Prakarana 26

Verse 510 (चौपाई)

कोल किरात भिल्ल बनबासी। मधु सुचि सुंदर स्वादु सुधा सी।। भरि भरि परन पुटीं रचि रुरी। कंद मूल फल अंकुर जूरी।। सबहि देहिं करि बिनय प्रनामा। कहि कहि स्वाद भेद गुन नामा।। देहिं लोग बहु मोल न लेहीं। फेरत राम दोहाई देहीं।। कहहिं सनेह मगन मृदु बानी। मानत साधु पेम पहिचानी।। तुम्ह सुकृती हम नीच निषादा। पावा दरसनु राम प्रसादा।। हमहि अगम अति दरसु तुम्हारा। जस मरु धरनि देवधुनि धारा।। राम कृपाल निषाद नेवाजा। परिजन प्रजउ चहिअ जस राजा।।

ชาวโกล ชาวกิราต และชาวภิลผู้อาศัยในป่า นำน้ำผึ้งที่บริสุทธิ์ งาม และหวานดั่งน้ำอมฤตมาถวาย พวกเขาบรรจุใบไม้เป็นถ้วยและจัดเรียงด้วยความประณีต นำรากไม้ หัวไม้ ผลไม้ และยอดอ่อนมาถวาย ทุกคนถวายสิ่งเหล่านี้ด้วยการพนมมือและถวายบังคม บอกรสชาติ คุณธรรม และชื่อของสิ่งเหล่านั้น พวกเขามอบให้โดยเสรีและไม่รับสิ่งตอบแทน หากพระรามทรงปฏิเสธ พวกเขาก็ทูลทว่าซ้ำแล้วซ้ำเล่า พวกเขากล่าวด้วยวาจาอ่อนโยนและเปี่ยมด้วยความรัก พระผู้เป็นเจ้าทรงรับด้วยการทรงจำพระทัยถึงความภักดีของพวกเขา พวกเขากล่าวว่า พวะท่านเป็นผู้มีบุญ ส่วนพวกข้าพระองค์เป็นชาวนิษาทต่ำต้อย ด้วยพระกรุณาของพระราม พวกข้าพระองค์ได้รับพระพักตร์ของพระองค์ การเห็นพระพักตร์ของพวะท่านเป็นสิ่งหาได้ยากยิ่งแม้แต่สำหรับพวกข้าพระองค์ เปรียบดั่งฝนตกบนแผ่นดิน เป็นกระแสแห่งพระพรจากสวรรค์ พระรามทรงเมตตาและทรงให้เกียรติชาวนิษาท ทรงประสงค์ให้พวกเขาเป็นเหมือนพระญาติและประชาชนของพระองค์ ดั่งพระราชา

Verse 511 (दोहा/सोरठा)

यह जिंयँ जानि सँकोचु तजि करिअ छोहु लखि नेहु। हमहि कृतारथ करन लगि फल तृन अंकुर लेहु।।250।।

ทราบเช่นนี้แล้ว จงละความลังเลทั้งหมดและแสดงความรักเมื่อเห็นความรัก เพื่อให้พวกข้าพระองค์เป็นผู้สำเร็จบุญ จงทรงรับแม้แต่ผลไม้ชิ้นเดียว ใบไม้ หรือยอดอ่อน

Verse 512 (चौपाई)

तुम्ह प्रिय पाहुने बन पगु धारे। सेवा जोगु न भाग हमारे।। देब काह हम तुम्हहि गोसाँई। ईधनु पात किरात मिताई।। यह हमारि अति बड़ि सेवकाई। लेहि न बासन बसन चोराई।। हम जड़ जीव जीव गन घाती। कुटिल कुचाली कुमति कुजाती।। पाप करत निसि बासर जाहीं। नहिं पट कटि नहि पेट अघाहीं।। सपोनेहुँ धरम बुद्धि कस काऊ। यह रघुनंदन दरस प्रभाऊ।। जब तें प्रभु पद पदुम निहारे। मिटे दुसह दुख दोष हमारे।। बचन सुनत पुरजन अनुरागे। तिन्ह के भाग सराहन लागे।।

