Prakarana 6

Verse 102 (चौपाई)

अस बिचारि उर छाड़हु कोहू। सोक कलंक कोठि जनि होहू।। भरतहि अवसि देहु जुबराजू। कानन काह राम कर काजू।। नाहिन रामु राज के भूखे। धरम धुरीन बिषय रस रूखे।। गुर गृह बसहुँ रामु तजि गेहू। नृप सन अस बरु दूसर लेहू।। जौं नहिं लगिहहु कहें हमारे। नहिं लागिहि कछु हाथ तुम्हारे।। जौं परिहास कीन्हि कछु होई। तौ कहि प्रगट जनावहु सोई।। राम सरिस सुत कानन जोगू। काह कहिहि सुनि तुम्ह कहुँ लोगू।। उठहु बेगि सोइ करहु उपाई। जेहि बिधि सोकु कलंकु नसाई।।

ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದಿಂದ ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಡಿ; ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅಪಮಾನದ ಭಂಡಾರವಾಗಬೇಡಿ. ನೀವು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಭರತನನ್ನು ಯುವರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ; ರಾಮನನ್ನು ವನಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಯಾವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ? ರಾಮನಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಬಾಯಾರಿಕೆ ಇಲ್ಲ; ಅವನು ಧರ್ಮದ ಸ್ತಂಭನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತು ಐಹಿಕ ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ರಾಮನು ತನ್ನ ಗುರುಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ತನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು; ರಾಜನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ವರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ. ನೀವು ನಮ್ಮ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಹಾಕದಿದ್ದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಏನೂ ಸಿಗದು. ನೀವು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರೆ, ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಅದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ. ರಾಮನಂತಹ ಮಗನನ್ನು ವನಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ ಜನರು ಏನು ಹೇಳುವರು? ತಕ್ಷಣವೇ ಎದ್ದು, ಈ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅಪಮಾನವನ್ನು ಅಳಿಸುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿ.

Verse 103 (छंद)

जेहि भाँति सोकु कलंकु जाइ उपाय करि कुल पालही। हठि फेरु रामहि जात बन जनि बात दूसरि चालही।। जिमि भानु बिनु दिनु प्रान बिनु तनु चंद बिनु जिमि जामिनी। तिमि अवध तुलसीदास प्रभु बिनु समुझि धौं जियँ भामिनी।।

ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅಪಮಾರ್ಗ ದೂರವಾಗುವುದೋ, ಆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕುಲದ ಗೌರವವನ್ನು ಕಾಪಾಡು; ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸಬೇಡ. ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವ ರಾಮನನ್ನು ನಿಮ್ಮ ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆತರಿರಿ; ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸಬೇಡಿ. ಸೂರ್ಯನಿಲ್ಲದ ದಿನದಂತೆ, ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದ ದೇಹದಂತೆ, ಚಂದ್ರನಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯು ಪ್ರಭುವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ, ಓ ಸುಂದರಿ.

Verse 104 (दोहा/सोरठा)

सखिन्ह सिखावनु दीन्ह सुनत मधुर परिनाम हित। तेइँ कछु कान न कीन्ह कुटिल प्रबोधी कूबरी।।50।।

ಅವಳು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತೆಯರಿಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದಳು, ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಫಲಿತಾಂಶವು ಮಧುರ ಮತ್ತು ಹಿತಕರವಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ಕುಟಿಲ ಕೂಬರಿ ಸ್ತ್ರೀಯು ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಕಿವಿಗೊಡಲಿಲ್ಲ.

