদ দি হৃদয়ত সাৱটি ধৰিলে; অলংকাৰ আৰু বস্ত্ৰ প্ৰচুৰতাৰে দান কৰিলে। বাৰে বাৰে মাতৃয়ে তেওঁৰ মুখত চুমা দিলে; তেওঁৰ চকু প্ৰেমৰ চকুলোেৰে ভৰি আছিল আৰু শৰীৰ পুলকিত হৈছিল। তেওঁ কোলাত ৰাখি পুনৰ হৃদয়ত সাৱটি ধৰিলে; প্ৰেমৰ অমৃত সুন্দৰ ধাৰাত বৈ গ'ল। সেই প্ৰেম আৰু আনন্দ ক'ব নোৱাৰি; যেনে এজন দৰিদ্ৰই ধনৰ দেৱতাৰ পদবী লাভ কৰিলে। তেওঁৰ সুন্দৰ মুখখন প্ৰেমেৰে চাই মাতৃয়ে মধুৰ কথা ক'লে। "মোৰ পুত্ৰ, মোক ক'বা, মই তোমাৰ ওচৰত সমৰ্পিত। কেতিয়া সেই শুভ সময় যি আনন্দ আৰু মঙ্গল কঢ়িয়াই আনে? তোমাৰ পুণ্য, তোমাৰ চৰিত্ৰ, তোমাৰ সুখ আৰু তোমাৰ সৌন্দৰ্য্যৰ বলত, তুমি জন্মৰ সৰ্বোচ্চ ফল লাভ কৰিছা।"

Verse 108 (दोहा/सोरठा)

जेहि चाहत नर नारि सब अति आरत एहि भाँति। जिमि चातक चातकि तृषित बृष्टि सरद रितु स्वाति।।52।।

সকলো পুৰুষ আৰু নাৰী যিসকলে তেওঁক কামনা কৰিছিল তেওঁলোক এইদৰে অত্যন্ত ব্যাকুল হ'ল, যেনে চাতক আৰু তেওঁৰ সঙ্গীয়ে শৰৎ ঋতুত স্বাতী নক্ষত্ৰৰ বৰষুণৰ বাবে তৃষ্ণাত থাকে।

Verse 109 (चौपाई)

तात जाउँ बलि बेगि नहाहू। जो मन भाव मधुर कछु खाहू।। पितु समीप तब जाएहु भैआ। भइ बड़ि बार जाइ बलि मैआ।। मातु बचन सुनि अति अनुकूला। जनु सनेह सुरतरु के फूला।। सुख मकरंद भरे श्रियमूला। निरखि राम मनु भवरुँ न भूला।। धरम धुरीन धरम गति जानी। कहेउ मातु सन अति मृदु बानी।। पिताँ दीन्ह मोहि कानन राजू। जहँ सब भाँति मोर बड़ काजू।। आयसु देहि मुदित मन माता। जेहिं मुद मंगल कानन जाता।। जनि सनेह बस डरपसि भोरें। आनँदु अंब अनुग्रह तोरें।।

"মোৰ পুত্ৰ, মই গৈ সোনকালে স্নান কৰিম আৰু মোৰ মনত ভাল পৰা মধুৰ কিবা এটা খাম। তাৰ পিছত তোমাৰ পিতৃৰ ওচৰলৈ যোৱা, মোৰ পুত্ৰ। বিলম্ব হৈছে; যোৱা, মোৰ পুত্ৰ।" মাতৃৰ কথা শুনি তেওঁ অত্যন্ত প্ৰীত হ'ল, যেনে প্ৰেমৰ বৃক্ষৰ ফুল ফুলিল। আনন্দৰ মৌমাছত ভৰা, সৌন্দৰ্য্যৰ মূল, ৰামক চাই তেওঁৰ হৃদয়ৰ মৌমাছিটো বিভ্ৰান্ত নহ'ল। ধৰ্মৰ ধাৰক ধৰ্মৰ গন্তব্য বুলি জানি, তেওঁ মাতৃক অতি কোমল কথাৰে ক'লে। "মোৰ পিতৃয়ে মোক বনৰ ৰাজ্য দিছে, য'ত মোৰ সকলো ডাঙৰ কাম বাকী আছে। মোক আদেশ দিয়া, মাতৃ, আনন্দিত হৃদয়েৰে, যাতে মই আনন্দ আৰু মঙ্গলেৰে বনলৈ যাব পাৰোঁ। প্ৰেমৰ বশৱৰ্তী ভয় নকৰিব, মোৰ মাতৃ; তোমাৰ অনুগ্ৰহ মোৰ আনন্দ।"

