Adhyaya 26

Verse 1

अगस्तिरुवाच । प्रसन्नोसि यदि स्कंद मयि प्रीतिरनुत्तमा । तत्समाचक्ष्व भगवंश्चिरं यन्मे हृदिस्थितम्

Agastya thưa: Hỡi Skanda, nếu Ngài hoan hỷ với con và tình thương Ngài dành cho con là vô song, thì bạch Bhagavan, xin hãy nói cho con điều đã ở trong lòng con từ lâu.

Verse 2

अविमुक्तमिदं क्षेत्रं कदारभ्य भुवस्तले । परां प्रथितिमापन्नं मोक्षदं चाभवत्कथम्

Từ thời nào trên mặt đất này, thánh địa mang danh Avimukta đã đạt đến tiếng tăm tối thượng, và bằng cách nào nơi ấy trở thành đấng ban cho giải thoát (mokṣa)?

Verse 3

कथमेषा त्रिलोकीड्या गीयते मणिकर्णिका । तत्रासीत्किं पुरास्वामिन्यदा नामरनिम्नगा

Maṇikarṇikā được ca tụng là lừng danh khắp ba cõi như thế nào? Và bạch Chúa Tể, thuở xưa—khi dòng sông ấy vừa được biết đến bằng danh xưng—nơi đó đã có gì?

Verse 4

वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति प्रभो । अवाप नामधेयानि कथमेतानि सा पुरी । आनंदकाननं रम्यमविमुक्तमनंतरम्

Bạch Đấng Tối Thượng, thành ấy đã nhận các danh xưng ‘Vārāṇasī’, ‘Kāśī’ và ‘Rudrāvāsa’ như thế nào? Và vì sao lại còn được gọi là Ānandakānana mỹ lệ, rồi hơn nữa là Avimukta?

Verse 5

महाश्मशान इति च कथं ख्यातं शिखिध्वज । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं संदेहं मेऽपनोदय

Hỡi Śikhidhvaja, vì sao nơi ấy lại nổi danh với tên ‘Mahāśmaśāna’? Ta mong được nghe điều này—xin xua tan nghi hoặc trong lòng ta.

Verse 6

स्कंद उवाच । प्रश्नभारोयमतुलस्त्वया यः समुदाहृतः । कुंभयोनेऽमुमेवार्थमप्राक्षीदंबिका हरम्

Skanda nói: Hỡi Kumbhayoni, gánh nặng những câu hỏi mà ngài nêu ra thật vô song. Chính điều này, thuở trước Ambikā đã từng hỏi Hara.

Verse 7

यथा च देवदेवेन सर्वज्ञेन निवेदितम् । जगन्मातुः पुरस्ताच्च तथैव कथयामि ते

Như Đấng Thần của chư thiên, bậc Toàn tri, đã thuyết bày trước Mẫu Thân của vũ trụ, thì ta cũng sẽ thuật lại cho ngươi đúng như vậy.

Verse 8

महाप्रलय काले च नष्टे स्थावरजंगमे । आसीत्तमोमयं सर्वमनर्कग्रहतारकम्

Vào thời Đại Hủy Diệt, khi cả loài bất động lẫn hữu động đều tiêu vong, tất cả chỉ còn là bóng tối—không mặt trời, không hành tinh, không tinh tú.

Verse 9

अचंद्रमनहोरात्रमनग्न्यनिलभूतलम् । अप्रधानं वियच्छून्यमन्यतेजोविवर्धितम्

Không có trăng, không có ngày đêm; không có lửa, gió hay đất—không có Pradhāna hiển lộ; hư không trống rỗng, chỉ còn quang minh vô phân biệt lan tràn.

Verse 10

द्रष्टृत्वादि विहीनं च शब्दस्पर्शसमुज्झितम् । व्यपेतगंधरूपं च रसत्यक्तमदिङ्मुखम्

Nó không còn điều kiện ‘tính người thấy’ và các trạng thái tương tự; vắng âm thanh và xúc chạm; hương và sắc đã lìa; vị cũng bỏ—không phương hướng, không quy chiếu.

Verse 11

इत्थं सत्यंधतमसि सूचीभेद्ये निरंतरे । तत्सद्ब्रह्मेति यच्छ्रुत्या सदैकं प्रतिपाद्यते

Như vậy, trong bóng tối dày đặc ấy—liên tục, khó xuyên thấu như chỉ kim mới chọc lọt—Śruti tuyên dương một Thực tại duy nhất, thường hằng: “Đó là Hữu, đó là Brahman.”

Verse 12

अमनोगोचरोवाचां विषयं न कथंचन । अनामरूपवर्णं च न स्थूलं न च यत्कृशम्

Thực thể ấy vượt ngoài tầm của tâm và chẳng bao giờ thật sự là đối tượng của lời nói. Không tên, không hình, không sắc—không thô, cũng không vi tế.

Verse 13

अह्रस्वदीर्घमलघुगुरुत्वपरिवर्जितम् । न यत्रोपचयः कश्चित्तथा चापचयोपि च

Ngài không ngắn không dài, không nhẹ không nặng. Nơi Ngài không có tăng trưởng, cũng chẳng có suy giảm.

Verse 14

अभिधत्ते स चकितं यदस्तीति श्रुतिः पुनः । सत्यं ज्ञानमनंतं च यदानंदं परं महः

Ngay cả Thánh điển Śruti như thể kinh ngạc cũng chỉ tuyên rằng: “Ngài hiện hữu.” Quang minh tối thượng ấy là Chân lý, là Trí, là Vô tận—và là An lạc.

