Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

Devanagari script

अचंद्रमनहोरात्रमनग्न्यनिलभूतलम् । अप्रधानं वियच्छून्यमन्यतेजोविवर्धितम्

Transliteration

acaṃdramanahorātramanagnyanilabhūtalam | apradhānaṃ viyacchūnyamanyatejovivardhitam

Translation

Không có trăng, không có ngày đêm; không có lửa, gió hay đất—không có Pradhāna hiển lộ; hư không trống rỗng, chỉ còn quang minh vô phân biệt lan tràn.

Word by Word

• अचन्द्रम्: without the moon
• अचन्द्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (चन्द्राभावः); विशेषणम् (सर्वम्—पूर्वश्लोकान्वय)

• अहोरात्रम्: day and night
• अहोरात्रम्: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अहन्-रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), प्रथमा, एकवचन; 'day and night'

• अनग्नि: without fire
• अनग्नि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासपूर्वपद); नञ्-तत्पुरुषः (अग्न्यभावः); 'without fire' (अनिलभूतलम् इत्यस्य पूर्वपदम्)

• अनिलभूतलम्: wind and earth (elements)
• अनिलभूतलम्: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अनिल-भूतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (अनिलः च भूतलम्—अत्र समाहारार्थे 'wind and earth' as elements); समस्तपदं विशेष्यरूपेण

• अप्रधानम्: without Pradhāna (primordial matter)
• अप्रधानम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-प्रधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (प्रधानाभावः); विशेषणम्

• वियत्: space
• वियत्: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वियत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'sky/space' (शून्यम् इत्यस्य विशेषण/पूर्वपदभावः)

• शून्यम्: void
• शून्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शून्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (वियतः/सर्वस्य)

• अन्यतेजोविवर्धितम्: augmented by another radiance
• अन्यतेजोविवर्धितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य-तेजस्-विवर्धित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः: अन्यस्य तेजसः विवर्धितम् (increased by another light/energy); भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त-भावः

Speaker

Skanda

Skanda Dialogue

Listener: Audience/sage

Visual Art Cues

Scene: A timeless void: no moon, no alternation of day and night; the classical elements absent; an empty sky suffused with a single, formless radiance—like a pale, all-pervading glow without a source.

Characters & Entities

• Candra (Moon)
• Ahorātra (day-night)
• Agni
• Anila (Vāyu)
• Bhūtala
• Pradhāna
• Viyat (sky)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse emphasizes the collapse of time, elements, and differentiation—pointing toward the transcendence that Mahātmya teachings often culminate in.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None explicitly; it continues the pralaya setting before the Kāśī-centered revelation.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.