Prakarana 2
यह सोपान ‘धर्म-राज्य’ से ‘धर्म-त्याग’ की ओर अंतर्मुख यात्रा है: समाज-उत्सव (राजतिलक) के बीच ईश्वर-लीला का उलटाव (वनगमन) दिखाकर तुलसी ‘अनुकूल-प्रतिकूल’ दोनों में राम-शरणागति का अभ्यास कराते हैं। यहाँ साधक के लिए मुख्य द्वार है—‘इच्छित सिद्धि’ के क्षण में भी वैराग्य, संयम, और भगवत्-प्रसाद-बुद्धि।
ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ರಸ-ಕೇಂದ್ರವು ‘ಕರುಣ’ ಮತ್ತು ‘ವೈರಾಗ್ಯ-ಶಾಂತ’ ಎಂಬ ಯುಗ್ಮವೇ; ಆದರೆ ಆಸಕ್ತಿಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲೆಂದು ಇದರ ಆರಂಭವು ಪ್ರಬಲ ‘ಶೃಂಗಾರ/ಉತ್ಸವ’ದಿಂದ (ಅಭಿಷೇಕ-ಸಮಾಜ, ವಾದ್ಯ-ಘೋಷ, ನಗರ-ಪ್ರಮೋದ) ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶದಲ್ಲಿ (ದೋಹಾ 10–19) ತುಲಸೀದಾಸರು ಮೊದಲು ರಾಮನ ಅಂತರಂಗದ ‘ಧರ್ಮ-ಸಂಕಟ’ವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಳೆದ ಸಹೋದರರ ಸ್ಮರಣೆ, ಬಂಧು-ಭಾವ, ಮತ್ತು ‘ಬಡೇಹಿ ಅಭಿಷೇಕೂ’ (ಹಿರಿಯನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ) ಎಂಬುದು ಅಯೋಗ್ಯವೆಂಬ ಭಾವ. ನಂತರ ದೇವತೆಗಳ ‘ಕುಚಾಳಿ’ ರಾಜಕೀಯ ಬರುತ್ತದೆ (ರಾಮನ ವನಗಮನವೇ ಸುರಕಾರ್ಯ), ಇದರಿಂದ ಲೀಲೆಯ ದೈವೀ-ಪ್ರಯೋಜನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಮಂಥರೆಯ ಪ್ರವೇಶ ‘ವಾಚಿಕ-ವಿಷ’ದಂತೆ: ನಗರ-ಮಂಗಳವನ್ನು ಅವಳು ‘ಉರ-ದಾಹ’ವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಕೈಕೇಯಿಯೊಳಗಿನ ಸುಪ್ತ ಅಹಂ/ಭಯವನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ‘ಸವತಿ-ವಿರೋಧ’ದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಧರ್ಮ-ರಾಜ್ಯದ ಬಾಹ್ಯ ವೈಭವ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಭೂಮಿಯಾಗುತ್ತದೆ: ಮಧುರ ವಚನದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಕಪಟವನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಗುರುತಿಸಬಹುದೇ? ಈ ಸೋಪಾನದಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ—ವಿವೇಕ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಮತ್ತು ರಾಮ-ಪ್ರಸಾದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ.
In this prakarana
People
Verses
ಚೌಪಾಯಿ 10.1-4
बरनि राम गुन सीलु सुभाऊ।बोले प्रेम पुलकि मुनिराऊ।।
भूप सजेउ अभिषेक समाजू।चाहत देन तुम्हहि जुबराजू।।
राम करहु सब संजम आजू।जौं बिधि कुसल निबाहै काजू।।
गुरु सिख देइ राय पहिं गयउ।राम हृदयँ अस बिसमउ भयऊ।।
जनमे एक संग सब भाई।भोजन सयन केलि लरिकाई।।
करनबेध उपबीत बिआहा।संग संग सब भए उछाहा।।
बिमल बंस यहु अनुचित एकू।बंधु बिहाइ बड़ेहि अभिषेकू।।
प्रभु सप्रेम पछितानि सुहाई।हरउ भगत मन कै कुटिलाई।।
barani rāma guna sīlu subhāū |bole prema pulaki munirāū ||
bhūpa sajeu abhiṣeka samājū |cāhata dena tumhahi jubarājū ||
rāma karahu saba saṁjama ājū |jauṁ bidhi kusala nibāhai kājū ||
guru sikha dei rāya pahiṁ gayau |rāma hṛdayã asa bisamau bhayaū ||
janame eka saṁga saba bhāī |bhojana sayana keli larikāī ||
karanabedha upabīta biāhā |saṁga saṁga saba bhae uchāhā ||
bimala baṁsa yahu anucita ekū |baṁdhu bihāi baṛehi abhiṣekū ||
prabhu saprema pachitāni suhāī |harau bhagata mana kai kuṭilāī ||
ರಾಮನ ಗುಣಗಳನ್ನು, ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು, ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. "ರಾಜನು ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಸಭೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ, ನಿನಗೆ ಯುವರಾಜ ಪದವಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ." "ರಾಮ, ಇಂದು ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸು, ವಿಧಿಯು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಫಲಗೊಳಿಸಲಿ." ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿ ಗುರುವು ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. ರಾಮನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಆಶ್ಚರ್ಯವು ಉಂಟಾಯಿತು: "ನಾವೆಲ್ಲ ಸಹೋದರರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದೆವು; ನಮ್ಮ ಊಟ, ನಿದ್ರೆ, ಬಾಲ್ಯದ ಆಟಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಇದ್ದವು." "ಕಿವಿ ಚುಚ್ಚುವಿಕೆ, ಉಪನಯನ, ಮದುವೆಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ನಡೆದವು; ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ನಡೆದವು." "ಈ ನಿರ್ಮಲ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಅಸಮಂಜಸವಿದೆ: ಸಹೋದರರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹಿರಿಯನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವುದು." ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತ ವಿಷಾದವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು; ಅದು ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸಿನ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲಿ.