Verse 110 (दोहा/सोरठा)

बरष चारिदस बिपिन बसि करि पितु बचन प्रमान। आइ पाय पुनि देखिहउँ मनु जनि करसि मलान।।53।।

চৈধ্য বছৰ বনত বাস কৰি, মোৰ পিতৃৰ বচনক মোৰ প্ৰমাণ কৰি, মই উভতি আহি পুনৰ তেওঁৰ চৰণ স্পৰ্শ কৰিম; তোমাৰ হৃদয় বিষণ্ণ নহ'ব।

Verse 111 (चौपाई)

बचन बिनीत मधुर रघुबर के। सर सम लगे मातु उर करके।। सहमि सूखि सुनि सीतलि बानी। जिमि जवास परें पावस पानी।। कहि न जाइ कछु हृदय बिषादू। मनहुँ मृगी सुनि केहरि नादू।। नयन सजल तन थर थर काँपी। माजहि खाइ मीन जनु मापी।। धरि धीरजु सुत बदनु निहारी। गदगद बचन कहति महतारी।। तात पितहि तुम्ह प्रानपिआरे। देखि मुदित नित चरित तुम्हारे।। राजु देन कहुँ सुभ दिन साधा। कहेउ जान बन केहिं अपराधा।। तात सुनावहु मोहि निदानू। को दिनकर कुल भयउ कृसानू।।

ৰঘুবৰৰ বিনয়ী আৰু মধুৰ কথাবোৰ তেওঁৰ মাতৃৰ হৃদয়ত কাঁড়ৰ দৰে বিন্ধিল। সেই শীতল কথা শুনি তেওঁ শুকাই গ'ল, যেনে বৰষুণ শুকান পথাৰত পৰে। তেওঁৰ হৃদয়ৰ শোক ক'ব নোৱাৰি; যেনে হৰিণে সিংহৰ গৰ্জন শুনে। তেওঁৰ চকু চকুলোেৰে ভৰি আছিল, শৰীৰ থৰ থৰকৈ কঁপিছিল; তেওঁ পানীৰ পৰা ওলাই অহা মাছৰ দৰে হাঁফি আছিল। নিজকে স্থিৰ কৰি পুত্ৰৰ মুখখন চালে; ৰাণীয়ে ভাৱুক কণ্ঠেৰে ক'লে। "মোৰ পুত্ৰ, তুমি মোৰ বাবে প্ৰাণতকৈও প্ৰিয়; মই সদায় তোমাৰ আচৰণ চাই আনন্দিত হৈছো। ৰজাই কৈছিল তেওঁ শুভ দিনা তোমাক সিংহাসন দিব; তেওঁ জানি কৈছিল যে বনত কোনো অপৰাধ হৈছে। মোৰ পুত্ৰ, মোক সত্য কোৱা: কোনে সূৰ্য্যবংশত কলংক হৈছে?"

Verse 112 (दोहा/सोरठा)

निरखि राम रुख सचिवसुत कारनु कहेउ बुझाइ। सुनि प्रसंगु रहि मूक जिमि दसा बरनि नहिं जाइ।।54।।

ৰামৰ মুখাবয়ব চাই মন্ত্ৰীৰ পুত্ৰই কাৰণ বুজাই দিলে; সেই কথা শুনি তেওঁ নিঃশব্দ হৈ ৰ'ল, আৰু তেওঁৰ অৱস্থা বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰি।

Verse 113 (चौपाई)

राखि न सकइ न कहि सक जाहू। दुहूँ भाँति उर दारुन दाहू।। लिखत सुधाकर गा लिखि राहू। बिधि गति बाम सदा सब काहू।। धरम सनेह उभयँ मति घेरी। भइ गति साँप छुछुंदरि केरी।। राखउँ सुतहि करउँ अनुरोधू। धरमु जाइ अरु बंधु बिरोधू।। कहउँ जान बन तौ बड़ि हानी। संकट सोच बिबस भइ रानी।। बहुरि समुझि तिय धरमु सयानी। रामु भरतु दोउ सुत सम जानी।। सरल सुभाउ राम महतारी। बोली बचन धीर धरि भारी।। तात जाउँ बलि कीन्हेहु नीका। पितु आयसु सब धरमक टीका।।

