Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 110

Devanagari script

विष्णोऽविमुक्ते संवासः कर्मनिर्मूलनक्षमः । द्वित्राणां हि पवित्राणां निर्वाणा येह जायते

Transliteration

viṣṇo'vimukte saṃvāsaḥ karmanirmūlanakṣamaḥ | dvitrāṇāṃ hi pavitrāṇāṃ nirvāṇā yeha jāyate

Translation

Hỡi Viṣṇu, cư trú tại Avimukta có năng lực nhổ bật nghiệp tận gốc. Quả thật, đối với người thanh tịnh, ngay nơi đây giải thoát (nirvāṇa/mokṣa) phát sinh trong hai hoặc ba ngày/đêm.

Word by Word

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अविमुक्ते: in Avimukta (Kāśī)
• अविमुक्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (स्थाननाम), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘अविमुक्त-क्षेत्रे’

• संवासः: dwelling/residence
• संवासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• कर्मनिर्मूलनक्षमः: capable of uprooting karma
• कर्मनिर्मूलनक्षमः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कर्म (प्रातिपदिक) + निर्मूलन (प्रातिपदिक) + क्षम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मणां निर्मूलने क्षमः (तत्पुरुष)

• द्वित्राणाम्: of two or three
• द्वित्राणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; समासः—द्वि-त्रि (द्वन्द्व), ‘द्वयोः त्रयाणां वा’ इत्यर्थे

• हि: indeed
• हि: Discourse particle (Nipāta/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय; निश्चये/हेतौ

• पवित्राणाम्: of the pure ones / of purifiers
• पवित्राणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• निर्वाणम्: liberation (nirvāṇa)
• निर्वाणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निर्वाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• य: which
• य: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• जायते: arises/is born
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Śiva (contextual continuation of instruction/praise within the dialogue)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A luminous Avimukta: Vishnu is invoked, the city radiates as a mandala; a purified seeker sits in meditation near a ghat/temple, karmic knots depicted as severed threads; dawn-to-dusk cycle hints at ‘two or three’ days.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Avimukta
• Kāśī (implied as Avimukta-kṣetra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Avimukta (Kāśī) is extolled as a mokṣa-kṣetra where karmic bonds are cut and liberation is swiftly attainable for the purified seeker.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta-kṣetra, the ‘Never-abandoned’ sacred heart of Kāśī (Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

Residence/dwelling (saṃvāsa) in Avimukta is prescribed as the efficacious practice; a short period of two or three (days/nights) is highlighted.