Adhyaya 43

Verse 1

अगस्तिरुवाच । दिवोदासं नरपतिं कथं देवस्त्रिलोचनः । काशीं संत्याजयामास कथमागाच्च मंदरात् । एतदाख्यानमाख्याहि श्रोतॄणां प्रमुदे भगोः

Agastya thưa: Vì vua Divodāsa mà Đấng Tam Nhãn đã rời bỏ Kāśī thế nào? Và Ngài đã từ Mandara trở lại ra sao? Kính xin bậc tôn quý thuật lại thánh truyện này để làm hoan hỷ người nghe.

Verse 2

स्कंद उवाच । मंदरं गतवान्देवो ब्रह्मणो वाक्य गौरवात् । तपसा तस्य संतुष्टो मंदरस्यैव भूभृतः

Skanda nói: Vì tôn trọng lời truyền của Phạm Thiên (Brahmā), Đức Chúa đã đến Mandara. Nhờ công phu khổ hạnh của Ngài, chính núi Mandara cũng hoan hỷ và mãn nguyện.

Verse 3

गते विश्वेश्वरे देवे मंदरं गिरिसुंदरम् । गिरिशेन समं जग्मुरपि सर्वे दिवौकसः

Khi Viśveśvara, Đấng Chúa Tể, đi đến Mandara—ngọn núi mỹ lệ—thì chư thiên cũng đồng hành cùng Giriśa (Śiva).

Verse 4

क्षेत्राणि वैष्णवानीह त्यक्त्वा विष्णुरपि क्षितेः । प्रयातो मंदरं यत्र देवदेव उमाधवः

Rời bỏ các thánh địa Vaiṣṇava trên cõi đất này, Viṣṇu cũng lên đường đến Mandara, nơi Đấng Thần của chư thần, Umādhava—Śiva cùng Umā—đang ngự.

Verse 5

स्थानानि गाणपत्यानि गणेशोपि ततो व्रजत् । हित्वाहमपि विप्रेंद्र गतवान्मंदरं प्रति

Bấy giờ chính thần Gaṇeśa cũng rời đi, bỏ lại các thánh xứ của phái Gaṇapatya; còn ta nữa, hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, đã lên đường hướng về núi Mandara.

Verse 6

सूरः सौराणि संत्यज्य गतश्चायतनादरम् । स्वंस्वं स्थानं क्षितौ त्यक्त्वा ययुरन्येपि निर्जराः

Thần Sūrya cũng ra đi, từ bỏ các đền thờ mặt trời và những trú xứ đáng tôn kính; các vị bất tử khác likewise bỏ lại chỗ đứng riêng của mình trên cõi đất mà rời bước.

Verse 7

गतेषु देवसंघेषु पृथिव्याः पृथिवीपतिः । चकार राज्यं निर्द्वंद्वं दिवोदासः प्रतापवान्

Khi các đoàn thần linh đã rời đi, Divodāsa—vị chúa tể oai hùng của cõi đất—cai trị vương quốc trong cảnh vô tranh, không nhiễu loạn.

Verse 8

विधाय राजधानीं स वाराणस्यां सुनिश्चलाम् । एधां चक्रे महाबुद्धिः प्रजाधर्मेण पालयन्

Ngài dựng nên một kinh đô vững bền tại Vārāṇasī; vị vua đại trí ấy khiến nơi ấy hưng thịnh, che chở muôn dân theo pháp trị của chính đạo.

Verse 9

सूर्यवत्स प्रतपिता दुर्हृदां हृदि नेत्रयोः । सोमवत्सुहृदामासीन्मानसेषु स्वकेष्वऽपि

Như mặt trời, ngài thiêu đốt tim và mắt của kẻ ác tâm; như mặt trăng, ngài an trú mát lành trong tâm trí bạn hữu và những người thiện chí của chính mình.

Verse 10

अखंडमाखंडलवत्कोदंडकलयन्रणे । पलायमानैरालोकिशत्रुसैन्यबलाहकैः

Bất hoại và không gì cưỡng nổi như Đế Thích, ngài vung cây cung Kodanda giữa chiến địa; mây quân thù hiện ra đang tan tác, tháo chạy tứ phía.

Verse 11

स धर्मराजवज्जातो धर्माधर्मविवेचकः । अदंड्यान्मण्डयन्राजा दंड्यांश्च परिदंडयन्

Sinh ra như chính Pháp Vương, nhà vua phân minh dharma và adharma; người không đáng phạt thì được tôn vinh, kẻ đáng phạt thì bị trừng trị nghiêm minh.

Verse 12

धनंजय इवाधाक्षीत्परारण्यान्यनेकशः । पाशीव पाशयांचक्रे वैरिचक्रं विदूरगः

Như Dhananjaya (Arjuna), ngài tràn qua bao khu rừng thù địch; và như bậc cầm thòng lọng, ngài trói buộc các vòng vây quân địch, dẫu từ nơi xa.

Verse 13

सोभूत्पुण्यजनाधीशो रिपुराक्षसवर्धनः । जगत्प्राणसमानश्च जगत्प्राणनतत्परः

Ngài trở thành bậc chủ giữa những người thiện đức, làm tăng thêm sự diệt vong của bọn rākṣasa thù địch; như chính hơi thở của thế gian, ngài tận tâm gìn giữ sinh mệnh của cõi đời.