พวะท่านเป็นแขกผู้เป็นที่รักที่เสด็จมายังป่าโดยเท้า ไม่ใช่โชคชะตาของพวกข้าพระองค์ที่จะเหมาะสมจะรับใช้พวะท่าน ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า พวกข้าพระองค์จะถวายอะไรได้ ชาวกิราตนำมาเพียงฟืนและใบไม้ นี่เป็นการรับใช้ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของพวกข้าพระองค์ คือไม่รับแม้แต่ภาชนะหรือเครื่องนุ่งห่มเป็นของขวัญ พวกข้าพระองค์เป็นสัตว์โง่เขลา ผู้ทำลายสิ่งมีชีวิต มีความหลอกลวงและประพฤติชั่ว มีจิตใจชั่วและเกิดในตระกูลต่ำ พวกข้าพระองค์ทำบาปทั้งวันทั้งคืน แต่ไม่เคยพอใจ ทั้งในกายและใจ จะมีความคิดเรื่องธรรมเกิดขึ้นในพวกข้าพระองค์ได้อย่างไรแม้แต่ในความฝัน นี่คืออำนาจของการเห็นพระพักตร์ของรฆุนันทน ตั้งแต่ขณะที่พวกข้าพระองค์จ้องมองพระบาทบัวหลวงของพระผู้เป็นเจ้า ความทุกข์และความผิดที่ทนไม่ได้ของพวกข้าพระองค์ก็ถูกลบล้างไป เมื่อได้ยินวาจาเหล่านี้ ชาวเมืองเปี่ยมด้วยความรัก และเริ่มสรรเสริญโชคชะตาของชาวป่า

Verse 513 (छंद)

लागे सराहन भाग सब अनुराग बचन सुनावहीं। बोलनि मिलनि सिय राम चरन सनेहु लखि सुखु पावहीं।। नर नारि निदरहिं नेहु निज सुनि कोल भिल्लनि की गिरा। तुलसी कृपा रघुबंसमनि की लोह लै लौका तिरा।।

พวกเขาเริ่มสรรเสริญโชคชะตาของทุกคนที่ได้ยินวาจาแห่งความรักและกล่าวตอบ ได้พบและสนทนากับนางสีดาและพระราม พวกเขาจ้องมองพระบาทของทั้งสองพระองค์ด้วยความรักและได้รับความสุข บุรุษและสตรีฟังคำพูดของสตรีชาวโกลและชาวภิลโดยไม่กลัว ตุลสีทาสกล่าวว่า ด้วยพระกรุณาของเพชรแห่งราชวงศ์รฆุ เหล็กลอยบนน้ำดั่งกก

Verse 514 (दोहा/सोरठा)

बिहरहिं बन चहु ओर प्रतिदिन प्रमुदित लोग सब। जल ज्यों दादुर मोर भए पीन पावस प्रथम।।251।।

ชาวป่ามีความปีติในทุกทิศทาง มีใจยินดีในแต่ละวัน เปรียบดั่งกบในน้ำและนกยูงเมื่อฝนตกครั้งแรก พวกเขาเจริญรุ่งเรือง

Verse 515 (चौपाई)

पुर जन नारि मगन अति प्रीती। बासर जाहिं पलक सम बीती।। सीय सासु प्रति बेष बनाई। सादर करइ सरिस सेवकाई।। लखा न मरमु राम बिनु काहूँ। माया सब सिय माया माहूँ।। सीयँ सासु सेवा बस कीन्हीं। तिन्ह लहि सुख सिख आसिष दीन्हीं।। लखि सिय सहित सरल दोउ भाई। कुटिल रानि पछितानि अघाई।। अवनि जमहि जाचति कैकेई। महि न बीचु बिधि मीचु न देई।। लोकहुँ बेद बिदित कबि कहहीं। राम बिमुख थलु नरक न लहहीं।। यहु संसउ सब के मन माहीं। राम गवनु बिधि अवध कि नाहीं।।

