Prakarana 6
राजधर्म बनाम प्रेम—यह सोपान साधक को ‘स्वत्व’ (अहं-हित) से उठाकर ‘धर्म-हित’ (ईश-आज्ञा) में स्थिर करता है। अयोध्या काण्ड में राम का राज्य-त्याग और वन-गमन बाह्य घटना नहीं, वैराग्य-दीक्षा है: आसक्ति का परित्याग, वचन-पालन, और लोक-कल्याण हेतु स्वेच्छा से कष्ट-स्वीकार। इस चरण पर साधक सीखता है कि मुक्ति-मार्ग में ‘उचित’ वही है जो ईश्वर-आज्ञा और सत्य-प्रतिज्ञा के साथ हो, चाहे मन-प्रिय न हो।
ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಪ್ರಧಾನ ರಸ ಕರುಣವೇ; ಆದರೆ ಅದು ‘ವಿಷಾದ’ವಲ್ಲ—ಧರ್ಮ-ತೇಜದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾದ ಕರುಣೆ. ರಾಜತಿಲಕ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ‘ವಿಪರೀತ ವಿಧಿ’ಯಿಂದ ವನವಾಸದ ವಿಧಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಮಾನವ-ಸ್ವಭಾವ (ಕ್ರೋಧ, ಹಠ, ಭಯ, ಲೋಭ) ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ-ಸ್ವಭಾವ (ಕ್ಷಮೆ, ಸತ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ಶರಣಾಗತಿ) ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಹಠಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಖಿಯರ ನೀತಿ-ವಾಣಿ, ನಂತರ ಪ್ರಜೆಯ ವಿಲಾಪ, ಮತ್ತು ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮಾತೃ-ಹೃದಯ—ಈ ಮೂರು ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ‘ಸಮಷ್ಟಿ-ಚಿತ್ತ’ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮನ ‘ರಾಜ್ಯದ ಹಸಿವು ಇಲ್ಲ’ ಎಂಬುದು ನಿರ್ಗುಣ-ವೈರಾಗ್ಯದ ಸೂಚನೆ; ಆದರೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಯವು ಸಗುಣ-ಭಕ್ತಿಯ ಮಧುರತೆ. ಹೀಗೆ ತುಲಸಿ ನಿರ್ಗುಣ-ತತ್ತ್ವ (ಅನಾಸಕ್ತಿ) ಮತ್ತು ಸಗುಣ-ಲೀಲೆ (ಮಾತೃ-ಪ್ರೇಮ, ಲೋಕ-ಶೋಕ)ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸೋಪಾನದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗವೇ ಪ್ರೇಮದ ಪರಮ ಭಾಷೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verses
ಚೌಪಾಯಿ 50.1-4
अस बिचारि उर छाड़हु कोहू।सोक कलंक कोठि जनि होहू।।
भरतहि अवसि देहु जुबराजू।कानन काह राम कर काजू।।
नाहिन रामु राज के भूखे।धरम धुरीन बिषय रस रूखे।।
गुर गृह बसहुँ रामु तजि गेहू।नृप सन अस बरु दूसर लेहू।।
जौं नहिं लगिहहु कहें हमारे।नहिं लागिहि कछु हाथ तुम्हारे।।
जौं परिहास कीन्हि कछु होई।तौ कहि प्रगट जनावहु सोई।।
राम सरिस सुत कानन जोगू।काह कहिहि सुनि तुम्ह कहुँ लोगू।।
उठहु बेगि सोइ करहु उपाई।जेहि बिधि सोकु कलंकु नसाई।।
asa bicāri ura chāṛahu kohū |soka kalaṁka koṭhi jani hohū ||
bharatahi avasi dehu jubarājū |kānana kāha rāma kara kājū ||
nāhina rāmu rāja ke bhūkhe |dharama dhurīna biṣaya rasa rūkhe ||
gura gṛha basahũ rāmu taji gehū |nṛpa sana asa baru dūsara lehū ||
jauṁ nahiṁ lagihahu kaheṁ hamāre |nahiṁ lāgihi kachu hātha tumhāre ||
jauṁ parihāsa kīnhi kachu hoī |tau kahi pragaṭa janāvahu soī ||
rāma sarisa suta kānana jogū |kāha kahihi suni tumha kahũ logū ||
uṭhahu begi soi karahu upāī |jehi bidhi soku kalaṁku nasāī ||
ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದಿಂದ ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಡಿ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅಪಕೀರ್ತಿಯ ಭಂಡಾರವಾಗಬೇಡಿ. ಭರತನಿಗೆ ಯುವರಾಜ ಪದವಿಯನ್ನು ಖಂಡಿತ ಕೊಡಿ; ಆದರೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ಏನು ಕೆಲಸ? ರಾಮ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಸಿದವನಲ್ಲ; ಅವನು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ, ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನು. ರಾಮ ಅರಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಗುರುವಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಲಿ. ಇದನ್ನು ಎರಡನೇ ವರವಾಗಿ ರಾಜನ ಬಳಿ ಕೇಳಿ. ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನೀವು ಅನುಸರಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಕೈಗೆ ಏನೂ ಸಿಗದು. ನೀವು ಮಾಡಿದ್ದು ಕೇವಲ ಯಾವುದೇ ಜೋಕ್ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ. ರಾಮನಂತಹ ಮಗ ಕಾಡಿಗೆ ಯೋಗ್ಯನೇ? ಕೇಳಿ ಜನರು ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಏನು ಹೇಳುವರು? ಬೇಗ ಎದ್ದು, ಈ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅಪಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿ.
