Sarga 4

Verses 1-2

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः ।मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञस्सनिश्चयम् ॥१॥श्व एव पुष्यो भविताश्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः ।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः ॥२॥

Khi dân chúng đã lui ra, nhà vua lại cùng các đại thần bàn nghị; bậc quân vương quyết đoán kiên định liền định rằng: “Ngày mai sao Puṣya sẽ thăng; ngày mai con ta, Rāma mắt đỏ như cánh sen, sẽ được làm lễ quán đảnh tấn phong làm Thái tử.”

Verse 3

अथाऽन्तर्गृहमाविश्य राजा दशरथस्तदा ।सूतमामन्त्रयामास रामं पुनरिहानय ॥३॥

Bấy giờ vua Daśaratha bước vào nội thất, rồi gọi người đánh xe đến và truyền rằng: “Hãy đưa Rāma trở lại đây.”

Verse 4

प्रतिगृह्य स तद्वाक्यं सूतः पुनरुपाययौ ।रामस्य भवनं शीघ्रं राममानयितुं पुनः ॥४॥

Nhận lời truyền ấy, người đánh xe liền quay lại, vội vã đến dinh của Rāma lần nữa để thỉnh Rāma trở về.

Verse 5

द्वार्स्थैरावेदितं तस्य रामायाऽऽगमनं पुनः ।श्रुत्वैव चापि रामस्तं प्राप्तं शङ्कान्वितोऽभवत् ॥५॥

Những người giữ cửa tâu với Rāma rằng Sumantra lại đến. Vừa nghe tin ông trở lại, Rāma liền dấy lên nỗi bất an trong lòng.

Verse 6

प्रवेश्य चैनं त्वरितं रामो वचनमब्रवीत् ।यदागमनकृत्यं ते भूयस्तद्ब्रूह्यशेषतः ॥६॥

Rāma liền cho mời ông vào gấp và nói: “Hãy nói trọn vẹn cho ta biết—vì sao ông lại quay lại sớm như vậy?”

Verse 7

तमुवाच तत स्सूतो राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति ।श्रुत्वा प्रमाणमत्र त्वं गमनायेतराय वा ॥७॥

Bấy giờ người đánh xe thưa: “Đại vương muốn được gặp ngài. Nghe vậy rồi, chính ngài là người quyết định ở đây—đi hay không đi.”

Verse 8

इति सूतवच श्श्रुत्वा रामोऽथ त्वरयाऽन्वितः ।प्रययौ राजभवनं पुनर्द्रष्टुं नरेश्वरम् ॥८॥

Nghe lời người đánh xe tâu, Rāma liền vội vã lên đường, đến hoàng cung để lại được yết kiến bậc chúa tể loài người.

Verse 9

तं श्रुत्वा समनुप्राप्तं रामं दशरथो नृपः ।प्रवेशयामास गृहं विवक्षुः प्रियमुत्तमम् ॥९॥

Nghe tin Rāma đã đến, vua Daśaratha liền cho mời vào nội thất, vì muốn nói với Người điều vô cùng khả ái.

Verse 10

प्रविशन्नेव च श्रीमान्राघवो भवनं पितुः ।ददर्श पितरं दूरात्प्रणिपत्य कृताञ्जलिः ॥१०॥

Khi đức Rāghava rạng ngời bước vào cung điện của phụ vương, Người từ xa đã trông thấy vua cha; liền chắp tay, cúi mình đảnh lễ với lòng cung kính.

Verse 11

प्रणमन्तं समुत्थाप्य तं परिष्वज्य भूमिपः ।प्रदिश्य चास्मै रुचिरमासनं पुनरब्रवीत् ॥११॥

Thấy Rāma đang đảnh lễ, nhà vua liền đỡ Người đứng dậy, ôm ấp âu yếm, ban cho một chỗ ngồi trang nhã, rồi lại cất lời.

Verse 12

राम वृद्धोऽस्मि दीर्घायुर्भुक्ता भोगा मयेप्सिताः ।अन्नवद्भिः क्रतुशतै स्तथेष्टं भूरिदक्षिणैः ॥१२॥

“Rāma, ta đã sống lâu và nay tuổi đã cao; những lạc thú ta mong cầu, ta đã thọ hưởng. Ta cũng đã cử hành hàng trăm tế lễ, đầy đủ phẩm thực, và bố thí rộng lớn, lễ vật phong hậu.”

Verse 13

जातमिष्टमपत्यं मे त्वमद्यानुपमं भुवि ।दत्तमिष्टमधीतं च मया पुरुषसत्तम ॥१३॥

“Hỡi bậc tối thượng trong loài người, hôm nay nơi con ta được đứa con ta hằng ước nguyện—đáng yêu và vô song trên cõi đất. Ta đã bố thí, đã hành tế lễ, và cũng đã chuyên cần học hỏi thánh điển.”

Verse 14

अनुभूतानि चेष्टानि मया वीर सुखान्यपि ।देवर्षिपितृविप्राणामनृणोऽस्मि तथाऽत्मनः ॥१४॥

Hỡi bậc dũng sĩ, những lạc thú ta từng cầu đã nếm trải đủ rồi. Đối với chư thiên, các thánh hiền, tổ tiên và các Bà-la-môn—cũng như đối với chính tự thân ta—nay ta đã hết mọi món nợ.

Verse 15

न किञ्चिन्मम कर्तव्यं तवान्यत्राभिषेचनात् ।अतो यत्त्वामहं ब्रूयां तन्मे त्वं कर्तुमर्हसि ॥१५॥

Ngoài việc làm lễ quán đảnh cho con, ta không còn việc gì phải làm nữa. Vì vậy, điều gì ta nói với con, con hãy xứng đáng thực hiện vì ta.

Verse 16

अद्य प्रकृतयस्सर्वास्त्वामिच्छन्ति नराधिपम् ।अतस्त्वां युवराजानमभिषेक्ष्यामि पुत्रक ॥१६॥

Hôm nay, toàn thể thần dân đều mong con làm vua. Vì thế, con yêu dấu, ta sẽ làm lễ quán đảnh cho con làm Thái tử.

Verse 17

अपि चाद्याऽशुभान्राम स्वप्ने पश्यामि दारुणान् ।सनिर्घाता दिवोल्का च पततीह महास्वना ॥१७॥

Lại nữa, hỡi Rāma, dạo này ta thấy trong mộng những điềm dữ ghê gớm; thậm chí ban ngày cũng vậy: sao băng rơi xuống đây kèm tiếng sấm, vang rền dữ dội.

Verse 18

अवष्टब्धं च मे राम नक्षत्रं दारुणैर्ग्रहैः ।आवेदयन्ति दैवज्ञाः सूर्याङ्गारकराहुभिः ॥१८॥

Lại nữa, hỡi Rāma, ngôi sao bản mệnh của ta bị các hành tinh dữ khống chế. Các nhà chiêm tinh tâu rằng: Mặt Trời, Hỏa Tinh và Rāhu đang gây tai ách.

Verse 19

प्रायेण हि निमित्तानामीदृशानां समुद्भवे ।राजा हि मृत्युमाप्नोति घोरां वाऽऽपदमृच्छति ॥१९॥

Hễ những điềm báo như thế phát sinh, thường là vua hoặc gặp tử vong, hoặc phải chịu một tai họa ghê gớm.

Verse 20

तद्यावदेव मे चेतो न विमुह्यति राघव ।तावदेवाभिषिञ्चस्व चला हि प्राणिनां मतिः ॥२०॥

Vậy nên, hỡi Rāghava, khi tâm trí ta còn chưa rối loạn, hãy lập tức cử hành lễ quán đảnh; bởi tâm ý của chúng sinh thật vốn chao đảo, khó bền.

Verse 21

अद्य चन्द्रोऽभ्युपगतः पुष्यात्पूर्वं पुनर्वसू ।श्वः पुष्ययोगं नियतं वक्ष्यन्ते दैवचिन्तकाः ॥२१॥

Hôm nay vầng Nguyệt đã vào Punarvasū, vốn đi trước Puṣya; và ngày mai, các bậc luận thiên văn chắc chắn sẽ tuyên rằng Nguyệt hội với Puṣya.

Verse 22

ततः पुष्येऽभिषिञ्चस्व मनस्त्वरयतीव माम् ।श्वस्त्वाऽहमभिषेक्ष्यामि यौवराज्ये परन्तप ॥२२॥

Vì thế, hãy làm lễ quán đảnh vào ngày Puṣya—tâm trí ta như thúc giục không ngừng. Hỡi bậc hàng phục kẻ thù, ngày mai ta sẽ lập con làm Thái tử.

Verse 23

तस्मात्त्वयाऽद्य प्रभृति निशेयं नियतात्मना ।सह वध्वोपवस्तव्या दर्भप्रस्तरशायिना ॥२३॥

Vì vậy, từ đêm nay trở đi, với tâm tự chế, con cùng hiền thê hãy giữ trai giới và nằm ngủ trên lớp cỏ darbha trải ra.

Verse 24

सुहृदश्चाप्रमत्तास्त्वां रक्षन्त्वद्य समन्ततः ।भवन्ति बहु विघ्नानि कार्याण्येवंविधानि हि ॥२४॥

Từ hôm nay, xin các bằng hữu tỉnh thức hãy bảo hộ con khắp mọi phía; vì những việc như thế này quả thật thường gặp nhiều chướng ngại.

Verse 25

विप्रोषितश्च भरतो यावदेव पुरादितः ।तावदेवाभिषेकस्ते प्राप्तकालो मतो मम ॥२५॥

Chừng nào Bharata còn vắng mặt khỏi thành này, thì chừng ấy—theo sự xét định của ta—lễ quán đảnh của con là đúng thời, hợp lẽ.

Verse 26

कामं खलु सतां वृत्ते भ्राता ते भरतस्स्थितः ।ज्येष्ठानुवर्ती धर्मात्मा सानुक्रोशो जितेन्द्रियः ॥२६॥

Quả thật, Bharata—em của ngươi—an trú trong hạnh hạnh của bậc hiền thánh; kính thuận bậc huynh trưởng, tâm hằng theo Chánh pháp, đầy lòng từ mẫn, và tự chế các căn.

Verse 27

किन्तु चित्तं मनुष्याणामनित्यमिति मे मतिः ।सतां च धर्मनित्यानां कृतशोभि च राघव ॥२७॥

Nhưng, hỡi Rāghava, theo ý ta, tâm của loài người vốn vô thường; ngay cả tâm của bậc hiền, của người thường trụ trong dharma, dẫu đã được làm cho cát tường, vẫn đổi thay.

Verse 28

इत्युक्त स्सोऽभ्यनुज्ञात श्श्वोभाविन्यभिषेचने ।व्रजेति रामः पितरमभिवाद्याभ्ययाद्गृहम् ॥२८॥

Nói như vậy về lễ quán đảnh sẽ cử hành vào ngày mai, Daśaratha liền cho Rāma lui, bảo: “Hãy đi.” Rāma cúi đầu đảnh lễ phụ vương rồi trở về tư dinh của mình.

Verse 29

प्रविश्य चात्मनो वेश्मराज्ञोद्दिष्टेऽभिषेचने ।तत्क्षणेन विनिर्गम्य मातुरन्तपुरं ययौ ॥२९॥

Khi nhà vua đã định ngày lễ quán đảnh, Rāma bước vào tư dinh của mình; nhưng ngay tức khắc lại đi ra và hướng đến nội cung của mẫu thân.

Verse 30

तत्र तां प्रवणामेव मातरं क्षौमवासिनीम् ।वाग्यतां देवतागारे ददर्शाऽऽयाचतीं श्रियम् ॥३०॥

Tại đó, chàng thấy mẹ mình—mặc y phục vải mịn—đang cúi mình chí thành; giữ lời lặng thinh trong điện thờ, khẩn cầu Thần linh ban phúc vương quyền thịnh đạt.

Verse 31

प्रागेव चागता तत्र सुमित्रा लक्ष्मण स्तथा ।सीता चानायिता श्रुत्वा प्रियं रामाभिषेचनम् ॥३१॥

Trước đó, Sumitrā cùng Lakṣmaṇa đã đến nơi ấy; và Sītā cũng được mời vào, sau khi nghe tin lành về lễ quán đảnh của Rāma.

Verse 32

तस्मिन् काले हि कौशल्या तस्थावामीलितेक्षणा ।सुमित्रयाऽन्वास्यमाना सीतया लक्ष्मणेन च ॥३२॥

Bấy giờ, Kauśalyā đứng đó, mắt khép hờ trong định niệm; được Sumitrā, Sītā và Lakṣmaṇa ở bên hầu cận.

Verse 33

श्रुत्वा पुष्येण पुत्रस्य यौवराज्याऽभिषेचनम् ।प्राणायामेन पुरुषं ध्यायमाना जनार्दनम् ॥३३॥

Nghe rằng lễ quán đảnh lập con mình làm Thái tử sẽ cử hành dưới sao Puṣya, bà thực hành điều tức, nhiếp tâm thiền niệm Janārdana—Đấng Tối Thượng.

Verse 34

तथा सनियमामेव सोऽभिगम्याभिवाद्य च ।उवाच वचनं रामो हर्षयंस्तामनिन्दिताम् ॥३४॥

Khi bà vẫn an trú trong giới hạnh và kỷ luật tu trì, Rāma đến gần, cúi lạy đảnh lễ, rồi nói lời khiến người phụ nữ không tì vết ấy thêm hoan hỷ.

Verse 35

अम्ब पित्रा नियुक्तोऽस्मि प्रजापालनकर्मणि ।भविता श्वोऽभिषेको मे यथा मे शासनं पितुः ॥३५॥

Thưa Mẹ, phụ vương đã giao cho con việc hộ trì và trị vì muôn dân. Ngày mai con sẽ được làm lễ quán đảnh, đúng theo thánh lệnh của phụ vương.

Verse 36

सीतयाप्युपवस्तव्या रजनीयं मया सह ।एवमृत्विगुपाध्यायै स्सह मामुक्तवान्पिता ॥३६॥

Đêm nay, Sītā cũng phải giữ trai giới cùng với con; các vị tế sư chủ lễ và các bậc thầy đạo (upādhyāya) cũng vậy. Phụ vương đã dặn con như thế.

Verse 37

यानि यान्यत्र योग्यानि श्वोभाविन्यभिषेचने ।तानि मे मङ्गलान्यद्य वैदेह्याश्चैव कारय ॥३७॥

Vì lễ quán đảnh sẽ diễn ra vào ngày mai, hôm nay hãy cử hành cho con mọi nghi lễ cát tường thích hợp—cũng như cho Vaidehī (Sītā).

Verse 38

एतच्छ्रुत्वा तु कौशल्या चिरकालाभिकाङ्क्षितम् ।हर्षबाष्पकलं वाक्यमिदं राममभाषत ॥३८॥

Nghe tin lành mà bà hằng mong đợi bấy lâu, Kausalyā cất lời thưa với Rāma—giọng dịu ngọt mà nhòa đi trong lệ hân hoan.

Verse 39

वत्स राम चिरं जीव हतास्ते परिपन्थिनः ।ज्ञातीन्मे त्वं श्रिया युक्त स्सुमित्रायाश्च नन्दय ॥३९॥

Con ơi, Rāma, hãy sống lâu; nguyện các kẻ thù nghịch của con bị tiêu diệt. Được phúc vương giả và thịnh vượng hộ trì, con hãy làm vui lòng quyến thuộc của mẹ và cả quyến thuộc của Sumitrā nữa.

Verse 40

कल्याणे बत नक्षत्रे मयि जातोऽसि पुत्रक ।येन त्वया दशरथो गुणैराराधितः पिता ॥४०॥

Ôi con trai yêu, con đã sinh ra từ mẹ dưới một vì sao cát tường; và nhờ các đức hạnh của con, phụ vương Daśaratha đã được làm vui lòng.

Verse 41

अमोघं बत मे क्षान्तं पुरुषे पुष्करेक्षणे ।येयमिक्ष्वाकुराज्यश्रीः पुत्र त्वां संश्रयिष्यति ॥४१॥

Ôi, sự nhẫn nại và chí thành của mẹ đối với Đấng mắt như hoa sen quả không uổng phí, con ơi; vì vinh quang vương triều Ikṣvāku nay sẽ nương tựa nơi con.

Verse 42

इत्येवमुक्तो मात्रेदं रामो भ्रातरमब्रवीत् ।प्राञ्जलिं प्रह्वमासीनमभिवीक्ष्य स्मयन्निव ॥४२॥

Được mẹ nói như vậy, Rāma nhìn sang em trai—ngồi khiêm cung, chắp tay—và như thoáng mỉm cười hiền, Người cất lời.

Verse 43

लक्ष्मणेमां मया सार्धं प्रशाधि त्वं वसुन्धराम् ।द्वितीयं मेऽन्तरात्मानं त्वामियं श्रीरुपस्थिता ॥४३॥

Hỡi Lakṣmaṇa, hãy cùng anh trị vì cõi đất này. Vương phúc ấy cũng đã đến với em, vì em đối với anh như một nội ngã thứ hai.

Verse 44

सौमित्रे भुङ्क्ष्व भोगांत्स्वमिष्टान्राज्यफलानि च ।जीवितं च हि राज्यं च त्वदर्थमभिकामये ॥४४॥

Hỡi Saumitra, hãy thọ hưởng những lạc thú con ưa thích và cả quả báo của vương quyền. Thật vậy, ta cầu mong cả mạng sống lẫn vương quốc này vì con.

Verse 45

इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामो मातरावभिवाद्य च ।अभ्यनुज्ञाप्य सीतां च जगाम स्वं निवेशनम् ॥४५॥

Nói vậy với Lakṣmaṇa, Rāma kính lễ hai vị mẫu thân; rồi cũng xin phép Sītā và được nàng thuận ý, bèn trở về tư dinh của mình.