Verse 15

अप्रमेयमनाधारमविकारमनाकृति । निर्गुणं योगिगम्यं च सर्वव्याप्येककारणम्

Ngài không thể đo lường, không nương tựa, bất biến và vô tướng; vô tính (nirguṇa), các hành giả yoga có thể chứng đạt—trùm khắp, là một nhân duy nhất của muôn loài.

Verse 16

निर्विकल्पं निरारंभं निर्मायं निरुपद्रवम् । यस्येत्थं संविकल्प्यंते संज्ञाः संज्ञोदितस्य वै

Ngài vô phân biệt khái niệm, không có sự khởi tác nào, không có māyā, và lìa mọi nhiễu động. Thế nhưng đối với Thực thể ấy—vượt ngoài danh xưng, nơi các danh hiệu phát sinh—những định danh như vậy vẫn được tưởng lập.

Verse 17

तस्यैकलस्य चरतो द्वितीयेच्छा भवत्किल । अमूर्तेन स्वमूर्तिश्च तेनाकल्पि स्वलीलया

Đấng Duy Nhất bước đi một mình; tương truyền rằng nơi Ngài khởi lên ước muốn về “điều thứ hai”. Bởi trò chơi thiêng liêng của chính Ngài, Đấng Vô Tướng đã tạo nên Thánh Tướng của mình.

Verse 18

सर्वैश्वर्यगुणोपेता सर्वज्ञानमयी शुभा । सर्वगा सर्वरूपा च सर्वदृक्सर्वकारिणी

Nàng đầy đủ mọi uy quyền và đức hạnh, là tinh thể của mọi tri thức, cát tường; nàng thấm khắp muôn nơi, hiện mọi hình tướng, thấy mọi sự và thành tựu mọi công việc.

Verse 19

सर्वैकवंद्या सर्वाद्या सर्वदा सर्वसंकृतिः । परिकल्प्येति तां मूर्तिमीश्वरीं शुद्धरूपिणीम्

Nàng là Đấng duy nhất được muôn loài tôn kính, là nguồn sơ nguyên, hằng hữu, là quyền năng thiết lập trật tự vũ trụ. Vì thế người ta hình dung Nữ Chúa Tể, Đấng mang hình tướng thanh tịnh ấy, như một mạc khải hữu hình.

Verse 20

अंतर्दधे पराख्यं यद्ब्रह्मसर्वंगमव्ययम्

Rồi Brahman bất hoại—được gọi là ‘Tối Thượng’, thấm khắp mọi nơi—ẩn mình, trở nên vô hiển lộ.

Verse 21

अमूर्तं यत्पराख्यं वै तस्य मूर्तिरहं प्रिये । अर्वाचीनपराचीना ईश्वरं मां जगुर्बुधाः

“Hỡi người thương, đối với Thực Tại vô tướng được gọi là ‘Tối Thượng’, ta chính là hình tướng hiển lộ. Vừa gần vừa xa, bậc hiền trí xưng ta là Īśvara.”

Verse 22

ततस्तदैकलेनापि स्वैरं विहरतामया । स्वविग्रहात्स्वयं सृष्टा स्वशरीरानपायिनी

Rồi khi ta một mình tự do du hành nơi ấy, Nàng—tự hiển lộ từ chính hình thể thiêng liêng của ta—tự mình hiện ra, không bao giờ lìa khỏi thân thể của chính Nàng (hằng tự tại, tự tồn).

Verse 23

प्रधानं प्रकृतिं त्वां च मायां गुणवतीं पराम् । बुद्धि तत्त्वस्य जननीमाहुर्विकृतिवर्जिताम्

Người ta gọi Ngài là Pradhāna, là Prakṛti, là Māyā tối thượng đầy đủ các guṇa; lại tuyên xưng Ngài là Mẹ sinh ra nguyên lý trí tuệ (buddhi-tattva), không hề bị vướng nhiễm bởi bất kỳ biến dạng nào.

Verse 24

युगपच्च त्वया शक्त्या साकं कालस्वरूपिणा । मयाऽद्य पुरुषेणैतत्क्षेत्रं चापि विनिर्मितम्

Cùng với Ngài, hỡi Śakti, và cùng với Đấng mà tự tánh chính là Thời gian, ta—hôm nay trong tư cách Puruṣa—đã tạo tác cả thánh địa (kṣetra) này nữa.

Verse 25

सा शक्तिः प्रकृतिः प्रोक्ता स पुमानीश्वरः परः । ताभ्यां च रममाणाभ्यां तस्मिन्क्षेत्रे घटोद्भव

Năng lực ấy được gọi là Prakṛti; còn nguyên lý nam ấy chính là Īśvara tối thượng. Và khi hai Đấng ấy cùng hoan hỷ trong thánh địa ấy, hỡi bậc Sinh từ bình (Agastya)…

Verse 26

परमानंदरूपाभ्यां परमानंदरूपिणी । पंचक्रोशपरीमाणे स्वपादतलनिर्मिते

Nàng—Đấng có tự thể là Đại Lạc tối thượng—cùng với Hai Đấng cũng mang tự thể Đại Lạc, an trụ trong phạm vi năm krośa, thánh địa được tạo nên bởi chính lòng bàn chân của Nàng.