ಛಂದ 50
जेहि भाँति सोकु कलंकु जाइ उपाय करि कुल पालही।हठि फेरु रामहि जात बन जनि बात दूसरि चालही।।
जिमि भानु बिनु दिनु प्रान बिनु तनु चंद बिनु जिमि जामिनी।तिमि अवध तुलसीदास प्रभु बिनु समुझि धौं जियँ भामिनी।।
jehi bhā̃ti soku kalaṁku jāi upāya kari kula pālahī |haṭhi pheru rāmahi jāta bana jani bāta dūsari cālahī ||
jimi bhānu binu dinu prāna binu tanu caṁda binu jimi jāminī |timi avadha tulasīdāsa prabhu binu samujhi dhauṁ jiyã bhāminī ||
ಈ ಸಂಕಟವನ್ನು ಅಪಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಉಪಾಯ ಮಾಡಿ ಕುಲವನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ರಾಮನನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ತಿರುಗಿಸಿ, ಬೇರೆ ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಎತ್ತಬೇಡ. ಸೂರ್ಯನಿಲ್ಲದ ಹಗಲು, ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದ ದೇಹ, ಚಂದ್ರನಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿ ಹೇಗೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಯೋಧ್ಯೆ ತನ್ನ ಪ್ರಭುವಿಲ್ಲದೆ ಇದೆ ಎನ್ನುತಾರೆ ತುಲಸೀದಾಸರು. ಇದನ್ನು ನೀ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳು, ಸ್ತ್ರೀಯೇ.
ಸೋರಠಾ 50
सखिन्ह सिखावनु दीन्ह सुनत मधुर परिनाम हित।तेइँ कछु कान न कीन्ह कुटिल प्रबोधी कूबरी।।50।।
sakhinha sikhāvanu dīnha sunata madhura parināma hita |teĩ kachu kāna na kīnha kuṭila prabodhī kūbarī ||50||
ಅವಳ ಸ್ನೇಹಿತರು ಕೇಳಲು ಮಧುರವಾದದ್ದೂ ಫಲಿತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಹಿತಕರವಾದದ್ದೂ ಆದ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಅವಳು ಅದನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ವಂಚಕಿಯಾದ ಕೂಬರಿ ಅವಳಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಬೋಧಿಸಿದ್ದಳು.
ಚೌಪಾಯಿ 51.1-4
उतरु न देइ दुसह रिस रूखी।मृगिन्ह चितव जनु बाघिनि भूखी।।
ब्याधि असाधि जानि तिन्ह त्यागी।चलीं कहत मतिमंद अभागी।।
राजु करत यह दैअँ बिगोई।कीन्हेसि अस जस करइ न कोई।।
एहि बिधि बिलपहिं पुर नर नारीं।देहिं कुचालिहि कोटिक गारीं।।
जरहिं बिषम जर लेहिं उसासा।कवनि राम बिनु जीवन आसा।।
बिपुल बियोग प्रजा अकुलानी।जनु जलचर गन सूखत पानी।।
अति बिषाद बस लोग लोगाई।गए मातु पहिं रामु गोसाई।।
मुख प्रसन्न चित चौगुन चाऊ।मिटा सोचु जनि राखै राऊ।।
utaru na dei dusaha risa rūkhī |mṛginha citava janu bāghini bhūkhī ||
byādhi asādhi jāni tinha tyāgī |calīṁ kahata matimaṁda abhāgī ||
rāju karata yaha daiã bigoī |kīnhesi asa jasa karai na koī ||
ehi bidhi bilapahiṁ pura nara nārīṁ |dehiṁ kucālihi koṭika gārīṁ ||
jarahiṁ biṣama jara lehiṁ usāsā |kavani rāma binu jīvana āsā ||
bipula biyoga prajā akulānī |janu jalacara gana sūkhata pānī ||
ati biṣāda basa loga logāī |gae mātu pahiṁ rāmu gosāī ||
mukha prasanna cita cauguna cāū |miṭā socu jani rākhai rāū ||
ಅವಳು ಉತ್ತರ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ, ತಡೆಯಲಾಗದ ಕೋಪದಿಂದ ಕಠಿಣಳಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಳು, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕೂತ ಹುಲಿ ಜಿಂಕಗಳನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಅವಳ ರೋಗ ಗುಣವಾಗದಿರುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು, "ಮೂಢಮತಿಯ ದುರಾದೃಷ್ಟಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. "ಆಳಲಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಿ ಅವಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಮಾಡದ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಅವಳು ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಳು." ಹೀಗೆ ನಗರದ ಪುರುಷರು ಮಹಿಳೆಯರು ವಿಲಾಪಿಸಿದರು, ದುಷ್ಟಳಿಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಶಾಪಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಭೀಕರ ಜ್ವರದಿಂದ ಸುಡಲ್ಪಟ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಉಸಿರು ಬಿಟ್ಟರು, "ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಏನಿದೆ?" ಪ್ರಜೆಗಳು ಮಹಾ ವಿಯೋಗ ಬವಣೆಯಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದರು, ನೀರು ಒಣಗುವಾಗ ಜಲಚರಗಳು ಬವಣೆಪಡುವಂತೆ. ಜನರು ಆಳವಾದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾಗ, ಸ್ವಾಮಿ ರಾಮ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಮುಖ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಆಸೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ರಾಜ ತಡೆಯಬಾರದೆಂದು ಚಿಂತೆ ಮಾಯಿತು.
