Prakarana 5
यह सोपान ‘धर्म-संकट में भक्ति की परख’ है: राज-वैभव का द्वार खुलते ही त्याग का द्वार भी खुलता है। अयोध्या काण्ड में राम का ‘मर्यादा-पुरुषोत्तम’ रूप करुणा, धीरज, और पितृ-आज्ञा-पालन के द्वारा साधक को सिखाता है कि मुक्ति की सीढ़ी घर-गृहस्थी से भागना नहीं, बल्कि आसक्ति का रूपांतरण है—स्वेच्छा से व्रत बनकर आया हुआ वनवास।
In diesen Versen erreicht der Karuṇa‑Rasa des Ayodhyā‑Kāṇḍa seinen Höhepunkt; doch inmitten der Trauer brennt beständig wie eine Lampe der dauerhafte Grundton von „Dhairya“ (śānta‑Standhaftigkeit). Zwischen Kaikeyīs Bitterkeit (kutil‑vāk) und Daśarathas Ohnmacht wird Rāmas sanfter Wesenszug—„bigaṭ sab dūṣan“ (frei von allen Makeln)—zum Prüfstein der Bhakti: Wahre Bhakti erkennt Wort‑Treue als Gestalt der Liebe. Hier stoßen Dharma (Vatergebot), Nīti (Königs‑Dharma) und Mitgefühl (Achtung der Mutter) zugleich aufeinander; Tulsīs dichterisches Instrument macht diesen Zusammenstoß zur „Sopāna“—es zeigt dem Übenden, dass Gottesliebe keine bloße Rührung ist, sondern Liebe, die in Maryādā gegründet steht. Das kollektive Bild von Volks‑Tadel und Volks‑Klage (stadtweite Niedergeschlagenheit, Tadel Kaikeyīs) fügt den Klang des sozialen Dharma hinzu, sodass die Architektur des Kāṇḍa—vom „Haus“ zum „Wald“, von Anhaftung zu Vairāgya—zu einer inneren Reise wird.
Verses
Chaupai 40.1-4
सूखहिं अधर जरइ सबु अंगू।मनहुँ दीन मनिहीन भुअंगू।।
सरुष समीप दीखि कैकेई।मानहुँ मीचु घरी गनि लेई।।
करुनामय मृदु राम सुभाऊ।प्रथम दीख दुखु सुना न काऊ।।
तदपि धीर धरि समउ बिचारी।पूँछी मधुर बचन महतारी।।
मोहि कहु मातु तात दुख कारन।करिअ जतन जेहिं होइ निवारन।।
सुनहु राम सबु कारन एहू।राजहि तुम पर बहुत सनेहू।।
देन कहेन्हि मोहि दुइ बरदाना।मागेउँ जो कछु मोहि सोहाना।।
सो सुनि भयउ भूप उर सोचू।छाड़ि न सकहिं तुम्हार सँकोचू।।
sūkhahiṁ adhara jarai sabu aṁgū |manahũ dīna manihīna bhuaṁgū ||
saruṣa samīpa dīkhi kaikeī |mānahũ mīcu gharī gani leī ||
karunāmaya mṛdu rāma subhāū |prathama dīkha dukhu sunā na kāū ||
tadapi dhīra dhari samau bicārī |pū̃chī madhura bacana mahatārī ||
mohi kahu mātu tāta dukha kārana |karia jatana jehiṁ hoi nivārana ||
sunahu rāma sabu kārana ehū |rājahi tuma para bahuta sanehū ||
dena kahenhi mohi dui baradānā |māgeũ jo kachu mohi sohānā ||
so suni bhayau bhūpa ura socū |chāṛi na sakahiṁ tumhāra sãkocū ||
Seine Lippen trockneten und sein ganzer Körper brannte, wie eine elende Schlange, die das Juwel von ihrem Kopf verloren hat. Er sah neben sich Kaikeyi, voller Zorn, als sei sie der Tod selbst, der die Momente zählte. Ramas Wesen war voll Mitgefühl und Sanftheit; er hatte nie zuvor Kummer gesehen, noch davon gehört. Dennoch fasste er sich, bedachte den Anlass und fragte seine Stiefmutter mit sanften Worten. Mutter, sage mir die Ursache für meines Vaters Kummer, damit ich mich bemühe, ihn zu beheben. Höre, Rama, das ist die ganze Ursache: der König hat große Liebe zu dir. Er sagte mir, er würde mir zwei Gaben gewähren, und ich bat um das, was mir gefiel. Als er das hörte, kam Sorge in das Herz des Königs; er kann sein Zögern dir gegenüber nicht ablegen.