Verse 14

राजराजः स एवाभूत्सर्वेषां धनदः सताम् । स एव रुद्रमूर्तिश्च प्रेक्षिष्ट रिपुभी रणे

Chỉ riêng ngài trở thành vua của các vua, ban của cải cho hết thảy bậc hiền thiện; và nơi chiến trận, ngài hiện như hóa thân của Rudra—khiến quân thù kinh hãi.

Verse 15

विश्वेषां स हि देवानां तपसा रूपधृग्यतः । विश्वेदेवास्ततस्तं तु स्तुवंति च भजंति च

Trong muôn vị thần, chính Ngài là bậc nhờ sức khổ hạnh mà đạt được quang huy của hình tướng thần linh. Vì thế, chư Viśvedeva ca tụng Ngài và luôn luôn phụng thờ, lễ bái, phụng sự Ngài.

Verse 16

असाध्यः स हि साध्यानां वसुभ्यो वसुनाधिकः । ग्रहाणां विग्रहधरो दस्रतोऽजस्ररूपभाक्

Ngài vượt cả chư Sādhya, và còn cao hơn chư Vasu. Giữa các quyền lực tinh tú chi phối, Ngài mang năng lực chế ngự có hình thể; luôn cứu giúp, sở hữu vô số hình tướng không dứt.

Verse 17

मरुद्गणानगणयंस्तुषितांस्तोषयन्गुणैः । सर्वविद्याधरो यस्तु सर्वविद्याधरेष्वपि

Ngài đếm định và chỉ huy các đoàn Marut; nhờ đức hạnh mà làm vui lòng chư Tuṣita. Ngài là bậc mang giữ mọi tri thức—tối thắng ngay cả giữa các Vidyādhara.

Verse 18

अगर्वानेव गंधर्वान्यश्चक्रे निजगीतिभिः । ररक्षुर्यक्षरक्षांसि तद्दुर्गं स्वर्गसोदरम्

Bằng chính khúc ca của mình, Ngài khiến cả chư Gandharva cũng trở nên khiêm cung. Và các Yakṣa cùng Rākṣasa canh giữ thành lũy ấy—tựa như người anh em của cõi trời.

Verse 19

नागानागांसि चक्रुश्च तस्य नागबलीयसः । दनुजामनुजाकारं कृत्वा तं च सिषेविरे

Chư Nāga trước Ngài cũng như hóa thành ‘phi-Nāga’, vì uy lực của Ngài vượt hơn sức loài rắn. Còn các Dānava, mang hình người, đến hầu cận phụng sự Ngài.

Verse 20

जाता गुह्यचरा यस्य गुह्यकाः परितो नृषु । संसेविष्यामहे राजन्नसुरास्त्वां स्ववैभवैः

Vì người ấy, các Guhyaka đi giữa loài người như những kẻ du hành ẩn mật. Tâu Đại vương, chúng tôi—các A-tu-la—cũng sẽ đến phụng sự ngài bằng chính uy lực và phú quý của mình.

Verse 21

वयं यतस्त्वद्विषये सुरावासोऽपि दुर्लभः । अशिक्षयत्क्षितिपतेरिह यस्य तुरंगमान् । आशुगश्चाशुगामित्वं पावमाने पथिस्थितः

Với chúng tôi, trong cõi nước của ngài, ngay cả việc được cư trú giữa chư thiên cũng khó mà đạt. Tại đây, người ấy đã huấn luyện ngựa của bậc quân vương; và khi an trụ trên con đường của Pavamāna—ngọn gió thanh tẩy—người trở nên mau lẹ, lại còn ban phát sự mau lẹ.

Verse 22

अगजान्यस्य तु गजान्नगवर्ष्मसुवर्ष्मणः । अजस्र दानिनो दृष्ट्वा भवन्नन्येपि दानिनः

Từ bậc Chúa tể thân như núi, thân rực rỡ, những voi chúa đã sinh ra. Thấy lòng bố thí không ngừng của người, kẻ khác cũng trở thành người hay ban tặng.

Verse 23

सदोजिरे च बोद्धारो योद्धारश्चरणाजिरे । न यस्य शास्त्रैर्विजिता न शस्त्रैः केनचित्क्वचित्

Ngay trong sân triều của người luôn có bậc hiền trí làm mưu sĩ và những dũng tướng thiện chiến. Dân của người không bị khuất phục bởi śāstra (mưu lược/học thuật) cũng chẳng bởi vũ khí—bởi bất cứ ai, ở bất cứ nơi đâu.

Verse 24

न नेत्रविषये जाता विषये यस्यभूभृतः । सदा नष्टपदा द्वेष्यास्तदाऽनष्टपदाः प्रजाः

Trong cõi trị vì của vị vua ấy, ngay trong tầm mắt cũng không hề phát sinh kẻ thù. Những kẻ ôm lòng oán ghét luôn bị tước mất chỗ đứng; vì thế thần dân được an ổn, chẳng bao giờ mất phần vị chính đáng của mình.