ದೋಹಾ 51
नव गयंदु रघुबीर मनु राजु अलान समान।छूट जानि बन गवनु सुनि उर अनंदु अधिकान।।51।।
nava gayaṁdu raghubīra manu rāju alāna samāna |chūṭa jāni bana gavanu suni ura anaṁdu adhikāna ||51||
ರಘು ವೀರ ರಾಮನ ಮನಸ್ಸು ಕಿರಿಯ ಆನೆಯಂತೆಯೂ, ರಾಜ್ಯವು ಅದನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಕಂಬದಂತೆಯೂ ಇತ್ತು. ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅದು ತನ್ನ ಬಿಡುಗಡೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯ ಆನಂದ ಉಕ್ಕಿಹರಿಯಿತು.
ಚೌಪಾಯಿ 52.1-4
रघुकुलतिलक जोरि दोउ हाथा।मुदित मातु पद नायउ माथा।।
दीन्हि असीस लाइ उर लीन्हे।भूषन बसन निछावरि कीन्हे।।
बार बार मुख चुंबति माता।नयन नेह जलु पुलकित गाता।।
गोद राखि पुनि हृदयँ लगाए।स्रवत प्रेमरस पयद सुहाए।।
प्रेमु प्रमोदु न कछु कहि जाई।रंक धनद पदबी जनु पाई।।
सादर सुंदर बदनु निहारी।बोली मधुर बचन महतारी।।
कहहु तात जननी बलिहारी।कबहिं लगन मुद मंगलकारी।।
सुकृत सील सुख सीवँ सुहाई।जनम लाभ कइ अवधि अघाई।।
raghukulatilaka jori dou hāthā |mudita mātu pada nāyau māthā ||
dīnhi asīsa lāi ura līnhe |bhūṣana basana nichāvari kīnhe ||
bāra bāra mukha cuṁbati mātā |nayana neha jalu pulakita gātā ||
goda rākhi puni hṛdayã lagāe |sravata premarasa payada suhāe ||
premu pramodu na kachu kahi jāī |raṁka dhanada padabī janu pāī ||
sādara suṁdara badanu nihārī |bolī madhura bacana mahatārī ||
kahahu tāta jananī balihārī |kabahiṁ lagana muda maṁgalakārī ||
sukṛta sīla sukha sīvã suhāī |janama lābha kai avadhi aghāī ||
ರಘು ಕುಲದ ತಿಲಕ, ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ತಲೆ ಬಾಗಿಸಿದನು. ಅವಳು ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿ ಅವನನ್ನು ಎದೆಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು, ಆಭರಣ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿ ದೂರ ಎಸೆದಳು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಾಯಿ ಅವನ ಮುಖವನ್ನು ಮುತ್ತಿಸಿದಳು, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ನೀರು ತುಂಬಿ, ದೇಹ ಆನಂದದಿಂದ ನವಿರಿಸಿತು. ಮಡಿಲಲ್ಲಿಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು, ಸುಂದರ ಸ್ತನಗಳಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯ ರಸ ಸ್ರವಿಸಿತು. ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆನಂದ ಹೇಳಲಾಗದು; ಬಡವನೊಬ್ಬ ಕುಬೇರನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಂತೆ. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸುಂದರ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ತಾಯಿ ಮಧುರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದಳು. "ಹೇಳು ಮಗು, ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ನಿನಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಯಾವಾಗ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಮದುವೆ ಲಗ್ನ ಬರುವುದು?" ನೀನು ಪುಣ್ಯ, ಸದ್ಗುಣ, ಸುಖಗಳ ಸುಂದರ ಎಲ್ಲೆ, ಜನ್ಮದ ಫಲದ ನಿರವೃತ್ತಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ ಪಡೆದಳು.