ದೋಹಾ 10
तेहि अवसर आए लखन मगन प्रेम आनंद।सनमाने प्रिय बचन कहि रघुकुल कैरव चंद।।10।।
tehi avasara āe lakhana magana prema ānaṁda |sanamāne priya bacana kahi raghukula kairava caṁda ||10||
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಪ್ರೀತಿ ಆನಂದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಬಂದ. ರಘು ಕುಲದ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರನಾದ ರಾಮ, ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿದ.
ಚೌಪಾಯಿ 11.1-4
बाजहिं बाजने बिबिध बिधाना।पुर प्रमोदु नहिं जाइ बखाना।।
भरत आगमनु सकल मनावहिं।आवहुँ बेगि नयन फलु पावहिं।।
हाट बाट घर गलीं अथाई।कहहिं परसपर लोग लोगाई।।
कालि लगन भलि केतिक बारा।पूजिहि बिधि अभिलाषु हमारा।।
कनक सिंघासन सीय समेता।बैठहिं रामु होइ चित चेता।।
सकल कहहिं कब होइहि काली।बिघन मनावहिं देव कुचाली।।
तिन्हहि सोहाइ न अवध बधावा।चोरहि चंदिनि राति न भावा।।
सारद बोलि बिनय सुर करहीं।बारहिं बार पाय लै परहीं।।
bājahiṁ bājane bibidha bidhānā |pura pramodu nahiṁ jāi bakhānā ||
bharata āgamanu sakala manāvahiṁ |āvahũ begi nayana phalu pāvahiṁ ||
hāṭa bāṭa ghara galīṁ athāī |kahahiṁ parasapara loga logāī ||
kāli lagana bhali ketika bārā |pūjihi bidhi abhilāṣu hamārā ||
kanaka siṁghāsana sīya sametā |baiṭhahiṁ rāmu hoi cita cetā ||
sakala kahahiṁ kaba hoihi kālī |bighana manāvahiṁ deva kucālī ||
tinhahi sohāi na avadha badhāvā |corahi caṁdini rāti na bhāvā ||
sārada boli binaya sura karahīṁ |bārahiṁ bāra pāya lai parahīṁ ||
ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದವು, ನಗರದ ಆನಂದವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಭರತನ ಆಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು: ಬೇಗನೆ ಬನ್ನಿ, ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ, ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಧಿಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು: ನಾಳೆ ಶುಭ ಸಮಯ. ಬ್ರಹ್ಮ ನಮ್ಮ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ಇನ್ನೆಷ್ಟು ಕಾಲ? ರಾಮ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ನಮ್ಮ ಹೃದಯಗಳು ಶಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲರೂ ನಾಳೆ ಯಾವಾಗ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಉದ್ದೇಶದ ದೇವತೆಗಳು ಅಡ್ಡಿಗಳು ಬರಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಸಂಭ್ರಮ ಅವರಿಗೆ ಒಗ್ಗಲಿಲ್ಲ, ಚಂದ್ರಕಾಂತಿ ರಾತ್ರಿ ಕಳ್ಳನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗದಂತೆ. ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಕರೆದು ದೇವತೆಗಳು ವಿನಯದಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆಕೆಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದರು.
ದೋಹಾ 11
बिपति हमारि बिलोकि बड़ि मातु करिअ सोइ आजु।रामु जाहिं बन राजु तजि होइ सकल सुरकाजु।।11।।
bipati hamāri biloki baṛi mātu karia soi āju |rāmu jāhiṁ bana rāju taji hoi sakala surakāju ||11||
ತಾಯಿ, ನಮ್ಮ ಮಹಾಕಷ್ಟವನ್ನು ನೋಡಿ, ಇಂದು ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡು, ಅದರಿಂದ ರಾಮನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವನು, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವು ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದು.