Verse 27

मुने प्रलयकालेपि न तत्क्षेत्रं कदाचन । विमुक्तं हि शिवाभ्यां यदविमुक्तं ततो विदुः

Hỡi bậc hiền triết, ngay cả vào thời Pralaya (đại hủy diệt) thì thánh địa ấy cũng chẳng bao giờ bị bỏ rơi; vì đó là nơi mà Śiva và Śivā không hề rời bỏ, nên người trí gọi là Avimukta—“chốn không bao giờ bị lìa bỏ”.

Verse 28

न यदा भूमिवलयं न यदाऽपां समुद्भवः । तदा विहर्तुमीशेन क्षेत्रमेतद्विनि र्मितम्

Khi chưa có vành đất bao quanh, và khi nước còn chưa phát sinh, chính lúc ấy—để Đấng Tối Thượng vui chơi trong lila—thánh địa này được tạo dựng.

Verse 29

इदं रहस्यं क्षेत्रस्य वेद कोपि न कुंभज । नास्तिकाय न वक्तव्यं कदाचिच्चर्मचक्षुषे

Hỡi Kumbhaja (đấng sinh từ bình), bí mật của thánh địa này hầu như chẳng ai biết. Chớ bao giờ nói cho kẻ nāstika, cũng chớ nói cho người chỉ nhìn bằng “mắt da” — chỉ thấy bề ngoài.

Verse 30

श्रद्धालवे विनीताय त्रिकालज्ञानचक्षुषे । शिवभक्ताय शांताय वक्तव्यं च मुमुक्षवे

Nhưng nên truyền dạy cho người có lòng tin và khiêm cung; người có “con mắt” được soi sáng bởi tri kiến về ba thời; cho tín đồ Śiva hiền hòa, an tịnh, và khao khát mokṣa (giải thoát).

Verse 31

अविमुक्तं तदरभ्य क्षेत्रमेतदुदीर्यते । पर्यंक भूतं शिवयोर्निरंतरसुखास्पदम्

Từ chính điểm ấy, thánh địa này được xưng tụng là “Avimukta”; vùng thiêng này là chiếc giường (paryaṅka) của Śiva và Śivā, nơi nương tựa của an lạc liên tục không gián đoạn.

Verse 32

अभावः कल्प्यते मूढैर्यदा च शिवयोस्तयोः । क्षेत्रस्यास्य तदाभावः कल्प्यो निर्वाणकारिणः

Khi kẻ mê muội tưởng tượng nơi đây có ‘sự vắng mặt’ của Śiva và Śakti của Ngài, thì họ cũng phải tưởng tượng sự vắng mặt của Kṣetra thiêng này—vốn tự tánh là ban cho niết-bàn (mokṣa).

Verse 33

अनाराध्य महेशानमनवाप्य च काशिकाम् । योगाद्युपायविज्ञोपि न निर्वाणमवाप्नुयात्

Không thờ phụng Maheśa, và không đạt đến chính Kāśikā (Kāśī), thì dẫu tinh thông yoga và các phương tiện khác, người ấy cũng không đạt giải thoát tối hậu (mokṣa).

Verse 34

अस्यानंदवनं नाम पुरा कारि पिनाकिना । क्षेत्रस्यानंदहेतुत्वादविमुक्तमंनतरम्

Thuở xưa, Pinākin (Śiva) đã khiến nơi này được biết đến với danh xưng Ānandavana. Và vì Kṣetra này là nguyên nhân trực tiếp của hỷ lạc, nên lập tức nổi danh là Avimukta—“chốn không bao giờ bị bỏ rơi.”

Verse 35

आनंदकंदबीजानामंकुराणि यतस्ततः । ज्ञेयानि सर्वलिंगानि तस्मिन्नानंदकानने

Trong Rừng Hỷ Lạc ấy, mọi Liṅga nên được hiểu như những mầm non mọc khắp nơi từ củ-hạt của niềm an lạc thiêng liêng.

Verse 36

अविमुक्तमिति ख्यातमासीदित्थं घटोद्भव । तथा चाख्याम्यथ मुने यथासीन्मणिकर्णिका

Vì thế, hỡi Ghaṭodbhava (Agastya), nơi ấy được xưng tụng là “Avimukta”. Và nay, hỡi bậc hiền triết, ta sẽ giảng thêm việc Maṇikarṇikā đã khởi sinh như thế nào.

Verse 37

प्रागानंदवने तत्र शिवयो रममाणयोः । इच्छेत्यभूत्कलशज सृज्यः कोप्यपरः किल

Thuở xưa tại Ānandavana, khi Śiva và Śakti đang hoan hỷ vui vầy nơi ấy, hỡi Kalaśaja (Agastya), chỉ một ý niệm khởi lên rằng: “hãy sinh thành thêm một điều khác nữa.”

Verse 38

यस्मिन्न्यस्ते महाभारे आवां स्वः स्वैरचारिणौ । निर्वाणश्राणनं कुर्वः केवलं काशिशायिनाम्

Khi gánh nặng lớn lao ấy đã được đặt xuống, chúng ta đôi bên thong dong tự tại trong cõi trời của mình, và chỉ ban ân phúc giải thoát (mokṣa) riêng cho những ai cư ngụ tại Kāśī.

Verse 39

स एव सर्वं कुरुते स एव परिपाति च । स एव संवृणोत्यंते सर्वैश्वर्यनिधिः स च

Chính Ngài làm nên mọi sự; chính Ngài che chở. Và đến cuối cùng, chính Ngài thu nhiếp tất cả trở về—Ngài là kho tàng của mọi quyền năng tối thượng.