ದೋಹಾ 52
जेहि चाहत नर नारि सब अति आरत एहि भाँति।जिमि चातक चातकि तृषित बृष्टि सरद रितु स्वाति।।52।।
jehi cāhata nara nāri saba ati ārata ehi bhā̃ti |jimi cātaka cātaki tṛṣita bṛṣṭi sarada ritu svāti ||52||
ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಅವನನ್ನು ಮಹತ್ತಾದ ವೇದನೆಯಿಂದ ಬಯಸಿದರು, ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಿ ನಕ್ಷತ್ರದ ಮಳೆಯನ್ನು ಬಾಯಾರಿ ಬಯಸುವ ಚಾತಕ ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಜೊತೆಗಾರ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 53.1-4
तात जाउँ बलि बेगि नहाहू।जो मन भाव मधुर कछु खाहू।।
पितु समीप तब जाएहु भैआ।भइ बड़ि बार जाइ बलि मैआ।।
मातु बचन सुनि अति अनुकूला।जनु सनेह सुरतरु के फूला।।
सुख मकरंद भरे श्रियमूला।निरखि राम मनु भवरुँ न भूला।।
धरम धुरीन धरम गति जानी।कहेउ मातु सन अति मृदु बानी।।
पिताँ दीन्ह मोहि कानन राजू।जहँ सब भाँति मोर बड़ काजू।।
आयसु देहि मुदित मन माता।जेहिं मुद मंगल कानन जाता।।
जनि सनेह बस डरपसि भोरें।आनँदु अंब अनुग्रह तोरें।।
tāta jāũ bali begi nahāhū |jo mana bhāva madhura kachu khāhū ||
pitu samīpa taba jāehu bhaiā |bhai baṛi bāra jāi bali maiā ||
mātu bacana suni ati anukūlā |janu saneha surataru ke phūlā ||
sukha makaraṁda bhare śriyamūlā |nirakhi rāma manu bhavarũ na bhūlā ||
dharama dhurīna dharama gati jānī |kaheu mātu sana ati mṛdu bānī ||
pitā̃ dīnha mohi kānana rājū |jahã saba bhā̃ti mora baṛa kājū ||
āyasu dehi mudita mana mātā |jehiṁ muda maṁgala kānana jātā ||
jani saneha basa ḍarapasi bhoreṁ |ānãdu aṁba anugraha toreṁ ||
"ಮಗೂ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಿದ್ದೇನೆ; ಬೇಗನೆ ಹೋಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡು, ನಂತರ ನಿನ್ನ ಮನಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದಾದರೂ ಸಿಹಿ ತಿನ್ನು." "ನಂತರ, ಮಗೂ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು. ಬಹಳ ತಡವಾಯಿತು; ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ನಿನಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಿದ್ದಾಳೆ." ತಾಯಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲವಾದ, ಪ್ರೀತಿಯ ದೇವವೃಕ್ಷದ ಹೂವುಗಳಂತಿರುವ, ಸುಖದ ಜೇನಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದ, ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಮನ ಮನಸು ಜೇನುಹುಳದಂತೆ ಮರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮದ ಧುರೀಣ ರಾಮ ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿದು, ತಾಯಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು. "ತಂದೆ ನನಗೆ ಕಾಡಿನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು, ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸಗಳಿವೆ." "ತಾಯೇ, ಸಂತೋಷದ ಮನಸಿನಿಂದ ನನಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡು, ಅದರಿಂದ ನಾನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮಂಗಳದಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವೆ." "ಪ್ರೀತಿಯ ವಶವಾಗಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೆದರಬೇಡ. ತಾಯೇ, ನನ್ನ ಆನಂದ ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿದೆ."
ದೋಹಾ 53
बरष चारिदस बिपिन बसि करि पितु बचन प्रमान।आइ पाय पुनि देखिहउँ मनु जनि करसि मलान।।53।।
baraṣa cāridasa bipina basi kari pitu bacana pramāna |āi pāya puni dekhihaũ manu jani karasi malāna ||53||
ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿ, ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಸತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಮತ್ತೆ ಬಂದು ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನ ಮನಸು ದುಃಖಪಡದಿರಲಿ.
ಚೌಪಾಯಿ 54.1-4
बचन बिनीत मधुर रघुबर के।सर सम लगे मातु उर करके।।
सहमि सूखि सुनि सीतलि बानी।जिमि जवास परें पावस पानी।।
कहि न जाइ कछु हृदय बिषादू।मनहुँ मृगी सुनि केहरि नादू।।
नयन सजल तन थर थर काँपी।माजहि खाइ मीन जनु मापी।।
धरि धीरजु सुत बदनु निहारी।गदगद बचन कहति महतारी।।
तात पितहि तुम्ह प्रानपिआरे।देखि मुदित नित चरित तुम्हारे।।
राजु देन कहुँ सुभ दिन साधा।कहेउ जान बन केहिं अपराधा।।
तात सुनावहु मोहि निदानू।को दिनकर कुल भयउ कृसानू।।
bacana binīta madhura raghubara ke |sara sama lage mātu ura karake ||
sahami sūkhi suni sītali bānī |jimi javāsa pareṁ pāvasa pānī ||
kahi na jāi kachu hṛdaya biṣādū |manahũ mṛgī suni kehari nādū ||
nayana sajala tana thara thara kā̃pī |mājahi khāi mīna janu māpī ||
dhari dhīraju suta badanu nihārī |gadagada bacana kahati mahatārī ||
tāta pitahi tumha prānapiāre |dekhi mudita nita carita tumhāre ||
rāju dena kahũ subha dina sādhā |kaheu jāna bana kehiṁ aparādhā ||
tāta sunāvahu mohi nidānū |ko dinakara kula bhayau kṛsānū ||
ರಘುಬರನ ವಿನಮ ಮಧುರ ಮಾತುಗಳು ಬಾಣಗಳಂತೆ ತಾಯಿಯ ಹೃದಯವನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ತಾಕಿದವು. ಆ ತಂಪಾದ ಮೃದು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವಳು ಭಯದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿ ಒಣಗಿಹೋದಳು, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಸುರಿದಾಗ ಜವಾಸ ಸಸ್ಯವು ಕುಗ್ಗುವಂತೆ. ಅವಳ ಹೃದಯದ ದುಃಖವನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಸಿಂಹದ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆಯಂತೆ ಕಂಡಳು. ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು, ದೇಹವು ನಡುಕಿತು, ಮೊದಲ ಮಳೆಯ ಪ್ರವಾಹದ ವಿಷಪೂರಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿಂದ ಮೀನಿನಂತೆ. ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತನ್ನ ಮಗನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ತಾಯಿ ಕಂಠಭಾರವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು. ತಾತೇ, ನೀನು ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯ; ನಿನ್ನ ನಡತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಪ್ರತಿದಿನ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿನಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಲು ಒಂದು ಶುಭ ದಿನವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದನು; ಈಗ ಯಾವ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ? ತಾತೇ, ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳು: ಸೂರ್ಯವಂಶಕ್ಕೆ ಯಾರು ಬೆಂಕಿಯಾದರು?