Verse 105 (चौपाई)

उतरु न देइ दुसह रिस रूखी। मृगिन्ह चितव जनु बाघिनि भूखी।। ब्याधि असाधि जानि तिन्ह त्यागी। चलीं कहत मतिमंद अभागी।। राजु करत यह दैअँ बिगोई। कीन्हेसि अस जस करइ न कोई।। एहि बिधि बिलपहिं पुर नर नारीं। देहिं कुचालिहि कोटिक गारीं।। जरहिं बिषम जर लेहिं उसासा। कवनि राम बिनु जीवन आसा।। बिपुल बियोग प्रजा अकुलानी। जनु जलचर गन सूखत पानी।। अति बिषाद बस लोग लोगाई। गए मातु पहिं रामु गोसाई।। मुख प्रसन्न चित चौगुन चाऊ। मिटा सोचु जनि राखै राऊ।।

ಅವಳು ಯಾವ ಉತ್ತರವನ್ನೂ ನೀಡಲಿಲ್ಲ; ಅವಳ ಸಹಿಸಲಾಗದ ಕೋಪವು ಭೀಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹುಲಿಯಂತೆ ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಅವಳ ರೋಗವು ಗುಣವಾಗದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವರು ಅವಳನ್ನು ತೊರೆದರು. ಅವಳು ಮೂರ್ಖಳು ಮತ್ತು ದುರದೃಷ್ಟವಂತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋದಳು. ಅವಳು ಈ ದುರ್ದೈವದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದಳು. ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಮಾಡದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವಳು ಮಾಡಿದಳು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ವಿಲಾಪ ಮಾಡಿದರು; ಅವರು ದುಷ್ಟ ಸ್ತ್ರೀಯ ವಿರುದ್ಧ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಶಾಪಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಭಯಂಕರ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಉಸಿರಾಡತೊಡಗಿದರು. ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ಜೀವನದ ಯಾವ ಭರವಸೆ ಇತ್ತು? ಜನರು ಅಗಾಧ ವಿಯೋಗದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದರು, ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಜಲಚರಗಳು ಒಣಗುತ್ತಿರುವಂತೆ. ನಗರವಾಸಿಗಳು ಮಹತ್ತರವಾದ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಳುಗಿದರು. ಪ್ರಭು ರಾಮನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಬಳಿ ಹೋದನು. ಅವನ ಮುಖವು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವನ ಹೃದಯವು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಸುಕವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಚಿಂತೆಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟನು, ಅವನ ತಾಯಿ ಅವನನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಿಡಿಯಬಹುದೆಂಬ ಭಯದಿಂದ.

Verse 106 (दोहा/सोरठा)

नव गयंदु रघुबीर मनु राजु अलान समान। छूट जानि बन गवनु सुनि उर अनंदु अधिकान।।51।।

ರಘುವಂಶದ ಪ್ರಭುವಿನ ಮನಸ್ಸು ಹೊಸ ಸಾರ್ವಭೌಮನಂತೆ ಇತ್ತು; ಅವನ ಆನಂದವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಖೈದಿಯ ಆನಂದದಂತೆ ಇತ್ತು. ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ಹೃದಯವು ಅಪಾರ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿತು.

Verse 107 (चौपाई)

रघुकुलतिलक जोरि दोउ हाथा। मुदित मातु पद नायउ माथा।। दीन्हि असीस लाइ उर लीन्हे। भूषन बसन निछावरि कीन्हे।। बार बार मुख चुंबति माता। नयन नेह जलु पुलकित गाता।। गोद राखि पुनि हृदयँ लगाए। स्त्रवत प्रेनरस पयद सुहाए।। प्रेमु प्रमोदु न कछु कहि जाई। रंक धनद पदबी जनु पाई।। सादर सुंदर बदनु निहारी। बोली मधुर बचन महतारी।। कहहु तात जननी बलिहारी। कबहिं लगन मुद मंगलकारी।। सुकृत सील सुख सीवँ सुहाई। जनम लाभ कइ अवधि अघाई।।