তেওঁ নিজকে ৰখিব নোৱাৰিলে, ক'বও নোৱাৰিলে; দুয়ো দিশতে তেওঁৰ হৃদয়ত ভয়ংকৰ জ্বলন হ'ল। যেনেকৈ চন্দ্ৰ লিখা হ'ল আৰু তাৰ ওপৰত ৰাহু লিখা হ'ল, বিধিৰ গতি সদায় সকলোৰে বাবে বিপৰীত। ধৰ্ম আৰু স্নেহ দুয়োটাই তেওঁৰ মন অৱৰোধ কৰিলে; তেওঁৰ অৱস্থা সাপ আৰু নিগনিৰ দৰে হ'ল। যদি মই মোৰ পুত্ৰক ৰখাওঁ, তেন্তে অনুনয় কৰিব লাগিব; ধৰ্ম নষ্ট হ'ব আৰু মোৰ ভাতৃৰ সৈতে বিবাদ হ'ব। যদি মই কওঁ যে তেওঁ বনলৈ যাব লাগিব, ই মহাক্ষতি হ'ব; এইদৰে ৰাণী শোক আৰু চিন্তাত অভিভূত হ'ল। পুনৰ তেওঁ চিন্তা কৰিলে, ধৰ্মত জ্ঞানী নাৰীয়ে, ৰাম আৰু ভৰত দুয়ো পুত্ৰক সমান জ্ঞান কৰি। ৰামৰ মাতা, সৰল স্বভাৱৰ, অতি স্থিৰ বচন ক'লে। 'পুত্ৰ, মই তোমাৰ সৈতে যাম; ই ভাল হ'ব। মোৰ পিতৃৰ আজ্ঞা ধৰ্মৰ অলংকাৰ।'

Verse 114 (दोहा/सोरठा)

राजु देन कहि दीन्ह बनु मोहि न सो दुख लेसु। तुम्ह बिनु भरतहि भूपतिहि प्रजहि प्रचंड कलेसु।।55।।

তেওঁ ক'লে যে ৰাজ্য দিব আৰু মোক বন দিলে; মই সেই দুখ হৃদয়ত নলম। কিন্তু তোমাৰ অবিহনে ৰজা, ভৰত আৰু প্ৰজাৰ ভয়ংকৰ কষ্ট হ'ব।

Verse 115 (चौपाई)

जौं केवल पितु आयसु ताता। तौ जनि जाहु जानि बड़ि माता।। जौं पितु मातु कहेउ बन जाना। तौं कानन सत अवध समाना।। पितु बनदेव मातु बनदेवी। खग मृग चरन सरोरुह सेवी।। अंतहुँ उचित नृपहि बनबासू। बय बिलोकि हियँ होइ हराँसू।। बड़भागी बनु अवध अभागी। जो रघुबंसतिलक तुम्ह त्यागी।। जौं सुत कहौ संग मोहि लेहू। तुम्हरे हृदयँ होइ संदेहू।। पूत परम प्रिय तुम्ह सबही के। प्रान प्रान के जीवन जी के।। ते तुम्ह कहहु मातु बन जाऊँ। मैं सुनि बचन बैठि पछिताऊँ।।

যদি কেৱল পিতৃৰ আজ্ঞা হয় মা, তেন্তে জানি যে তুমি তেওঁতকৈ অধিক মহান; নাযাব। যদি পিতৃ আৰু মাতৃ দুয়োটাই বনলৈ যাবলৈ কয়, তেন্তে মোৰ বাবে এশখন বনো অযোধ্যাৰ সমান। মোৰ পিতৃ বনৰ দেৱতা, মাতৃ বনৰ দেৱী; চৰাই আৰু হৰিণ মোৰ সঙ্গী, পদুম ফুল মোৰ সেৱক। শেষত, ৰজাৰ বাবে বনবাস উপযুক্ত; ইয়াক দেখি মোৰ হৃদয়ত কোনো শোক নহয়। ভাগ্যৱান বন, আৰু দুৰ্ভাগ্যৱান অযোধ্যা, কিয়নো তুমি ৰঘু বংশৰ তিলকক ত্যাগ কৰিছা। যদি তুমি কোৱা, 'পুত্ৰ, মোক লৈ যাওঁ,' তেন্তে তোমাৰ হৃদয়ত সন্দেহ জন্মিব। তুমি সকলোৰে প্ৰিয় পুত্ৰ; তুমি জীৱন্তৰ প্ৰাণ, সকলো প্ৰাণৰ আত্মা। সেয়েহে মোক কোৱা মা, যে মই বনলৈ যাব লাগে; সেই কথা শুনি মই বহি অনুতাপ কৰিম।

Verse 116 (दोहा/सोरठा)

यह बिचारि नहिं करउँ हठ झूठ सनेहु बढ़ाइ। मानि मातु कर नात बलि सुरति बिसरि जनि जाइ।।56।।