Verse 40

चेतःसमुद्रमाकुंच्य चिंताकल्लोलदोलितम् । सत्त्वरत्नं तमोग्राहं रजोविद्रुमवल्लितम्

Hãy chế ngự biển cả của tâm, đang chao đảo bởi những làn sóng lo âu—nơi sattva như ngọc báu, tamas như cá sấu, và rajas như san hô quấn chặt.

Verse 41

यस्य प्रसादात्तिष्ठावः सुखमानंदकानने । परिक्षिप्त मनोवृत्तौ क्व हि चिंतातुरे सुखम्

Nhờ ân sủng của Ngài, chúng ta an trú an vui trong Rừng Hỷ Lạc. Khi các động niệm của tâm đã tán loạn, kẻ bị ưu tư bức bách còn hạnh phúc ở đâu?

Verse 42

संप्रधार्येति स विभुः सर्वतश्चित्स्वरूपया । तया सह जगद्धात्र्या जगद्धाताऽथ धूर्जटिः

Sau khi đã định liệu như vậy, Đấng Toàn Biến—Dhūrjaṭi (Śiva), bậc nâng đỡ muôn thế giới—cùng với Jagadambā, Mẹ của vũ trụ có bản tính là Tánh Biết thanh tịnh khắp mọi phương, liền khởi hành để sắp đặt trật tự của công cuộc sáng tạo.

Verse 43

सव्ये व्यापारयांचक्रे दृशमंगे सुधामुचम् । ततः पुमानाविरासीदेकस्त्रैलोक्यसुंदरः

Ở phía trái, Ngài vận khởi một ánh nhìn tuôn rưới cam lộ; từ đó hiện ra một bậc Nhân Thần duy nhất, đẹp rạng rỡ đối với cả ba cõi.

Verse 44

शांतः सत्त्वगुणोद्रिक्तो गांभीर्य जितसागरः । तथा च क्षमया युक्तो मुनेऽलब्धोपमोऽभवत्

Ngài an tịnh, trội sáng bởi đức tính sattva; chiều sâu vượt cả đại dương; lại đầy đủ nhẫn nhục—hỡi bậc hiền triết—nên trở thành bậc vô song.

Verse 45

इंद्रनीलद्युतिःश्रीमान्पुंडरीकोत्तमेक्षणः । सुवर्णाकृति सुच्छाय दुकूलयुगलावृतः

Ngài rực rỡ như ánh lam ngọc (indranīla), đầy phúc tướng; đôi mắt thù thắng như hoa sen; thân sắc vàng, da dẻ sáng trong, khoác đôi tấm y phục mịn đẹp (dukūla).

Verse 46

लसत्प्रचंडदोर्दंड युगलद्वयराजितः । उल्लसत्परमामोदनाभीह्रदकुशेशयः

Ngài được trang nghiêm bởi hai đôi cánh tay rực sáng, hùng mạnh; và rốn Ngài như một hồ nước, trong đó đóa sen bừng chiếu với hương thơm và niềm hoan hỷ tối thượng.

Verse 47

एकः सर्वगुणावासस्त्वेकः सर्वकलानिधिः । एकः सर्वोत्तमो यस्मात्ततो यः पुरुषोत्तमः

Chỉ một mình Ngài là nơi nương tựa của mọi đức hạnh; chỉ một mình Ngài là kho tàng của mọi nghệ thuật và năng lực. Vì Ngài là bậc tối thượng trên hết thảy, nên được xưng là Puruṣottama, Đấng Tối Thượng.

Verse 48

ततो महांतं तं वीक्ष्य महामहिमभूषणम् । महादेव उवाचेदं महाविष्णुर्भवाच्युत

Bấy giờ, chiêm ngưỡng Đấng Đại Hùng ấy được trang nghiêm bởi đại uy quang, Mahādeva nói rằng: “Hỡi Acyuta, hãy trở thành Mahāviṣṇu!”

Verse 49

तव निःश्वसितं वेदास्तेभ्यः सर्वमवैष्यसि । वेददृष्टेन मार्गेण कुरु सर्वं यथोचितम्

“Các Veda chính là hơi thở của Ngài; từ đó Ngài sẽ thấu biết mọi điều. Hãy làm mọi việc cho đúng phép, theo con đường mà Veda đã chỉ bày.”

Verse 50

इत्युक्त्वा तं महेशानो बुद्धितत्त्वस्वरूपिणम् । शिवया सहितो रुद्रो विवेशानंदकाननम्

Nói xong, Maheśāna—Rudra—cùng với Śivā, sau khi ngỏ lời với Đấng hiện thân của buddhi-tattva, liền bước vào Ānanda-kānana, khu rừng Hỷ Lạc.

Verse 51

ततः स भगवान्विष्णुर्मौलावाज्ञां निधाय च । क्षणं ध्यानपरो भूत्वा तपस्येव मनो दधौ

Bấy giờ, Đức Bhagavān Viṣṇu kính cẩn đội mệnh lệnh ấy lên đầu; trong khoảnh khắc chuyên chú thiền định, Ngài an trụ tâm như đang hành khổ hạnh.

Verse 52

खनित्वा तत्र चक्रेण रम्यां पुष्करिणीं हरिः । निजांगस्वेदसंदोह सलिलैस्तामपूरयत्

Tại đó, Hari dùng đĩa Sudarśana đào nên một hồ thiêng tuyệt đẹp; rồi lấy những dòng mồ hôi tuôn ra từ chính thân Ngài mà đổ đầy nước cho hồ ấy.