Verse 25

कलावानेक एवास्ति त्रिदिवेपि दिवौकसाम् । तस्य क्षोणिभृतः क्षोण्यां जनाः सर्वे कलालयाः

Ngay cả trong cõi trời ba tầng, giữa chư thiên cũng chỉ có một vị thật sự đầy đủ mỹ đức và tài năng; còn trên mặt đất, dưới đức vua gánh vác trọng trách sơn hà ấy, muôn dân đều trở thành nơi nương trú của thành tựu và siddhi.

Verse 26

एक एव हि कामोस्ति स्वर्गे सोप्यंगवर्जितः । सांगोपांगाश्च सर्वेषां सर्वे कामा हि तद्भुवि

Trên trời quả chỉ có một thứ hưởng lạc, mà ngay cả thứ ấy cũng chưa trọn vẹn; còn ở cõi ấy trên đất, với mọi người, mọi điều dục cầu đều hiện hữu đầy đủ, kèm theo mọi phần và mọi trợ duyên.

Verse 27

तस्योपवर्तनेप्येको न श्रुतो गोत्रभित्क्वचित् । स्वर्गे स्वर्गसदामीशो गोत्रभित्परिकीर्तितः

Trong cõi trị vì của ngài, chẳng hề nghe có một ‘Gotrabhit’—kẻ phá vỡ trật tự dòng tộc; còn ở thiên giới, chủ tể của hội chúng trời lại được tán dương với danh xưng Gotrabhit.

Verse 28

क्षयी च तस्य विषये कोप्याकर्णि न केनचित् । त्रिविष्टपे क्षपानाथः पक्षेपक्षे क्षयीष्यते

Trong cõi nước của ngài, chẳng ai từng nghe nói đến sự ‘hao mòn’ nào; nhưng ở Triviṣṭapa, Chandra—chúa tể đêm—lại vơi dần hết nửa tháng này đến nửa tháng khác.

Verse 29

नाके नवग्रहाः संति देशास्तस्याऽनवग्रहाः

Trên trời có hiện diện chín quyền lực của Navagraha; nhưng trong cõi nước của ngài, các miền đều thoát khỏi sự quấy nhiễu và chướng ngại do các hành tinh gây nên.

Verse 30

हिरण्यगर्भः स्वर्लोकेप्येक एव प्रकाशते । हिरण्यगर्भाः सर्वेषां तत्पौराणामिहालयाः

Ở cõi trời, Hiraṇyagarbha (Phạm Thiên) một mình rực sáng như Đấng duy nhất; nhưng nơi đây, trong nhà cửa của mọi cư dân ấy, ‘hiraṇyagarbha’—sự sung túc và huy hoàng—hiện diện khắp chốn.

Verse 31

सप्ताश्व एकः स्वर्लोके नितरां भासतेंऽशुमान् । सदंशुकाः प्रतिदिनं बह्वश्वास्तत्पुरौकसः

Trên cõi trời, Mặt Trời rực rỡ—‘đấng có bảy ngựa’—một mình chiếu sáng; còn dân cư của thành ấy ngày nào cũng có y phục sáng ngời, lại có nhiều ngựa nữa.

Verse 32

सदप्सरा यथास्वर्भूस्तत्पुर्यपिसदप्सराः । एकैव पद्मा वैकुंठे तस्य पद्माकराः शतम्

Như cõi trời luôn có các apsaras hiện diện, thành ấy cũng luôn có apsaras; ở Vaikuṇṭha chỉ có một Padmā, nhưng đối với người ấy lại có đến trăm hồ sen.

Verse 33

अनीतयश्च तद्ग्रामानाराजपुरुषाः क्वचित् । गृहेगृहेत्र धनदा नाक एकोऽलकापतिः

Trong những làng ấy không có điều bất công, cũng chẳng đâu thấy quan lại bạo ngược; nơi đây, nhà nhà đều có của cải, còn trên trời chỉ có một Chúa Alakā là Kubera làm bậc ban tài lộc.

Verse 34

दिवोदासस्य तस्यैवं काश्यां राज्यं प्रशासतः । गतं वर्षं दिनप्रायं शरदामयुताष्टकम्

Như vậy, khi Divodāsa trị vì vương quốc tại Kāśī, thời gian trôi qua gần như nhanh tựa một ngày—tám vạn mùa thu, tức tám mươi nghìn năm.

Verse 35

गीर्वाणा विप्रतीकारमथ तस्य चिकीर्षवः । गुरुणा मंत्रयांचक्रुर्धर्मवर्त्मानुयायिनः

Bấy giờ chư thiên, muốn bày kế đối trị người ấy, đã cùng vị thầy tôn sư của mình bàn luận—những kẻ tự nhận đi theo con đường Chánh pháp (Dharma).

Verse 36

भवादृशामिव मुने प्रायशो धर्मचारिणाम् । विबुधा विदधत्येव महतीरापदांततीः

Hỡi bậc Muni, đối với những người sống theo Dharma—nhất là bậc như ngài—chính chư thiên thường khiến phát sinh một chuỗi gian nan lớn lao.

Verse 37

यद्यप्यसौ धराधीशो व्याधिनोद्दुर्धराध्वरैः । तानध्वरभुजोऽत्यंतं तथापि सुहृदो न ते

Dẫu vị chúa tể cõi đất ấy bị những bệnh khổ nặng nề do các tế lễ khó nhọc gây nên, nhưng những kẻ ‘hưởng phần tế lễ’ kia vẫn chẳng phải bạn lành thật sự của ông.