ದೋಹಾ 54
निरखि राम रुख सचिवसुत कारनु कहेउ बुझाइ।सुनि प्रसंगु रहि मूक जिमि दसा बरनि नहिं जाइ।।54।।
nirakhi rāma rukha sacivasuta kāranu kaheu bujhāi |suni prasaṁgu rahi mūka jimi dasā barani nahiṁ jāi ||54||
ರಾಮನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಂತ್ರಿಯ ಮಗ ಅವಳಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು. ಆ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವಳು ಮೂಕಳಂತೆ ನಿಂತುಹೋದಳು; ಅವಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಚೌಪಾಯಿ 55.1-4
राखि न सकइ न कहि सक जाहू।दुहूँ भाँति उर दारुन दाहू।।
लिखत सुधाकर गा लिखि राहू।बिधि गति बाम सदा सब काहू।।
धरम सनेह उभयँ मति घेरी।भइ गति साँप छुछुंदरि केरी।।
राखउँ सुतहि करउँ अनुरोधू।धरमु जाइ अरु बंधु बिरोधू।।
कहउँ जान बन तौ बड़ि हानी।संकट सोच बिबस भइ रानी।।
बहुरि समुझि तिय धरमु सयानी।रामु भरतु दोउ सुत सम जानी।।
सरल सुभाउ राम महतारी।बोली बचन धीर धरि भारी।।
तात जाउँ बलि कीन्हेहु नीका।पितु आयसु सब धरमक टीका।।
rākhi na sakai na kahi saka jāhū |duhū̃ bhā̃ti ura dāruna dāhū ||
likhata sudhākara gā likhi rāhū |bidhi gati bāma sadā saba kāhū ||
dharama saneha ubhayã mati gherī |bhai gati sā̃pa chuchuṁdari kerī ||
rākhaũ sutahi karaũ anurodhū |dharamu jāi aru baṁdhu birodhū ||
kahaũ jāna bana tau baṛi hānī |saṁkaṭa soca bibasa bhai rānī ||
bahuri samujhi tiya dharamu sayānī |rāmu bharatu dou suta sama jānī ||
sarala subhāu rāma mahatārī |bolī bacana dhīra dhari bhārī ||
tāta jāũ bali kīnhehu nīkā |pitu āyasu saba dharamaka ṭīkā ||
ಅವಳು ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಹೋಗು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯಿತು. ಚಂದ್ರನು ಎಂದು ಬರೆಯಬೇಕೆಂದು ರಾಹು ಎಂದು ಬರೆದಂತೆ. ವಿಧಿಯ ದಾರಿ ಎಲ್ಲರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ತಪ್ಪಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಧರ್ಮವು ಪ್ರೀತಿಯು ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಅವಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮುತ್ತಿದವು. ಬಾಯಲ್ಲಿ ಕಸ್ತೂರಿ ಇಲಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಹಾವಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅವಳು ಬಂದಳು. ಮಗನನ್ನು ತಡೆದು ಬೇಡುತ್ತೇನೆಂದರೆ, ಧರ್ಮ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಬಂಧುಗಳು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆಂದರೆ, ನಷ್ಟ ದೊಡ್ಡದು. ಆ ಸಂಕಟದ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ನಿಸ್ಸಹಾಯಳಾದಳು. ನಂತರ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಆ ಸ್ತ್ರೀ ಪತ್ನಿಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ರಾಮ ಭರತ ಇಬ್ಬರೂ ಸಮಾನ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಸರಳ ಮೃದುವಾದ ರಾಮನ ತಾಯಿ, ದೊಡ್ಡ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದಳು. "ಮಗು, ನಾನು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಕಿರೀಟ."