ಚೌಪಾಯಿ 12.1-4
सुनि सुर बिनय ठाढ़ि पछिताती।भइउँ सरोज बिपिन हिमराती।।
देखि देव पुनि कहहिं निहोरी।मातु तोहि नहिं थोरिउ खोरी।।
बिसमय हरष रहित रघुराऊ।तुम्ह जानहु सब राम प्रभाऊ।।
जीव करम बस सुख दुख भागी।जाइअ अवध देव हित लागी।।
बार बार गहि चरन सँकोचौ।चली बिचारि बिबुध मति पोची।।
ऊँच निवासु नीचि करतूती।देखि न सकहिं पराइ बिभूती।।
आगिल काजु बिचारि बहोरी।करहहिं चाह कुसल कबि मोरी।।
हरषि हृदयँ दसरथ पुर आई।जनु ग्रह दसा दुसह दुखदाई।।
suni sura binaya ṭhāṛhi pachitātī |bhaiũ saroja bipina himarātī ||
dekhi deva puni kahahiṁ nihorī |mātu tohi nahiṁ thoriu khorī ||
bisamaya haraṣa rahita raghurāū |tumha jānahu saba rāma prabhāū ||
jīva karama basa sukha dukha bhāgī |jāia avadha deva hita lāgī ||
bāra bāra gahi carana sãkocau |calī bicāri bibudha mati pocī ||
ū̃ca nivāsu nīci karatūtī |dekhi na sakahiṁ parāi bibhūtī ||
āgila kāju bicāri bahorī |karahahiṁ cāha kusala kabi morī ||
haraṣi hṛdayã dasaratha pura āī |janu graha dasā dusaha dukhadāī ||
ದೇವರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸರಸ್ವತಿ ವಿಷಾದಿಸುತ್ತಾ ನಿಂತಳು; "ಕಮಲದ ತೋಟಕ್ಕೆ ಚಳಿಗಾಲದ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ ಆಗಿಹೋದೆ" ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಸಂಕೋಚಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇವರು ಮತ್ತೆ ವೇಣ್ಣಿದರು: "ತಾಯಿ, ನಿನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ನಿಂದೆ ಇಲ್ಲ. ರಘು ವಂಶದ ರಾಜ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಆನಂದ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅತೀತ; ರಾಮನ ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀ ತಿಳಿದಿದ್ದೀಯ. ಪ್ರತಿ ಜೀವಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿ, ಸುಖದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಪಡುತ್ತದೆ. ದೇವರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗು." ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಮ್ಮ ವೇಣ್ಣಿಕೆಯಿಂದ ಒತ್ತಾಯಿಸ, ದೇವರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿದವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವಳು ಹೊರಟಳು. "ಅವರ ವಾಸ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಕೃತ್ಯಗಳು ತಗ್ಗಿದವು; ಇತರರ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ." ನಂತರ ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿ, ಚತುರ ಕವಿಗಳು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಳು. ಆನಂದ ಹೃದಯದಿಂದ ದಶರಥನ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದಳು, ಭರಿಸಲಾಗದ, ನೋವು ಕೊಡುವ ಗ್ರಹದಶೆಯಂತೆ.
ದೋಹಾ 12
नामु मंथरा मंदमति चेरी कैकेइ केरि।अजस पेटारी ताहि करि गई गिरा मति फेरि।।12।।
nāmu maṁtharā maṁdamati cerī kaikei keri |ajasa peṭārī tāhi kari gaī girā mati pheri ||12||
ಆಕೆಯ ಹೆಸರು ಮಂಥರ, ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಂದಬುದ್ಧಿಯ ದಾಸಿ. ವಾಗ್ದೇವತೆಯಾದ ಸರಸ್ವತಿ ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ಅಪಕೀರ್ತಿಯ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋದಳು.
ಚೌಪಾಯಿ 13.1-4
दीख मंथरा नगरु बनावा।मंजुल मंगल बाज बधावा।।
पूछेसि लोगन्ह काह उछाहू।राम तिलकु सुनि भा उर दाहू।।
करइ बिचारु कुबुद्धि कुजाती।होइ अकाजु कवनि बिधि राती।।
देखि लागि मधु कुटिल किराती।जिमि गवँ तकइ लेउँ केहि भाँती।।
भरत मातु पहिं गइ बिलखानी।का अनमनि हसि कह हँसि रानी।।
ऊतरु देइ न लेइ उसासू।नारि चरित करि ढारइ आँसू।।
हँसि कह रानि गालु बड़ तोरें।दीन्ह लखन सिख अस मन मोरें।।
तबहुँ न बोल चेरि बड़ि पापिनि।छाड़इ स्वास कारि जनु साँपिनि।।
dīkha maṁtharā nagaru banāvā |maṁjula maṁgala bāja badhāvā ||
pūchesi loganha kāha uchāhū |rāma tilaku suni bhā ura dāhū ||
karai bicāru kubuddhi kujātī |hoi akāju kavani bidhi rātī ||
dekhi lāgi madhu kuṭila kirātī |jimi gavã takai leũ kehi bhā̃tī ||
bharata mātu pahiṁ gai bilakhānī |kā anamani hasi kaha hãsi rānī ||
ūtaru dei na lei usāsū |nāri carita kari ḍhārai ā̃sū ||
hãsi kaha rāni gālu baṛa toreṁ |dīnha lakhana sikha asa mana moreṁ ||
tabahũ na bola ceri baṛi pāpini |chāṛai svāsa kāri janu sā̃pini ||
ಮಂಥರೆ ಅಲಂಕೃತವಾದ ನಗರವನ್ನು ಕಂಡಳು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಂದರ ಮಂಗಳ ವಾದ್ಯಗಳು, ಆನಂದ ಗೀತೆಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಜನರನ್ನು ಈ ಆನಂದ ಏಕೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು, ರಾಮನಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಎಂದು ಕೇಳಿದೊಡನೆ ಅವಳ ಹೃದಯ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನ, ಕೀಳು ಜನ್ಮದ ಆ ಸ್ತ್ರೀ, ರಾತ್ರಿ ಮುಗಿಯುವ ಮುನ್ನ ಹೇಗಾದರೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡಲು ಸಂಚು ಹೂಡತೊಡಗಿದಳು. ಮರದಲ್ಲಿ ತೂಗುತ್ತಿರುವ ಜೇನುಗೂಡನ್ನು ನೋಡಿದ ಕುತಂತ್ರದ ಕಿರಾತ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ, ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುವುದು ಎಂದು ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ನೋಡಿದಳು. ಭರತನ ತಾಯಿಯ ಬಳಿ ಅತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋದಳು. ರಾಣಿ ನಗುತ್ತಾ, ನೀನು ಇಷ್ಟು ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿರುವುದು ಏಕೆ ಎಂದಳು. ಮಂಥರೆ ಏನೂ ಉತ್ತರ ಕೊಡದೆ, ಉದ್ದನೆಯ ಉಸಿರು ಬಿಟ್ಟಳು, ಸ್ತ್ರೀಯ ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದಳು. ರಾಣಿ ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದಳು: ನಿನ್ನ ನಾಲಗೆ ಬಹಳ ಮೊನಚಾಗಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ನಿನಗೆ ಪಾಠ ಕಲಿಸಿದಂತೆ ಎನ್ನ ಮನಸಿಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆಗಲೂ ಆ ಪಾಪಿ ದಾಸಿ ಏನೂ ಮಾತಾಡಲಿಲ್ಲ, ಕಪ್ಪು ಹಾವಿನಂತೆ ಉಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಳು.