এইদৰে চিন্তা কৰি, মই হঠ বা মিছা নকৰিম, ন মোৰ স্নেহ বঢ়াইম; মাতৃৰ কথা মানি তেওঁৰ চৰণত প্ৰণাম কৰোঁ, আৰু সেই স্মৃতি কেতিয়াও নপহৰিব।

Verse 117 (चौपाई)

देव पितर सब तुन्हहि गोसाई। राखहुँ पलक नयन की नाई।। अवधि अंबु प्रिय परिजन मीना। तुम्ह करुनाकर धरम धुरीना।। अस बिचारि सोइ करहु उपाई। सबहि जिअत जेहिं भेंटेहु आई।। जाहु सुखेन बनहि बलि जाऊँ। करि अनाथ जन परिजन गाऊँ।। सब कर आजु सुकृत फल बीता। भयउ कराल कालु बिपरीता।। बहुबिधि बिलपि चरन लपटानी। परम अभागिनि आपुहि जानी।। दारुन दुसह दाहु उर ब्यापा। बरनि न जाहिं बिलाप कलापा।। राम उठाइ मातु उर लाई। कहि मृदु बचन बहुरि समुझाई।।

দেৱতা আৰু পিতৃপুৰুষ সকলো তোমাক স্বামী জ্ঞান কৰে; চকুৰ পলকৰ দৰে মোক ৰক্ষা কৰা। মাছৰ বাবে পানী প্ৰিয়, হৰিণৰ বাবে স্বজন প্ৰিয়; তুমি কৰুণাময়, ধৰ্মৰ স্তম্ভ। এইদৰে চিন্তা কৰি, এনে উপায় কৰা যাতে মোৰ সকলো স্বজন জীয়াই থাকোঁতে মই তোমাক লগ পাওঁ। মোক সুখেৰে বনলৈ যাব দিয়া, আৰু মই বনকে স্বজন কৰি পৰিয়াল এৰি যাম। আজি মোৰ সকলো পুণ্যফল শেষ হ'ল; ভয়ংকৰ আৰু বিপৰীত কাল মোৰ ওপৰত আপদ হ'ল। বহু প্ৰকাৰে কান্দি তেওঁ তেওঁৰ চৰণত আঁকোৰগোঁজ হ'ল, নিজকে অতি দুৰ্ভাগ্যৱান জ্ঞান কৰি। ভয়ংকৰ আৰু অসহ্য জ্বলনে তেওঁৰ হৃদয় আৱৰি ধৰিলে; তেওঁৰ কান্দোনৰ বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰি। ৰামে মাতৃক উঠাই হৃদয়ত আঁকোৰালে; কোমল বচন কৈ পুনৰ তেওঁক বুজালে।

Verse 118 (दोहा/सोरठा)

समाचार तेहि समय सुनि सीय उठी अकुलाइ। जाइ सासु पद कमल जुग बंदि बैठि सिरु नाइ।।57।।

সেই সময়ত বাৰ্তা শুনি সীতা বিহ্বল হৈ উঠিল; তেওঁ গৈ শাহুৱেকৰ চৰণ কমলত দুয়ো হাত জোৰ কৰি প্ৰণাম কৰি মূৰ নত কৰি বহিল।

Verse 119 (चौपाई)

दीन्हि असीस सासु मृदु बानी। अति सुकुमारि देखि अकुलानी।। बैठि नमितमुख सोचति सीता। रूप रासि पति प्रेम पुनीता।। चलन चहत बन जीवननाथू। केहि सुकृती सन होइहि साथू।। की तनु प्रान कि केवल प्राना। बिधि करतबु कछु जाइ न जाना।। चारु चरन नख लेखति धरनी। नूपुर मुखर मधुर कबि बरनी।। मनहुँ प्रेम बस बिनती करहीं। हमहि सीय पद जनि परिहरहीं।। मंजु बिलोचन मोचति बारी। बोली देखि राम महतारी।। तात सुनहु सिय अति सुकुमारी। सासु ससुर परिजनहि पिआरी।।

