Adhyaya 54

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनकोशविन्यासनिर्णयो नाम त्रिपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच ज्योतिर्गणप्रचारं वै संक्षिप्याण्डे ब्रवीम्यहम् देवक्षेत्राणि चालोक्य ग्रहचारप्रसिद्धये

Ganito, sa Śrī Liṅga Mahāpurāṇa, sa unang bahagi, nagsisimula ang kabanatang tinatawag na “Pagpapasya sa Pagkakaayos ng mga Daigdig.” Wika ni Sūta: “Ilalarawan ko nang maikli, sa loob ng kosmikong Itlog na ito, ang paglalakbay ng mga pangkat ng liwanag; at matapos masdan ang mga banal na pook ng mga deva, magsasalita ako upang maunawaan nang wasto ang paggalaw ng mga planeta.”

Verse 2

मानसोपरि माहेन्द्री प्राच्यां मेरोः पुरी स्थिता दक्षिणे भानुपुत्रस्य वरुणस्य च वारुणी

Sa ibabaw ng (lawa) Mānasa, sa silangan, naroon ang Māhendrī, ang lungsod ng Meru. Sa timog naman ay ang Vāruṇī, na nauukol kay Varuṇa at sa anak ni Bhānu; sa gayon ay natitiyak ang mga banal na dako at ang mga tahanan ng mga panginoon ng mga direksiyon.

Verse 3

सौम्ये सोमस्य विपुला तासु दिग्देवताः स्थिताः अमरावती संयमनी सुखा चैव विभा क्रमात्

Sa mapalad na hilagang dako, si Soma (ang Buwan) ay may malawak na kaharian. Doon nananahan ang mga diyos na tagapangalaga ng mga direksiyon, at ang kanilang mga lungsod—Amarāvatī, Saṃyamanī, Sukhā, at Vibhā—ay nakalagay ayon sa wastong pagkakasunod.

Verse 4

लोकपालोपरिष्टात् तु सर्वतो दक्षिणायने काष्ठां गतस्य सूर्यस्य गतिर् या तां निबोधत

Ngayon, sa ibabaw ng mga Lokapāla (mga tagapagbantay ng mga dako), sa panahon ng timog na paglalakbay (dakṣiṇāyana), unawain ang landas na tinatahak ng Araw kapag narating na niya ang hanggahan ng direksiyon (kāṣṭhā).

Verse 5

दक्षिणप्रक्रमे भानुः क्षिप्तेषुरिव धावति ज्योतिषां चक्रमादाय सततं परिगच्छति

Sa timog na paglalakbay ng araw, si Bhānu (Araw) ay sumisikad pasulong na parang palasong pinakawalan; tangan ang gulong ng mga liwanag sa langit, patuloy siyang umiikot—pinananatili ang itinakdang ritmo ng sansinukob sa ilalim ng pamamahala ni Pati (Śiva).

Verse 6

पुरान्तगो यदा भानुः शक्रस्य भवति प्रभुः सर्वैः सायमनैः सौरो ह्य् उदयो दृश्यते द्विजाः

O mga dwija, kapag ang Bhānu (Araw) ay umabot sa dulo ng “lungsod,” ang abot-tanaw, at mapasailalim sa pagka-Panginoon ni Śakra (Indra), kung gayon para sa lahat ng nagsasagawa ng ritwal sa dapithapon, ang ‘saura-udaya’—ang wari’y muling pagsikat ng araw—ay tunay na nakikita; isang mapalad na tanda sa langit na nagmamarka ng pag-ikot ng panahon sa ilalim ng banal na pamamahala.

Verse 7

स एव सुखवत्यां तु निशान्तस्थः प्रदृश्यते अस्तमेति पुनः सूर्यो विभायां विश्वदृग् विभुः

Doon, sa Sukhavatī, Siya lamang ang nakikitang nananatili sa dulo ng gabi. Pagkaraan, muling lumulubog ang araw; subalit ang Panginoong sumasaklaw sa lahat—na tumatanaw sa buong sansinukob—ay nagliliwanag sa sariling ningning.

Verse 8

मया प्रोक्तो ऽमरावत्यां यथासौ वारितस्करः तथा संयमनीं प्राप्य सुखां चैव विभां खगः

Gaya ng aking ipinahayag sa Amarāvatī—kung paanong napigil ang magnanakaw na iyon—gayundin, pagdating sa Saṃyamanī (ang maayos na kaharian ni Yama), ang ibong iyon ay nagkamit ng kapahingahan at maningning na karilagan.

Verse 9

यदापराह्णस्त्वाग्नेय्यां पूर्वाह्णो नैरृते द्विजाः तदा त्वपररात्रश् च वायुभागे सुदारुणः

O mga dwija, kapag ang hapon ay maling lumilitaw sa timog-silangan at ang umaga ay nagpapakita sa timog-kanluran, kung gayon maging ang huling bahagi ng gabi ay nagiging lubhang kakila-kilabot sa dako ni Vāyu. Ang ganitong pagkalito ng oras at direksiyon ay ipinahahayag na mabangis na palatandaan, na naghuhudyat ng pagyanig ng dharma at paghigpit ng pāśa (pagkagapos) sa pashu (kaluluwang nakagapos), hanggang sa sumilong sa Pati, Panginoong Śiva.

Verse 10

ईशान्यां पूर्वरात्रस्तु गतिरेषा च सर्वतः एवं पुष्करमध्ये तु यदा सर्पति वारिपः

Sa direksiyong Īśāna (hilagang-silangan), ang landas ay sinasabing nauukol sa unang pagbabantay ng gabi; at ang paggalaw na ito’y kinikilala sa lahat ng dako. Kaya sa gitna ng Puṣkara, kapag ang maringal na mga tubig ay dumudulas at umaagos pasulong, ito ang itinakdang kaayusan.

Verse 11

त्रिंशांशकं तु मेदिन्यां मुहूर्तेनैव गच्छति योजनानां मुहूर्तस्य इमां संख्यां निबोधत

Sa lupa, ang ika‑tatlumpung bahagi (1/30) ng sukat ay nalalakbay sa isang muhūrta lamang. Ngayon, unawain ang bilang ng yojana na katumbas ng isang muhūrta.

Verse 12

पूर्णा शतसहस्राणाम् एकत्रिंशत्तु सा स्मृता पञ्चाशच्च तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु

Ang ganap na kabuuan ay inaalala bilang tatlumpu’t isang daang‑libo (3,100,000); at bukod pa rito, may dagdag pang limampung libo (50,000).

Verse 13

मौहूर्तिकी गतिर्ह्येषा भास्करस्य महात्मनः एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्

Ito ang paglalakbay ng dakilang‑diwang Araw ayon sa bawat muhūrta. Sa mismong tuntuning ito ng nasusukat na galaw, kapag narating niya ang timog na “kāṣṭhā,” ang pagtutuos ng panahon ay sumusunod dito—inihahayag ang batas ng niyati na namamahala sa daigdig sa ilalim ng Pati (Śiva).

Verse 14

पर्यपृच्छेत् पतङ्गो ऽपि सौम्याशां चोत्तरे ऽहनि मध्ये तु पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने

Maging ang Araw (pataṅga) ay wari’y ‘nagtatanong at naghahanap’: sa hilagang landas, kumikilos siya tungo sa mahinahong hilagang dako; ngunit sa timog na landas, sinasabing umiikot siya sa gitna ng Puṣkara. Kaya ang mismong galaw ng kosmos ay tumuturo sa banal na sentro, kung saan nilalapitan ang Pati (Śiva) sa pamamagitan ng tīrtha at disiplinadong pagsasagawa.

Verse 15

मानसोत्तरशैले तु महातेजा विभावसुः मण्डलानां शतं पूर्णं तदशीत्यधिकं विभुः

Sa bundok na Mānasottara, si Vibhāvasu—ang Araw na makapangyarihan at maningning, ang Panginoong lumalaganap sa lahat—ay tumatapos ng isang daang pag-ikot na maṇḍala, at may dagdag pang walumpu.

Verse 16

बाह्यं चाभ्यन्तरं प्रोक्तम् उत्तरायणदक्षिणे प्रत्यहं चरते तानि सूर्यो वै मण्डलानि तु

Itinuturo na ang mga landas ng Araw ay dalawa—panlabas at panloob—na tumutugma sa hilagang at timog na daan (uttarāyaṇa at dakṣiṇāyaṇa). Araw-araw, tunay na tinatahak ng Araw ang mga pag-ikot na iyon.

Verse 17

कुलालचक्रपर्यन्तो यथा शीघ्रं प्रवर्तते दक्षिणप्रक्रमे देवस् तथा शीघ्रं प्रवर्तते

Gaya ng gulong ng magpapalayok na mabilis umikot sa buong paligid, gayon din kapag ang ritwal ay sumusulong sa kanang ikot (dakṣiṇa), ang Deva—si Śiva, ang Panginoon (Pati)—ay kumikilos nang mabilis at nagkakaloob ng agarang bunga sa paśu na nakagapos.

Verse 18

तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं तु कालेनाल्पेन गच्छति सूर्यो द्वादशभिः शीघ्रं मुहूर्तैर्दक्षिणायने

Kaya nga, sa timog na paglalakbay (dakṣiṇāyana), mabilis na tinatahak ng Araw ang dakilang bahagi ng daigdig sa maikling panahon—sa labindalawang muhūrta. Sa ganitong sukat ng kāla, ang paśu na may katawan ay dumaraan sa pagbabago, samantalang ang kataas-taasang Pati—si Śiva—ay nananatiling di-nagbabagong saligan ng lahat ng panahon.

Verse 19

त्रयोदशार्धमृक्षाणाम् अह्ना तु चरते रविः मुहूर्तैस्तावदृक्षाणि नक्तमष्टादशैश्चरन्

Sa araw, tinatahak ni Ravi (ang Araw) ang labintatlo at kalahating nakṣatra. Sa gabi, sa patuloy na paglalakbay, tinatahak din niya ang gayunding bilang ng nakṣatra sa loob ng labingwalong muhūrta.

Verse 20

कुलालचक्रमध्यं तु यथा मन्दं प्रसर्पति तथोदगयने सूर्यः सर्पते मन्दविक्रमः

Gaya ng gitnang buhol ng gulong ng magpapalayok na dahan-dahang sumusulong, gayon din sa Udāgayana, ang Araw ay umuusad nang banayad at may sukat na hakbang.

Verse 21

तस्माद्दीर्घेण कालेन भूमिमल्पां तु गच्छति स रथो धिष्ठितो भानोर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा

Kaya sa mahabang panahon, maliit na bahagi lamang ng daigdig ang nalalakbay ng karwaheng iyon—sapagkat ito’y iniaangat at pinamamahalaan para kay Bhānu (Araw) ng mga Āditya at ng mga muni. Sa nasusukat na paggalaw na ito, si Kāla (Panahon) ang nag-aayos ng kaayusan ng sanlibutan.

Verse 22

गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः प्रदीपयन् सहस्रांशुर् अग्रतः पृष्ठतो ऽप्यधः

Kasama ang mga Gandharva at Apsara, at ang mga pinuno, mga ahas na Nāga, at mga Rākṣasa, ang May Sanlibong Sinag ay nagningas sa liwanag—nililiwanagan ang daan sa unahan, sa likuran, at maging sa ibaba.

Verse 23

ऊर्ध्वतश् च करं त्यक्त्वा सभां ब्राह्मीमनुत्तमाम् अंभोभिर् मुनिभिस्त्यक्तैः संध्यायां तु निशाचरान्

Sa walang kapantay na banal na kapulungan ni Brahmā, itinaas niya ang kamay; sa oras ng Sandhyā, pinalayas niya ang mga nilalang ng gabi sa pamamagitan ng tubig na binasbasan at inihagis ng mga muni, upang ang ritwal ng Sandhyā ay manatiling di-nahahadlangan.

Verse 24

हत्वा हत्वा तु सम्प्राप्तान् ब्राह्मणैश्चरते रविः अष्टादश मुहूर्तं तु उत्तरायणपश्चिमम्

Matapos paulit-ulit na pabagsakin ang mga dumarating sa kanyang harapan, nagpapatuloy ang Araw—na itinutulak ng kautusan ng mga Brāhmaṇa—na tinatahak ang Uttarāyaṇa at ang landas sa kanluran sa loob ng labingwalong muhūrta. Ipinahihiwatig ng Purāṇa na maging ang galaw ng kosmos ay sumusunod sa dharma; at ang nakagapos na kaluluwa (paśu) ay umaani ng bunga ng karahasan hanggang sa bumaling ito sa Panginoon (Pati) sa pamamagitan ng wastong pagsasagawa.

Verse 25

अहर्भवति तच्चापि चरते मन्दविक्रमः त्रयोदशार्धम् ऋक्षाणि नक्तं द्वादशभी रविः मुहूर्तैस् तावद् ऋक्षाणि दिवाष्टादशभिश्चरन्

Iyan ang bumubuo ng isang araw. Ang Araw, na kumikilos nang banayad at marahan, sa gabi ay tumatawid sa labintatlo at kalahating nakshatra sa loob ng labindalawang muhūrta; at sa araw naman, sa loob ng labingwalong muhūrta, tinatahak niya ang gayon ding sukat ng mga nakshatra.

Verse 26

ततो मन्दतरं नाभ्यां चक्रं भ्रमति वै यथा मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा

Pagkaraan, gaya ng gulong na mas mabagal na umiikot sa paligid ng kanyang gitna, gayon din si Dhruva sa sentro—matatag sa gitna na parang tipak ng luwad—ay umiikot; at sa ilalim ng Panginoon (Pati) ay naitatatag ang maayos na galaw ng bilog ng sansinukob.

Verse 27

त्रिंशन्मुहूर्तैर् एवाहुर् अहोरात्रं पुराविदः उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमतो मण्डलानि तु

Ipinahahayag ng mga sinaunang pantas na ang araw-at-gabi (ahorātra) ay binubuo ng tatlumpung muhūrta; at sa pagitan ng dalawang kāṣṭhā, ang mga bilog na siklo (maṇḍala) ay sinasabing umiikot.

Verse 28

कुलालचक्रनाभिस्तु यथा तत्रैव वर्तते औत्तानपादो भ्रमति ग्रहैः सार्धं ग्रहाग्रणीः

Kung paanong ang gitna ng gulong ng magpapalayok ay nananatili sa sariling kinalalagyan, gayon din si Dhruva—anak ni Uttānapāda at pinakapanguna sa mga tanglaw sa langit—ay nananatiling matatag na pinakapihit, habang ang mga planeta ay umiikot na magkakasama sa paligid niya.

Verse 29

गणो मुनिज्योतिषां तु मनसा तस्य सर्पति अधिष्ठितः पुनस्तेन भानुस्त्वादाय तिष्ठति

Ang Gaṇa—na namamahala sa mga muni at sa mga liwanag sa kalangitan—ay kumikilos ayon lamang sa Kanyang kalooban. At muli, ang Araw, na itinatag at pinamamahalaan Niya, ay pinananatili ang kanyang landas, tinatanggap ang itinakdang tungkulin, at nananatili sa kinalalagyang iniatas.

Verse 30

सोन्ने-रेगेन्-क्रेइस्लौफ़् किरणैः सर्वतस्तोयं देवो वै ससमीरणः औत्तानपादस्य सदा ध्रुवत्वं वै प्रसादतः

Sa pamamagitan ng Kanyang mga sinag, ang tubig ay kumakalat sa lahat ng dako, kasama ng mga hanging gumagalaw—sa gayon pinananatili ng Banal ang kaayusan ng sansinukob. At sa Kanyang biyaya, ang anak ni Uttānapāda (Dhruva) ay nagkamit ng walang hanggang katatagan, naging matibay na poste ng mga daigdig.

Verse 31

विष्णोरौत्तानपादेन चाप्तं तातस्य हेतुना आपः पीतास्तु सूर्येण क्रमन्ते शशिनः क्रमात्

Sa pamamagitan ni Viṣṇu ito ay natamo sa pamamagitan ni Uttānapāda, alang-alang sa layunin ng kanyang ama. Ang mga tubig, bagaman sinisipsip ng Araw, ay muling umuusad sa takdang panahon ayon sa sukat na kaayusan ng Buwan—kaya nagpapatuloy ang ritmo ng sansinukob sa ilalim ng mas mataas na pamamahala ng Panginoon (Pati).

Verse 32

निशाकरान्निस्रवन्ते जीमूतान्प्रत्यपः क्रमात् वृन्दं जलमुचां चैव श्वसनेनाभिताडितम्

Mula sa Buwan, waring ang mga tubig ay dumadaloy patungo sa mga ulap sa wastong sunod-sunod; at ang mga kumpol ng ulap na tagapagdala ng ulan ay marahas na hinahampas at itinataboy ng mababangis na hangin—isang masamang pagyanig sa dating maayos na galaw ng mga sangkap.

Verse 33

क्ष्मायां सृष्टिं विसृजते ऽभासयत्तेन भास्करः तोयस्य नास्ति वै नाशः तदैव परिवर्तते

Sa ibabaw ng lupa, inilalantad Niya ang kaayusan ng nilikha; at sa mismong gawaing iyon, ang Araw ay nagbibigay-liwanag dito. Sa tubig, tunay na walang pagkapuksa—sa sandaling iyon, ito’y nagbabagong-anyo lamang.

Verse 34

हिताय सर्वजन्तूनां गतिः शर्वेण निर्मिता भूर्भुवः स्वस् तथा ह्यापो ह्य् अन्नं चामृतमेव च

Para sa kapakanan ng lahat ng may buhay (paśu), si Śarva (Śiva), ang Panginoon (Pati), ang nagtatag ng itinakdang landas nila—ang mga daigdig na Bhūḥ, Bhuvaḥ, at Svaḥ, gayundin ang tubig, pagkain, at maging ang amṛta, ang nektar ng walang-kamatayan.

Verse 35

प्राणा वै जगतामापो भूतानि भुवनानि च बहुनात्र किमुक्तेन चराचरमिदं जगत्

Tunay nga, ang prāṇa (hininga ng buhay) ang sandigan ng mga daigdig—ng mga tubig, ng mga nilalang, at ng lahat ng mga kaharian. Ano pa ang kailangang sabihin? Ang buong sansinukob na ito, gumagalaw man o di-gumagalaw, ay nananatili dahil sa prāṇa; at sa huli’y nakasalalay sa Pati, ang Panginoong Śiva, ang panloob na tagapamahala ng buhay.

Verse 36

अपां शिवस्य भगवान् आधिपत्ये व्यवस्थितः अपां त्वधिपतिर्देवो भव इत्येव कीर्तितः

Sa paghahari ng mga Tubig, ang Mapalad na Panginoong Śiva ay matatag na nakaluklok bilang kataas-taasang pinuno. Kaya ang diyos na namumuno sa tubig ay ipinupuri sa pangalang Bhava.

Verse 37

भवात्मकं जगत्सर्वम् इति किं चेह चाद्भुतम् नारायणत्वं देवस्य हरेश्चाद्भिः कृतं विभोः जगतामालयो विष्णुस् त्व् आपस्तस्यालयानि तु

Kung ang buong sansinukob ay may likas na bhava (pagiging/pagkakabuo), ano pa ang nakapagtataka roon? Ang makapangyarihang Panginoong Hari ay tinatawag na Nārāyaṇa sapagkat ang mga tubig (nāra) ang sinasabing tahanan niya. Tunay, si Viṣṇu ang tahanan ng mga daigdig, at ang mga tubig naman ang kanyang mga tahanan.

Verse 38

दन्दह्यमानेषु चराचरेषु गोधूमभूतास् त्वथनिष्क्रमन्ति या या ऊर्ध्वं मारुतेनेरिता वै तास्तास्त्वभ्राण्यग्निना वायुना च

Kapag ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw ay sinusunog ng matinding init, sila’y lumilitaw bilang mga kumpol na tila usok. Itinataas ng lakas ng hangin, sila’y nagiging mga ulap—hinuhubog at dinadala ng apoy at ng hangin.

Verse 39

अतो धूमाग्निवातानां संयोगस्त्वभ्रमुच्यते वारीणि वर्षतीत्यभ्रम् अभ्रस्येशः सहस्रदृक्

Kaya ang pagsasanib ng usok, apoy, at hangin ay tinatawag na ulap. Sapagkat nagbubuhos ito ng tubig, tinatawag itong ‘abhra’ (ulap). Ang panginoong namamahala sa mga ulap ay si Sahasradṛk, ang May Sanlibong Mata.

Verse 40

यज्ञधूमोद्भवं चापि द्विजानां हितकृत्सदा दावाग्निधूमसम्भूतम् अभ्रं वनहितं स्मृतम्

Ang ulap na isinilang mula sa usok ng paghahandog (yajña) ay laging mapagpala sa mga dwija, sapagkat itinataguyod nito ang kaayusan ng ritwal at dharma. Ngunit ang ulap na nagmumula sa usok ng sunog sa gubat ay inaalala bilang para sa kapakinabangan ng gubat—pinauunlad ang kagubatan mismo.

Verse 41

मृतधूमोद्भवं त्वभ्रम् अशुभाय भविष्यति अभिचाराग्निधूमोत्थं भूतनाशाय वै द्विजाः

O mga dwija, ang ulap na isinilang mula sa usok ng patay ay magiging tanda ng kasawian; at ang ulap na nagmumula sa usok ng apoy ng abhicāra (mapaminsalang salamangka) ay nagpapahiwatig ng pagkapuksa ng mga nilalang. Sa pagkaunawang Śaiva, ang gayong mga palatandaang tamasiko ay nagsasaad na ang pāśa (pagkagapos) ay humihigpit sa paśu (kaluluwang nakagapos) kapag napapabayaan ang dharma at ang pagsamba kay Śiva.

Verse 42

एवं धूमविशेषेण जगतां वै हिताहितम् तस्मादाच्छादयेद्धूमम् अभिचारकृतं नरः

Kaya nito, sa pamamagitan ng pagkakaiba-iba ng usok, naihahayag ang kapakinabangan o kapinsalaan sa mga nilalang sa daigdig. Kaya nararapat na takpan o supilin ng tao ang usok na nalikha sa mapanirang abhicāra, upang ang lakas nitong nakasasama ay hindi kumalat na parang pāśa na gumagapos sa paśu (kaluluwang may katawan).

Verse 43

अनाछाद्य द्विजः कुर्याद् धूमं यश्चाभिचारिकम् एवमुद्दिश्य लोकस्य क्षयकृच्च भविष्यति

Kapag ang isang dwija, na walang wastong banal na pagtakip, ay nagsagawa ng handog-usok para sa abhicāra, kung gayon sa pagtuon nito nang ganito laban sa daigdig, siya’y nagiging tagapaglikha ng pagkapuksa sa mga nilalang na may buhay.

Verse 44

अपां निधानं जीमूताः षण्मासानिह सुव्रताः वर्षयन्त्येव जगतां हिताय पवनाज्ञया

Ang mga ulap, na mga kayamanan ng tubig, na may disiplina sa kanilang banal na siklo, ay nagbubuhos ng ulan dito sa loob ng anim na buwan—tunay na para sa kapakanan ng mga daigdig—ayon sa utos ng Hangin.

Verse 45

स्तनितं चेह वायव्यं वैद्युतं पावकोद्भवम् त्रिधा तेषामिहोत्पत्तिर् अभ्राणां मुनिपुङ्गवाः

O pinakadakilang mga muni, ang kulog dito ay isinilang mula sa tattva ng Hangin; ang kidlat ay isinilang mula sa tattva ng Apoy. Kaya ang mga pagpapakita sa loob ng mga ulap ay may tatlong uri.

Verse 46

न भ्रश्यन्ति यतो ऽभ्राणि मेहनान्मेघ उच्यते काष्ठावाहाश् च वैरिञ्च्याः पक्षाश्चैव पृथग्विधाः

Sapagkat ang mga ulap-ulan (abhrāṇi) ay hindi nagkakawatak mula rito, kaya ito’y tinatawag na “megha”; at dahil din sa gawa ng ‘pagbubuhos/pag-ihi’ (mehana), ganoon ang pangalan nito. Ang uring Vairiñcya—yaong nagdadala ng ‘kahoy’ na sandigan ng paglikha—at ang sari-saring anyo ng mga pakpak ay inilalarawang magkakahiwalay ang uri.

Verse 47

आज्यानां काष्ठसंयोगाद् अग्नेर्धूमः प्रवर्तितः द्वितीयानां च संभूतिर् विरिञ्चोच्छ्वासवायुना

Mula sa pagdikit ng ghee at panggatong na kahoy, ang usok ng apoy ay napakikilos. At ang mga kasunod na pagpapakita ay sumisibol sa hangin na siyang hiningang inilalabas ni Viriñci (Brahmā); sa ganitong paraan, ang kaayusan ng nilikha ay umuusad sa ilalim ng pamamahala ng Panginoon (Pati).

Verse 48

भूभृतां त्वथ पक्षैस्तु मघवच्छेदितैस्ततः वाह्नेयास्त्वथ जीमूतास् त्व् आवहस्थानगाः शुभाः

Pagkaraan, mula sa mga pakpak ng mga tagapasan ng bundok na pinutol ni Maghavat (Indra), sumilang ang mga mapalad na ulap na kabilang sa saklaw ng Apoy, gumagalaw sa itinakdang mga dako at nagsisilbing tagapagdala ng ulan.

Verse 49

विरिञ्चोच्छ्वासजाः सर्वे प्रवहस्कन्धजास्ततः पक्षजाः पुष्कराद्याश् च वर्षन्ति च यदा जलम्

Ang lahat ng mga ulap na ito ay isinilang mula sa hiningang inilalabas ni Viriñci (Brahmā). Mula sa kanila ay lumilitaw ang mga ulap na uring Pravaha; at mula sa kanilang mga sanga ay sumisibol ang mga ulap na may pakpak—Puṣkara at iba pa—na kapag dumating ang takdang panahon, ibinubuhos ang tubig bilang ulan.

Verse 50

मूकाः सशब्ददुष्टाशास् त्व् एतैः कृत्यं यथाक्रमम् क्षामवृष्टिप्रदा दीर्घकालं शीतसमीरिणः

May ilan ang naging pipi; ang iba nama’y nagsasalita ngunit nagbubuga ng marahas at baluktot na mga utos. Dahil sa mga kaguluhang ito, ang mga tungkuling itinakda ayon sa wastong pagkakasunod ay nagagambala. Kaunti ang ulan, at sa mahabang panahon ay umiihip ang malamig na hangin—mga tanda na nasugatan ang dharma at humihigpit ang tali ng pāśa sa mga nilalang na may katawan (paśu).

Verse 51

जीवकाश् च तथा क्षीणा विद्युद्ध्वनिविवर्जिताः तिष्ठन्त्याक्रोशमात्रे तु धरापृष्ठादितस्ततः

At ang mga hininga ng buhay (prāṇa) ay nanghina rin; nawala ang kulog at kidlat. Mula noon, nanatili na lamang sila sa layo na abot ng isang tawag, malapit sa ibabaw ng lupa—mga tanda na ang mga kapangyarihan ng daigdig ay umurong sa ilalim ng humihigpit na pāśa, hanggang sa muling ibalik ng Panginoong Pati (Śiva) ang kaayusan.

Verse 52

अर्धक्रोशे तु सर्वे वै जीमूता गिरिवासिनः मेघा योजनमात्रं तु साध्यत्वाद् बहुतोयदाः

Ang lahat ng mga nilalang-ulap (jīmūta) ay tunay na nananahan sa kabundukan sa loob ng saklaw na kalahating krośa. Ang mga ulap-ulan ay umaabot ng isang yojana, at sapagkat inihanda silang maging angkop sa itinakdang tungkulin, sila’y nagiging sagana sa tubig—naglilingkod sa kaayusang kosmiko na itinataguyod ni Pati (Śiva).

Verse 53

धरापृष्ठाद्द्विजाः क्ष्मायां विद्युद्गुणसमन्विताः तेषां तेषां वृष्टिसर्गं त्रेधा कथितमत्र तु

Mula sa ibabaw ng lupa, sumisibol sa daigdig ang mga “dalawang-ulit na isinilang” (dvija), taglay ang katangian ng kidlat. At dito itinuturo na ang paglalang ng ulan para sa bawat isa ay tatluhan. Sa ganitong maayos na paglikha ng ulan, pinamamahalaan ng Panginoong Pati ang mga kapangyarihan ng kalikasan upang mapangalagaan ang mga nilalang na may katawan (paśu) at magpatuloy ang kosmikong ritwal ng buhay.

Verse 54

पक्षजाः कल्पजाः सर्वे पर्वतानां महत्तमाः कल्पान्ते ते च वर्षन्ति रात्रौ नाशाय शारदाः

Sa wakas ng kalpa, ang lahat ng makapangyarihang ulap na tila mga bundok—isinilang ng mga panahon at mga siklo ng panahon—ay bumubuhos ng ulan sa buong magdamag upang maghatid ng pagkalusaw. Kaya kapag inuurong ni Pati (Śiva) ang mga daigdig, maging ang maayos na ritmo ng kalikasan ay nagiging kasangkapan ng pralaya.

Verse 55

पक्षजाः पुष्कराद्याश् च वर्षन्ति च यदा जलम् तदार्णवमभूत्सर्वं तत्र शेते निशीश्वरः

Kapag ang mga nilalang na may pakpak at ang mga isinilang sa lotus gaya ni Puṣkara ay nagsimulang magbuhos ng tubig, ang lahat ay nagiging karagatan; doon, ang Panginoon ng Gabi—si Śiva, ang kataas-taasang Pati na lampas sa lahat ng gapos—ay nakahimlay sa banal na pamamahingang yogiko.

Verse 56

आग्नेयानां श्वासजानां पक्षजानां द्विजर्षभाः जलदानां सदा धूमो ह्य् आप्यायन इति स्मृतः

O pinakamainam sa mga dwija, para sa mga nilalang na isinilang sa apoy, yaong mula sa hininga, at ang mga may pakpak, inaalala na ang usok ay laging tagapagpakain at tagapagtaguyod; at para sa mga ulap na nagdadala ng ulan, ang usok din ang sinasabing palagiang sanhi ng kanilang pagdami at paglakas.

Verse 57

पौण्ड्रास्तु वृष्टयः सर्वा वैद्युताः शीतशस्यदाः पुण्ड्रदेशेषु पतिता नागानां शीकरा हिमाः

Sa lupain ng Pauṇḍra, ang lahat ng ulan ay may kasamang kidlat at nagdudulot ng ani sa malamig na panahon; pagpatak sa lupa ng Puṇḍra, ito’y nagiging tila nagyeyelong wisik—gaya ng malamig na hamog ng mga nāga.

Verse 58

गाङ्गा गङ्गाम्बुसम्भूता पर्जन्येन परावहैः नगानां च नदीनां च दिग्गजानां समाकुलम्

Ipinanganak mula sa sariling tubig ng Gaṅgā, ang Gaṅgā na iyon—itinutulak ng rumaragasang ulan—ay naging dambuhalang baha, ginugulo ang mga bundok at mga ilog, at ginagambala maging ang malalaking elepante ng mga panig ng daigdig.

Verse 59

मेघानां च पृथग्भूतं जलं प्रायादगादगम् परावहो यः श्वसनश् चानयत्यम्बिकागुरुम्

At ang tubig na nahiwalay mula sa mga ulap ay nagpatuloy sa pag-agos sa sariling landas. Ang Hangin na nagtutulak palabas (Śvasana) ay nagdadala sa kagalang-galang na Panginoon ni Ambikā—si Śiva—ang kataas-taasang Guru.

Verse 60

मेनापतिमतिक्रम्य वृष्टिशेषं द्विजाः परम् अभ्येति भारते वर्षे त्व् अपरान्तविवृद्धये

O mga pantas na dwija, paglagpas sa Menāpati, ang nalalabing bahagi ng lupain ng ulan ay lalo pang lumalawak; umaabot ito sa Bhārata-varṣa at nagpapalago at nagpapasagana sa mga lupain ng Aparānta.

Verse 61

वृष्टयः कथिता ह्यद्य द्विधा वस्तु विवृद्धये सस्यद्वयस्य संक्षेपात् प्रब्रवीमि यथामति

Ngayong araw ay ipinaliwanag ko na ang ulan bilang may dalawang uri, para sa pagdami ng kasaganaan. Ngayon, sa maikling sabi at ayon sa aking pagkaunawa, ilalarawan ko ang dalawang uri ng bunga ng mga pananim.

Verse 62

स्रष्टा भानुर्महातेजा वृष्टीनां विश्वदृग् विभुः सो ऽपि साक्षाद्द्विजश्रेष्ठाश् चेशानः परमः शिवः

Siya ang Lumikha; Siya ang Araw na nagliliwanag sa dakilang ningning; Siya ang Tagapagkaloob ng ulan, ang Nakakakita sa lahat, ang Panginoong sumasaklaw sa lahat. Tunay nga, O pinakamainam sa mga dwija, Siya mismo ang Īśāna—ang Paramashiva na hayag, ang Kataas-taasang Pati na lampas sa lahat ng gapos.

Verse 63

स एव तेजस्त्वोजस्तु बलं विप्रा यशः स्वयम् चक्षुः श्रोत्रं मनो मृत्युर् आत्मा मन्युर् विदिग् दिशः

O mga brāhmaṇa, Siya lamang ang ningning at lakas-buhay; Siya ang lakas at ang mismong dangal. Siya ang mata at tainga, ang isip, at maging ang kamatayan; Siya ang Sarili, ang kapangyarihan ng matuwid na poot, at ang mga direksiyon at mga pagitan—lumalaganap at namamahala sa lahat bilang Pati, ang Panginoon sa loob.

Verse 64

सत्यं ऋतं तथा वायुर् अंबरं खचरश् च सः लोकपालो हरिर्ब्रह्मा रुद्रः साक्षान्महेश्वरः

Siya ang Katotohanan at ang ṛta, ang kaayusang kosmiko; Siya rin ang Hangin, ang Kalangitan, at ang gumagalaw sa himpapawid. Siya ang Tagapangalaga ng mga daigdig; Siya si Hari, Siya si Brahmā, Siya si Rudra—tunay na Siya mismo ang nahayag na Maheśvara.

Verse 65

सहस्रकिरणः श्रीमान् अष्टहस्तः सुमङ्गलः अर्धनारिवपुः साक्षात् त्रिनेत्रस् त्रिदशाधिपः

Siya ang Panginoong nagliliwanag na may sanlibong sinag—maluwalhati at lubhang mapalad; may walong kamay; hayag bilang mismong Ardhanārī, ang pagkakaisa ng Śiva–Śakti; may tatlong mata; at siyang pinuno ng mga pangkat ng mga diyos. Bilang Pati, Siya lamang ang namumuno sa lahat ng paśu (mga kaluluwa) at sa Kanyang biyaya ay pinapaluwag ang pāśa (mga gapos).

Verse 66

अस्यैवेह प्रसादात्तु वृष्टिर्नानाभवद्द्विजाः सहस्रगुणमुत्स्रष्टुम् आदत्ते किरणैर्जलम्

Sa Kanyang biyaya lamang, O mga dvija na pantas, ang pag-ulan dito ay nagiging sari-sari; sapagkat ang Araw ay sumisipsip ng tubig sa pamamagitan ng mga sinag at muling ibinubuhos ito nang sanlibong ulit. Kaya ang Panginoon (Pati) ang nagtataguyod ng mga siklo ng pag-aaruga at pinapaluwag ang pāśa ng taggutom at pangamba para sa mga paśu na may katawan.

Verse 67

जलस्य नाशो वृद्धिर्वा नास्त्येवास्य विचारतः ध्रुवेणाधिष्ठितो वायुर् वृष्टिं संहरते पुनः

Kapag sinuri nang mabuti, ang tubig ay hindi tunay na nawawasak ni tunay na nadaragdagan. Ang Hangin, na pinamamahalaan ng matatag na kaayusang kosmiko, ay muling humihila pabalik sa ulan—inaayos ang siklo nang walang tunay na pagkawala ng sangkap na iyon.

Verse 68

ग्रहान् निःसृत्य सूर्यात् तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले चारस्यान्ते विशत्यर्के ध्रुवेण समधिष्ठिता

Pagkalabas mula sa Araw, ang mga planeta ay gumagalaw sa buong bilog ng mga nakṣatra; at sa dulo ng kanilang pag-ikot ay muling pumapasok sa Araw—matatag na pinamamahalaan at pinatitibay ni Dhruva (Bituing Polo).