Verse 38

स्वभाव एव द्युसदां परोत्कर्षासहिष्णुता । बलि बाण दधीच्याद्यैरपराद्धं किमत्र तैः

Ấy chính là bản tính của những kẻ ở cõi trời: không chịu nổi sự ưu việt của người khác. Vậy họ xúc phạm Bali, Bāṇa, Dadhīci và bao vị khác, có gì lạ đâu?

Verse 39

अंतराया भवंत्येव धर्मस्यापि पदेपदे । तथापि न निजो धर्मो धर्मधीभिर्विमुच्यते

Chướng ngại quả thật phát sinh ở mỗi bước, ngay cả trên đường cầu Dharma; nhưng người có trí trong Dharma vẫn không rời bỏ đạo hạnh chân chính của mình.

Verse 40

अधर्मिणः समेधंते धनधान्यसमृद्धिभिः । अधर्मादेव च परं समूलं यांत्यधोगतिम्

Kẻ phi chánh pháp có thể phồn thịnh nhờ của cải và lương thực; nhưng chính do adharma, rốt cuộc họ sa đọa—tận gốc rễ—vào cảnh giới suy đồi.

Verse 41

प्रजाः पालयतस्तस्य पुत्रानिव निजौरसान् । रिपुंजयस्य नाल्पोपि बभूवाधर्मसंग्रहः

Ngài bảo hộ thần dân như những người con ruột của mình; vì thế nơi Ripuṃjaya không hề phát sinh dù chỉ một chút tích tụ của adharma.

Verse 42

षाड्गुण्यवेदिनस्तस्य त्रिशक्त्यूर्जितचेतसः । चतुरोपायवित्तस्य न रंध्रं विविदुः सुराः

Chư thiên không tìm thấy nơi ngài một kẽ hở nào—người thông hiểu ṣāḍguṇya (sáu sách lược vương đạo), tâm lực vững mạnh nhờ ba śakti, và am tường catur-upāya (bốn phương kế).

Verse 43

बुद्धिमंतोपि विबुधा विप्रतीकर्तुमुद्यताः । मनागपि न संशेकुरपकर्तुं तदीशितुः

Dẫu chư thiên trí tuệ và muốn đối nghịch, họ cũng không dám dù chỉ một chút làm tổn hại quyền uy tối thượng của ngài.

Verse 44

एकपत्नीव्रताः सर्वे पुमांसस्तस्य मंडले । नारीषु काचिन्नैवासीदपतिव्रतधर्मिणी

Trong cõi nước của ngài, mọi nam nhân đều giữ vrata một vợ; và giữa hàng phụ nữ, tuyệt nhiên không ai sống theo hạnh bất trinh, trái với bổn phận thủ tiết đối với chồng.

Verse 45

अनधीतो न विप्रोभूदशूरोनैव बाहुजः । वैश्योनभिज्ञो नैवासीदर्थोपार्जनकर्मसु

Trong cõi nước ấy, không có Bà-la-môn nào thất học; không có Sát-đế-lỵ nào thiếu dũng lực; và không có Phệ-xá nào mù mờ về bổn phận tạo lập và gìn giữ tài sản—mỗi giai cấp đều kiên trụ trong pháp của mình.

Verse 46

अनन्यवृत्तयः शूद्रा द्विजशुश्रूषणं प्रति । तस्य राष्ट्रे समभवन्दिवोदासस्य भूपतेः

Trong vương quốc của vua Divodāsa, những người Thủ-đà-la chuyên tâm một nghề duy nhất—phụng sự hàng nhị sinh (dwija); vững bền và nghiêm chỉnh trong bổn phận đã được định phần.

Verse 47

अविप्लुत ब्रह्मचर्यास्तद्राष्ट्रे ब्रह्मचारिणः । नित्यं गुरुकुलाधीना वेदग्रहणतत्पराः

Trong vương quốc ấy, các brahmacārin giữ giới phạm hạnh không hề gián đoạn—luôn nương tựa gia thất của thầy (gurukula) và chuyên chú thọ nhận, ghi giữ Kinh Veda.

Verse 48

आतिथ्यधर्मप्रवणा धर्मशास्त्रविचक्षणाः । नित्यसाधुसमाचारा गृहस्थास्तस्य सर्वतः

Khắp cõi nước của ngài, các gia chủ (gṛhastha) nghiêng lòng về dharma hiếu khách, tinh thông giáo huấn của Dharmaśāstra, và luôn bền bỉ trong hạnh kiểm của bậc thiện nhân.

Verse 49

तृतीयाश्रमिणो यस्मिन्वनवृत्तिकृतादराः । निःस्पृहा ग्रामवार्तासु वेदवर्त्मानुसारिणः

Tại đó, những người ở āśrama thứ ba (vānaprastha) kính trọng nếp sống nơi rừng núi, không vướng lòng tham luyến chuyện làng xóm, và bước theo con đường do Kinh Veda chỉ bày.

Verse 50

सर्वसंगविनिर्मुक्ता निर्मुक्ता निष्परिग्रहाः । वाङ्मनःकर्मदंडाढ्या यतयो यत्र निःस्पृहाः

Nơi ấy, các vị khổ hạnh đã lìa mọi ràng buộc—được giải thoát, không sở hữu; chỉ giàu có bằng kỷ luật của lời nói, tâm ý và hành động, hoàn toàn vô dục, vô cầu.