Verse 53

समाः सहस्रं पंचाशत्तप उग्रं चचार सः । चक्रपुष्कीरणी तीरे तत्र स्थाणुसमाकृतिः

Suốt một ngàn năm mươi năm, Ngài thực hành khổ hạnh mãnh liệt nơi bờ Cakra-puṣkariṇī, đứng bất động như một cột trụ.

Verse 54

ततः स भगवानीशो मृडान्या सहितो मृडः । दृष्ट्वा ज्वलंतं तपसा निश्चलं मीलितेक्षणम्

Bấy giờ, Đức Bhagavān Īśa—Śiva từ bi—cùng Mṛḍānī nhìn thấy Ngài ấy rực cháy bởi uy lực khổ hạnh, bất động, mắt khép trong định.

Verse 55

तमुवाच हृषीकेशं मौलिमांदोलयन्मुहुः । अहो महत्त्वं तपसस्त्वहो धैर्यं च चेतसः

Ngài nói với Hṛṣīkeśa, vừa gật đầu nhiều lần: “Ôi, khổ hạnh thật vĩ đại! Ôi, tâm chí kiên định thật cao cả!”

Verse 56

अहो अनिंधनो वह्निर्ज्वलत्येष निरंतरम् । अलं तप्त्वा महाविष्णो वरं वरय सत्तम

“Thật kỳ diệu! Ngọn lửa không cần nhiên liệu vẫn cháy mãi nơi đây. Đủ rồi khổ hạnh, hỡi Mahāviṣṇu—bậc tối thượng trong muôn loài, hãy chọn một ân phúc.”

Verse 57

मृडस्याम्रोडितमिदं प्रत्यभिज्ञाय भाषितम् । उन्मीलित दृगंभोजः समुत्तस्थौ चतुर्भुजः

Nhận ra lời đã được Mṛḍa (Śiva) thốt ra, Đấng bốn tay mở đôi mắt như hoa sen và đứng dậy.

Verse 58

श्रीविष्णुरुवाच । यदि प्रसन्नो देवेश देवदेव महेश्वर । भवान्या सहितं त्वां तु द्रष्टुमिच्छामि सर्वदा

Śrī Viṣṇu thưa: “Nếu Ngài hoan hỷ, ôi Chúa tể chư thiên, Thần của các thần, Mahādeva—con nguyện được chiêm bái Ngài mãi mãi, cùng với Bhavānī.”

Verse 59

सर्वकर्मसु सर्वत्र त्वामेव शशिशेखर । पुरश्चरं तं पश्यामि यथा तन्मे वरस्तथा

“Hỡi Śaśiśekhara, trong mọi việc và khắp mọi nơi, xin cho con chỉ được thấy Ngài; xin Ngài luôn đi trước dẫn đường—đó là ân phúc con cầu.”

Verse 60

त्वदीय चरणांभोज मकरंदमधूत्सुकः । मच्चेतो भ्रमरो भ्रांतिं विहायास्तु सुनिश्चलः

“Khát khao mật cam lồ từ phấn hoa nơi sen-bàn-chân của Ngài, xin con ong của tâm thức con bỏ mọi rong ruổi mà an trụ vững bền.”

Verse 61

श्रीशिव उवाच । एवमस्तु हृषीकेश यत्त्वयोक्तं जनार्दन । अन्यं वरं प्रयच्छामि तमाकर्णय सुव्रत

Śrī Śiva phán: “Hãy như vậy, hỡi Hṛṣīkeśa; đúng như lời ngươi nói, hỡi Janārdana. Ta còn ban cho ngươi một ân huệ khác nữa; hãy lắng nghe, hỡi người giữ hạnh nguyện cao quý.”

Verse 62

त्वदीयस्यास्य तपसो महोपचय दर्शनात् । यन्मयांदोलितो मौलिरहिश्रवणभूषणः

Thấy công đức tích tụ vô lượng từ khổ hạnh của ngài, ta bỗng rung động; đến nỗi đầu ta, vốn trang sức bằng đồ trang nhĩ hình rắn, cũng bắt đầu đung đưa.

Verse 63

तदांदोलनतः कर्णात्पपात मणिकर्णिका । मणिभिः खचिता रम्या ततोऽस्तु मणिकर्णिका

Từ sự đung đưa ấy, Māṇikarṇikā rơi khỏi tai. Đẹp đẽ, nạm đầy châu báu; vì thế hãy gọi là Māṇikarṇikā.

Verse 64

चक्रपुष्करिणी तीर्थं पुराख्यातमिदं शुभम् । त्वया चक्रेण खननाच्छंखचक्रगदाधर

Tīrtha cát tường này từ thuở xưa đã nổi danh là Cakrapuṣkariṇī, vì chính ngài—Đấng mang ốc, đĩa và chùy—đã dùng cakra mà đào nên.

Verse 65

मम कर्णात्पपातेयं यदा च मणिकर्णिका । तदाप्रभृति लोकेऽत्र ख्यातास्तु मणिकर्णिका

Khi Māṇikarṇikā này rơi khỏi tai ta, từ đó trở đi trong thế gian, danh xưng Māṇikarṇikā liền được truyền tụng.

Verse 66

श्रीविष्णुरुवाच । मुक्ताकुंडलपातेन तवाद्रितनयाप्रिय । तीर्थानां परमं तीर्थं मुक्तिक्षेत्रमिहास्तु वै

Śrī Viṣṇu phán: Hỡi người được Ái Nữ của Núi non yêu dấu, do chiếc khuyên ngọc trai của ngài rơi xuống, xin nơi đây quả thật trở thành tối thượng trong các tīrtha, là kṣetra của giải thoát.