Doha 40
सुत सनेह इत बचनु उत संकट परेउ नरेसु।सकहु न आयसु धरहु सिर मेटहु कठिन कलेसु।।40।।
suta saneha ita bacanu uta saṁkaṭa pareu naresu |sakahu na āyasu dharahu sira meṭahu kaṭhina kalesu ||40||
Einerseits die Liebe des Königs zu seinem Sohn, andererseits sein gegebenes Wort; der König ist in eine Notlage geraten. Wenn du kannst, nimm seinen Befehl auf dein Haupt und beende seine bittere Qual.
Chaupai 41.1-4
निधरक बैठि कहइ कटु बानी।सुनत कठिनता अति अकुलानी।।
जीभ कमान बचन सर नाना।मनहुँ महिप मृदु लच्छ समाना।।
जनु कठोरपनु धरें सरीरू।सिखइ धनुषबिद्या बर बीरू।।
सब प्रसंगु रघुपतिहि सुनाई।बैठि मनहुँ तनु धरि निठुराई।।
मन मुसकाइ भानुकुल भानु।रामु सहज आनंद निधानू।।
बोले बचन बिगत सब दूषन।मृदु मंजुल जनु बाग बिभूषन।।
सुनु जननी सोइ सुतु बड़भागी।जो पितु मातु बचन अनुरागी।।
तनय मातु पितु तोषनिहारा।दुर्लभ जननि सकल संसारा।।
nidharaka baiṭhi kahai kaṭu bānī |sunata kaṭhinatā ati akulānī ||
jībha kamāna bacana sara nānā |manahũ mahipa mṛdu laccha samānā ||
janu kaṭhorapanu dhareṁ sarīrū |sikhai dhanuṣabidyā bara bīrū ||
saba prasaṁgu raghupatihi sunāī |baiṭhi manahũ tanu dhari niṭhurāī ||
mana musakāi bhānukula bhānu |rāmu sahaja ānaṁda nidhānū ||
bole bacana bigata saba dūṣana |mṛdu maṁjula janu bāga bibhūṣana ||
sunu jananī soi sutu baṛabhāgī |jo pitu mātu bacana anurāgī ||
tanaya mātu pitu toṣanihārā |durlabha janani sakala saṁsārā ||
Ohne jedes Zögern saß Kaikeyi da und sprach harte Worte, und als sie gehört wurden, war die Härte selbst zutiefst betrübt. Ihre Zunge war der Bogen und ihre Worte waren viele Pfeile, und der König, zart wie er war, schien das Ziel, auf das sie abzielten. Als ob die Grausamkeit selbst einen Körper angenommen hätte und das Bogenschießen erlernte, ein vortrefflicher und tapferer Bogenschütze werdend. Nachdem sie Rama die ganze Angelegenheit erzählt hatte, saß sie da, als wäre die Herzlosigkeit in einen Körper gefahren. Rama, die Sonne des Sonnengeschlechts, der natürliche Schatz der Freude, lächelte in seinem Herzen. Er sprach Worte, frei von jedem Fehler, sanft und lieblich, als wären sie der Schmuck der Rede selbst. Höre, Mutter: jener Sohn ist wahrhaft glücklich, der den Worten seines Vaters und seiner Mutter ergeben ist. Ein Sohn, der seiner Mutter und seinem Vater zu gefallen sucht, Mutter, ist in der ganzen Welt selten zu finden.
Doha 41
मुनिगन मिलनु बिसेषि बन सबहि भाँति हित मोर।तेहि महँ पितु आयसु बहुरि संमत जननी तोर।।41।।
munigana milanu biseṣi bana sabahi bhā̃ti hita mora |tehi mahã pitu āyasu bahuri saṁmata jananī tora ||41||
Die Zusammenkunft der Weisen im Wald ist besonders, und auf jede Weise ist sie zu meinem Besten. In dieser Sache kommt meines Vaters Gebot zuerst, und auch deine Mutter stimmt zu.