ರಘುವಂಶದ ಅಲಂಕಾರನು ತನ್ನ ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ತಲೆ ಬಾಗಿದನು. ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದಳು; ಅವಳು ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ನೀಡಿದಳು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವನ ತಾಯಿ ಅವನ ಮುಖವನ್ನು ಮುತ್ತಿದಳು; ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪ್ರೀತಿಯ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು, ಅವಳ ದೇಹವು ರೋಮಾಂಚನಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು; ಪ್ರೇಮದ ಅಮೃತವು ಸುಂದರ ಧಾರೆಗಳಾಗಿ ಹರಿಯಿತು. ಆ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಆನಂದವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅದು ಬಡವನು ಧನದೇವತೆಯ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ ಇತ್ತು. ಅವನ ಸುಂದರ ಮುಖವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡಿ, ಅವನ ತಾಯಿ ಮಧುರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದಳು. "ಹೇಳು ಮಗನೇ," ಎಂದು ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು, "ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಮರ್ಪಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಮಂಗಳವನ್ನು ತರುವ ಶುಭ ಸಮಯ ಯಾವಾಗ? ನಿನ್ನ ಪುಣ್ಯ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವ, ನಿನ್ನ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ, ನೀನು ಜನ್ಮದ ಪರಮ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೀ."

Verse 108 (दोहा/सोरठा)

जेहि चाहत नर नारि सब अति आरत एहि भाँति। जिमि चातक चातकि तृषित बृष्टि सरद रितु स्वाति।।52।।

ಅವನನ್ನು ಬಯಸುವ ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿದ್ದರು, ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಿ ನಕ್ಷತ್ರದ ಮಳೆಗಾಗಿ ಚಾತಕ ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಗಾತಿ ಬಾಯಾರಿದಂತೆ.

Verse 109 (चौपाई)

तात जाउँ बलि बेगि नहाहू। जो मन भाव मधुर कछु खाहू।। पितु समीप तब जाएहु भैआ। भइ बड़ि बार जाइ बलि मैआ।। मातु बचन सुनि अति अनुकूला। जनु सनेह सुरतरु के फूला।। सुख मकरंद भरे श्रियमूला। निरखि राम मनु भवरुँ न भूला।। धरम धुरीन धरम गति जानी। कहेउ मातु सन अति मृदु बानी।। पिताँ दीन्ह मोहि कानन राजू। जहँ सब भाँति मोर बड़ काजू।। आयसु देहि मुदित मन माता। जेहिं मुद मंगल कानन जाता।। जनि सनेह बस डरपसि भोरें। आनँदु अंब अनुग्रह तोरें।।

"ಮಗನೇ, ನಾನು ಹೋಗಿ ಬೇಗನೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವ ಸಿಹಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆ. ನಂತರ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಳಿ ಹೋಗು, ಮಗನೇ. ತಡವಾಗುತ್ತಿದೆ; ಹೋಗು, ಮಗನೇ." ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು, ಪ್ರೇಮದ ವೃಕ್ಷದ ಹೂವು ವಿಕಸಿಸಿದಂತೆ. ಸಂತೋಷದ ಜೇನಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬೇರು, ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ಹೃದಯದ ಭ್ರಮರವು ತಪ್ಪು ದಾರಿ ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭನು ಧರ್ಮದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಬಹಳ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು. "ನನ್ನ ತಂದೆಯು ನನಗೆ ವನದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯಗಳು ಕಾಯುತ್ತಿವೆ. ಸಂತೋಷದ ಹೃದಯದಿಂದ ನನಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡು, ತಾಯಿ, ನಾನು ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಮಂಗಳದೊಂದಿಗೆ ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿ. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಭಯಪಡಬೇಡ, ತಾಯಿ; ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯೇ ನನ್ನ ಆನಂದ."

Verse 110 (दोहा/सोरठा)

बरष चारिदस बिपिन बसि करि पितु बचन प्रमान। आइ पाय पुनि देखिहउँ मनु जनि करसि मलान।।53।।

ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ನಾನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಚಿಂತಿತಗೊಳಿಸಬೇಡ.