Verse 67

काशतेऽत्र यतो ज्योतिस्तदनाख्येयमीश्वरः । अतो नामापरं चास्तु काशीति प्रथितं विभो

Bạch Đấng Chúa Tể! Vì nơi đây tỏa rạng Ánh Sáng thiêng liêng không thể diễn tả, nên, hỡi Đấng Toàn Năng, xin lập thêm một danh xưng—lừng danh là “Kāśī”.

Verse 68

अन्यं वरं वरे देव देयः सोप्यविचारितम् । स ते परोपकारार्थं जगद्रक्षामणे शिव

Bạch Đấng tối thượng trong chư thiên, xin ban thêm một ân phúc nữa, không do dự—vì lợi ích cho muôn loài, hỡi Śiva, Đấng hộ trì thế gian.

Verse 69

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं यत्किंचिज्जंतुसंज्ञितम् । चतुर्षु भूतग्रामेषु काश्यां तन्मुक्तिमाप्स्यतु

Từ Phạm Thiên cho đến một ngọn cỏ—hễ điều gì được gọi là hữu tình, trong bốn loài chúng sinh—đều sẽ chứng đạt giải thoát tại Kāśī.

Verse 70

अस्मिंस्तीर्थवरे शंभो मणिश्रव णभूषणे । संध्यां स्नानं जपं होमं वेदाध्ययनमुत्तमम् । तर्पण पिंडदानं च देवतानां च पूजनम्

Hỡi Śambhu, tại thánh địa tīrtha tối thắng này, ở nơi gọi là Maṇiśravaṇa-bhūṣaṇa—hãy cử hành nghi lễ sandhyā, tắm gội, trì tụng japa, tế hỏa homa, học tụng Veda thù thắng, làm tarpaṇa, dâng piṇḍa, và thờ phụng chư thiên.

Verse 71

गोभूतिलहिरण्याश्वदीपान्नांबरभूषणम् । कन्यादानं प्रयत्नेन सप्ततंतूननेकशः

Hãy bố thí bò, đất đai, mè, vàng, ngựa, đèn, lương thực, y phục và trang sức; và với sự tinh cần hãy thực hành kanyā-dāna, cùng nhiều lễ thí khác như các loại vải dệt bảy sợi theo nhiều dạng.

Verse 72

व्रतोत्सर्गं वृषोत्सर्गं लिंगादि स्थापनं तथा । करोति यो महाप्राज्ञो ज्ञात्वायुःक्षणगत्वरम्

Biết rằng mạng sống trôi vụt qua trong khoảnh khắc, bậc đại trí liền làm các hạnh sự thiêng liêng tại đây—như lễ hoàn mãn lời nguyện (vratotsarga), bố thí bò đực (vṛṣotsarga), và nghi thức an vị (pratiṣṭhā) Śiva-liṅga cùng các thánh biểu khác.

Verse 73

विपत्तिं विपुलां चापि संपत्तिमतिभंगुराम् । अक्षया मुक्तिरेकास्तु विपाकस्तस्य कर्मणः

Dẫu tai ương lớn ập đến, hay phú quý hiện ra—vốn vô cùng mong manh—thì quả báo bền vững duy nhất của hạnh nghiệp thiêng ấy chính là giải thoát bất hoại.

Verse 74

अन्यच्चापि शुभं कर्म यदत्र श्रद्धयायुतम् । विनात्मघातमीशान त्यक्त्वा प्रायोपवेशनम्

Và mọi thiện hạnh khác được làm tại đây với lòng tín kính—không tự hại thân mình, hỡi Īśāna—sau khi từ bỏ prāyopaveśana (nhịn ăn cho đến chết), đều trở nên hữu phúc về mặt tâm linh.

Verse 75

नैःश्रेयस्याः श्रियो हेतुस्तदस्तु जगदीश्वर । नानुशोचति नाख्याति कृत्वा कालांतरेपि यत्

Lạy Đấng Chúa Tể của muôn loài, xin cho điều ấy làm nhân của niḥśreyasa—thiện ích tối thượng—và phúc lộc chân thật: chính là việc làm mà dẫu thời gian trôi lâu, người ta vẫn không hối tiếc, cũng chẳng cần khoe khoang.

Verse 76

तदिहाक्षयतामेतु तस्येश त्वदनुग्रहात् । तव प्रसादात्तस्येश सर्वमक्षयमस्तु तत्

Vì vậy, lạy Chúa Tể, nhờ ân huệ của Ngài, xin cho công đức ấy trở nên bất hoại ngay tại đây. Lạy Chúa Tể, do ân phúc của Ngài, xin cho tất cả đều thật sự không suy tàn.

Verse 77

यदस्ति यद्भविष्यच्च यद्भूतं च सदाशिव । तस्मादेतच्च सर्वस्मात्क्षेत्रमस्तु शुभोदयम्

Lạy Sadāśiva! Những gì đang có, sẽ có và đã có—vì thế, nguyện thánh địa này vượt hơn tất cả và trở thành nguồn khởi sinh cát tường.

Verse 78

यथा सदाशिव त्वत्तो न किंचिदधिकं शिवम् । तथानंदवनादस्मात्किंचिन्मास्त्वधिकं क्वचित्

Cũng như, lạy Sadāśiva, lạy Śiva, chẳng có gì cao hơn Ngài—thì cũng vậy, nguyện không nơi nào có điều gì cao hơn Ānandavana này.