Chaupai 42.1-4
भरत प्रानप्रिय पावहिं राजू।बिधि सब बिधि मोहि सनमुख आजु।।
जों न जाउँ बन ऐसेहु काजा।प्रथम गनिअ मोहि मूढ़ समाजा।।
सेवहिं अरँडु कलपतरु त्यागी।परिहरि अमृत लेहिं बिषु मागी।।
तेउ न पाइ अस समउ चुकाहीं।देखु बिचारि मातु मन माहीं।।
अंब एक दुखु मोहि बिसेषी।निपट बिकल नरनायकु देखी।।
थोरिहिं बात पितहि दुख भारी।होति प्रतीति न मोहि महतारी।।
राउ धीर गुन उदधि अगाधू।भा मोहि ते कछु बड़ अपराधू।।
जातें मोहि न कहत कछु राऊ।मोरि सपथ तोहि कहु सतिभाऊ।।
bharata prānapriya pāvahiṁ rājū |bidhi saba bidhi mohi sanamukha āju ||
joṁ na jāũ bana aisehu kājā |prathama gania mohi mūṛha samājā ||
sevahiṁ arãḍu kalapataru tyāgī |parihari amṛta lehiṁ biṣu māgī ||
teu na pāi asa samau cukāhīṁ |dekhu bicāri mātu mana māhīṁ ||
aṁba eka dukhu mohi biseṣī |nipaṭa bikala naranāyaku dekhī ||
thorihiṁ bāta pitahi dukha bhārī |hoti pratīti na mohi mahatārī ||
rāu dhīra guna udadhi agādhū |bhā mohi te kachu baṛa aparādhū ||
jāteṁ mohi na kahata kachu rāū |mori sapatha tohi kahu satibhāū ||
Bharata, der mir so lieb ist wie mein eigenes Leben, wird das Königreich erhalten. Heute ist die Vorsehung mir in jeder Weise gewogen. Wenn ich für einen solchen Zweck nicht in den Wald gehe, so zählt mich als ersten in die Versammlung der Narren. Wer den Wunschbaum aufgibt und der Rizinusstaude dient, wer Nektar verschmäht und nach Gift verlangt, selbst die lassen eine solche Gelegenheit nicht entgehen. Bedenke dies in deinem Herzen, Mutter. Mutter, ein Kummer lastet besonders auf mir: ich sehe den König völlig niedergeschlagen. Wegen einer so kleinen Sache empfindet mein Vater so schweren Schmerz. Ich kann es nicht glauben, Mutter. Der König ist standhaft, ein unergründlicher Ozean von Tugenden; ich muss eine große Schuld begangen haben. Deshalb sagt der König mir nichts. Ich beschwöre dich bei meinem Eid: sage mir die Wahrheit, Mutter.
Doha 42
सहज सरल रघुबर बचन कुमति कुटिल करि जान।चलइ जोंक जल बक्रगति जद्यपि सलिलु समान।।42।।
sahaja sarala raghubara bacana kumati kuṭila kari jāna |calai joṁka jala bakragati jadyapi salilu samāna ||42||
Die Worte Ramas, des besten der Raghus, waren natürlich und schlicht, doch die bösgesinnte Königin hielt sie für trügerisch. So bewegt sich der Blutegel auf krummem Weg durch das Wasser, obwohl das Wasser überall dasselbe ist.
Chaupai 43.1-4
रहसी रानि राम रुख पाई।बोली कपट सनेहु जनाई।।
सपथ तुम्हार भरत कै आना।हेतु न दूसर मै कछु जाना।।
तुम्ह अपराध जोगु नहिं ताता।जननी जनक बंधु सुखदाता।।
राम सत्य सबु जो कछु कहहू।तुम्ह पितु मातु बचन रत अहहू।।
पितहि बुझाइ कहहु बलि सोई।चौथेंपन जेहिं अजसु न होई।।
तुम्ह सम सुअन सुकृत जेहिं दीन्हे।उचित न तासु निरादरु कीन्हे।।
लागहिं कुमुख बचन सुभ कैसे।मगहँ गयादिक तीरथ जैसे।।
रामहि मातु बचन सब भाए।जिमि सुरसरि गत सलिल सुहाए।।
rahasī rāni rāma rukha pāī |bolī kapaṭa sanehu janāī ||
sapatha tumhāra bharata kai ānā |hetu na dūsara mai kachu jānā ||
tumha aparādha jogu nahiṁ tātā |jananī janaka baṁdhu sukhadātā ||
rāma satya sabu jo kachu kahahū |tumha pitu mātu bacana rata ahahū ||
pitahi bujhāi kahahu bali soī |cautheṁpana jehiṁ ajasu na hoī ||
tumha sama suana sukṛta jehiṁ dīnhe |ucita na tāsu nirādaru kīnhe ||
lāgahiṁ kumukha bacana subha kaise |magahã gayādika tīratha jaise ||
rāmahi mātu bacana saba bhāe |jimi surasari gata salila suhāe ||
Die Königin freute sich, Ramas Neigung zu sehen, und sprach, eine falsche Zuneigung heuchelnd. «Ich schwöre bei dir und bei Bharatas Kommen, ich kenne keinen anderen Grund.» «Mein Sohn, du bist keiner Schuld fähig; du bringst deiner Mutter, deinem Vater und deinem Bruder Glück.» «Rama, alles, was du sagst, ist wahr; du bist den Worten deines Vaters und deiner Mutter ergeben.» «Ich bitte dich, überzeuge deinen Vater und sage ihm das, wodurch ihm keine Schande im vierten Lebensabschnitt widerfährt.» «Es ziemt sich nicht, dass er dich geringachtet, er, dem gute Taten einen Sohn wie dich geschenkt haben.» Wie könnten Worte aus einem bösen Mund gefällig klingen? Wie Gaya und die anderen heiligen Stätten in Magadha. Doch alle Worte seiner Mutter gefielen Rama, wie das Wasser, das in den Ganges fließt, rein und schön wird.