Verse 111 (चौपाई)

बचन बिनीत मधुर रघुबर के। सर सम लगे मातु उर करके।। सहमि सूखि सुनि सीतलि बानी। जिमि जवास परें पावस पानी।। कहि न जाइ कछु हृदय बिषादू। मनहुँ मृगी सुनि केहरि नादू।। नयन सजल तन थर थर काँपी। माजहि खाइ मीन जनु मापी।। धरि धीरजु सुत बदनु निहारी। गदगद बचन कहति महतारी।। तात पितहि तुम्ह प्रानपिआरे। देखि मुदित नित चरित तुम्हारे।। राजु देन कहुँ सुभ दिन साधा। कहेउ जान बन केहिं अपराधा।। तात सुनावहु मोहि निदानू। को दिनकर कुल भयउ कृसानू।।

ರಘುವಂಶದ ಪ್ರಭುವಿನ ವಿನಯಶೀಲ ಮತ್ತು ಮಧುರ ಮಾತುಗಳು ಅವನ ತಾಯಿಯ ಹೃದಯವನ್ನು ಬಾಣಗಳಂತೆ ತಾಕಿದವು. ಅವಳು ಆ ಚಳಿಯಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಒಣಗಿದಳು, ಮಳೆಯು ಬರಡು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವಂತೆ. ಅವಳ ಹೃದಯದ ದುಃಖವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಜಿಂಕೆಯು ಸಿಂಹದ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗಂತೆ. ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ತೇವವಾಗಿದ್ದವು, ಅವಳ ದೇಹವು ಹಿಂಗಾಮಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅವಳು ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಮೀನಿನಂತೆ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿ, ಅವಳು ತನ್ನ ಮಗನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿದಳು; ರಾಣಿಯು ಭಾವುಕ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು. "ಮಗನೇ, ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯ; ನಿನ್ನ ನಡತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ರಾಜರು ಶುಭ ದಿನದಂದು ನಿನಗೆ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು; ವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಮಗನೇ, ನನಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು: ಸೂರ್ಯವಂಶಕ್ಕೆ ಯಾರು ಕಳಂಕವಾಗಿದ್ದಾರೆ?"

Verse 112 (दोहा/सोरठा)

निरखि राम रुख सचिवसुत कारनु कहेउ बुझाइ। सुनि प्रसंगु रहि मूक जिमि दसा बरनि नहिं जाइ।।54।।

ರಾಮನ ಮುಖಭಾವವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಂತ್ರಿಪುತ್ರನು ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು; ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವಳು ಮೂಕಳಾಗಿ ಉಳಿದಳು, ಮತ್ತು ಅವಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 113 (चौपाई)

राखि न सकइ न कहि सक जाहू। दुहूँ भाँति उर दारुन दाहू।। लिखत सुधाकर गा लिखि राहू। बिधि गति बाम सदा सब काहू।। धरम सनेह उभयँ मति घेरी। भइ गति साँप छुछुंदरि केरी।। राखउँ सुतहि करउँ अनुरोधू। धरमु जाइ अरु बंधु बिरोधू।। कहउँ जान बन तौ बड़ि हानी। संकट सोच बिबस भइ रानी।। बहुरि समुझि तिय धरमु सयानी। रामु भरतु दोउ सुत सम जानी।। सरल सुभाउ राम महतारी। बोली बचन धीर धरि भारी।। तात जाउँ बलि कीन्हेहु नीका। पितु आयसु सब धरमक टीका।।

ಅವಳು ತನ್ನನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗದೆ, ಮಾತನಾಡಲಾಗದೆ ಉಳಿದಳು; ಎರಡೂ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯಿತು. ಚಂದ್ರನನ್ನು ಬರೆದು, ನಂತರ ರಾಹುವನ್ನು ಬರೆದಂತೆ; ವಿಧಿಯ ದಾರಿಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಯಾವಾಗಲೂ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಎರಡೂ ಅವಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದವು; ಅವಳ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾವು ಮತ್ತು ಹೆಗ್ಗಣದಂತಾಯಿತು. ನಾನು ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ತಡೆದರೆ, ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಧರ್ಮ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ವಿರೋಧ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಮಾತನಾಡಿದರೆ, ಅವನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅದು ಮಹಾ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ರಾಣಿಯು ಸಂಕಟ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಪರಿತಪಿಸಿದಳು. ಮತ್ತೆ ಅವಳು ಚಿಂತಿಸಿದಳು, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಾಣ ಸ್ತ್ರೀ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಭರತ ಇಬ್ಬರೂ ಸಮಾನ ಪುತ್ರರೆಂದು ತಿಳಿದಳು. ರಾಮನ ತಾಯಿ, ಸರಳ ಸ್ವಭಾವದವಳು, ಮಹಾ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದಳು. 'ಮಗನೇ, ನಾನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯು ಧರ್ಮದ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿದೆ.'