ದೋಹಾ 13
सभय रानि कह कहसि किन कुसल रामु महिपालु।लखनु भरतु रिपुदमनु सुनि भा कुबरी उर सालु।।13।।
sabhaya rāni kaha kahasi kina kusala rāmu mahipālu |lakhanu bharatu ripudamanu suni bhā kubarī ura sālu ||13||
ಭಯಗೊಂಡ ರಾಣಿ ಹೇಳಿದಳು, "ನನಗೆ ಹೇಳದೇ ಏಕೆ? ರಾಮ ಮತ್ತು ರಾಜ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಭರತ, ಶತ್ರುಘ್ನ ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ?" ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಕುಬರಿಯ ಹೃದಯವು ಒಂದು ನೋವಿನಿಂದ ತೂತಾಯಿತು.
ಚೌಪಾಯಿ 14.1-4
कत सिख देइ हमहि कोउ माई।गालु करब केहि कर बलु पाई।।
रामहि छाड़ि कुसल केहि आजू।जेहि जनेसु देइ जुबराजू।।
भयउ कौसिलहि बिधि अति दाहिन।देखत गरब रहत उर नाहिन।।
देखेहु कस न जाइ सब सोभा।जो अवलोकि मोर मनु छोभा।।
पूतु बिदेस न सोचु तुम्हारें।जानति हहु बस नाहु हमारें।।
नीद बहुत प्रिय सेज तुराई।लखहु न भूप कपट चतुराई।।
सुनि प्रिय बचन मलिन मनु जानी।झुकी रानि अब रहु अरगानी।।
पुनि अस कबहुँ कहसि घरफोरी।तब धरि जीभ कढ़ावउँ तोरी।।
kata sikha dei hamahi kou māī |gālu karaba kehi kara balu pāī ||
rāmahi chāṛi kusala kehi ājū |jehi janesu dei jubarājū ||
bhayau kausilahi bidhi ati dāhina |dekhata garaba rahata ura nāhina ||
dekhehu kasa na jāi saba sobhā |jo avaloki mora manu chobhā ||
pūtu bidesa na socu tumhāreṁ |jānati hahu basa nāhu hamāreṁ ||
nīda bahuta priya seja turāī |lakhahu na bhūpa kapaṭa caturāī ||
suni priya bacana malina manu jānī |jhukī rāni aba rahu aragānī ||
puni asa kabahũ kahasi gharaphorī |taba dhari jībha kaṛhāvaũ torī ||
ಯಾಕೆ ಯಾರಾದರೂ ನನಗೆ ಸಲಹೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ತಾಯೇ? ಯಾರ ಬಲವನ್ನು ನಂಬಿ ನಾನು ಜಗಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆ? ಇಂದು ರಾಮನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾರು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾರೆ? ಅವನನ್ನೇ ರಾಜ ಯುವರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ವಿಧಿ ಬಹಳ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು; ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಯಾರ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಹೆಮ್ಮೆ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ನೀನು ಹೋಗಿ ಆ ಎಲ್ಲಾ ವೈಭವವನ್ನು ಏಕೆ ನೋಡಬಾರದು? ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಮನಸು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನ ಮಗ ಪರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ, ನಿನಗೆ ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಗಂಡ ನಿನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನೀನು ಭಾವಿಸುತ್ತೀಯ. ನಿನಗೆ ನಿದ್ರೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟ, ನಿನ್ನ ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೊದಿಕೆ; ರಾಜನ ಮೋಸ ಮತ್ತು ಚಾಣಾಕ್ಷತನವನ್ನು ನೀನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಮಧುರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆದರೆ ಅವಳ ಮನಸು ಮಲಿನವೆಂದು ತಿಳಿದು, ರಾಣಿ ತಲೆ ಬಾಗಿ, ಈಗ ಸುಮ್ಮನಿರು, ಅತಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವಳೇ ಎಂದಳು. ನೀನು ಮತ್ತೆ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರೆ, ಮನೆ ಒಡೆಯುವವಳೇ, ನಿನ್ನ ನಾಲಗೆ ಹಿಡಿದು ಎಳೆದು ತೆಗೆಯುತ್ತೇನೆ.
ದೋಹಾ 14
काने खोरे कूबरे कुटिल कुचाली जानि।तिय बिसेषि पुनि चेरि कहि भरतमातु मुसुकानि।।14।।
kāne khore kūbare kuṭila kucālī jāni |tiya biseṣi puni ceri kahi bharatamātu musukāni ||14||
ಒಂದು ಕಣ್ಣಿನವನು, ಕುಂಟ, ಬೆನ್ನು ಬಾಗಿದವನು ವಕ್ರ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ನಡತೆಯುಳ್ಳವರು ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಹೆಂಗಸು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ದಾಸಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಭರತನ ತಾಯಿ ನಗುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
ಚೌಪಾಯಿ 15.1-4
प्रियबादिनि सिख दीन्हिउँ तोही।सपनेहुँ तो पर कोपु न मोही।।
सुदिनु सुमंगल दायकु सोई।तोर कहा फुर जेहि दिन होई।।
जेठ स्वामि सेवक लघु भाई।यह दिनकर कुल रीति सुहाई।।
राम तिलकु जौं साँचेहुँ काली।देउँ मागु मन भावत आली।।
कौसल्या सम सब महतारी।रामहि सहज सुभायँ पिआरी।।
मो पर करहिं सनेहु बिसेषी।मैं करि प्रीति परीछा देखी।।
जौं बिधि जनमु देइ करि छोहू।होहुँ राम सिय पूत पुतोहू।।
प्रान तें अधिक रामु प्रिय मोरें।तिन्ह कें तिलक छोभु कस तोरें।।
priyabādini sikha dīnhiũ tohī |sapanehũ to para kopu na mohī ||
sudinu sumaṁgala dāyaku soī |tora kahā phura jehi dina hoī ||
jeṭha svāmi sevaka laghu bhāī |yaha dinakara kula rīti suhāī ||
rāma tilaku jauṁ sā̃cehũ kālī |deũ māgu mana bhāvata ālī ||
kausalyā sama saba mahatārī |rāmahi sahaja subhāyã piārī ||
mo para karahiṁ sanehu biseṣī |maiṁ kari prīti parīchā dekhī ||
jauṁ bidhi janamu dei kari chohū |hohũ rāma siya pūta putohū ||
prāna teṁ adhika rāmu priya moreṁ |tinha keṁ tilaka chobhu kasa toreṁ ||
ಇಷ್ಟು ಇಂಪಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವಳೇ, ನಿನಗೆ ಈ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದೇನೆ; ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ಕೋಪವಿಲ್ಲ. ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದು ನಡೆಯುವ ಆ ದಿನವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವೂ ಮಂಗಳಕರವೂ ಆದ ದಿನ. ಹಿರಿಯನೇ ಒಡೆಯ, ಕಿರಿಯರು ಸೇವಕರು ಎಂಬುದು ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಸುಂದರ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ರಾಮನಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ನಿಜವಾಗಿ ನಾಳೆ ಆಗಲಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಿಯ ಗೆಳತಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸಿಗೆ ಬಿಟ್ಟದ್ದನ್ನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳು, ನಾನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಕೌಸಲ್ಯೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲ ತಾಯಂದಿರೂ ರಾಮನಿಗೆ ಸಮಾನ, ಅವನು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವನು ವಿಶೇಷ ಒಲವು ತೋರುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಕೃಪೆ ಮಾಡಿ ಇನ್ನೊಂದು ಜನ್ಮ ಕೊಟ್ಟರೆ, ರಾಮ ಸೀತೆ ನನ್ನ ಮಗ ಸೊಸೆ ಆಗಲಿ. ರಾಮ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯ; ಆತನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ನಿನಗೆ ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ದುಃಖ ತರುತ್ತದೆ?
ದೋಹಾ 15
भरत सपथ तोहि सत्य कहु परिहरि कपट दुराउ।हरष समय बिसमउ करसि कारन मोहि सुनाउ।।15।।
bharata sapatha tohi satya kahu parihari kapaṭa durāu |haraṣa samaya bisamau karasi kārana mohi sunāu ||15||
ಭರತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ: ಮೋಸ ಮತ್ತು ಮರೆಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು. ಸಂತೋಷದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ದುಃಖಪಡುತ್ತಿರುವೆ; ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸು.
ಚೌಪಾಯಿ 16.1-4
एकहिं बार आस सब पूजी।अब कछु कहब जीभ करि दूजी।।
फोरै जोगु कपारु अभागा।भलेउ कहत दुख रउरेहि लागा।।
कहहिं झूठि फुरि बात बनाई।ते प्रिय तुम्हहि करुइ मैं माई।।
हमहुँ कहबि अब ठकुरसोहाती।नाहिं त मौन रहब दिनु राती।।
करि कुरूप बिधि परबस कीन्हा।बवा सो लुनिअ लहिअ जो दीन्हा।।
कोउ नृप होउ हमहि का हानी।चेरि छाड़ि अब होब कि रानी।।
जारै जोगु सुभाउ हमारा।अनभल देखि न जाइ तुम्हारा।।
तातें कछुक बात अनुसारी।छमिअ देबि बड़ि चूक हमारी।।
ekahiṁ bāra āsa saba pūjī |aba kachu kahaba jībha kari dūjī ||
phorai jogu kapāru abhāgā |bhaleu kahata dukha raurehi lāgā ||
kahahiṁ jhūṭhi phuri bāta banāī |te priya tumhahi karui maiṁ māī ||
hamahũ kahabi aba ṭhakurasohātī |nāhiṁ ta mauna rahaba dinu rātī ||
kari kurūpa bidhi parabasa kīnhā |bavā so lunia lahia jo dīnhā ||
kou nṛpa hou hamahi kā hānī |ceri chāṛi aba hoba ki rānī ||
jārai jogu subhāu hamārā |anabhala dekhi na jāi tumhārā ||
tāteṁ kachuka bāta anusārī |chamia debi baṛi cūka hamārī ||
ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಸೆಗಳು ನೆರವೇರಿದವು. ಈಗ ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಿದರೆ, ಅದು ಬೇರೊಂದು ನಾಲಗೆಯಿಂದ ಮಾತನಾಡುವುದಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಅದೃಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ತಲೆ ಒಡೆಯಲು ಅರ್ಹವಾದದ್ದು, ಏಕೆಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಹೇಳಿದರೂ ಅದು ನಿಮಗೆ ನೋವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸುಳ್ಳನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಹೇಳುವವರು ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದವರು, ತಾಯೀ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಕಹಿಯಾದವಳು. ಈಗ ನಾನೂ ಯಜಮಾನನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಹೊಗಳುತ್ತಲೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ, ಅಥವಾ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಮೌನವಾಗಿರುತ್ತೇನೆ. ವಿಧಿ ನನ್ನನ್ನು ಕುರೂಪಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿ ಪರಾವಲಂಬಿಯಾಗಿಸಿತು; ಬಿತ್ತಿದ್ದನ್ನು, ಕೊಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಒಬ್ಬ ಕೊಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಯಾರು ರಾಜರಾದರೆ ನನಗೆ ಏನು ನಷ್ಟ? ದಾಸಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾನು ರಾಣಿಯಾಗುವೆನೋ? ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಲು ಅರ್ಹವಾದದ್ದು. ನಿಮಗೆ ಹಾನಿ ಬರುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ನನಗೆ ಸಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ತಕ್ಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ದೇವಿಯೇ, ನನ್ನ ತಪ್ಪು ದೊಡ್ಡದು.
ದೋಹಾ 16
गूढ़ कपट प्रिय बचन सुनि तीय अधरबुधि रानि।सुरमाया बस बैरिनिहि सुह्द जानि पतिआनि।।16।।
gūṛha kapaṭa priya bacana suni tīya adharabudhi rāni |suramāyā basa bairinihi suhda jāni patiāni ||16||
ಆಳವಾದ ಕಪಟ ತುಂಬಿದ ಪ್ರಿಯ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆಳವಿಲ್ಲದ ಬುದ್ಧಿಯ ರಾಣಿ, ದಿವ್ಯಮಾಯೆಯ ವಶವಾಗಿ, ತನ್ನ ವೈರಿಯನ್ನು ನಿಜವಾದ ಸ್ನೇಹಿತಳೆಂದು ತಿಳಿದು ಆಕೆಯನ್ನು ನಂಬಿದಳು.
ಚೌಪಾಯಿ 17.1-4
सादर पुनि पुनि पूँछति ओही।सबरी गान मृगी जनु मोही।।
तसि मति फिरी अहइ जसि भाबी।रहसी चेरि घात जनु फाबी।।
तुम्ह पूँछहु मैं कहत डेराऊँ।धरेउ मोर घरफोरी नाऊँ।।
सजि प्रतीति बहुबिधि गढ़ि छोली।अवध साढ़साती तब बोली।।
प्रिय सिय रामु कहा तुम्ह रानी।रामहि तुम्ह प्रिय सो फुरि बानी।।
रहा प्रथम अब ते दिन बीते।समउ फिरें रिपु होहिं पिंरीते।।
भानु कमल कुल पोषनिहारा।बिनु जल जारि करइ सोइ छारा।।
जरि तुम्हारि चह सवति उखारी।रूँधहु करि उपाउ बर बारी।।
sādara puni puni pū̃chati ohī |sabarī gāna mṛgī janu mohī ||
tasi mati phirī ahai jasi bhābī |rahasī ceri ghāta janu phābī ||
tumha pū̃chahu maiṁ kahata ḍerāū̃ |dhareu mora gharaphorī nāū̃ ||
saji pratīti bahubidhi gaṛhi cholī |avadha sāṛhasātī taba bolī ||
priya siya rāmu kahā tumha rānī |rāmahi tumha priya so phuri bānī ||
rahā prathama aba te dina bīte |samau phireṁ ripu hohiṁ piṁrīte ||
bhānu kamala kula poṣanihārā |binu jala jāri karai soi chārā ||
jari tumhāri caha savati ukhārī |rū̃dhahu kari upāu bara bārī ||
ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕೇಳಿದಳು, ಬೇಟೆಗಾರ್ತಿಯ ಹಾಡಿನಿಂದ ಮೋಹಿತಳಾದ ಹೆಣ್ಣು ಮಾನಿನಂತೆ. ಕೈಕೇಯಿಯ ಮನಸು ವಿಧಿಯಂತೆ ತಿರುಗಿಹೋಯಿತು, ಆ ದಾಸಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಳು, ತನ್ನ ಹೊಡೆತ ಗುರಿ ತಟ್ಟಿದಂತೆ. "ನೀವು ಕೇಳುತ್ತೀರಿ, ಆದರೆ ನಾನು ಹೇಳಲು ಹೆದರುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನನಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಮನೆ ನಾಶಮಾಡಿದವಳು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ." ಹಲವು ರೀತಿಯ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹಲವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿ ಉಜ್ಜಿ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ದುಷ್ಟ ಶನಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು. "ರಾಣಿಯೇ, ನೀವು ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಾಮ ನಿಮಗೆ ಪ್ರಿಯರು ಎಂದು ಹೇಳಿದಿರಿ, ರಾಮ ನಿಮಗೆ ಪ್ರಿಯ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ." "ಮೊದಲು ಹಾಗೇ ಇತ್ತು; ಆ ದಿನಗಳು ಈಗ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಕಾಲ ತಿರುಗಿದಾಗ, ಪ್ರಿಯವಾದವರೂ ಶತ್ರುಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ." "ಸೂರ್ಯನು ಕಮಲ ಕುಟುಂಬದ ಪೋಷಕ, ಆದರೆ ನೀರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ಸೂರ್ಯನು ಅದನ್ನು ಬೂದಿಮಾಡುತ್ತಾನೆ." "ನಿಮ್ಮ ಸಹಪತ್ನಿ ನಿಮ್ಮ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು ಸುಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಯಾವುದೇ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನಿಮ್ಮ ಸುಂದರ ತೋಟವನ್ನು ಬೇಲಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಿ."
ದೋಹಾ 17
तुम्हहि न सोचु सोहाग बल निज बस जानहु राउ।मन मलीन मुह मीठ नृप राउर सरल सुभाउ।।17।।
tumhahi na socu sohāga bala nija basa jānahu rāu |mana malīna muha mīṭha nṛpa rāura sarala subhāu ||17||
ನಿಮಗೆ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ, ಗಂಡನ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಲದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು, ರಾಜ ನಿಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಆದರೆ ರಾಜ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಲುಷಿತ, ಬಾಯಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಿಹಿಯಾದವನು, ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವವು ಸರಳವೂ ಮೋಸರಹಿತವೂ ಆಗಿದೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 18.1-4
चतुर गँभीर राम महतारी।बीचु पाइ निज बात सँवारी।।
पठए भरतु भूप ननिअउरें।राम मातु मत जानव रउरें।।
सेवहिं सकल सवति मोहि नीकें।गरबित भरत मातु बल पी कें।।
सालु तुम्हार कौसिलहि माई।कपट चतुर नहिं होइ जनाई।।
राजहि तुम्ह पर प्रेमु बिसेषी।सवति सुभाउ सकइ नहिं देखी।।
रची प्रंपचु भूपहि अपनाई।राम तिलक हित लगन धराई।।
यह कुल उचित राम कहुँ टीका।सबहि सोहाइ मोहि सुठि नीका।।
आगिलि बात समुझि डरु मोही।देउ दैउ फिरि सो फलु ओही।।
catura gãbhīra rāma mahatārī |bīcu pāi nija bāta sãvārī ||
paṭhae bharatu bhūpa naniaureṁ |rāma mātu mata jānava raureṁ ||
sevahiṁ sakala savati mohi nīkeṁ |garabita bharata mātu bala pī keṁ ||
sālu tumhāra kausilahi māī |kapaṭa catura nahiṁ hoi janāī ||
rājahi tumha para premu biseṣī |savati subhāu sakai nahiṁ dekhī ||
racī praṁpacu bhūpahi apanāī |rāma tilaka hita lagana dharāī ||
yaha kula ucita rāma kahũ ṭīkā |sabahi sohāi mohi suṭhi nīkā ||
āgili bāta samujhi ḍaru mohī |deu daiu phiri so phalu ohī ||
ರಾಮನ ತಾಯಿ ಚತುರೆ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರಳು. ತನಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತು, ತನ್ನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಳು. ರಾಜನು ಭರತನನ್ನು ಅವನ ತಾಯಿಯ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಇದು ರಾಮನ ತಾಯಿಯ ಸಲಹೆಯಿಂದ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ. "ಎಲ್ಲಾ ಸಹ ಪತ್ನಿಯರು ನನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ," ಎಂದಳು; "ಭರತನ ತಾಯಿ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಬಲದ ಮೇಲೆ ಅಹಂಕಾರ ತಾಳಿದ್ದಾಳೆ." ನೀನು, ತಾಯಿ, ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಮುಳ್ಳಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಆದರೆ ಆಕೆ ಚಾಣಾಕ್ಷಳು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಹೊರಗೆ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆ, ಸಹ ಪತ್ನಿಯ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಆಕೆ ಅದನ್ನು ನೋಡಲಾರದು. ಆಕೆ ಒಂದು ಸಂಚು ರಚಿಸಿ, ರಾಜನನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆದು, ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ದಿನ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದಳು. ರಾಮನಿಗೆ ಈ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ನಮ್ಮ ಕುಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕದು; ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ನನಗೂ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮುಂದೆ ನಡೆಯಬೋವುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ ನಾನು ಭಯಪಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ದೇವರು ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಆಕೆಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ತಿರುಗಿಸಲಿ.
ದೋಹಾ 18
रचि पचि कोटिक कुटिलपन कीन्हेसि कपट प्रबोधु।कहिसि कथा सत सवति कै जेहि बिधि बाढ़ बिरोधु।।18।।
raci paci koṭika kuṭilapana kīnhesi kapaṭa prabodhu |kahisi kathā sata savati kai jehi bidhi bāṛha birodhu ||18||
ಕೋಟ್ಯಂತರ ಕುತಂತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಕೈಕೇಯಿಗೆ ವಂಚನೆಯ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದಳು. ಸವತಿಯರ ಬಗ್ಗೆ ನೂರಾರು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು, ಹಾಗೆ ಹೇಳಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ವೈರವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದಳು.
ಚೌಪಾಯಿ 19.1-4
भावी बस प्रतीति उर आई।पूँछ रानि पुनि सपथ देवाई।।
का पूछहुँ तुम्ह अबहुँ न जाना।निज हित अनहित पसु पहिचाना।।
भयउ पाखु दिन सजत समाजू।तुम्ह पाई सुधि मोहि सन आजू।।
खाइअ पहिरिअ राज तुम्हारें।सत्य कहें नहिं दोषु हमारें।।
जौं असत्य कछु कहब बनाई।तौ बिधि देइहि हमहि सजाई।।
रामहि तिलक कालि जौं भयऊ।तुम्ह कहुँ बिपति बीजु बिधि बयऊ।।
रेख खँचाइ कहउँ बलु भाषी।भामिनि भइहु दूध कइ माखी।।
जौं सुत सहित करहु सेवकाई।तौ घर रहहु न आन उपाई।।
bhāvī basa pratīti ura āī |pū̃cha rāni puni sapatha devāī ||
kā pūchahũ tumha abahũ na jānā |nija hita anahita pasu pahicānā ||
bhayau pākhu dina sajata samājū |tumha pāī sudhi mohi sana ājū ||
khāia pahiria rāja tumhāreṁ |satya kaheṁ nahiṁ doṣu hamāreṁ ||
jauṁ asatya kachu kahaba banāī |tau bidhi deihi hamahi sajāī ||
rāmahi tilaka kāli jauṁ bhayaū |tumha kahũ bipati bīju bidhi bayaū ||
rekha khãcāi kahaũ balu bhāṣī |bhāmini bhaihu dūdha kai mākhī ||
jauṁ suta sahita karahu sevakāī |tau ghara rahahu na āna upāī ||
ಭಾವಿಯಿಂದ ವಶಳಾದ ರಾಣಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ನಂಬಿದಳು, ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿದಳು. "ಇನ್ನೇನು ಕೇಳುತ್ತೀರಿ? ಇನ್ನೂ ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತಮಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಕೆಟ್ಟದು ಮೃಗಗಳಿಗೂ ಗೊತ್ತು. ಪಕ್ಷಕಾಲದಿಂದ ಏರ್ಪಾಟುಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಇಂದೇ ನನ್ನಿಂದ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ಸತ್ಯ ಹೇಳಿದರೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ದೋಷವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಸುಳ್ಳು ಕಟ್ಟಿ ಏನಾದರೂ ಹೇಳಿದರೆ, ವಿಧಿ ನನಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊಡಲಿ. ನಾಳೆ ರಾಮನಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವಾದರೆ, ವಿಧಿ ನಿಮಗೆ ವಿಪತ್ತಿನ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ನೆಲದಲ್ಲಿ ಗೆರೆ ಎಳೆದು ಬಲವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ದೇವಿಯೇ, ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಈಗಲಾಗುತ್ತೀರಿ. ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಮಗ ಸೇವಕರಾಗಿ ಬದುಕಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ, ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು; ಬೇರೆ ಉಪಾಯವಿಲ್ಲ."
ದೋಹಾ 19
कद्रूँ बिनतहि दीन्ह दुखु तुम्हहि कौसिलाँ देब।भरतु बंदिगृह सेइहहिं लखनु राम के नेब।।19।।
kadrū̃ binatahi dīnha dukhu tumhahi kausilā̃ deba |bharatu baṁdigṛha seihahiṁ lakhanu rāma ke neba ||19||
ಕದ್ರು ವಿನತೆಗೆ ದುಃಖ ನೀಡಿದಂತೆ, ಕೌಸಲ್ಯೆ ನಿಮಗೆ ದುಃಖ ನೀಡುವಳು. ಭರತ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರಾಮನ ಸೇವಕನಾಗಿರ್ಪನು.
Inside Prakarana 2
The dialogue
- Listenerरसिक-साधक/‘मन’ (मानस-श्रोता समुदाय)
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में अयोध्या काण्ड के इन प्रसंगों का पाठ ‘विवेक-जागरण’ कराता है: मंथरा-कपट और देव-प्रपंच के बीच भी राम-धर्म की स्मृति दृढ़ होती है, गृहस्थ-जीवन में ईर्ष्या/भय से बचने की बुद्धि मिलती है, और ‘प्रसाद-बुद्धि’ (जो हो, राम-इच्छा) का संस्कार बढ़ता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-स्मरण को संपुट रूप में रखा जाता है; कुछ परंपराएँ संकट-निवारण हेतु ‘रामचरितमानस’ के प्रसंग-पाठ के साथ ‘हनुमान चालीसा’/‘राम रक्षा स्तोत्र’ जोड़ती हैं, पर यह स्थानीय आचार पर निर्भर है।
Ask anything about Prakarana 2 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