Doha 43
गइ मुरुछा रामहि सुमिरि नृप फिरि करवट लीन्ह।सचिव राम आगमन कहि बिनय समय सम कीन्ह।।43।।
gai muruchā rāmahi sumiri nṛpa phiri karavaṭa līnha |saciva rāma āgamana kahi binaya samaya sama kīnha ||43||
Der König kam aus seiner Ohnmacht, als er an Rama dachte, und drehte sich auf die Seite. Der Minister kündigte Ramas Kommen an und brachte seine demütige Bitte vor, wie es der Augenblick erforderte.
Chaupai 44.1-4
अवनिप अकनि रामु पगु धारे।धरि धीरजु तब नयन उघारे।।
सचिवँ सँभारि राउ बैठारे।चरन परत नृप रामु निहारे।।
लिए सनेह बिकल उर लाई।गै मनि मनहुँ फनिक फिरि पाई।।
रामहि चितइ रहेउ नरनाहू।चला बिलोचन बारि प्रबाहू।।
सोक बिबस कछु कहै न पारा।हृदयँ लगावत बारहिं बारा।।
बिधिहि मनाव राउ मन माहीं।जेहिं रघुनाथ न कानन जाहीं।।
सुमिरि महेसहि कहइ निहोरी।बिनती सुनहु सदासिव मोरी।।
आसुतोष तुम्ह अवढर दानी।आरति हरहु दीन जनु जानी।।
avanipa akani rāmu pagu dhāre |dhari dhīraju taba nayana ughāre ||
sacivã sãbhāri rāu baiṭhāre |carana parata nṛpa rāmu nihāre ||
lie saneha bikala ura lāī |gai mani manahũ phanika phiri pāī ||
rāmahi citai raheu naranāhū |calā bilocana bāri prabāhū ||
soka bibasa kachu kahai na pārā |hṛdayã lagāvata bārahiṁ bārā ||
bidhihi manāva rāu mana māhīṁ |jehiṁ raghunātha na kānana jāhīṁ ||
sumiri mahesahi kahai nihorī |binatī sunahu sadāsiva morī ||
āsutoṣa tumha avaḍhara dānī |ārati harahu dīna janu jānī ||
Als der König hörte, dass Rama gekommen war, fasste er Mut und öffnete die Augen. Der Minister stützte den König und setzte ihn nieder, und der König sah Rama sich zu seinen Füßen werfen. Von Liebe überwältigt, nahm er Rama voller Qual in sein Herz, wie eine Schlange, die ihr verlorenes Juwel wiedergefunden hat. Der König verharrte und blickte auf Rama, und ein Strom von Tränen floss aus seinen Augen. Von seinem Kummer übermannt, konnte er nichts sagen, und drückte Rama immer wieder an sein Herz. In seinem Herzen betete der König zu Brahma, dass Raghunatha nicht in den Wald gehen möge. Mahesha erinnernd, flehte er: «Sadashiva, erhöre mein Gebet.» «Du bist schnell besänftigt und freigebig, schenkend ohne auf den Wert zu blicken. Da du mich als armen Bittsteller kennst, nimm meine Not von mir.»
Doha 44
तुम्ह प्रेरक सब के हृदयँ सो मति रामहि देहु।बचनु मोर तजि रहहि घर परिहरि सीलु सनेहु।।44।।
tumha preraka saba ke hṛdayã so mati rāmahi dehu |bacanu mora taji rahahi ghara parihari sīlu sanehu ||44||
Du bist der Inspirator in den Herzen aller; gib Rama einen solchen Sinn, dass er mein Wort missachtet, seine sanfte Natur und seine Zuneigung beiseitelegt und zu Hause bleibt.