Verse 51

अन्येनुलोमजन्मानः प्रतिलो मभवा अपि । स्वपारंपर्यतो दृष्टं मनाग्वर्त्म न तत्यजुः

Những người khác—dù sinh bởi anuloma hay thậm chí pratiloma—cũng không hề rời bỏ dù chỉ chút ít con đường đã thấy trong truyền thống của mình; họ kiên trì giữ gìn chánh hạnh được truyền thừa.

Verse 52

अनपत्या न तद्राष्ट्रे धनहीनोपि कोपि न । अवृद्धसेवी नो कश्चिदकांडमृतिभाक्च न

Trong vương quốc ấy không ai vô tự, và không một ai—dẫu nghèo—thiếu kế sinh nhai; không ai phụng sự điều bất xứng, và không ai chịu cảnh chết yểu, chết trái thời.

Verse 53

न चाटा नैव वाचाटा वंचका नो न हिंसकाः । न पाषंडा न वै भंडा न रंडा न च शौंडिकाः

Ở đó không có kẻ nịnh hót, không có kẻ ba hoa ồn ào; không có người lừa dối, không có kẻ bạo tàn; không có phường tà kiến, không có hề phường; không có phụ nữ bị ruồng bỏ, và không có kẻ say rượu.

Verse 54

श्रुतिघोषो हि सर्वत्र शास्त्रवादः पदेपदे । सर्वत्र सुभगालापा मुदामंगलगीतयः

Khắp nơi vang vọng tiếng tụng śruti; mỗi bước chân đều có luận bàn về śāstra; và mọi chốn tràn đầy lời đối thoại nhã nhặn cùng những khúc ca cát tường hoan hỷ.

Verse 55

वीणावेणुप्रवादाश्च मृदंगा मधुरस्वनाः । सोमपानं विनान्यत्र पानगोष्ठी न कर्णगा

Nơi ấy vang tiếng vīṇā và tiếng sáo, cùng mṛdaṅga âm thanh ngọt lành; nhưng chẳng nơi nào có cuộc tụ hội uống rượu vọng đến tai, ngoại trừ chỗ người ta uống Soma.

Verse 56

मांसाशिनः पुरोडाशे नैवान्यत्र कदाचन । न दुरोदरिणो यत्र नाधमर्णा न तस्कराः

Kẻ ăn thịt chỉ thấy trong bối cảnh lễ dâng puroḍāśa, ngoài ra tuyệt không. Ở xứ ấy không có kẻ cờ bạc, không có con nợ hèn mạt, cũng không có trộm cắp.

Verse 57

पुत्रस्य पित्रोः पदयोः पूजनं देवपूजनम् । उपवासो व्रतं तीर्थं देवताराधनं परम्

Với người con, lễ bái dưới chân cha mẹ chính là lễ bái chư thiên. Nhịn ăn là hạnh nguyện của người ấy; đó là cuộc hành hương đến thánh địa; và là sự phụng thờ tối thượng đối với Đấng Thiêng Liêng.

Verse 58

नारीणां भर्तृपद् योरर्चनं तद्वचःश्रुतिः । समर्चयंति सततमनुजा निजमग्रजम्

Đối với phụ nữ, việc lễ bái dưới chân người chồng và chăm chú lắng nghe lời chồng được tuyên là (phận) dharma. Cũng vậy, các em trai luôn kính trọng người anh cả của mình.

Verse 59

सपर्ययंति मुदिता भृत्याः स्वामिपदांबुजम् । हीनवर्णैरग्रवर्णो वर्ण्यते गुणगौरवैः

Các gia nhân hoan hỷ phụng sự dưới chân sen của chủ mình. Ngay cả người ở địa vị thấp cũng ca ngợi bậc cao hơn, bởi sức nặng và sự vĩ đại của các đức hạnh nơi người ấy.

Verse 60

वरिवस्यंति भूयोपि त्रिकालं काशिदेवताः । सर्वत्र सर्वे विद्वांसः समर्च्यंते मनोरथैः

Hết lần này đến lần khác, mỗi ngày ba thời, chư thiên của Kāśī được phụng thờ với lòng tôn kính. Khắp mọi nơi, các bậc hiền trí đều được tôn vinh theo đúng nguyện cầu và chí hướng chính đáng của mình.

Verse 61

विद्वद्भिश्च तपोनिष्ठास्तपोनिष्ठैर्जितेंद्रियाः । जितेंद्रियैर्ज्ञाननिष्ठा ज्ञानिभिः शिवयोगिनः

Bậc học giả nâng đỡ người chuyên tâm khổ hạnh; người khổ hạnh nâng đỡ kẻ đã chế ngự các căn; kẻ chế ngự các căn nâng đỡ người kiên trú trong trí tri; và các bậc trí giả nâng đỡ những yogin của Śiva.

Verse 62

मंत्रपूतं महार्हं च विधियुक्तं सुसंस्कृतम् । वाडवानां मुखाग्नौ च हूयतेऽहर्निशं हविः

Lễ vật (havis) được thanh tịnh bởi thần chú—quý giá, đúng pháp nghi, và chuẩn bị tinh khiết—được dâng cúng ngày đêm vào “ngọn lửa nơi miệng” của các Vāḍava.