สตรีชาวเมืองเปี่ยมด้วยความรักยิ่งนัก วันผ่านไปรวดเร็วดั่งการกระพริบตา นางสีดาทรงแต่งกายเป็นทาสีต่อพระสัสสุและทรงรับใช้อย่างเคารพราวกับทาสี นางไม่ให้ผู้ใดทราบความลับของนางนอกจากพระราม ทุกสิ่งเป็นมายาของนาง และนางเองก็เป็นมายา นางสีดาทรงรับใช้พระสัสสุด้วยใจจดจ่อ ได้รับความปลอบโยนและคำแนะนำ นางได้ให้พร เมื่อเห็นนางสีดาและพระอนุชาทั้งสองผู้มีใจบริสุทธิ์ พระราชินีผู้คดโกงมีความเสียใจไม่รู้จบ นางอ้อนวอนให้แผ่นดินกลืนนาง แต่แผ่นดินไม่เปิดออก และยมราชก็ไม่ประทานการปลดปล่อย ประชาชน พระเวท และพระฤาษีทั้งหลายตรัสว่า สถานที่ที่พระรามทรงหันพระพักตร์ไปจากกลายเป็นนรก ความสงสัยนี้อยู่ในใจของทุกคนว่า พระรามจะเสด็จไปป่าหรือจะประทับอยู่ในอยุธยา

Verse 516 (दोहा/सोरठा)

निसि न नीद नहिं भूख दिन भरतु बिकल सुचि सोच। नीच कीच बिच मगन जस मीनहि सलिल सँकोच।।252।।

ราตรีนั้นท่านไม่อาจหลับได้ และในกลางวันก็ไม่รู้สึกหิว ภรตะจิตใจหวั่นไหว ถูกครอบงำด้วยความทุกข์โศก ท่านจมลงในโคลนตมแห่งความต่ำช้า ดั่งปลาที่จมอยู่ในน้ำ หลีกหนีจากสิ่งอื่นทั้งหมด

Verse 517 (चौपाई)

कीन्ही मातु मिस काल कुचाली। ईति भीति जस पाकत साली।। केहि बिधि होइ राम अभिषेकू। मोहि अवकलत उपाउ न एकू।। अवसि फिरहिं गुर आयसु मानी। मुनि पुनि कहब राम रुचि जानी।। मातु कहेहुँ बहुरहिं रघुराऊ। राम जननि हठ करबि कि काऊ।। मोहि अनुचर कर केतिक बाता। तेहि महँ कुसमउ बाम बिधाता।। जौं हठ करउँ त निपट कुकरमू। हरगिरि तें गुरु सेवक धरमू।। एकउ जुगुति न मन ठहरानी। सोचत भरतहि रैनि बिहानी।। प्रात नहाइ प्रभुहि सिर नाई। बैठत पठए रिषयँ बोलाई।।

พระมารดาของท่านได้กระทำความชั่วร้ายและความวุ่นวายเช่นนี้ ท่านเต็มไปด้วยความกลัวและความหวาดผวา ดั่งผู้ที่เพาะปลูกพืชพิษ พิธีบรมราชาภิเษกของพระรามจะสำเร็จได้อย่างไร ข้าพเจ้ามองไม่เห็นทางออกใดๆ เลย คำสั่งของครูบาอาจารย์จะต้องเคารพเชื่อฟัง แต่พระฤาษีจะตรัสอีกครั้ง ทรงทราบความประสงค์ของพระราม ข้าพเจ้าจะทูลพระมารดาให้เสด็จกลับหรือ โอ พระมารดาของพระราม พระองค์จะทรงดื้อรั้นอีกหรือ แม้ข้าพเจ้าเป็นผู้รับใช้พระองค์ในหลายเรื่อง แต่ในเรื่องนี้พระผู้สร้างได้กำหนดให้เกิดความชั่วร้าย หากข้าพเจ้ายังดื้อรั้นต่อไป นั่นเป็นบาปอย่างยิ่ง ผู้รับใช้ครูบาอาจารย์มีหน้าที่ผูกพัน ดั่งภูเขาที่แบกรับแผ่นดิน ท่านไม่อาจตัดสินใจเลือกวิธีใดวิธีหนึ่งในใจ ด้วยการพิจารณาเช่นนี้ ภรตะทรงผ่านคืนนั้นไป รุ่งอรุณทรงสรงน้ำและโค้งคำนับต่อองค์พระผู้เป็นเจ้า แล้วประทับนั่งส่งสารเชิญรัฐมนตรีมาประชุม