Verse 114 (दोहा/सोरठा)

राजु देन कहि दीन्ह बनु मोहि न सो दुख लेसु। तुम्ह बिनु भरतहि भूपतिहि प्रजहि प्रचंड कलेसु।।55।।

ಅವನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವೆನೆಂದು ಹೇಳಿ, ನನಗೆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ನಾನದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ, ರಾಜನಿಗೆ, ಭರತನಿಗೆ, ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 115 (चौपाई)

जौं केवल पितु आयसु ताता। तौ जनि जाहु जानि बड़ि माता।। जौं पितु मातु कहेउ बन जाना। तौं कानन सत अवध समाना।। पितु बनदेव मातु बनदेवी। खग मृग चरन सरोरुह सेवी।। अंतहुँ उचित नृपहि बनबासू। बय बिलोकि हियँ होइ हराँसू।। बड़भागी बनु अवध अभागी। जो रघुबंसतिलक तुम्ह त्यागी।। जौं सुत कहौ संग मोहि लेहू। तुम्हरे हृदयँ होइ संदेहू।। पूत परम प्रिय तुम्ह सबही के। प्रान प्रान के जीवन जी के।। ते तुम्ह कहहु मातु बन जाऊँ। मैं सुनि बचन बैठि पछिताऊँ।।

ಒಂದು ವೇಳೆ ಕೇವಲ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ತಾಯೇ, ಆಗ ನೀನು ಅವನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನವಳೆಂದು ತಿಳಿ; ಹೋಗಬೇಡ. ಒಂದು ವೇಳೆ ನನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ 'ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗು' ಎಂದಿದ್ದರೆ, ಆಗ ನನಗೆ ನೂರು ಅರಣ್ಯಗಳು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಂತೆಯೇ ಇವೆ. ನನ್ನ ತಂದೆ ಅರಣ್ಯದ ದೇವರು, ನನ್ನ ತಾಯಿ ಅರಣ್ಯದ ದೇವಿ; ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳು ನನ್ನ ಸಂಗಡಿಗರು, ತಾವರೆಗಳು ನನ್ನ ಸೇವಕರು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜನಿಗೆ ವನವಾಸವು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ನೋಡಿ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖವಿಲ್ಲ. ಭಾಗ್ಯವಂತವು ಅರಣ್ಯ, ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತವು ಅಯೋಧ್ಯೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ರಘು ವಂಶದ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಿದ್ದೀ. ನೀನು 'ಮಗನೇ, ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನೀನು ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರ; ನೀನು ಬದುಕುವವರ ಪ್ರಾಣ, ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾಣಿಯ ಆತ್ಮ. ಆದ್ದರಿಂದ, ತಾಯೇ, ನಾನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ನನಗೆ ಹೇಳು; ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಾನು ಕುಳಿತು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 116 (दोहा/सोरठा)

यह बिचारि नहिं करउँ हठ झूठ सनेहु बढ़ाइ। मानि मातु कर नात बलि सुरति बिसरि जनि जाइ।।56।।

ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ, ನಾನು ಹಠ ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿ, ನಾನು ಅವಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಮತ್ತು ಆ ನೆನಪನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯದಿರಲಿ.