ದೋಹಾ 55
राजु देन कहि दीन्ह बनु मोहि न सो दुख लेसु।तुम्ह बिनु भरतहि भूपतिहि प्रजहि प्रचंड कलेसु।।55।।
rāju dena kahi dīnha banu mohi na so dukha lesu |tumha binu bharatahi bhūpatihi prajahi pracaṁḍa kalesu ||55||
ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವೆನೆಂದು ಹೇಳಿ ನಿಮಗೆ ಕಾಡನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು; ಆದರೂ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ದುಃಖವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನೀವಿಲ್ಲದೆ, ಭರತನಿಗೆ, ರಾಜನಿಗೆ, ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಕ್ಲೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 56.1-4
जौं केवल पितु आयसु ताता।तौ जनि जाहु जानि बड़ि माता।।
जौं पितु मातु कहेउ बन जाना।तौं कानन सत अवध समाना।।
पितु बनदेव मातु बनदेवी।खग मृग चरन सरोरुह सेवी।।
अंतहुँ उचित नृपहि बनबासू।बय बिलोकि हियँ होइ हराँसू।।
बड़भागी बनु अवध अभागी।जो रघुबंसतिलक तुम्ह त्यागी।।
जौं सुत कहौ संग मोहि लेहू।तुम्हरे हृदयँ होइ संदेहू।।
पूत परम प्रिय तुम्ह सबही के।प्रान प्रान के जीवन जी के।।
ते तुम्ह कहहु मातु बन जाऊँ।मैं सुनि बचन बैठि पछिताऊँ।।
jauṁ kevala pitu āyasu tātā |tau jani jāhu jāni baṛi mātā ||
jauṁ pitu mātu kaheu bana jānā |tauṁ kānana sata avadha samānā ||
pitu banadeva mātu banadevī |khaga mṛga carana saroruha sevī ||
aṁtahũ ucita nṛpahi banabāsū |baya biloki hiyã hoi harā̃sū ||
baṛabhāgī banu avadha abhāgī |jo raghubaṁsatilaka tumha tyāgī ||
jauṁ suta kahau saṁga mohi lehū |tumhare hṛdayã hoi saṁdehū ||
pūta parama priya tumha sabahī ke |prāna prāna ke jīvana jī ke ||
te tumha kahahu mātu bana jāū̃ |maiṁ suni bacana baiṭhi pachitāū̃ ||
ಒಮ್ಮೆ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮಗನೇ, ಹೋಗಬೇಡ, ತಾಯಿಯನ್ನು ದೊಡ್ಡವಳೆಂದು ತಿಳಿ. ಆದರೆ ತಂದೆಯೂ ತಾಯಿಯೂ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರೆ, ನಿನಗೆ ಆ ಕಾಡು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಸಮಾನ. ಕಾಡಿನ ದೇವತೆಗಳು ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಾಗುವರು, ಕಾಡಿನ ದೇವತೆಯರು ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯಾಗುವರು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳು ನಿನ್ನ ಪದ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವವು. ಕೊನೆಗೆ ಒಬ್ಬ ರಾಜನಿಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುವುದು ಉಚಿತವೇ; ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಕಲಕುತ್ತದೆ. ನೀನು, ರಘು ವಂಶದ ತಿಲಕ, ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ಕಾಡು ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ, ಅಯೋಧ್ಯೆ ಅಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ. ನಾನು, 'ಮಗನೇ, ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಮಗನೇ, ನೀನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದವನು, ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಗಳ ಪ್ರಾಣ, ಜೀವಿಯ ಜೀವ. ಆದರೂ ನೀನು, 'ತಾಯೇ, ನಾನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯ, ನಿನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಕುಳಿತು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ದೋಹಾ 56
यह बिचारि नहिं करउँ हठ झूठ सनेहु बढ़ाइ।मानि मातु कर नात बलि सुरति बिसरि जनि जाइ।।56।।
yaha bicāri nahiṁ karaũ haṭha jhūṭha sanehu baṛhāi |māni mātu kara nāta bali surati bisari jani jāi ||56||
ಇದನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ ನಾನು ಹಠ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಸುಳ್ಳಾದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಆ ಬಂಧವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು, ನನ್ನನ್ನು ಮರೆತು ಹೋಗಬೇಡ.
ಚೌಪಾಯಿ 57.1-4
देव पितर सब तुन्हहि गोसाई।राखहुँ पलक नयन की नाई।।
अवधि अंबु प्रिय परिजन मीना।तुम्ह करुनाकर धरम धुरीना।।
अस बिचारि सोइ करहु उपाई।सबहि जिअत जेहिं भेंटेहु आई।।
जाहु सुखेन बनहि बलि जाऊँ।करि अनाथ जन परिजन गाऊँ।।
सब कर आजु सुकृत फल बीता।भयउ कराल कालु बिपरीता।।
बहुबिधि बिलपि चरन लपटानी।परम अभागिनि आपुहि जानी।।
दारुन दुसह दाहु उर ब्यापा।बरनि न जाहिं बिलाप कलापा।।
राम उठाइ मातु उर लाई।कहि मृदु बचन बहुरि समुझाई।।
deva pitara saba tunhahi gosāī |rākhahũ palaka nayana kī nāī ||
avadhi aṁbu priya parijana mīnā |tumha karunākara dharama dhurīnā ||
asa bicāri soi karahu upāī |sabahi jiata jehiṁ bheṁṭehu āī ||
jāhu sukhena banahi bali jāū̃ |kari anātha jana parijana gāū̃ ||
saba kara āju sukṛta phala bītā |bhayau karāla kālu biparītā ||
bahubidhi bilapi carana lapaṭānī |parama abhāgini āpuhi jānī ||
dāruna dusaha dāhu ura byāpā |barani na jāhiṁ bilāpa kalāpā ||
rāma uṭhāi mātu ura lāī |kahi mṛdu bacana bahuri samujhāī ||
ದೇವರುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಿ, ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ, ಕಣ್ಣಿನ ರೆಪ್ಪೆಗಳು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ. ವನವಾಸದ ಕಾಲವು ನೀರಿನಂತಿದೆ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಿಯ ಬಂಧುಗಳು, ಕುಟುಂಬದವರು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳಂತಿದ್ದಾರೆ. ನೀವು ಕರುಣಾ ಸಾಗರ, ಧರ್ಮದ ಭಾರ ಹೊರುವವರು. ಇದನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಬದುಕಿರುವಾಗ ನೀವು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಯಾವುದಾದರೂ ಮಾಡಿ. ಕಾಡಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೋಗಿ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಅರ್ಪಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನಿಮ್ಮ ಸೇವಕರನ್ನು, ಬಂಧುಗಳನ್ನು, ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಅನಾಥರನ್ನಾಗಿಸಿ ಹೋದರೂ. ಇಂದು ಎಲ್ಲರ ಪುಣ್ಯದ ಫಲ ಮುಗಿದಿದೆ, ಭಯಂಕರ ವಿಧಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತಿರುಗಿದೆ. ಹಲವು ಬಗೆಯಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ ಆತನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು, ತನ್ನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ದುರಾದೃಷ್ಟವತಿಯೆಂದು ತಿಳಿದಳು. ಭಯಂಕರ, ಸಹಿಸಲಾಗದ ಸುಡುವ ನೋವು ಆಕೆಯ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು, ಆಕೆಯ ವಿಲಾಪಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಆಗದು. ರಾಮ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಎದೆಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು, ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಮತ್ತೆ ಆಕೆಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿದನು.