Verse 518 (दोहा/सोरठा)

गुर पद कमल प्रनामु करि बैठे आयसु पाइ। बिप्र महाजन सचिव सब जुरे सभासद आइ।।253।।

หลังจากถวายบังคมต่อพระบาทปัทมของครูบาอาจารย์ ทรงประทับนั่งหลังจากได้รับอนุญาต พราหมณ์ พ่อค้า และที่ปรึกษาต่างมาประชุมกัน และสภาได้รวมตัวกัน

Verse 519 (चौपाई)

बोले मुनिबरु समय समाना। सुनहु सभासद भरत सुजाना।। धरम धुरीन भानुकुल भानू। राजा रामु स्वबस भगवानू।। सत्यसंध पालक श्रुति सेतू। राम जनमु जग मंगल हेतू।। गुर पितु मातु बचन अनुसारी। खल दलु दलन देव हितकारी।। नीति प्रीति परमारथ स्वारथु। कोउ न राम सम जान जथारथु।। बिधि हरि हरु ससि रबि दिसिपाला। माया जीव करम कुलि काला।। अहिप महिप जहँ लगि प्रभुताई। जोग सिद्धि निगमागम गाई।। करि बिचार जिंयँ देखहु नीकें। राम रजाइ सीस सबही कें।।

พระฤาษีผู้เป็นหัวหน้าตรัสเมื่อสภาประชุมพร้อม: จงฟังข้า โอ ที่ปรึกษาและภรตะผู้ทรงปัญญา พระองค์ทรงเป็นผู้แบกรับธรรมะ ทรงเป็นดวงอาทิตย์แห่งราชวงศ์สุริยะ พระรามาธิราชทรงเป็นองค์ภควานเองโดยธรรมชาติของพระองค์ ทรงซื่อสัตย์ต่อพระวาจา ทรงเป็นผู้พิทักษ์สะพานแห่งพระเวท การประสูติของพระรามเพื่อความเจริญของโลก ทรงปฏิบัติตามพระวาจาของครูบาอาจารย์ บิดา และมารดา ทรงเป็นผู้ทำลายเหล่าคนชั่วและเป็นผู้อุปถัมภ์เทวดา ในนโยบาย ในความรัก ในความดีสูงสุดและในประโยชน์ส่วนตน ไม่มีใครรู้คุณค่าที่แท้จริงดั่งพระราม พระพรหม พระวิษณุ พระศิวะ พระจันทร์ พระอาทิตย์ ผู้พิทักษ์ทิศทั้งปวง มายา วิญญาณ กรรม กาลเวลา และความตาย ตั้งแต่พญานาคเศษะไปจนถึงกษัตริย์ทั้งหลายบนแผ่นดิน ในที่ใดที่มีอำนาจ พวกโยคี พวกสิทธะ พระเวท และพระอาคมต่างสรรเสริญพระองค์ จงพิจารณาเรื่องนี้ให้ดี ทุกท่าน ศีรษะของทุกคนอยู่ภายใต้บัญชาของพระราม

Verse 520 (दोहा/सोरठा)

राखें राम रजाइ रुख हम सब कर हित होइ। समुझि सयाने करहु अब सब मिलि संमत सोइ।।254।।

ขอพระรามทรงรักษาพระประสงค์ของพระองค์ และขอให้การกระทำทั้งหมดของเรานำมาซึ่งความดี จงพิจารณาเรื่องนี้ให้ดี ผู้ทรงปัญญาทั้งหลาย และบัดนี้จงร่วมกันกระทำสิ่งที่สมควร

Verse 521 (चौपाई)