শাহুৱেকে কোমল বচনেৰে আশীৰ্বাদ দিলে, অতি কোমল কন্যাক বিহ্বল দেখি। সীতা মূৰ নত কৰি বহি চিন্তা কৰিলে; তেওঁ সৌন্দৰ্যৰ সমষ্টি, পতিৰ প্ৰেমত পৱিত্ৰ। তেওঁৰ জীৱনস্বামী বনলৈ যাব বিচাৰে; কোন পুণ্যৱানৰ সৈতে মোৰ সঙ্গ হ'ব? ই মোৰ দেহ আৰু প্ৰাণ, নে কেৱল প্ৰাণ? বিধিয়ে কি কৰিব মই নাজানো। তেওঁৰ চাৰিখন ভৰিয়ে পৃথিৱীত পদ্য লিখা যেন লাগে; তেওঁৰ পায়েলৰ মধুৰ ধ্বনি, কবিয়ে তেওঁৰ সৌন্দৰ্য বৰ্ণনা কৰে। যেন প্ৰেমৰ বশত তেওঁলোকে অনুনয় কৰে: 'আমাক সীতা, অনুগ্ৰহ কৰি পৰিহাৰ নকৰিব।' তেওঁৰ সুন্দৰ চকুদুটাৰ পৰা চকুলো টোপোলা টোপোলা কৈ পৰিল; এই দেখি ৰামৰ মাতাই ক'লে। 'পিতৃ, শুনা: সীতা অতি কোমল; তেওঁ শাহুৱেক, শহুৰেক আৰু সকলো স্বজনৰ প্ৰিয়।'

Verse 120 (दोहा/सोरठा)

पिता जनक भूपाल मनि ससुर भानुकुल भानु। पति रबिकुल कैरव बिपिन बिधु गुन रूप निधानु।।58।।

মোৰ পিতৃ ৰজা জনক, ৰাজপুত্ৰৰ মণি; মোৰ শহুৰেক সূৰ্যবংশৰ সূৰ্য। মোৰ স্বামী সূৰ্যবংশৰ চন্দ্ৰ, কমলৰ বন; তেওঁ গুণ আৰু ৰূপৰ ভঁৰাল।

Verse 121 (चौपाई)

मैं पुनि पुत्रबधू प्रिय पाई। रूप रासि गुन सील सुहाई।। नयन पुतरि करि प्रीति बढ़ाई। राखेउँ प्रान जानिकिहिं लाई।। कलपबेलि जिमि बहुबिधि लाली। सींचि सनेह सलिल प्रतिपाली।। फूलत फलत भयउ बिधि बामा। जानि न जाइ काह परिनामा।। पलँग पीठ तजि गोद हिंड़ोरा। सियँ न दीन्ह पगु अवनि कठोरा।। जिअनमूरि जिमि जोगवत रहऊँ। दीप बाति नहिं टारन कहऊँ।। सोइ सिय चलन चहति बन साथा। आयसु काह होइ रघुनाथा। चंद किरन रस रसिक चकोरी। रबि रुख नयन सकइ किमि जोरी।।

তেতিয়া মই পুত্ৰবধূ হৈ তেওঁৰ প্ৰিয়ত্ব লাভ কৰিলো; মই সৌন্দৰ্য, গুণ আৰু চৰিত্ৰৰে সুশোভিত। তেওঁ মোক নিজৰ কন্যা জ্ঞান কৰি প্ৰেম বঢ়ালে; মই তেওঁক মোৰ সকলো জ্ঞান কৰি প্ৰাণ অৰ্পণ কৰিলো। যেনেকৈ মালীয়ে কণী লতা বহু প্ৰকাৰে পালন কৰে, স্নেহৰ পানীৰে চহিয়াই, তেনেকৈ তেওঁ মোক পালন কৰিলে। মই তেওঁৰ যত্নত ফুলিলো আৰু ফল দিলো, যদিও কি ফল হ'ব কোনো নাজানিলে। বিছনা আৰু আসন এৰি তেওঁ কোলাকে দোলনা কৰিলে; সীতাক তেওঁ কেতিয়াও কঠিন কথা নক'লে। মই যেন প্ৰাণ বান্ধি ব্ৰত কৰি আছিলো; চাকিৰ বাতিও নেওচিব নোৱাৰিলোহে। সেই সীতাই এতিয়া তেওঁৰ সৈতে বনলৈ যাব বিচাৰে; ৰঘুনাথে কি আজ্ঞা দিব? চকোৰী চৰাইৰ চকুৱে চন্দ্ৰকিৰণত আনন্দ পায়, সেই চকুৱে সূৰ্যৰ দিশ কেনেকৈ সহ্য কৰিব?

Verse 122 (दोहा/सोरठा)

करि केहरि निसिचर चरहिं दुष्ट जंतु बन भूरि। बिष बाटिकाँ कि सोह सुत सुभग सजीवनि मूरि।।59।।

হাতী, সিংহ আৰু দানৱ বনত বিচৰণ কৰে, আৰু দুষ্ট জন্তু তাত বহু পৰিমাণে আছে; এজনী সুন্দৰ কন্যা, মাক-দেউতাকৰ প্ৰাণ, বিষৰ উদ্যানত কেনেকৈ ভাল থাকিব?