Verse 117 (चौपाई)

देव पितर सब तुन्हहि गोसाई। राखहुँ पलक नयन की नाई।। अवधि अंबु प्रिय परिजन मीना। तुम्ह करुनाकर धरम धुरीना।। अस बिचारि सोइ करहु उपाई। सबहि जिअत जेहिं भेंटेहु आई।। जाहु सुखेन बनहि बलि जाऊँ। करि अनाथ जन परिजन गाऊँ।। सब कर आजु सुकृत फल बीता। भयउ कराल कालु बिपरीता।। बहुबिधि बिलपि चरन लपटानी। परम अभागिनि आपुहि जानी।। दारुन दुसह दाहु उर ब्यापा। बरनि न जाहिं बिलाप कलापा।। राम उठाइ मातु उर लाई। कहि मृदु बचन बहुरि समुझाई।।

ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯೆಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಕಣ್ಣುರೆಪ್ಪೆಯು ಕಣ್ಣನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನೀರು ಮೀನಿಗೆ ಪ್ರಿಯ, ಬಂಧುಗಳು ಜಿಂಕೆಗೆ ಪ್ರಿಯ; ನೀನು ದಯಾಳುವಾದವನು, ಧರ್ಮದ ಸ್ತಂಭ. ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ, ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಬಂಧುಗಳು ಬದುಕಿರುವಾಗ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವಂತಹ ಉಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡು. ನಾನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ, ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ನನ್ನ ಬಂಧುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ, ನನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು. ಇಂದು ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪುಣ್ಯದ ಫಲ ಮುಗಿದಿದೆ; ಭಯಂಕರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ವಿಧಿ ನನಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಾ, ಅವಳು ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು, ತಾನು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವತಿ ಎಂದು ತಿಳಿದಳು. ಭಯಂಕರ ಮತ್ತು ಸಹಿಸಲಾಗದ ಉರಿತ ಅವಳ ಹೃದಯವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು; ಅವಳ ವಿಲಾಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗದು. ರಾಮನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು; ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ, ಅವಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದನು.

Verse 118 (दोहा/सोरठा)

समाचार तेहि समय सुनि सीय उठी अकुलाइ। जाइ सासु पद कमल जुग बंदि बैठि सिरु नाइ।।57।।

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸೀತೆಯು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಎದ್ದಳು; ಅವಳು ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಮಾವಂದಿರ ಪಾದಕಮಲಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಕುಳಿತು ತಲೆಬಾಗಿದಳು.

Verse 119 (चौपाई)

दीन्हि असीस सासु मृदु बानी। अति सुकुमारि देखि अकुलानी।। बैठि नमितमुख सोचति सीता। रूप रासि पति प्रेम पुनीता।। चलन चहत बन जीवननाथू। केहि सुकृती सन होइहि साथू।। की तनु प्रान कि केवल प्राना। बिधि करतबु कछु जाइ न जाना।। चारु चरन नख लेखति धरनी। नूपुर मुखर मधुर कबि बरनी।। मनहुँ प्रेम बस बिनती करहीं। हमहि सीय पद जनि परिहरहीं।। मंजु बिलोचन मोचति बारी। बोली देखि राम महतारी।। तात सुनहु सिय अति सुकुमारी। सासु ससुर परिजनहि पिआरी।।

ಅವಳ ಮಾವಂದಿರು ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದರು, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕುಮಾರಿಯಾದ ಆ ಹುಡುಗಿಯು ಅಂತಹ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು. ಸೀತೆಯು ತಲೆಬಾಗಿ ಕುಳಿತು, ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಳು; ಅವಳು ಸೌಂದರ್ಯದ ರಾಶಿ, ಪತಿಯ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪವಿತ್ರಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳ ಜೀವನದ ಸ್ವಾಮಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಯಾವ ಪುಣ್ಯವಂತನೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಸಂಗಡಿಗಳಾಗುವೆನೋ? ಇದು ನನ್ನ ದೇಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ, ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣವೇ? ವಿಧಿಯು ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಅವಳ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಅವಳ ನೂಪುರಗಳು ಮಧುರವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತವೆ, ಕವಿಗಳು ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೀತಿಯ ಮೋಹದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ: 'ಸೀತೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಡ, ನಾವು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.' ಅವಳ ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತವೆ; ಇದನ್ನು ಕಂಡು, ರಾಮನ ತಾಯಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು. 'ತಂದೆಯೇ, ಕೇಳಿ: ಸೀತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕುಮಾರಿ; ಅವಳು ತನ್ನ ಮಾವಂದಿರಿಗೆ, ಫಾದರ್-ಇನ್-ಲಾ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.'