सब कहुँ सुखद राम अभिषेकू। मंगल मोद मूल मग एकू।। केहि बिधि अवध चलहिं रघुराऊ। कहहु समुझि सोइ करिअ उपाऊ।। सब सादर सुनि मुनिबर बानी। नय परमारथ स्वारथ सानी।। उतरु न आव लोग भए भोरे। तब सिरु नाइ भरत कर जोरे।। भानुबंस भए भूप घनेरे। अधिक एक तें एक बड़ेरे।। जनमु हेतु सब कहँ पितु माता। करम सुभासुभ देइ बिधाता।। दलि दुख सजइ सकल कल्याना। अस असीस राउरि जगु जाना।। सो गोसाइँ बिधि गति जेहिं छेंकी। सकइ को टारि टेक जो टेकी।।

พิธีบรมราชาภิเษกของพระรามนำความปีติยินดีมาสู่ทุกคน ทรงเป็นรากฐานเดียวของความเป็นสิริมงคลและความปลาบปลื้ม พระเจ้าแห่งราคูจะเสด็จไปอโยธยาในรูปแบบใด จงบอกข้า และเมื่อเข้าใจแล้ว ให้เราร่วมกันวางแผน ทุกคนต่างฟังด้วยความเคารพต่อพระวาจาของพระฤาษีผู้เป็นหัวหน้า ซึ่งประสานธรรมะ ความดีสูงสุด และประโยชน์ส่วนตน เมื่อประชาชนงุนงงและไม่อาจหาคำตอบได้ ภรตะทรงโค้งคำนับพระเศียรด้วยพระหัตถ์ที่ประสานกัน มีกษัตริย์มากมายในราชวงศ์สุริยะ แต่ละพระองค์ทรงยิ่งใหญ่กว่าพระองค์ก่อน สำหรับทุกคน บิดาและมารดาเป็นเหตุแห่งการเกิด พระผู้สร้างประทานผลแห่งกรรม ทั้งดีและชั่ว ขอพระองค์ทรงขจัดความทุกข์และสถาปนาพรทุกประการ เช่นนี้ โอ พระเจ้าข้า เป็นพรที่โลกรู้จักจากพระองค์ ผู้ใดที่พระเจ้าทรงกำหนดไว้เช่นนั้น ใครจะหันกลับได้ ผู้ใดที่ได้รับการสนับสนุนจากการสนับสนุนนั้น ใครจะสั่นคลอนได้

Verse 522 (दोहा/सोरठा)

बूझिअ मोहि उपाउ अब सो सब मोर अभागु। सुनि सनेहमय बचन गुर उर उमगा अनुरागु।।255।।

บัดนี้จงวางแผนให้ข้าพเจ้า เพราะข้าพเจ้าเป็นผู้โชคร้ายอย่างยิ่ง เมื่อได้ยินพระวาจาที่เต็มไปด้วยความรักของครูบาอาจารย์ ความรักไหลท่วมในหัวใจของข้าพเจ้า

Verse 523 (चौपाई)

तात बात फुरि राम कृपाहीं। राम बिमुख सिधि सपनेहुँ नाहीं।। सकुचउँ तात कहत एक बाता। अरध तजहिं बुध सरबस जाता।। तुम्ह कानन गवनहु दोउ भाई। फेरिअहिं लखन सीय रघुराई।। सुनि सुबचन हरषे दोउ भ्राता। भे प्रमोद परिपूरन गाता।। मन प्रसन्न तन तेजु बिराजा। जनु जिय राउ रामु भए राजा।। बहुत लाभ लोगन्ह लघु हानी। सम दुख सुख सब रोवहिं रानी।। कहहिं भरतु मुनि कहा सो कीन्हे। फलु जग जीवन्ह अभिमत दीन्हे।। कानन करउँ जनम भरि बासू। एहिं तें अधिक न मोर सुपासू।।