Verse 79

विना सांख्येन योगेन विना स्वात्मावलोकनम् । विना व्रत तपो दानैः श्रेयोऽस्तु प्राणिनामिह

Tại nơi đây, nguyện chúng sinh đạt thiện ích tối thượng, dẫu không nhờ Sāṅkhya, không nhờ Yoga, không cần quán chiếu tự ngã, cũng không cần giới nguyện, khổ hạnh hay bố thí.

Verse 80

शशका मशका कीटाः पतं गास्तुरगोरगाः । पंचक्रोश्यां मृताः काश्यां संतु निर्वाणदीक्षिताः

Nguyện cho cả thỏ, muỗi, côn trùng, chim chóc, ngựa và rắn—nếu chết tại Kāśī trong vòng Pañcakrośī—đều như đã được thọ dīkṣā vào niết-bàn (nirvāṇa).

Verse 81

नामापि गृह्णतां काश्याः सदैवास्त्वेनसः क्षयः

Với những ai chỉ cần xưng niệm hay tưởng nhớ danh Kāśī, nguyện cho tội lỗi của họ luôn được tiêu trừ.

Verse 82

सदा कृतयुगं चास्तु सदाचास्तूत्तरायणम् । सदा महोदयश्चास्तु काश्यां निवसतां सताम्

Với những bậc hiền thiện cư ngụ tại Kāśī, nguyện nơi ấy mãi như thời Kṛta Yuga; nguyện luôn là Uttarāyaṇa cát tường; và nguyện luôn có mahodaya—cuộc hội tụ thánh thiện vĩ đại—cho họ.

Verse 83

यानि कानि पवित्राणि श्रुत्युक्तानि सदाशिव । तेभ्योऽधिकतरं चास्तु क्षेत्रमेतत्त्रिलोचन

Ôi Sadāśiva! Mọi điều thanh tịnh được Veda tuyên thuyết—hỡi Trilocana, Đấng ba mắt—nguyện thánh địa này còn thanh tịnh hóa hơn tất thảy những điều ấy.

Verse 84

चतुर्णामपि वेदानां पुण्यमध्ययनाच्च यत् । तत्पुण्यं जायतां काश्यां गायत्रीलक्ष जाप्यतः

Công đức nào phát sinh từ việc học tụng bốn bộ Veda, nguyện chính công đức ấy phát sinh tại Kāśī nhờ japa Gāyatrī đủ một trăm nghìn lần.

Verse 85

अष्टांगयोगाभ्यासेन यत्पुण्यमपि जायतेः । तत्पुण्यं साधिकं भूयाच्छ्रद्धाकाशीनिषेवणात्

Công đức nào đạt được nhờ tu tập Aṣṭāṅga-yoga, nguyện công đức ấy càng tăng trưởng hơn nữa nhờ phụng sự và an cư tại Kāśī với lòng śraddhā (tín tâm).

Verse 86

कृच्छ्रचांद्रायणाद्यैश्च यच्छ्रेयः समुपार्ज्यते । तदेकेनोपवासेन भवत्वानंदकानने

Thiện phúc tâm linh nào tích lũy được nhờ các đại nguyện khó nhọc như Kṛcchra và Cāndrāyaṇa, nguyện tại Ānandavana này chỉ với một lần upavāsa (nhịn ăn) cũng đạt được điều ấy.

Verse 87

अन्यत्र यत्तपस्तप्त्वा श्रेयः स्याच्छरदां शतम् । तदस्तु काश्यां वर्षेण भूमिशय्या व्रतेन हि

Công đức thù thắng mà nơi khác phải tu khổ hạnh suốt trăm mùa thu mới được, nguyện tại Kāśī chỉ trong một năm, nhờ hạnh nguyện nằm đất, liền thành tựu.

Verse 88

आजन्म मौनव्रततो यदन्यत्रफलं स्मृतम् । तदस्तु काश्यां पक्षाहः सत्यवाक्परिभाषणात्

Quả báo mà nơi khác nói do giữ hạnh im lặng trọn đời, nguyện tại Kāśī chỉ trong nửa tháng, nhờ chỉ nói lời chân thật, liền đạt được.

Verse 89

अन्यत्र दत्त्वा सर्वस्वं सुकृतं यत्समीरितम् । सहस्रभोजनात्काश्यां तद्भूयादयुताधिकम्

Công đức mà nơi khác nói do bố thí toàn bộ tài sản, nguyện tại Kāśī nhờ thí thực cho một ngàn người mà tăng trưởng vượt bậc, hơn cả vạn lần.

Verse 90

मुक्तिक्षेत्राणि सर्वाणि यत्संसेव्योदितं फलम् । पंचरात्रात्तदत्रास्तु निषेव्य मणिकर्णिकाम्

Quả phúc được tuyên nói do nương tựa mọi thánh địa giải thoát, nguyện ngay tại đây chỉ trong năm đêm, nhờ chí thành nương tựa Maṇikarṇikā mà đạt được.

Verse 91

प्रयागस्नानपुण्येन यत्पुण्यं स्याच्छिवप्रदम् । काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्त्विह

Công đức do tắm gội tại Prayāga, công đức ban ân phúc của Śiva, nguyện ngay tại đây, với lòng tin, chỉ cần được thấy Kāśī cũng đạt được công đức ấy.

Verse 92

यत्पुण्यमश्वमेधेन यत्पुण्यं राजसूयतः । काश्यां तत्पुण्यमाप्नोतु त्रिरात्रशयनाद्यमी

Phước đức do lễ tế Aśvamedha, và phước đức do lễ Rājasūya—chính những phước ấy, người trì giới này đạt được tại Kāśī nhờ hạnh ngủ tại đó suốt ba đêm.

Verse 93

तुलापुरुषदानेन यत्पुण्यं सम्यगाप्यते । काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्तु वै

Phước đức đạt được đúng pháp nhờ bố thí Tulāpuruṣa, quả thật cũng đạt được chỉ bằng việc chiêm bái Kāśī—nếu chiêm bái với lòng tín kính.

Verse 94

इति विष्णोर्वरं श्रुत्वा देवदेवो जगत्पतिः । उवाच च प्रसन्नात्मा तथाऽस्तु मधुसूदन

Nghe như vậy lời ban ân của Viṣṇu, vị Thần của các thần, Chúa tể thế gian, lòng hoan hỷ liền nói: “Tathāstu, hỡi Madhusūdana.”

Verse 95

श्रीमहादेव उवाच । शृणु विष्णो महाबाहो जगतः प्रभवाप्यय । विधेहि सृष्टिं विविधां यथावत्त्वं श्रुतीरिताम्

Śrī Mahādeva phán: “Hãy nghe, hỡi Viṣṇu, bậc đại lực, nguồn sinh và nơi quy diệt của muôn thế giới. Hãy an bài sự tạo hóa muôn hình đúng như lời Veda đã dạy.”

Verse 96

पितेव सर्वभूतानां धर्मतः पालको भव । विध्वंसनीया विविधा धर्मध्वंसविधायिनः

Hãy như người cha, lấy dharma mà che chở muôn loài; và hãy tiêu diệt mọi hạng kẻ gây nên sự suy hoại của dharma.

Verse 97

धर्मेतरपथस्थानामुपसंहृतये हरे । हेतुमात्रं भवान्यस्मात्स्वकर्मनिहता हि ते

Hỡi Hari, để thu nhiếp (tiêu trừ) những kẻ đứng trên con đường ngoài chánh pháp, Ngài chỉ là nhân duyên làm phương tiện; vì thật ra họ bị quật ngã bởi chính nghiệp của mình.

Verse 98

यथा परिणतं सस्यं पतेत्प्रसवबंधनात् । ते परीणतपाप्मानः पतिष्यंति तथा स्वयम्

Như hạt lúa đã chín tự rơi khỏi sự ràng buộc của bông lúa, cũng vậy, những kẻ có tội đã đến kỳ trổ quả sẽ tự mình sa ngã.

Verse 99

ये च त्वामवमन्यंते दर्पिताः स्वतपोबलैः । तेषां चैवोपसंहृत्यै प्रभविष्याम्यहं हरे

Và những kẻ khinh mạn Ngài, kiêu căng bởi sức mạnh khổ hạnh của chính mình—hỡi Hari, để tiêu diệt họ nữa, ta sẽ thị hiện.

Verse 100

उपपातकिनो ये च महापातकिनश्च ये । तेपि काशीं समासाद्य भविष्यंति गतैनसः

Dẫu là kẻ phạm tội nhỏ hay kẻ phạm đại tội—hễ đến được Kāśī thì họ cũng trở nên sạch hết tội cấu.

Verse 110

विष्णोऽविमुक्ते संवासः कर्मनिर्मूलनक्षमः । द्वित्राणां हि पवित्राणां निर्वाणा येह जायते

Hỡi Viṣṇu, cư trú tại Avimukta có năng lực nhổ bật nghiệp tận gốc. Quả thật, đối với người thanh tịnh, ngay nơi đây giải thoát (nirvāṇa/mokṣa) phát sinh trong hai hoặc ba ngày/đêm.

Verse 120

अश्रद्धयापि यः स्नातो मणिकर्ण्यां विधानतः । सोपि पुण्यमवाप्नोति स्वर्गप्राप्तिकरं परम्

Dù không có lòng tín thành, ai tắm tại Maṇikarṇikā đúng theo nghi thức vẫn được phước đức—phước đức tối thượng, là nhân duyên trực tiếp đưa đến cõi trời.

Verse 130

योसौ विश्वेश्वरो देवः काशीपुर्यामुमे स्थितः । लिंगरूपधरः साक्षान्मम श्रेयास्पदं हि तत्

Hỡi Umā, chính Đấng Viśveśvara ngự tại thành Kāśī, hiển lộ trực tiếp trong hình tướng Liṅga—quả thật đó là nơi nương tựa và nguồn phúc lợi tối thượng của ta.

Verse 140

बहूपसर्गो योगोयं कृच्छ्रसाध्यं तपो हि यत् । योगाद्भ्रष्टस्तपोभ्रष्टो गर्भक्लेशसहःपुनः

Pháp tu yoga này bị vây bởi nhiều chướng ngại; khổ hạnh (tapas) cũng chỉ thành tựu trong gian lao. Ai sa sút khỏi yoga hay lìa bỏ tapas, lại phải chịu khổ đau của bào thai—tái sinh lần nữa.

Verse 150

व्यास उवाच । अगस्त्यस्य पुरः सूत कथयित्वा कथामिमाम् । सर्वपापप्रशमनीं पुनः स्कंद उवाच ह

Vyāsa nói: Này Sūta, sau khi thuật lại câu chuyện này trước mặt Agastya—câu chuyện dập tắt mọi tội lỗi—Skanda lại cất lời lần nữa.