ದೋಹಾ 57
समाचार तेहि समय सुनि सीय उठी अकुलाइ।जाइ सासु पद कमल जुग बंदि बैठि सिरु नाइ।।57।।
samācāra tehi samaya suni sīya uṭhī akulāi |jāi sāsu pada kamala juga baṁdi baiṭhi siru nāi ||57||
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ಸೀತೆ ಕ್ಷೋಭೆಯಿಂದ ಎದ್ದಳು. ಅವಳು ಹೋಗಿ ಮಾವಿನ ಎರಡು ಕಮಲ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಕುಳಿತಳು.
ಚೌಪಾಯಿ 58.1-4
दीन्हि असीस सासु मृदु बानी।अति सुकुमारि देखि अकुलानी।।
बैठि नमितमुख सोचति सीता।रूप रासि पति प्रेम पुनीता।।
चलन चहत बन जीवननाथू।केहि सुकृती सन होइहि साथू।।
की तनु प्रान कि केवल प्राना।बिधि करतबु कछु जाइ न जाना।।
चारु चरन नख लेखति धरनी।नूपुर मुखर मधुर कबि बरनी।।
मनहुँ प्रेम बस बिनती करहीं।हमहि सीय पद जनि परिहरहीं।।
मंजु बिलोचन मोचति बारी।बोली देखि राम महतारी।।
तात सुनहु सिय अति सुकुमारी।सासु ससुर परिजनहि पिआरी।।
dīnhi asīsa sāsu mṛdu bānī |ati sukumāri dekhi akulānī ||
baiṭhi namitamukha socati sītā |rūpa rāsi pati prema punītā ||
calana cahata bana jīvananāthū |kehi sukṛtī sana hoihi sāthū ||
kī tanu prāna ki kevala prānā |bidhi karatabu kachu jāi na jānā ||
cāru carana nakha lekhati dharanī |nūpura mukhara madhura kabi baranī ||
manahũ prema basa binatī karahīṁ |hamahi sīya pada jani pariharahīṁ ||
maṁju bilocana mocati bārī |bolī dekhi rāma mahatārī ||
tāta sunahu siya ati sukumārī |sāsu sasura parijanahi piārī ||
ಮಾವಮ್ಮ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದಳು, ಆದರೆ ಆಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಕುಮಾರಿ ಎಂದು ನೋಡಿ ಕಲಕ್ಕಿಗೊಂಡಳು. ಸೀತೆ, ಸೌಂದರ್ಯದ ರಾಶಿ, ಪತಿಯ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರಳು, ಮುಖ ತಗ್ಗಿಸಿ ಕುಳಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. "ನನ್ನ ಜೀವನನಾಥನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಭಾಗ್ಯವತಿ ಅವನಿಗೆ ಸಂಗಾತಿಯಾಗುವಳು?" "ದೇಹವೂ ಪ್ರಾಣವೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಗುವುದೋ, ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣ ಮಾತ್ರವೋ? ವಿಧಿಯ ಆಟಗಳು ಏನೂ ತಿಳಿಯದು." ಆಕೆಯ ಸುಂದರ ಪಾದಗಳ ಉಗುರುಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೀಚಿದವು, ಆಕೆಯ ಕಾಲುಂಗುರಗಳು ಇಂಪಾಗಿ ಶಬ್ದಿಸಿದವು, ಕವಿ ವರ್ಣಿಸಿದಂತೆ. ಪ್ರೀತಿಯ ವಶದಲ್ಲಿ ಅವು ಬೇಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದವು: "ಸೀತೆಯ ಪಾದಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಡಬಾರದು." ಆಕೆ ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನ ತಾಯಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು. "ಮಗನೇ, ಕೇಳು: ಸೀತೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಕುಮಾರಿ, ಮಾವಮ್ಮ, ಮಾವ, ಬಂಧುಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯಳು."
ದೋಹಾ 58
पिता जनक भूपाल मनि ससुर भानुकुल भानु।पति रबिकुल कैरव बिपिन बिधु गुन रूप निधानु।।58।।
pitā janaka bhūpāla mani sasura bhānukula bhānu |pati rabikula kairava bipina bidhu guna rūpa nidhānu ||58||
ಅವಳ ತಂದೆ ರಾಜರಲ್ಲಿ ರತ್ನವಾದ ಜನಕ; ಅವಳ ಮಾವ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಸೂರ್ಯ; ಅವಳ ಗಂಡ ಗುಣ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ನಿಧಿಯಾಗಿ, ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ತಾವರೆ ತೋಟಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರ.
ಚೌಪಾಯಿ 59.1-4
मैं पुनि पुत्रबधू प्रिय पाई।रूप रासि गुन सील सुहाई।।
नयन पुतरि करि प्रीति बढ़ाई।राखेउँ प्रान जानिकिहिं लाई।।
कलपबेलि जिमि बहुबिधि लाली।सींचि सनेह सलिल प्रतिपाली।।
फूलत फलत भयउ बिधि बामा।जानि न जाइ काह परिनामा।।
पलँग पीठ तजि गोद हिंड़ोरा।सियँ न दीन्ह पगु अवनि कठोरा।।
जिअनमूरि जिमि जोगवत रहऊँ।दीप बाति नहिं टारन कहऊँ।।
सोइ सिय चलन चहति बन साथा।आयसु काह होइ रघुनाथा।।
चंद किरन रस रसिक चकोरी।रबि रुख नयन सकइ किमि जोरी।।
maiṁ puni putrabadhū priya pāī |rūpa rāsi guna sīla suhāī ||
nayana putari kari prīti baṛhāī |rākheũ prāna jānikihiṁ lāī ||
kalapabeli jimi bahubidhi lālī |sīṁci saneha salila pratipālī ||
phūlata phalata bhayau bidhi bāmā |jāni na jāi kāha parināmā ||
palãga pīṭha taji goda hiṁṛorā |siyã na dīnha pagu avani kaṭhorā ||
jianamūri jimi jogavata rahaū̃ |dīpa bāti nahiṁ ṭārana kahaū̃ ||
soi siya calana cahati bana sāthā |āyasu kāha hoi raghunāthā ||
caṁda kirana rasa rasika cakorī |rabi rukha nayana sakai kimi jorī ||
ನಾನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಿಯ ಸೊಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದೆ, ಸೌಂದರ್ಯದ ನಿಧಿ, ಗುಣ, ಸೀಲದಿಂದ ಸುಂದರಳು. ಕಣ್ಣಿನ ಮಣಿಯಾಗಿ ಪ್ರೀತಿ ಬೆಳೆಸಿದೆ; ಜಾನಕಿಗೆ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣ ಕಟ್ಟಿಟ್ಟೆ. ಕಲ್ಪಲತೆಯಂತೆ ಹಲವಾಗಿ ಲಾಲಿಸಿ, ಸ್ನೇಹದ ನೀರು ಹಾಕಿ ಸಾಕಿದೆ. ಅರಳಿ ಫಲಿಸುವಾಗ ವಿಧಿ ವಿರೋಧಿಯಾಯಿತು; ಪರಿಣಾಮ ಏನೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗದು. ಹಾಸಿಗೆ ಆಸನ ಬಿಟ್ಟು ಒಡಲನ್ನು ತೊಟ್ಟಿಲಾಗಿಸಿದೆ; ಸೀತೆ ಗಡಸು ಭೂಮಿಗೆ ಪಾದ ಇಡಲಿಲ್ಲ. ಜೀವಮೂಲಿಕೆಯಂತೆ ಕಾಪಾಡಿದೆ; ದೀಪದ ಬತ್ತಿ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಹೇಳಿದಿಲ್ಲ. ಆ ಸೀತೆಯೇ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗ ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ರಘುನಾಥಾ, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆ ಏನು? ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣದ ರಸ ರಸಿಕಳಾದ ಚಕೋರಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮುಖಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣು ತಿರುಗಿಸಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ದೋಹಾ 59
करि केहरि निसिचर चरहिं दुष्ट जंतु बन भूरि।बिष बाटिकाँ कि सोह सुत सुभग सजीवनि मूरि।।59।।
kari kehari nisicara carahiṁ duṣṭa jaṁtu bana bhūri |biṣa bāṭikā̃ ki soha suta subhaga sajīvani mūri ||59||
ಆನೆಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದುಷ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತವೆ. ಮಗನೇ, ವಿಷದ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಾಣದಾಯಕ ಮೂಲಿಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆಯೇ?
Frequently Asked Questions
परंपरा में इन पदों का पाठ ‘धर्म-स्थिरता’ और ‘वियोग-सहन’ की शक्ति देता माना जाता है—विशेषतः पितृ-आज्ञा, सत्य-पालन, और गृहस्थ-धर्म में वैराग्य-बुद्धि जगाने हेतु। अयोध्या काण्ड का श्रवण/पाठ शोक में भी राम-आश्रय (नाम-स्मरण) को दृढ़ करता है।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम तारक मंत्र) या ‘राम’ नाम-संपुट का प्रयोग किया जाता है; व्रत/अनुष्ठान में ‘सीता-राम’ नाम-संपुट भी प्रचलित है, विशेषकर कौसल्या–सीता प्रसंगों में।
Ask anything about Prakarana 6 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