Verse 120 (दोहा/सोरठा)

पिता जनक भूपाल मनि ससुर भानुकुल भानु। पति रबिकुल कैरव बिपिन बिधु गुन रूप निधानु।।58।।

ನನ್ನ ತಂದೆ ರಾಜ ಜನಕ, ರಾಜರಲ್ಲಿ ರತ್ನ; ನನ್ನ ಮಾವ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಸೂರ್ಯ. ನನ್ನ ಪತಿ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಚಂದ್ರ, ತಾವರೆಗಳ ಅರಣ್ಯ; ಅವನು ಗುಣ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ನಿಧಾನ.

Verse 121 (चौपाई)

मैं पुनि पुत्रबधू प्रिय पाई। रूप रासि गुन सील सुहाई।। नयन पुतरि करि प्रीति बढ़ाई। राखेउँ प्रान जानिकिहिं लाई।। कलपबेलि जिमि बहुबिधि लाली। सींचि सनेह सलिल प्रतिपाली।। फूलत फलत भयउ बिधि बामा। जानि न जाइ काह परिनामा।। पलँग पीठ तजि गोद हिंड़ोरा। सियँ न दीन्ह पगु अवनि कठोरा।। जिअनमूरि जिमि जोगवत रहऊँ। दीप बाति नहिं टारन कहऊँ।। सोइ सिय चलन चहति बन साथा। आयसु काह होइ रघुनाथा। चंद किरन रस रसिक चकोरी। रबि रुख नयन सकइ किमि जोरी।।

ನಾನು ಅವನ ಪುತ್ರನ ವಧುವಾಗಿ, ಅವನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಪಡೆದೆ; ಸೌಂದರ್ಯ, ಗುಣ ಮತ್ತು ಸತ್ಶೀಲತೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾಗಿದ್ದೆ. ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ಮಗಳೆಂದು ಪ್ರೀತಿಸಿದ; ನಾನು ಅವನನ್ನು ನನ್ನ ಎಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು, ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದೆ. ಮಾಲಿಯು ಚಿಕ್ಕ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಷಿಸುವಂತೆ, ಪ್ರೀತಿಯ ನೀರಿನಿಂದ ನೀರಿಸುವಂತೆ, ಹಾಗೆ ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದ. ನಾನು ಅವನ ಆರೈಕೆಯಿಂದ ಹೂತ್ತಿ, ಫಲಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಫಲಿತಾಂಶವೇನೆಂದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದು. ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಸನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವನು ತನ್ನ ಮಡಿಲನ್ನು ನನಗೆ ತೊಟ್ಟಿಲಾಗಿ ಮಾಡಿದ; ಸೀತೆಗೆ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಕಠಿಣ ಮಾತನ್ನಾಡಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ವ್ರತದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಬದುಕಿದೆ, ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವೇ ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ; ದೀಪದ ಬತ್ತಿಯನ್ನೂ ಸಹ ನಾನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸೀತೆಯು ಈಗ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ; ರಘುನಾಥನು ಯಾವ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ? ಚಕೋರ ಪಕ್ಷಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವು, ಸೂರ್ಯನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಹಿಸುತ್ತವೆ?

Verse 122 (दोहा/सोरठा)

करि केहरि निसिचर चरहिं दुष्ट जंतु बन भूरि। बिष बाटिकाँ कि सोह सुत सुभग सजीवनि मूरि।।59।।

ಆನೆಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಜೀವಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿವೆ; ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗಳು, ತನ್ನ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳ ಪ್ರಾಣ, ವಿಷದ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸುಖವಾಗಿರಲಿ?