Prakarana 2
यह सोपान ‘धर्म-राज्य’ से ‘धर्म-त्याग’ की ओर अंतर्मुख यात्रा है: समाज-उत्सव (राजतिलक) के बीच ईश्वर-लीला का उलटाव (वनगमन) दिखाकर तुलसी ‘अनुकूल-प्रतिकूल’ दोनों में राम-शरणागति का अभ्यास कराते हैं। यहाँ साधक के लिए मुख्य द्वार है—‘इच्छित सिद्धि’ के क्षण में भी वैराग्य, संयम, और भगवत्-प्रसाद-बुद्धि।
Ang sentro ng rasa ng Ayodhyā Kāṇḍa ay ang dalawahang agos ng Karuṇā (habag na ipinanganak mula sa pagkakahiwalay) at Vairāgya-Śānta (mapayapang pagkawalang-akit). Gayunpaman, ito ay nabubuksan sa isang makapangyarihang pag-usbong ng Śṛṅgāra/utsava, ang mga pagdiriwang ng koronasyon, musika, at ang kasiyahan ng lungsod, upang ang sikolohiya ng pagkakampilan ay muna ay tumindig sa ibabaw. Sa talatang ito (Dohā 10, 19), inihayag muna ni Tulasīdāsa ang panloob na krisis-dharma ni Rāma: ang pag-alaala sa mga kapatid na ipinanganak at pinalaki kasama Niya, ang kalambutan ng pagkakamag-anak, at ang pakiramdam na "ang pagpapahid ng langis sa nakatatanda" ay hindi angkop sa diwa. Pagkatapos ay dumating ang baluktot na pulitika ng mga diyos, ang pagpapatapon ni Rāma sa gubat mismo ay gawa ng mga deva, na ginawang hindi malito ang banal na layunin ng līlā. Matapos nito, pumasok si Mantharā tulad ng lason sa pananalita: kanyang binago ang mapalad na kasiyahan ng lungsod sa pamamagitan ng pagsusunog ng puso, ginising ang natutulog na ego at takot sa loob ni Kaikeyī, at pinaikot ang intriga ng pagiging karibal ng asawa. Ang panlabas na karangyaan ng isang kaharian ng dharma ay nagiging, para sa sādhaka, isang pagsusubok: kaya ba ng isip na makilala ang dayaan na nakatago sa loob ng matamis na pananalita? Ang turo sa hakbang na ito ay viveka (karunungan sa pagkilala), vairāgya (pagkawalang-akit), at katatagan sa prasāda ni Rāma (mapagpalang pagtanggap ng Kanyang kalooban).
In this prakarana
People
Verses
Chaupai 10.1-4
बरनि राम गुन सीलु सुभाऊ।बोले प्रेम पुलकि मुनिराऊ।।
भूप सजेउ अभिषेक समाजू।चाहत देन तुम्हहि जुबराजू।।
राम करहु सब संजम आजू।जौं बिधि कुसल निबाहै काजू।।
गुरु सिख देइ राय पहिं गयउ।राम हृदयँ अस बिसमउ भयऊ।।
जनमे एक संग सब भाई।भोजन सयन केलि लरिकाई।।
करनबेध उपबीत बिआहा।संग संग सब भए उछाहा।।
बिमल बंस यहु अनुचित एकू।बंधु बिहाइ बड़ेहि अभिषेकू।।
प्रभु सप्रेम पछितानि सुहाई।हरउ भगत मन कै कुटिलाई।।
barani rāma guna sīlu subhāū |bole prema pulaki munirāū ||
bhūpa sajeu abhiṣeka samājū |cāhata dena tumhahi jubarājū ||
rāma karahu saba saṁjama ājū |jauṁ bidhi kusala nibāhai kājū ||
guru sikha dei rāya pahiṁ gayau |rāma hṛdayã asa bisamau bhayaū ||
janame eka saṁga saba bhāī |bhojana sayana keli larikāī ||
karanabedha upabīta biāhā |saṁga saṁga saba bhae uchāhā ||
bimala baṁsa yahu anucita ekū |baṁdhu bihāi baṛehi abhiṣekū ||
prabhu saprema pachitāni suhāī |harau bhagata mana kai kuṭilāī ||
Matapos isalaysay ang mga kabutihan ni Rama, ang kanyang mahinahong kalikasan at paguugali, ang pinuno ng mga santo ay nagsalita, nanginginig dahil sa pag-ibig. "Ang hari ay naghanda ng pagtitipon para sa pagpapahid ng langis, at nais na ibigay sa iyo ang katungkulan ng prinsipeng tagapagmana." "Rama, sundin mo ang lahat ng pagpipigil sa sarili ngayon, nang ang kapalaran ay matapos ang gawain nang mabuti." Matapos ibigay ang pagtuturo na ito, ang guro ay bumalik sa hari. Sa puso ni Rama ay nagbigay ng ganitong pagkamangha: "Lahat tayo ng mga kapatid ay ipinanganak na magkasama; ang pagkain, pagtulog, at paglalaro sa pagkabata ay magkasama." "Ang pagsusurot ng tenga, ang seremonya ng banig na sinulid, at ang mga kasal, lahat ng pagdiriwang na ito ay naganap na magkasama." "Sa walang bahid na angkan na ito, may isang bagay lamang na hindi angkop: ang pinakamataas ay pinagpahid, habang iniwan ang mga kapatid." Ang mapagmahal na pagsisisi ng Panginoon ay napakaganda; sana'y alisin nito ang pagkabaluktot sa isipan ng mga deboto.
Doha 10
तेहि अवसर आए लखन मगन प्रेम आनंद।सनमाने प्रिय बचन कहि रघुकुल कैरव चंद।।10।।
tehi avasara āe lakhana magana prema ānaṁda |sanamāne priya bacana kahi raghukula kairava caṁda ||10||
Sa sandaling iyon ay dumating si Lakshmana, nabibighani sa pag-ibig at kagalakan, at si Rama, ang buwan sa liryo ng angkan ng Raghu, ay pinarangalan siya ng mga mapagmahal na salita.
Chaupai 11.1-4
बाजहिं बाजने बिबिध बिधाना।पुर प्रमोदु नहिं जाइ बखाना।।
भरत आगमनु सकल मनावहिं।आवहुँ बेगि नयन फलु पावहिं।।
हाट बाट घर गलीं अथाई।कहहिं परसपर लोग लोगाई।।
कालि लगन भलि केतिक बारा।पूजिहि बिधि अभिलाषु हमारा।।
कनक सिंघासन सीय समेता।बैठहिं रामु होइ चित चेता।।
सकल कहहिं कब होइहि काली।बिघन मनावहिं देव कुचाली।।
तिन्हहि सोहाइ न अवध बधावा।चोरहि चंदिनि राति न भावा।।
सारद बोलि बिनय सुर करहीं।बारहिं बार पाय लै परहीं।।
bājahiṁ bājane bibidha bidhānā |pura pramodu nahiṁ jāi bakhānā ||
bharata āgamanu sakala manāvahiṁ |āvahũ begi nayana phalu pāvahiṁ ||
hāṭa bāṭa ghara galīṁ athāī |kahahiṁ parasapara loga logāī ||
kāli lagana bhali ketika bārā |pūjihi bidhi abhilāṣu hamārā ||
kanaka siṁghāsana sīya sametā |baiṭhahiṁ rāmu hoi cita cetā ||
sakala kahahiṁ kaba hoihi kālī |bighana manāvahiṁ deva kucālī ||
tinhahi sohāi na avadha badhāvā |corahi caṁdini rāti na bhāvā ||
sārada boli binaya sura karahīṁ |bārahiṁ bāra pāya lai parahīṁ ||
Tumutugtog ang iba't ibang uri ng instrumento, at hindi maipapaliwanag ang galak ng lungsod. Lahat ay nanalangin sa pagdating ni Bharata: "Pumarito kaagad, at pakanin ng bunga ang aming mga mata." Sa mga palengke, sa mga kalsada, sa mga bahay, sa mga eskinita, at sa mga sangandaan, ang mga tao ay nag-uusap nang paisa-isa: "Bukas ang maswerteng oras. Gaano pa katagal bago tuparin ni Brahma ang aming pagnanasa?" "Uupo si Rama sa gintong trono kasama si Sita, at magiging mapayapa ang aming mga puso." Lahat ay nagsasabi, "Kailan darating ang bukas?" Ngunit ang mga diyos na may masamang layunin ay nanalangin na magkaroon ng mga balakid. Hindi nagugustuhan ng mga ito ang kasiyahan ng Ayodhya, tulad ng hindi nagugustuhan ng isang magnanakaw ang gabing may buwan. Tinawag ng mga diyos si Saraswati at nakiusap nang may pagpapakumbaba, at paulit-ulit silang nagpatirapa sa kanyang mga paa.
Doha 11
बिपति हमारि बिलोकि बड़ि मातु करिअ सोइ आजु।रामु जाहिं बन राजु तजि होइ सकल सुरकाजु।।11।।
bipati hamāri biloki baṛi mātu karia soi āju |rāmu jāhiṁ bana rāju taji hoi sakala surakāju ||11||
Sa pagkakita ng aming malaking panganib, O ina, gawin ngayon ang kailangan: pabayaan si Rama na pumunta sa gubat, na inaalis ang trono, at sa gayon ay matupad ang lahat ng gawain ng mga diyos.
Chaupai 12.1-4
सुनि सुर बिनय ठाढ़ि पछिताती।भइउँ सरोज बिपिन हिमराती।।
देखि देव पुनि कहहिं निहोरी।मातु तोहि नहिं थोरिउ खोरी।।
बिसमय हरष रहित रघुराऊ।तुम्ह जानहु सब राम प्रभाऊ।।
जीव करम बस सुख दुख भागी।जाइअ अवध देव हित लागी।।
बार बार गहि चरन सँकोचौ।चली बिचारि बिबुध मति पोची।।
ऊँच निवासु नीचि करतूती।देखि न सकहिं पराइ बिभूती।।
आगिल काजु बिचारि बहोरी।करहहिं चाह कुसल कबि मोरी।।
हरषि हृदयँ दसरथ पुर आई।जनु ग्रह दसा दुसह दुखदाई।।
suni sura binaya ṭhāṛhi pachitātī |bhaiũ saroja bipina himarātī ||
dekhi deva puni kahahiṁ nihorī |mātu tohi nahiṁ thoriu khorī ||
bisamaya haraṣa rahita raghurāū |tumha jānahu saba rāma prabhāū ||
jīva karama basa sukha dukha bhāgī |jāia avadha deva hita lāgī ||
bāra bāra gahi carana sãkocau |calī bicāri bibudha mati pocī ||
ū̃ca nivāsu nīci karatūtī |dekhi na sakahiṁ parāi bibhūtī ||
āgila kāju bicāri bahorī |karahahiṁ cāha kusala kabi morī ||
haraṣi hṛdayã dasaratha pura āī |janu graha dasā dusaha dukhadāī ||
Nang marinig ang dalangin ng mga diyos, siya'y tumayo nang may pagsisisi, "Ako'y naging parang gabi ng taglamig sa kama ng mga lotus." Nang makita siya, muling nakiusap ang mga diyos, "Ina, hindi ka tatanggap ng kahit na kaunting pagkastigo. Ang hari ng mga Raghu ay walang paggulat at galak, at alam mo ang buong kapangyarihan ni Rama. Bawat nilalang ay nakatali sa kanyang mga gawa at nakikibahagi sa galak at hirap. Pumunta ka sa Ayodhya alang-alang sa ikabubuti ng mga diyos." Paulit-ulit nilang hinawakan ang kanyang mga paa at pinilit siya, at siya'y umalis, isinasaalang-alang na mababa ang isip ng mga diyos. "Mataas ang kanilang tahanan ngunit mababa ang kanilang mga gawa; hindi nila kayang panoorin ang kasaganaan ng iba. Pagkatapos, isinasaalang-alang ang susunod na gawain, inisip niya na ang mga matalinong makata ay tutupad sa kalooban ko." May masayang puso siyang dumating sa lungsod ni Dasharatha, parang isang pagkakataon ng mga planeta na hindi matiis at nagbibigay ng sakit.
Doha 12
नामु मंथरा मंदमति चेरी कैकेइ केरि।अजस पेटारी ताहि करि गई गिरा मति फेरि।।12।।
nāmu maṁtharā maṁdamati cerī kaikei keri |ajasa peṭārī tāhi kari gaī girā mati pheri ||12||
Ang pangalan niya ay Manthara, isang aliping babae ng mahinang isip na pag-aari ni Kaikeyi. Ang diyosang ng pananalita ay nagbalik sa kanyang isip, ginawa siyang isang kahon ng kasiraan, at saka umalis.
Chaupai 13.1-4
दीख मंथरा नगरु बनावा।मंजुल मंगल बाज बधावा।।
पूछेसि लोगन्ह काह उछाहू।राम तिलकु सुनि भा उर दाहू।।
करइ बिचारु कुबुद्धि कुजाती।होइ अकाजु कवनि बिधि राती।।
देखि लागि मधु कुटिल किराती।जिमि गवँ तकइ लेउँ केहि भाँती।।
भरत मातु पहिं गइ बिलखानी।का अनमनि हसि कह हँसि रानी।।
ऊतरु देइ न लेइ उसासू।नारि चरित करि ढारइ आँसू।।
हँसि कह रानि गालु बड़ तोरें।दीन्ह लखन सिख अस मन मोरें।।
तबहुँ न बोल चेरि बड़ि पापिनि।छाड़इ स्वास कारि जनु साँपिनि।।
dīkha maṁtharā nagaru banāvā |maṁjula maṁgala bāja badhāvā ||
pūchesi loganha kāha uchāhū |rāma tilaku suni bhā ura dāhū ||
karai bicāru kubuddhi kujātī |hoi akāju kavani bidhi rātī ||
dekhi lāgi madhu kuṭila kirātī |jimi gavã takai leũ kehi bhā̃tī ||
bharata mātu pahiṁ gai bilakhānī |kā anamani hasi kaha hãsi rānī ||
ūtaru dei na lei usāsū |nāri carita kari ḍhārai ā̃sū ||
hãsi kaha rāni gālu baṛa toreṁ |dīnha lakhana sikha asa mana moreṁ ||
tabahũ na bola ceri baṛi pāpini |chāṛai svāsa kāri janu sā̃pini ||
Nakita ni Manthara ang lungsod na pinalamutian, na may magandang musika at awit ng pagdiriwang na tumutugtog sa lahat ng dako. Nagtanong siya sa mga tao kung ano ang ipinagdiriwang, at nang marinig na papahiran ng langis si Rama, nasunog ang kanyang puso. Ang babaeng may masamang isip at mababang lahi ay nagbalak kung paano sisirain ang lahat bago matapos ang gabi. Siya'y parang babaeng Kirata na tuso na nakakita ng pulut-pukyutan na nakabitin sa puno, at nag-iisip kung paano niya ito makukuha. Pumunta siyang umiiyak sa ina ni Bharata. Ngumiti ang reyna at nagsabi, "Bakit ka ganyang nag-aalala?" Hindi sumagot si Manthara, kundi huminga ng mahaba, at sa katusuhang babae ay pinababa ang kanyang luha. Ang reyna ay nagsabing tumatawa, "Napakatalas ng dila mo. Sa palagay ko ay nagturo sa iyo si Lakshmana." Kahit noon, hindi pa rin nagsalita ang masamang alipin, kundi humihinga ng buntong-hininga parang itim na ahas na babae.
Doha 13
सभय रानि कह कहसि किन कुसल रामु महिपालु।लखनु भरतु रिपुदमनु सुनि भा कुबरी उर सालु।।13।।
sabhaya rāni kaha kahasi kina kusala rāmu mahipālu |lakhanu bharatu ripudamanu suni bhā kubarī ura sālu ||13||
Ang reyna na may takot ay nagsabi, "Bakit hindi mo sinasabi sa akin: mabuti ba si Rama at ang hari? At si Lakshmana, Bharata at Shatrughna?" Nang marinig ito, isang sakit ay tumagos sa puso ng kuba.
Chaupai 14.1-4
कत सिख देइ हमहि कोउ माई।गालु करब केहि कर बलु पाई।।
रामहि छाड़ि कुसल केहि आजू।जेहि जनेसु देइ जुबराजू।।
भयउ कौसिलहि बिधि अति दाहिन।देखत गरब रहत उर नाहिन।।
देखेहु कस न जाइ सब सोभा।जो अवलोकि मोर मनु छोभा।।
पूतु बिदेस न सोचु तुम्हारें।जानति हहु बस नाहु हमारें।।
नीद बहुत प्रिय सेज तुराई।लखहु न भूप कपट चतुराई।।
सुनि प्रिय बचन मलिन मनु जानी।झुकी रानि अब रहु अरगानी।।
पुनि अस कबहुँ कहसि घरफोरी।तब धरि जीभ कढ़ावउँ तोरी।।
kata sikha dei hamahi kou māī |gālu karaba kehi kara balu pāī ||
rāmahi chāṛi kusala kehi ājū |jehi janesu dei jubarājū ||
bhayau kausilahi bidhi ati dāhina |dekhata garaba rahata ura nāhina ||
dekhehu kasa na jāi saba sobhā |jo avaloki mora manu chobhā ||
pūtu bidesa na socu tumhāreṁ |jānati hahu basa nāhu hamāreṁ ||
nīda bahuta priya seja turāī |lakhahu na bhūpa kapaṭa caturāī ||
suni priya bacana malina manu jānī |jhukī rāni aba rahu aragānī ||
puni asa kabahũ kahasi gharaphorī |taba dhari jībha kaṛhāvaũ torī ||
Bakit may magbibigay sa akin ng payo, ina? Sa lakas ng sino ako mag-uumpisa ng away? Sino ang masaya ngayon, maliban kay Rama, na gagawing tagapagmana ng trono ng hari? Ang kapalaran ay naging mabuti na kay Kausalya; sa pagkakita sa kanya, wala nang pagmamalaki na natitira sa puso ninuman. Bakit hindi ka pumunta at makita ang lahat ng karangyaan, na sa pagkakita ay nagugulo ang isip ko? Anak mo ay sa ibang lupain at hindi ka nababahala; inaakala mo na asawa mo ay nasa ilalim ng kontrol mo. Mahal na mahal mo ang pagtulog, at ang kama at kumot mo; hindi mo nakikita ang daya at katusuhan ng hari. Pandinig sa mga salitang tila mabuti, ngunit alam na masama ang kanyang isipan, ang reyna ay yumuko at sumaway: "Tumahimik ka na ngayon, ikaw na maraming salita." "Kung magsalita ka pang muli ng ganito, ikaw na sumisira ng tahanan, papahuli at babunutin ko ang dila mo."
Doha 14
काने खोरे कूबरे कुटिल कुचाली जानि।तिय बिसेषि पुनि चेरि कहि भरतमातु मुसुकानि।।14।।
kāne khore kūbare kuṭila kucālī jāni |tiya biseṣi puni ceri kahi bharatamātu musukāni ||14||
Naalaman na ang may isang mata, ang pilay, at ang kuba ay baluktot at may masamang asal, at isang babae ay lalo na, at isang aliping babae ay lalo pang, ngumiti ang ina ni Bharata at nagsalita.
Chaupai 15.1-4
प्रियबादिनि सिख दीन्हिउँ तोही।सपनेहुँ तो पर कोपु न मोही।।
सुदिनु सुमंगल दायकु सोई।तोर कहा फुर जेहि दिन होई।।
जेठ स्वामि सेवक लघु भाई।यह दिनकर कुल रीति सुहाई।।
राम तिलकु जौं साँचेहुँ काली।देउँ मागु मन भावत आली।।
कौसल्या सम सब महतारी।रामहि सहज सुभायँ पिआरी।।
मो पर करहिं सनेहु बिसेषी।मैं करि प्रीति परीछा देखी।।
जौं बिधि जनमु देइ करि छोहू।होहुँ राम सिय पूत पुतोहू।।
प्रान तें अधिक रामु प्रिय मोरें।तिन्ह कें तिलक छोभु कस तोरें।।
priyabādini sikha dīnhiũ tohī |sapanehũ to para kopu na mohī ||
sudinu sumaṁgala dāyaku soī |tora kahā phura jehi dina hoī ||
jeṭha svāmi sevaka laghu bhāī |yaha dinakara kula rīti suhāī ||
rāma tilaku jauṁ sā̃cehũ kālī |deũ māgu mana bhāvata ālī ||
kausalyā sama saba mahatārī |rāmahi sahaja subhāyã piārī ||
mo para karahiṁ sanehu biseṣī |maiṁ kari prīti parīchā dekhī ||
jauṁ bidhi janamu dei kari chohū |hohũ rāma siya pūta putohū ||
prāna teṁ adhika rāmu priya moreṁ |tinha keṁ tilaka chobhu kasa toreṁ ||
O ikaw na nagsasalita nang matamis, binigyan kita ng payong ito; kahit sa panaginip ay hindi ako nagagalit sa iyo. Iyon ang pinakamagandang at pinakamapalad na araw, ang araw kung kailan napatunayang totoo ang sinabi mo. Na ang panganay ay panginoon at ang mga nakababata ay alipin ay magandang kaugalian ng angkan ng Araw. Kung ang paglalang kay Rama ay totoong mangyayari bukas, hilingin mo sa akin, o kaibigan, anumang ibig ng puso mo, at ibibigay ko. Lahat ng ina ay magkakapareho kay Rama, tulad ni Kausalya, at minamahal niya silang lahat ng likas at kusang pagmamahal. Sa akin ay nagpapakita siya ng natatanging pagmamahal; nakita at sinubukan ko na ang kanyang pag-ibig. Kung ang Manlilikha sa kanyang kabutihan ay magbibigay ng ibang kapanganakan sa akin, sana si Rama at Sita ay maging anak ko at manugang ko. Si Rama ay mas mahal sa akin kaysa sa buhay ko; bakit nga ba ang kanyang paglalang ay nagdudulot ng gayong kalungkutan sa iyo?
Doha 15
भरत सपथ तोहि सत्य कहु परिहरि कपट दुराउ।हरष समय बिसमउ करसि कारन मोहि सुनाउ।।15।।
bharata sapatha tohi satya kahu parihari kapaṭa durāu |haraṣa samaya bisamau karasi kārana mohi sunāu ||15||
Sumumpa ako sa pangalan ni Bharata: sabihin mo sa akin ang katotohanan, iwanan ang lahat ng daya at pagkukubli. Sa panahon ng kagalakan ikaw ay nagdadalamhati; ipaalam mo sa akin ang sanhi.
Chaupai 16.1-4
एकहिं बार आस सब पूजी।अब कछु कहब जीभ करि दूजी।।
फोरै जोगु कपारु अभागा।भलेउ कहत दुख रउरेहि लागा।।
कहहिं झूठि फुरि बात बनाई।ते प्रिय तुम्हहि करुइ मैं माई।।
हमहुँ कहबि अब ठकुरसोहाती।नाहिं त मौन रहब दिनु राती।।
करि कुरूप बिधि परबस कीन्हा।बवा सो लुनिअ लहिअ जो दीन्हा।।
कोउ नृप होउ हमहि का हानी।चेरि छाड़ि अब होब कि रानी।।
जारै जोगु सुभाउ हमारा।अनभल देखि न जाइ तुम्हारा।।
तातें कछुक बात अनुसारी।छमिअ देबि बड़ि चूक हमारी।।
ekahiṁ bāra āsa saba pūjī |aba kachu kahaba jībha kari dūjī ||
phorai jogu kapāru abhāgā |bhaleu kahata dukha raurehi lāgā ||
kahahiṁ jhūṭhi phuri bāta banāī |te priya tumhahi karui maiṁ māī ||
hamahũ kahabi aba ṭhakurasohātī |nāhiṁ ta mauna rahaba dinu rātī ||
kari kurūpa bidhi parabasa kīnhā |bavā so lunia lahia jo dīnhā ||
kou nṛpa hou hamahi kā hānī |ceri chāṛi aba hoba ki rānī ||
jārai jogu subhāu hamārā |anabhala dekhi na jāi tumhārā ||
tāteṁ kachuka bāta anusārī |chamia debi baṛi cūka hamārī ||
Ang lahat ng aking pag-asa ay natupad nang minsanan. Ngayon kung magsasalita uli ako, ito ay na pangalawang dila. Ang aking malas na ulo ay nararapat wasakin, sapagkat kahit na magsalita ako ng mabuti, ikaw ang nasasaktan. Yaong mga nanggagawa ng kasinungalingan at ipinapakita bilang katotohanan ay iniibig mo, ina, at ako ay mapait sa iyo. Mula ngayon ay ako man ay magsasalita na ng pambobola lamang para paligayahin ang panginoon, o kaya ay mananahimik araw at gabi. Ang kapalaran ay gumawa sa akin na pangit at iwanang nakadepende sa iba; anihin ang itinanim, ang ibinigay. Maging sinuman ang hari, ano ang aking kawalan? Magiging reyna ba ako sa pag-iwan ng pagiging alipin? Ang aking paguugali ay nararapat sunugin. Hindi ko matiis na makita ang anumang kapahamakan sa iyo. Kaya't nagsalita ako ng kaunti ayon sa nararapat. Patawarin mo ako, ginang; ang aking kasalanan ay malaki.
Doha 16
गूढ़ कपट प्रिय बचन सुनि तीय अधरबुधि रानि।सुरमाया बस बैरिनिहि सुह्द जानि पतिआनि।।16।।
gūṛha kapaṭa priya bacana suni tīya adharabudhi rāni |suramāyā basa bairinihi suhda jāni patiāni ||16||
Sa pagdinig ng mga salitang mapagmahal na taglay ang palihim na daya, ang reyna, isang babaeng mahina at mababaw ang isip, ay nahulog sa ilalim ng kapangyarihan ng ilusyon ng mga diyos, itinuring ang kanyang kaaway bilang tunay na kaibigan, at nagtiwala sa kanya.
Chaupai 17.1-4
सादर पुनि पुनि पूँछति ओही।सबरी गान मृगी जनु मोही।।
तसि मति फिरी अहइ जसि भाबी।रहसी चेरि घात जनु फाबी।।
तुम्ह पूँछहु मैं कहत डेराऊँ।धरेउ मोर घरफोरी नाऊँ।।
सजि प्रतीति बहुबिधि गढ़ि छोली।अवध साढ़साती तब बोली।।
प्रिय सिय रामु कहा तुम्ह रानी।रामहि तुम्ह प्रिय सो फुरि बानी।।
रहा प्रथम अब ते दिन बीते।समउ फिरें रिपु होहिं पिंरीते।।
भानु कमल कुल पोषनिहारा।बिनु जल जारि करइ सोइ छारा।।
जरि तुम्हारि चह सवति उखारी।रूँधहु करि उपाउ बर बारी।।
sādara puni puni pū̃chati ohī |sabarī gāna mṛgī janu mohī ||
tasi mati phirī ahai jasi bhābī |rahasī ceri ghāta janu phābī ||
tumha pū̃chahu maiṁ kahata ḍerāū̃ |dhareu mora gharaphorī nāū̃ ||
saji pratīti bahubidhi gaṛhi cholī |avadha sāṛhasātī taba bolī ||
priya siya rāmu kahā tumha rānī |rāmahi tumha priya so phuri bānī ||
rahā prathama aba te dina bīte |samau phireṁ ripu hohiṁ piṁrīte ||
bhānu kamala kula poṣanihārā |binu jala jāri karai soi chārā ||
jari tumhāri caha savati ukhārī |rū̃dhahu kari upāu bara bārī ||
Muli at muli siyang nagtanong sa kanya nang may paggalang, parang usa na nabilanggo sa awit ng isang babaeng mangangaso. Ang isip ni Kaikeyi ay nakapiling na ayon sa tadhana, at ang aliping babae ay nagtuwa, na para bang ang kanyang hampas ay tumama nang wasto. "Ikaw ay nagtatanong, ngunit ako ay natatakot magsalita, sapagkat ako ay pinangalanan na bilang sirang-bahay." Matapos ihanda ang kanyang mga paninigurado at hinubog at kinintab ang mga salita sa maraming paraan, ang malas na Saturno ng Ayodhya ay nagsalita. "O reyna, sinabi mo na si Sita at si Rama ay minamahal mo, at totoo nga na minamahal mo si Rama." "Ganoon noong una; ang mga araw na iyon ay ngayon ay lumipas na. Kapag nagbago ang panahon, maging ang mga minamahal ay nagiging kaaway." "Ang araw ang nagpapakain sa pamilya ng lotus, ngunit kung walang tubig, ang araw na iyon din ay sumusunog nito hanggang abo." "Ang karelasyong asawa ay nais bunutin ang mga ugat mo at sunugin. Gumawa ka ng paraan at bakuran mo ang magandang hardin mo."
Doha 17
तुम्हहि न सोचु सोहाग बल निज बस जानहु राउ।मन मलीन मुह मीठ नृप राउर सरल सुभाउ।।17।।
tumhahi na socu sohāga bala nija basa jānahu rāu |mana malīna muha mīṭha nṛpa rāura sarala subhāu ||17||
Wala kang pinangangamba, nagtitiwala sa lakas ng pag-ibig ng iyong asawa, at inaakalang ang hari ay nasa iyong kapangyarihan. Ngunit marumi ang isip ng hari at matamis lamang ang kanyang bibig, samantalang ang iyong kalikasan ay simple at walang daya.
Chaupai 18.1-4
चतुर गँभीर राम महतारी।बीचु पाइ निज बात सँवारी।।
पठए भरतु भूप ननिअउरें।राम मातु मत जानव रउरें।।
सेवहिं सकल सवति मोहि नीकें।गरबित भरत मातु बल पी कें।।
सालु तुम्हार कौसिलहि माई।कपट चतुर नहिं होइ जनाई।।
राजहि तुम्ह पर प्रेमु बिसेषी।सवति सुभाउ सकइ नहिं देखी।।
रची प्रंपचु भूपहि अपनाई।राम तिलक हित लगन धराई।।
यह कुल उचित राम कहुँ टीका।सबहि सोहाइ मोहि सुठि नीका।।
आगिलि बात समुझि डरु मोही।देउ दैउ फिरि सो फलु ओही।।
catura gãbhīra rāma mahatārī |bīcu pāi nija bāta sãvārī ||
paṭhae bharatu bhūpa naniaureṁ |rāma mātu mata jānava raureṁ ||
sevahiṁ sakala savati mohi nīkeṁ |garabita bharata mātu bala pī keṁ ||
sālu tumhāra kausilahi māī |kapaṭa catura nahiṁ hoi janāī ||
rājahi tumha para premu biseṣī |savati subhāu sakai nahiṁ dekhī ||
racī praṁpacu bhūpahi apanāī |rāma tilaka hita lagana dharāī ||
yaha kula ucita rāma kahũ ṭīkā |sabahi sohāi mohi suṭhi nīkā ||
āgili bāta samujhi ḍaru mohī |deu daiu phiri so phalu ohī ||
Ang ina ni Rama ay matalino at malalim. Natagpuan niya ang pagkakataon, at inayos niya ang kanyang sariling mga usapin. Ipinadala ng hari si Bharata sa bahay ng lolo sa ina; alamin na ito ay sa payo ng ina ni Rama. "Lahat ng mga kapwa-asawa ay naglilingkod sa akin nang mabuti," sabi niya; "tanging ang ina ni Bharata ang mayabang, umaasa sa lakas ng kanyang asawa." Ikaw, ina, ay tinik sa tagiliran ni Kausalya. Ngunit siya ay bihasa sa daya, kaya hindi niya ipinahahalata. Ang hari ay may espesyal na pag-ibig sa iyo, at dahil sa kalikasan ng isang kapwa-asawa, hindi niya matiis na makita ito. Nagplano siya ng isang pakana, hinikayat ang hari, at nagtakda ng araw para sa pagpapahid ng langis kay Rama. Ang pagpapahid ng langis kay Rama ay angkop sa ating pamilya; kalugod-lugod sa lahat, at sa akin ay tila napakabuti. Ngunit kapag iniisip ko ang mga susunod na mangyayari, natatakot ako. Sana ay ibalik ng Diyos ang bunga nito sa kanyang sariling ulo.
Doha 18
रचि पचि कोटिक कुटिलपन कीन्हेसि कपट प्रबोधु।कहिसि कथा सत सवति कै जेहि बिधि बाढ़ बिरोधु।।18।।
raci paci koṭika kuṭilapana kīnhesi kapaṭa prabodhu |kahisi kathā sata savati kai jehi bidhi bāṛha birodhu ||18||
Pinagbalak at pinagplano ang milyun-milyong pandayang baluktot, nagbigay siya ng mapanlinlang na payo kay Kaikeyi, at nagsabi ng daan-daang kuwento tungkol sa mga kapwa-asawa, sa paraang lalong dadami ang pagkapoot ni Kaikeyi.
Chaupai 19.1-4
भावी बस प्रतीति उर आई।पूँछ रानि पुनि सपथ देवाई।।
का पूछहुँ तुम्ह अबहुँ न जाना।निज हित अनहित पसु पहिचाना।।
भयउ पाखु दिन सजत समाजू।तुम्ह पाई सुधि मोहि सन आजू।।
खाइअ पहिरिअ राज तुम्हारें।सत्य कहें नहिं दोषु हमारें।।
जौं असत्य कछु कहब बनाई।तौ बिधि देइहि हमहि सजाई।।
रामहि तिलक कालि जौं भयऊ।तुम्ह कहुँ बिपति बीजु बिधि बयऊ।।
रेख खँचाइ कहउँ बलु भाषी।भामिनि भइहु दूध कइ माखी।।
जौं सुत सहित करहु सेवकाई।तौ घर रहहु न आन उपाई।।
bhāvī basa pratīti ura āī |pū̃cha rāni puni sapatha devāī ||
kā pūchahũ tumha abahũ na jānā |nija hita anahita pasu pahicānā ||
bhayau pākhu dina sajata samājū |tumha pāī sudhi mohi sana ājū ||
khāia pahiria rāja tumhāreṁ |satya kaheṁ nahiṁ doṣu hamāreṁ ||
jauṁ asatya kachu kahaba banāī |tau bidhi deihi hamahi sajāī ||
rāmahi tilaka kāli jauṁ bhayaū |tumha kahũ bipati bīju bidhi bayaū ||
rekha khãcāi kahaũ balu bhāṣī |bhāmini bhaihu dūdha kai mākhī ||
jauṁ suta sahita karahu sevakāī |tau ghara rahahu na āna upāī ||
Sinapit ng takdir, ang reyna ay naniwala sa kanya sa puso, at pinasumpa siya, at muling itinanong. "Ano pa ang itatanong mo sa akin? Hanggang ngayon hindi mo pa nauunawaan. Kahit hayop nakikilala ang ikabubuti at ikasasama sa kanila. Dalawang linggo nang naghahanda, at ngayon lang nakuha mo ang balita mula sa akin. Kumakain at nagdadamit ako ayon sa iyong paghahari; sinasabi ko ang totoo, walang kasalanan ko. Kung bubuo at magsasabi ako ng anumang kasinungalingan, sana'y parusahan ako ng Diyos. Kung papahirin si Rama bukas, ituring mo na ang Tadhana ay nagtanim ng binhi ng kapahamakan sa iyo. Humihila ako ng guhit at nagsasabi nang buong lakas: ginang, magiging parang langaw ka sa gatas. Kung ikaw at anak mo ay maglilingkod bilang alipin, manatili kayo sa bahay; walang ibang paraan."
Doha 19
कद्रूँ बिनतहि दीन्ह दुखु तुम्हहि कौसिलाँ देब।भरतु बंदिगृह सेइहहिं लखनु राम के नेब।।19।।
kadrū̃ binatahi dīnha dukhu tumhahi kausilā̃ deba |bharatu baṁdigṛha seihahiṁ lakhanu rāma ke neba ||19||
Tulad ng pagbibigay ni Kadru ng kalungkutan kay Vinata, gayon din magbibigay si Kausalya ng kalungkutan sa iyo. Maglilingkod si Bharata sa bilangguan, at si Lakshmana ay magiging tagapaglingkod ni Rama.
Inside Prakarana 2
The dialogue
- Listenerरसिक-साधक/‘मन’ (मानस-श्रोता समुदाय)
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में अयोध्या काण्ड के इन प्रसंगों का पाठ ‘विवेक-जागरण’ कराता है: मंथरा-कपट और देव-प्रपंच के बीच भी राम-धर्म की स्मृति दृढ़ होती है, गृहस्थ-जीवन में ईर्ष्या/भय से बचने की बुद्धि मिलती है, और ‘प्रसाद-बुद्धि’ (जो हो, राम-इच्छा) का संस्कार बढ़ता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-स्मरण को संपुट रूप में रखा जाता है; कुछ परंपराएँ संकट-निवारण हेतु ‘रामचरितमानस’ के प्रसंग-पाठ के साथ ‘हनुमान चालीसा’/‘राम रक्षा स्तोत्र’ जोड़ती हैं, पर यह स्थानीय आचार पर निर्भर है।
Ask anything about Prakarana 2 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