Chaupai 45.1-4
अजसु होउ जग सुजसु नसाऊ।नरक परौ बरु सुरपुरु जाऊ।।
सब दुख दुसह सहावहु मोही।लोचन ओट रामु जनि होंही।।
अस मन गुनइ राउ नहिं बोला।पीपर पात सरिस मनु डोला।।
रघुपति पितहि प्रेमबस जानी।पुनि कछु कहिहि मातु अनुमानी।।
देस काल अवसर अनुसारी।बोले बचन बिनीत बिचारी।।
तात कहउँ कछु करउँ ढिठाई।अनुचितु छमब जानि लरिकाई।।
अति लघु बात लागि दुखु पावा।काहुँ न मोहि कहि प्रथम जनावा।।
देखि गोसाइँहि पूँछिउँ माता।सुनि प्रसंगु भए सीतल गाता।।
ajasu hou jaga sujasu nasāū |naraka parau baru surapuru jāū ||
saba dukha dusaha sahāvahu mohī |locana oṭa rāmu jani hoṁhī ||
asa mana gunai rāu nahiṁ bolā |pīpara pāta sarisa manu ḍolā ||
raghupati pitahi premabasa jānī |puni kachu kahihi mātu anumānī ||
desa kāla avasara anusārī |bole bacana binīta bicārī ||
tāta kahaũ kachu karaũ ḍhiṭhāī |anucitu chamaba jāni larikāī ||
ati laghu bāta lāgi dukhu pāvā |kāhũ na mohi kahi prathama janāvā ||
dekhi gosāĩhi pū̃chiũ mātā |suni prasaṁgu bhae sītala gātā ||
Es sei Schande in der Welt und mein guter Name vergehe; lieber falle ich in die Hölle, als dass ich in die Stadt der Götter gehe. Lass mich jeden unerträglichen Kummer ertragen, aber Rama soll nicht aus meinen Augen verschwinden. So sann der König in seinem Herzen und sprach nicht; sein Geist zitterte wie ein Blatt des Peepal-Baumes. Da er erkannte, dass sein Vater von Liebe überwältigt war, und seine Mutter im Sinn behielt, sprach der Herr der Raghus erneut. Er sprach demütige Worte, nachdenklich, passend zum Ort, zur Zeit und zum Anlass. Vater, ich will etwas sagen und mir die Freiheit der Kühnheit nehmen; vergib, was unziemlich ist, da du weißt, dass ich nur ein Kind bin. Du hast Kummer gelitten wegen einer sehr kleinen Sache; niemand hat mir davon zuerst berichtet. Als ich meinen Herrn sah, fragte ich meine Mutter; und als ich die ganze Erzählung hörte, wurde mein Leib kühl.
Doha 45
मंगल समय सनेह बस सोच परिहरिअ तात।आयसु देइअ हरषि हियँ कहि पुलके प्रभु गात।।45।।
maṁgala samaya saneha basa soca pariharia tāta |āyasu deia haraṣi hiyã kahi pulake prabhu gāta ||45||
«Vater, zu dieser glückverheißenden Zeit, lege die aus Liebe geborene Sorge ab, und gib mir deinen Befehl mit frohem Herzen.» So sprechend, durchzog ein Schauer der Freude den Leib des Herrn.
Chaupai 46.1-4
धन्य जनमु जगतीतल तासू।पितहि प्रमोदु चरित सुनि जासू।।
चारि पदारथ करतल ताकें।प्रिय पितु मातु प्रान सम जाकें।।
आयसु पालि जनम फलु पाई।ऐहउँ बेगिहिं होउ रजाई।।
बिदा मातु सन आवउँ मागी।चलिहउँ बनहि बहुरि पग लागी।।
अस कहि राम गवनु तब कीन्हा।भूप सोक बसु उतरु न दीन्हा।।
नगर ब्यापि गइ बात सुतीछी।छुअत चढ़ी जनु सब तन बीछी।।
सुनि भए बिकल सकल नर नारी।बेलि बिटप जिमि देखि दवारी।।
जो जहँ सुनइ धुनइ सिरु सोई।बड़ बिषादु नहिं धीरजु होई।।
dhanya janamu jagatītala tāsū |pitahi pramodu carita suni jāsū ||
cāri padāratha karatala tākeṁ |priya pitu mātu prāna sama jākeṁ ||
āyasu pāli janama phalu pāī |aihaũ begihiṁ hou rajāī ||
bidā mātu sana āvaũ māgī |calihaũ banahi bahuri paga lāgī ||
asa kahi rāma gavanu taba kīnhā |bhūpa soka basu utaru na dīnhā ||
nagara byāpi gai bāta sutīchī |chuata caṛhī janu saba tana bīchī ||
suni bhae bikala sakala nara nārī |beli biṭapa jimi dekhi davārī ||
jo jahã sunai dhunai siru soī |baṛa biṣādu nahiṁ dhīraju hoī ||
Gesegnet auf der Erde ist die Geburt dessen, dessen Vater sich freut, wenn er von seinen Taten hört. Die vier Früchte des Lebens liegen in seiner Handfläche, dem, dem Vater und Mutter so lieb sind wie das eigene Leben. Indem ich deinem Befehl folge, werde ich die Frucht meiner Geburt erlangen, und ich werde bald zurückkehren, wenn es dein Wille ist. Ich werde gehen und meine Mutter um Erlaubnis bitten, und dann werde ich mich wieder zu deinen Füßen niederwerfen und in den Wald aufbrechen. Nachdem er dies gesagt hatte, machte sich Rama auf den Weg, während der König, von Kummer überwältigt, keine Antwort gab. Die durchdringende Nachricht verbreitete sich durch die ganze Stadt, als sei ein Skorpion emporgeklettert und habe gestochen, und sein Gift habe den ganzen Körper berührt. Alle Männer und Frauen waren bestürzt, als sie sie hörten, wie Schlingpflanzen und Bäume, wenn sie einen Waldbrand sehen. Wer sie hörte, wo immer er war, schlug sich an den Kopf; der Schmerz war groß und niemand konnte seine Fassung bewahren.
Doha 46
मुख सुखाहिं लोचन स्रवहिं सोकु न हृदयँ समाइ।मनहुँ करुन रस कटकई उतरी अवध बजाइ।।46।।
mukha sukhāhiṁ locana sravahiṁ soku na hṛdayã samāi |manahũ karuna rasa kaṭakaī utarī avadha bajāi ||46||
Ihre Münder trockneten aus und ihre Augen strömten von Tränen; ihr Kummer konnte in ihren Herzen keinen Platz finden. Es war, als sei das Heer des Gefühls des Mitleids auf Ayodhya herabgezogen und habe seine Trommeln erschallen lassen.
Chaupai 47.1-4
मिलेहि माझ बिधि बात बेगारी।जहँ तहँ देहिं कैकेइहि गारी।।
एहि पापिनिहि बूझि का परेऊ।छाइ भवन पर पावकु धरेऊ।।
निज कर नयन काढ़ि चह दीखा।डारि सुधा बिषु चाहत चीखा।।
कुटिल कठोर कुबुद्धि अभागी।भइ रघुबंस बेनु बन आगी।।
पालव बैठि पेड़ु एहिं काटा।सुख महुँ सोक ठाटु धरि ठाटा।।
सदा रामु एहि प्रान समाना।कारन कवन कुटिलपनु ठाना।।
सत्य कहहिं कबि नारि सुभाऊ।सब बिधि अगहु अगाध दुराऊ।।
निज प्रतिबिंबु बरुकु गहि जाई।जानि न जाइ नारि गति भाई।।
milehi mājha bidhi bāta begārī |jahã tahã dehiṁ kaikeihi gārī ||
ehi pāpinihi būjhi kā pareū |chāi bhavana para pāvaku dhareū ||
nija kara nayana kāṛhi caha dīkhā |ḍāri sudhā biṣu cāhata cīkhā ||
kuṭila kaṭhora kubuddhi abhāgī |bhai raghubaṁsa benu bana āgī ||
pālava baiṭhi peṛu ehiṁ kāṭā |sukha mahũ soka ṭhāṭu dhari ṭhāṭā ||
sadā rāmu ehi prāna samānā |kārana kavana kuṭilapanu ṭhānā ||
satya kahahiṁ kabi nāri subhāū |saba bidhi agahu agādha durāū ||
nija pratibiṁbu baruku gahi jāī |jāni na jāi nāri gati bhāī ||
Gerade als alles sich in Erfüllung fand, hat das Schicksal die Sache verdorben; und hier und dort begannen die Leute, Kaikeyi mit Schmähungen zu überhäufen. "Was ist in den Sinn dieser sündhaften Frau gekommen, dass sie ein Haus gedeckt und dann Feuer darauf gelegt hat?" "Mit eigener Hand reißt sie sich die Augen aus und möchte dennoch sehen; sie wirft den Nektar fort und sehnt sich danach, Gift zu kosten." "Trügerisch, hartherzig, bösartig und unglücklich ist sie geworden wie ein Feuer im Bambuswald der Raghu-Linie." "Auf einem Ast sitzend, hat sie den Baum selbst gefällt; mitten im Glück hat sie ein Planen des Leids ersonnen." "Rama war ihr immer so lieb wie ihr eigenes Leben; aus welchem Grund hat sie ihren Sinn auf solche Verdrehtheit gerichtet?" "Die Dichter sprechen wahrlich: das Wesen der Frau ist auf jede Weise unergründlich, tief und verborgen." "Man könnte vielleicht sein eigenes Spiegelbild greifen, aber, Bruder, die Wege einer Frau sind nicht zu erkennen."
Doha 47
काह न पावकु जारि सक का न समुद्र समाइ।का न करै अबला प्रबल केहि जग कालु न खाइ।।47।।
kāha na pāvaku jāri saka kā na samudra samāi |kā na karai abalā prabala kehi jaga kālu na khāi ||47||
Welches Feuer kann nicht verbrennen, was der Ozean nicht verschlingen kann, was eine schwache Frau nicht vollbringen kann, wenn sie mächtig wird, was in dieser Welt nicht von der Zeit verzehrt wird?
Chaupai 48.1-4
का सुनाइ बिधि काह सुनावा।का देखाइ चह काह देखावा।।
एक कहहिं भल भूप न कीन्हा।बरु बिचारि नहिं कुमतिहि दीन्हा।।
जो हठि भयउ सकल दुख भाजनु।अबला बिबस ग्यानु गुनु गा जनु।।
एक धरम परमिति पहिचाने।नृपहि दोसु नहिं देहिं सयाने।।
सिबि दधीचि हरिचंद कहानी।एक एक सन कहहिं बखानी।।
एक भरत कर संमत कहहीं।एक उदास भायँ सुनि रहहीं।।
कान मूदि कर रद गहि जीहा।एक कहहिं यह बात अलीहा।।
सुकृत जाहिं अस कहत तुम्हारे।रामु भरत कहुँ प्रानपिआरे।।
kā sunāi bidhi kāha sunāvā |kā dekhāi caha kāha dekhāvā ||
eka kahahiṁ bhala bhūpa na kīnhā |baru bicāri nahiṁ kumatihi dīnhā ||
jo haṭhi bhayau sakala dukha bhājanu |abalā bibasa gyānu gunu gā janu ||
eka dharama paramiti pahicāne |nṛpahi dosu nahiṁ dehiṁ sayāne ||
sibi dadhīci haricaṁda kahānī |eka eka sana kahahiṁ bakhānī ||
eka bharata kara saṁmata kahahīṁ |eka udāsa bhāyã suni rahahīṁ ||
kāna mūdi kara rada gahi jīhā |eka kahahiṁ yaha bāta alīhā ||
sukṛta jāhiṁ asa kahata tumhāre |rāmu bharata kahũ prānapiāre ||
Was hat das Schicksal sie hören lassen, und was hat es ihnen nun gesagt? Was will es ihnen zeigen, und was hat es gezeigt? Einige sagen: «Der König hat nicht gut gehandelt. Er verlieh der Frau mit bösem Sinn die Gunst, ohne es reiflich zu überlegen. Durch seinen Eigensinn hat er sich zum Gefäß allen Leids gemacht; einer Frau ausgeliefert, scheint es, als seien seine Weisheit und seine Tugend dahin.» Andere, die das volle Maß der Pflicht kannten und weise waren, legten dem König keine Schuld bei. Sie erzählten einander, mit ausführlicher Erklärung, die Geschichten von Shibi, Dadhichi und Harishchandra. Einige sagen, dass Bharata zugestimmt habe; andere hören in gleichgültiger Stimmung zu. Einige, die sich die Ohren mit den Händen zuhalten und sich auf die Zunge beißen, sagen: «Dieses Gerede ist falsch. Euer Verdienst geht verloren, wenn ihr so etwas sagt. Rama ist Bharata so lieb wie sein eigenes Leben.»
Doha 48
चंदु चवै बरु अनल कन सुधा होइ बिषतूल।सपनेहुँ कबहुँ न करहिं किछु भरतु राम प्रतिकूल।।48।।
caṁdu cavai baru anala kana sudhā hoi biṣatūla |sapanehũ kabahũ na karahiṁ kichu bharatu rāma pratikūla ||48||
Der Mond möge Feuerfunken regnen lassen, und der Nektar möge wie Gift werden; doch selbst im Traum wird Bharata niemals etwas gegen Rama tun.
Chaupai 49.1-4
एक बिधातहिं दूषनु देंहीं।सुधा देखाइ दीन्ह बिषु जेहीं।।
खरभरु नगर सोचु सब काहू।दुसह दाहु उर मिटा उछाहू।।
बिप्रबधू कुलमान्य जठेरी।जे प्रिय परम कैकेई केरी।।
लगीं देन सिख सीलु सराही।बचन बानसम लागहिं ताही।।
भरतु न मोहि प्रिय राम समाना।सदा कहहु यहु सबु जगु जाना।।
करहु राम पर सहज सनेहू।केहिं अपराध आजु बनु देहू।।
कबहुँ न कियहु सवति आरेसू।प्रीति प्रतीति जान सबु देसू।।
कौसल्याँ अब काह बिगारा।तुम्ह जेहि लागि बज्र पुर पारा।।
eka bidhātahiṁ dūṣanu deṁhīṁ |sudhā dekhāi dīnha biṣu jehīṁ ||
kharabharu nagara socu saba kāhū |dusaha dāhu ura miṭā uchāhū ||
biprabadhū kulamānya jaṭherī |je priya parama kaikeī kerī ||
lagīṁ dena sikha sīlu sarāhī |bacana bānasama lāgahiṁ tāhī ||
bharatu na mohi priya rāma samānā |sadā kahahu yahu sabu jagu jānā ||
karahu rāma para sahaja sanehū |kehiṁ aparādha āju banu dehū ||
kabahũ na kiyahu savati āresū |prīti pratīti jāna sabu desū ||
kausalyā̃ aba kāha bigārā |tumha jehi lāgi bajra pura pārā ||
Einige gaben Brahma, dem Schöpfer, die Schuld, der ihnen den Nektar gezeigt und ihnen dann Gift gegeben hatte. Die Stadt war in Aufruhr, und alle waren voller Sorge; ein unerträglicher brennender Schmerz erfüllte ihre Herzen, und alle Freude war verflogen. Die Frauen der Brahmanen, hochbetagte, von der Familie geehrte Frauen, die Kaikeyi überaus lieb waren, begannen ihr Rat zu erteilen und priesen zuerst ihre gute Natur; aber ihre Worte trafen sie wie Pfeile. « Ihr habt immer gesagt, und die ganze Welt weiß es: 'Bharata ist mir nicht so lieb wie Rama.' Erweist also Eure natürliche Zuneigung zu Rama. Welches Vergehens wegen schickt Ihr ihn heute in den Wald? Nie habt Ihr Eifersucht gegenüber einer Mitfrau empfunden; das ganze Land kennt Eure Liebe und Euer Vertrauen zu ihnen. Was hat Kausalya Euch jetzt Böses getan, dass Ihr ihretwegen einen Donnerkeil auf die Stadt fallen ließet? »
Doha 49
सीय कि पिय सँगु परिहरिहि लखनु कि रहिहहिं धाम।राजु कि भूँजब भरत पुर नृपु कि जिइहि बिनु राम।।49।।
sīya ki piya sãgu pariharihi lakhanu ki rahihahiṁ dhāma |rāju ki bhū̃jaba bharata pura nṛpu ki jiihi binu rāma ||49||
Wird Sita ihren Geliebten verlassen, oder wird Lakshmana zu Hause bleiben? Wird Bharata das Königreich genießen, oder wird der König ohne Rama leben?
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में यह अंश ‘पितृ-भक्ति, वचन-पालन, और संकट में समता’ की सिद्धि देता है; गृहस्थ-साधक के लिए यह पाठ शोक-निवारण, मन-स्थैर्य, तथा ‘धर्म-निर्णय’ की बुद्धि बढ़ाता है—क्योंकि राम के धैर्य का स्मरण स्वयं ‘अशान्त मन’ को शान्त करता है।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-संपुट जोड़ा जाता है; वचन-पालन के प्रसंग में कई परंपराएँ ‘राम काजु कीन्हें बिनु मोहि कहाँ विश्राम’ को भी स्मरण-रूप में रखती हैं (स्थानीय परंपरा-भेद संभव)।
Ask anything about Prakarana 5 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