Verse 63

वापीकूपतडागानामारामाणां पदेपदे । शुचिभिर्द्रव्यसंभारैः कर्तारो यत्र भूरिशः

Mỗi bước chân đều có những người dựng giếng, ao, hồ và vườn—rất đông—cung cấp vật liệu thanh sạch và dồi dào để kiến tạo.

Verse 64

यद्राष्ट्रे हृष्टपुष्टाश्च दृश्यंते सर्वजातयः । अनिंद्यसेवा संपन्ना विनामृगयु सौनिकान्

Trong vương quốc ấy, mọi cộng đồng đều hiện ra vui tươi và no đủ; đầy đủ những nghề nghiệp và sự phụng sự không đáng chê trách—không có thợ săn và kẻ đồ tể.

Verse 65

इत्थं तस्य महीजानेः सर्वत्र शुचिवर्तिनः । उन्मिषंतोप्यनिमिषा मनाक्छिद्रं न लेभिरे

Như vậy, ở khắp mọi nơi, các hộ vệ cảnh giác, giữ hạnh thanh tịnh quanh vị vua sinh từ đất ấy—dẫu có chớp mắt vẫn như không chớp—cũng chẳng tìm được một khe hở dù nhỏ nhất.

Verse 67

गुरुरुवाच । संधिविग्रहयानास्ति सं श्रयं द्वैधभावनम् । यथा स राजा संवेत्ति न तथात्रापि कश्चन

Đạo sư nói: “Về hòa ước và đối địch, tiến quân và án binh, nương tựa và giữ sách lược hai mặt—ở đây không ai hiểu thấu như vị vua ấy hiểu.”

Verse 68

अथोवाचामर गुरुर्देवानपचिकीर्षुकान् । तस्मिन्राजनि धर्मिष्ठे वरिष्ठे मंत्रवेदिषु

Bấy giờ, vị Đạo sư của chư thiên bất tử cất lời với các thần muốn chống lại ông, nhắc đến vị vua ấy—người chí thành với Dharma, bậc tối thượng, và đứng đầu trong hàng những kẻ am tường uy lực của thần chú.

Verse 69

तेन यद्यपि भूभर्त्रा भूमेर्देवा विवासिताः । तथापि भूरिशस्तत्र संत्यस्मत्पक्षपातिनः

Dẫu vị chúa tể cõi đất ấy đã xua chư thiên khỏi xứ sở, nhưng nơi đó vẫn có rất nhiều người đứng về phía chúng ta, thiên vị và quy hướng về ta.

Verse 70

कालो निमिषमात्रोपि यान्विना न सुखं व्रजेत् । अस्माकमपि तस्यापि संति ते तत्र मानिताः

Không có họ, dù chỉ trong khoảnh khắc, thời gian cũng chẳng trôi qua êm dịu; đối với ta cũng như đối với ông ấy, chính những người ấy được tôn kính tại nơi đó.

Verse 71

अंतर्बहिश्चरा नित्यं सर्वविश्रंभ भूमयः । समागतेषु तेष्वत्र सर्वं नः सेत्स्यति प्रियम्

Họ luôn đi lại cả trong lẫn ngoài, là nền tảng của niềm tin trọn vẹn; khi họ đến đây, mọi điều thân yêu của chúng ta sẽ được thành tựu viên mãn.

Verse 72

समाकर्ण्य च ते सर्वे त्रिदशा गीष्पतीरितम् । निर्णीतवंतस्तस्यार्थं तस्मादंतर्बहिश्चरान् । अभिनंद्याथ तं सर्वे प्रोचुरित्थं भवेदिति

Nghe lời Gīṣpati (Bṛhaspati) tuyên dạy, chư thiên đều hiểu rõ ý ngài. Vì thế, họ tán thán những vị đi lại trong-ngoài ấy, đồng lòng thuận theo và nói: “Hãy như vậy.”

Verse 73

ततः शक्रः समाहूय वीतिहोत्रं पुरःस्थितम् । ऊचे मधुरया वाचा बहुमानपुरःसरम्

Bấy giờ Śakra (Indra) gọi Vītihotra đang đứng trước mặt, rồi với lời lẽ ngọt ngào, mở đầu bằng sự kính trọng lớn lao mà nói.

Verse 74

हव्यवाहन या मूर्तिस्तव तत्र प्रतिष्ठिता । तामुपासंहर क्षिप्रं विषयात्तस्य भूपतेः

“Hỡi Havyavāhana (Thần Lửa), hình tướng của ngài đã được an lập nơi ấy—xin mau rút lui khỏi cõi quyền trị của vị vua kia.”

Verse 75

समागतायां तन्मूर्तौ सर्वानष्टाग्रयः प्रजाः । हव्यकव्यक्रियाशून्या विरजिष्यंति राजनि

Khi hóa thân ấy được rút đi, mọi bậc trật tự ưu thắng của dân chúng đều suy mất; không còn các nghi lễ havya và kavya dâng lên chư thiên và tổ tiên, họ sẽ rơi vào sự bê trễ và rối loạn dưới quyền vị vua ấy.

Verse 76

प्रजासु च विरक्तासु राज्यकामदुघासु वै । कृच्छ्रेणोपार्जितोऽपार्थो राजशब्दो भविष्यति

Khi dân chúng sinh lòng chán lìa—dẫu vương quốc như bò sữa ban mọi lợi lộc mong cầu—thì danh xưng “vua”, tuy gắng nhọc mới đạt, cũng trở nên rỗng không, vô ích.

Verse 77

प्रजानां रंजनाद्राजा येयं रूढिरुपार्जिता । तस्यां रूढ्यां प्रनष्टायां राज्यमेव विनंक्ष्यति

Vì làm cho dân vui và nuôi dưỡng dân, nên được gọi là “rājā”—đó là nghĩa đã thành lệ. Khi chính mối dây và ý nghĩa ấy mất đi, vương quốc cũng tự diệt vong.

Verse 78

प्रजाविरहितो राजा कोशदुर्गबलादिभिः । समृद्धोप्यचिरान्नश्येत्कूलसंस्थ इव द्रुमः

Vua không có dân—dẫu sung túc kho tàng, thành lũy, binh lực và các thứ—cũng sớm diệt vong, như cây đứng trên bờ sông đang bị xói lở.

Verse 79

त्रिवर्गसाधनाहेतुः प्राक्प्रजैव महीपतेः । क्षीणवृत्त्यां प्रजायां वै त्रिवर्गः क्षीयते स्वयम्

Hỡi bậc chúa tể cõi đất! Phương tiện trước hết để thành tựu tam mục tiêu—dharma, artha, kāma—chính là dân. Khi sinh kế của dân suy kiệt, ba mục tiêu ấy cũng tự nhiên suy tàn.

Verse 80

क्षीणे त्रिवर्गे संक्षीणा गतिर्लोकद्वयात्मिका

Khi tam mục tiêu đã cạn kiệt, thì đường hướng và vận trình liên hệ đến cả hai cõi—đời này và đời sau—cũng suy giảm.

Verse 81

इतींद्रवचनाद्वह्निरह्नाय क्षोणिमंडलात् । आचकर्ष निजां मूर्तिं योगमाया बलान्वितः

Vì thế, theo lệnh của Đế Thích (Indra), thần Lửa Vahni lập tức thu hồi chính hình tướng của mình khỏi vòng cõi địa cầu, nhờ sức lực của Yogamāyā gia hộ.

Verse 82

निन्ये न केवलं त्रेतां जाठराग्निमपि प्रभुः । वज्रिणो वचसा वह्निर्निजशक्तिसमन्वितम्

Theo lời của Đế Thích cầm Kim Cang (Vajra), Vahni oai lực đã mang đi không chỉ ngọn lửa Tretā, mà cả hỏa tiêu hóa (jāṭharāgni) cùng với năng lực tự hữu của nó.

Verse 83

वह्नौ स्वर्लोकमापन्ने जाते मध्यंदिने नृपः । कृतमाध्याह्निकस्तूर्णं प्राविशद्भोज्यमंडपम्

Khi Vahni đã lên cõi Svarga và giờ ngọ đến, nhà vua—sau khi mau chóng hoàn tất nghi lễ giữa trưa—liền bước vào sảnh đường thọ thực.

Verse 84

महानसाधिकृतयो वेपमानास्ततो मुहुः । क्षुधार्तमपि भूपालमिदं मंदं व्यजिज्ञपन्

Bấy giờ các quan viên phụ trách ngự trù run rẩy hết lần này đến lần khác, rồi nhẹ nhàng tâu bày việc ấy với đức vua, dẫu ngài đang khổ vì đói.

Verse 85

सूपकारा ऊचुः । अत्यहस्करतेजस्क प्रतापविजितानल । किंचिद्विज्ञप्तुकामाः स्मोप्यकांडेरणपंडित

Các đầu bếp thưa rằng: “Muôn tâu bậc rực sáng hơn cả mặt trời, oai lực khuất phục cả hỏa thần! Muôn tâu bậc hiền trí, khéo trừ tai ương bất chợt—chúng thần xin dâng một lời thỉnh cầu nhỏ.”

Verse 86

यदि विश्रुणयेद्राजन्भवानभयदक्षिणाम् । तदा विज्ञापयिष्यामः प्रबद्धकरसंपुटाः

Tâu Đại vương, nếu bệ hạ chịu lắng nghe và ban cho chúng thần “abhaya-dakṣiṇā”, tức ân huệ bảo hộ an toàn, thì chúng thần sẽ chắp tay cung kính mà dâng lời tâu bày.

Verse 87

भ्रूसंज्ञयाकृतादेशाः प्रशस्तास्येनभूभुजा । मृदु विज्ञापयांचक्रुः पाकशालाधिकारिणः

Nhận mệnh lệnh của vua chỉ qua một cái nhíu mày—và thấy long nhan tán thưởng—các quan coi việc nhà bếp hoàng gia liền nhẹ nhàng dâng lời trình bày.

Verse 88

न जानीमो वयं नाथ त्वत्प्रतापभयार्दितः । कुसृत्याथ कया विद्वान्नष्टो वैश्वानरः पुरात्

Tâu Chúa thượng, chúng thần không biết; vì run sợ trước oai lực của bệ hạ, chúng thần chẳng thể nói được do lỗi lầm nào hay nguyên do nào mà Vaiśvānara—ngọn Lửa thiêng—từ lâu đã biến mất khỏi thành này.

Verse 89

कृशानौ कृशतां प्राप्ते कथं पाकक्रिया भवेत् । तथापि सूर्यपाकेन सिद्धा पक्तिर्हि काचन

Khi chính ngọn lửa đã trở nên yếu ớt, việc nấu nướng sao có thể thành? Thế nhưng, nhờ sức nóng của mặt trời, quả thật cũng đã có món được nấu chín.

Verse 90

प्रभोरादेशमासाद्य तामिहैवानयामहे । मन्यामहे च भूजाने पक्तिरद्यतनी शुभा

Đã nhận lệnh của Đấng Chủ Tể, chúng thần sẽ lập tức đem đến ngay tại đây; và tâu Đại vương, chúng thần tin rằng bữa ăn/việc nấu nướng hôm nay nhất định cát tường.

Verse 91

श्रुत्वांधसिकवाक्यं स महासत्त्वो महामतिः । नृपतिश्चिंतयामास देवानां वै कृतं त्विदम्

Nghe lời của những kẻ mê muội ấy, vị vua đại hồn, đại trí liền suy niệm: “Quả thật, việc này hẳn do chư Thiên sắp đặt.”

Verse 92

क्षणं संशीलयंस्तत्र ददर्श तपसोबलात् । न केवलं जहौ गेहं हुतभुक्चौदरीर्दरीः

Xét kỹ trong chốc lát, nhờ sức mạnh khổ hạnh, ngài thấy rõ: Hutabhuk (Thần Lửa) chẳng chỉ rời bỏ chốn ở, mà còn đi vào những hang động của bụng—những nơi ẩn tàng bên trong.

Verse 93

अप्यहासीदितोलोकाज्जगाम च सुरालयम् । भवत्विह हि का हानिरस्माकं ज्वलने गतै

“Quả thật, người ấy đã rời cõi này mà đến thiên cung. Thì cứ vậy—nếu chúng ta đã bước vào lửa, ở đây còn tổn thất gì cho chúng ta nữa?”

Verse 94

तेषामेवविचाराच्च हानिरेषा सुपर्वणाम् । तद्बलेन च किं राज्यं मयेदमुररीकृतम्

Chính do mưu tính và cân nhắc của họ mà tổn thất này giáng xuống chư Thiên. Và nếu quyền vương chỉ nương vào sức họ, thì vương quốc ta nhận là của mình đây rốt cuộc có nghĩa gì?

Verse 95

पितामहेन महतो गौरवात्प्रतिपादितम् । इति चिंतयतस्तस्य मध्यलोकशतक्रतोः

“Điều này đã được Đại Pitāmaha (Phạm Thiên) ban cho và thiết lập, bởi uy nghi và lòng tôn kính lớn lao.” Khi Śatakratu, chúa tể cõi trung giới, còn đang suy niệm như vậy, câu chuyện tiếp diễn.

Verse 96

पौराः समागता द्वारि सह जानपदैर्नरैः । द्वास्थेन चाज्ञया राज्ञस्ततस्तेंतः प्रवेशिताः

Dân trong thành tụ họp nơi cổng, cùng với những người từ thôn dã. Rồi theo mệnh lệnh của nhà vua, người giữ cửa cho họ được vào bên trong.

Verse 97

दत्त्वोपदं यथार्हं ते प्रणेमुः क्षोणिवज्रिणम् । केचित्संभाषिता राज्ञादरसोदरया गिरा

Dâng lễ vật xứng đáng theo khả năng, họ cúi lạy nhà vua—“lôi chùy của địa cầu”. Một vài người trong số họ được vua ân cần hỏi han bằng lời lẽ ấm áp và đầy kính trọng.

Verse 98

केचिच्च समुदा दृष्ट्या केचिच्च करसंज्ञया । विसर्जिता सना राज्ञा बहुमानपुरःसरम्

Có người được cho lui chỉ bằng một cái liếc nhìn lên, có người bằng một cử chỉ tay. Nhà vua tiễn họ về, để danh dự đi trước như người dẫn đường.

Verse 99

तेजिरे भेजिरे सर्वे रत्नार्चिः परिसेविते । विजितामोदसंदोहे सुरानोकहसौरभैः । राज्ञः शतशलाकस्थच्छत्रस्यच्छाययाशुभे

Tất cả đều rạng ngời, an vị giữa ánh châu báu và đồ trang sức lấp lánh. Dưới bóng lành của lọng vua—dựng trên trăm cán, hương thơm vượt cả cây trời—họ đứng đó, lòng hoan hỷ.

Verse 100

विशांपतिरथोवाच तन्मुखच्छाययेरितम् । विज्ञाय तदभिप्रायमलंभीत्या पुरौकसः

Bấy giờ đức vua, bậc chúa của muôn dân, cất lời, như được gợi lên từ nét mặt của họ. Hiểu rõ ý nguyện ấy, dân thành không còn sợ hãi, chăm chú lắng nghe.

Verse 110

अस्मत्कुले मूलभूतो भास्करो मान्य एव नः । स तिष्ठतु सुखेनात्र यातायातं करोतु च

Bhāskara là gốc rễ của dòng tộc chúng ta, thật đáng được tôn kính. Nguyện người an trú nơi đây trong an lạc, và được tự do đi lại thong dong.