บิดาข้า ข้าพเจ้ากล่าวด้วยความเมตตาของพระราม ผู้ที่หันหลังให้พระรามย่อมไม่อาจบรรลุสิ่งใดแม้ในความฝัน ข้าพเจ้าลังเลที่จะกล่าวเรื่องหนึ่ง บิดาข้า: ผู้มีปัญญาเมื่อสูญเสียครึ่งหนึ่ง ย่อมสูญเสียทั้งหมด ท่านพี่น้องทั้งสองจงเสด็จไปยังป่า จงนำพระลักษมณ์ นางสีดา และพระเจ้าแห่งราคูกลับมา เมื่อได้ยินพระวาจาอันดีงาม พี่น้องทั้งสองยินดีปรีดา พระทัยของท่านเต็มไปด้วยความปลาบปลื้ม พระวรกายเปี่ยมด้วยความปีติ พระทัยของท่านเบิกบาน พระวรกายรุ่งเรืองด้วยพระตระการ ดั่งพระรามทรงเป็นกษัตริย์ในพระทัยของท่านแล้ว เป็นประโยชน์อันยิ่งใหญ่แก่ประชาชน ความสูญเสียเล็กน้อยแก่ตนเอง ในความปีติและความทุกข์เหมือนกัน พระราชินีทั้งหลายทรงร่ำไห้ ภรตะตรัสกับพระฤาษีว่า: พระองค์ทรงกระทำอันใด พระองค์ทรงประทานผลแห่งชีวิตและความปรารถนาของโลก ข้าพเจ้าจะพำนักในป่าตลอดชีวิต ไม่มีความดีใดยิ่งกว่านี้สำหรับข้าพเจ้า

Verse 524 (दोहा/सोरठा)

अँतरजामी रामु सिय तुम्ह सरबग्य सुजान। जो फुर कहहु त नाथ निज कीजिअ बचनु प्रवान।।256।।

พระรามทรงรู้จิตใจ และนางสีดา พระองค์ทรงรอบรู้และทรงปัญญา สิ่งใดที่พระองค์ตรัส โอ พระเจ้าข้า ขอให้พระวาจาของพระองค์สำเร็จเป็นจริง

Verse 525 (चौपाई)

भरत बचन सुनि देखि सनेहू। सभा सहित मुनि भए बिदेहू।। भरत महा महिमा जलरासी। मुनि मति ठाढ़ि तीर अबला सी।। गा चह पार जतनु हियँ हेरा। पावति नाव न बोहितु बेरा।। औरु करिहि को भरत बड़ाई। सरसी सीपि कि सिंधु समाई।। भरतु मुनिहि मन भीतर भाए। सहित समाज राम पहिं आए।। प्रभु प्रनामु करि दीन्ह सुआसनु। बैठे सब सुनि मुनि अनुसासनु।। बोले मुनिबरु बचन बिचारी। देस काल अवसर अनुहारी।। सुनहु राम सरबग्य सुजाना। धरम नीति गुन ग्यान निधाना।।

เมื่อได้ยินพระวาจาของภรตะและทอดพระเนตรความผูกพันของท่าน พระฤาษีและสภาทั้งหมดทรงโทมนัฏด้วยอารมณ์ ความยิ่งใหญ่ของภรตะดั่งน้ำท่วมท้องที่กว้างใหญ่ ความเข้าใจของพระฤาษียืนหยัดบนฝั่งดั่งสตรีไร้ที่พึ่ง ทรงปรารถนาจะข้ามไปยังฝั่งฟากตรงข้ามและพิจารณาในพระทัย ทรงไม่อาจหาเรือหรือแพที่จะขนส่งได้ ใครอื่นจะสามารถบรรลุความยิ่งใหญ่ของภรตะได้ ดั่งหอยที่พยายามข้ามมหาสมุทร ภรตะทรงให้พระฤาษีทรงพอพระทัยในพระทัย พร้อมด้วยบริวารเสด็จมาเบื้องพระพักตร์พระราม องค์พระผู้เป็นเจ้าทรงถวายบังคมและประทานอาสนะ ทุกพระองค์ประทับนั่ง ทรงฟังคำสั่งสอนของพระฤาษี พระฤาษีผู้เป็นเลิศตรัสหลังจากทรงพิจารณาอย่างรอบคอบ ทรงพิจารณาประเทศ เวลา และโอกาส จงฟัง พระราม ผู้ทรงรอบรู้และทรงปัญญา คลังแห่งธรรมะ นโยบาย คุณธรรม และความรู้

Verse 526 (दोहा/सोरठा)

सब के उर अंतर बसहु जानहु भाउ कुभाउ। पुरजन जननी भरत हित होइ सो कहिअ उपाउ।।257।।

จงสถิตในหัวใจของทุกคน และรู้จักความรักและความชังของพวกเขา สิ่งใดเป็นไปเพื่อความดีของพลเมือง มารดาของท่าน และภรตะ ท่านจงบอกหนทางนั้น

Verse 527 (चौपाई)

आरत कहहिं बिचारि न काऊ। सूझ जूआरिहि आपन दाऊ।। सुनि मुनि बचन कहत रघुराऊ। नाथ तुम्हारेहि हाथ उपाऊ।। सब कर हित रुख राउरि राखें। आयसु किएँ मुदित फुर भाषें।। प्रथम जो आयसु मो कहुँ होई। माथें मानि करौ सिख सोई।। पुनि जेहि कहँ जस कहब गोसाईं। सो सब भाँति घटिहि सेवकाईं।। कह मुनि राम सत्य तुम्ह भाषा। भरत सनेहँ बिचारु न राखा।। तेहि तें कहउँ बहोरि बहोरी। भरत भगति बस भइ मति मोरी।। मोरें जान भरत रुचि राखि। जो कीजिअ सो सुभ सिव साखी।।

ผู้ที่ทุกข์ร้อนพูดโดยไม่ไตร่ตรอง ผู้มีปัญญาจะรู้หนทางที่ถูกต้องด้วยตนเอง ทรงได้ยินถ้อยคำของฤาษี พระผู้เป็นเจ้าแห่งราคูจึงตรัสว่า ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า การแก้ไขอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์แต่ผู้เดียว พระองค์ทรงถือทิศทางที่เป็นไปเพื่อความดีของทุกคน โปรดมีพระบัญชา ข้าพระองค์จะกล่าวด้วยความยินดี บัญชาใดที่ทรงมีต่อข้าพระองค์ก่อน ข้าพระองค์จะรับไว้บนศีรษะและปฏิบัติตามคำสั่งสอนนั้น และหลังจากนั้น ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า สิ่งใดที่พระองค์จะตรัส สิ่งนั้นทั้งหมดจะสำเร็จทุกประการโดยผู้รับใช้ของพระองค์ ฤาษีกล่าวว่า พระราม พระองค์ตรัสความจริง พระองค์มิได้ละเลยความพิจารณาต่อความรักของภรตะ เพราะเหตุนั้นข้าพระองค์จึงกล่าวซ้ำแล้วซ้ำอีกว่า จิตใจของข้าพระองค์มอบมั่นทั้งหมดต่อความภักดีของภรตะ ทรงรู้ความรักของข้าพระองค์ที่มีต่อภรตะ โปรดทรงกระทำสิ่งที่ดี สิ่งใดที่พระองค์ทรงกระทำจะเป็นมงคล โดยมีพระศิวะเป็นพยาน

Verse 528 (दोहा/सोरठा)

भरत बिनय सादर सुनिअ करिअ बिचारु बहोरि। करब साधुमत लोकमत नृपनय निगम निचोरि।।258।।

จงทรงฟังคำอ้อนวอนของภรตะด้วยความเคารพ และทรงพิจารณาอีกครั้ง ข้าพระองค์จะปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ชอบธรรม ความเห็นของชาวโลก และวิถีของกษัตริย์ โดยไม่ละเมิดพระคัมภีร์

Verse 529 (चौपाई)

गुरु अनुराग भरत पर देखी। राम ह्दयँ आनंदु बिसेषी।। भरतहि धरम धुरंधर जानी। निज सेवक तन मानस बानी।। बोले गुर आयस अनुकूला। बचन मंजु मृदु मंगलमूला।। नाथ सपथ पितु चरन दोहाई। भयउ न भुअन भरत सम भाई।। जे गुर पद अंबुज अनुरागी। ते लोकहुँ बेदहुँ बड़भागी।। राउर जा पर अस अनुरागू। को कहि सकइ भरत कर भागू।। लखि लघु बंधु बुद्धि सकुचाई। करत बदन पर भरत बड़ाई।। भरतु कहहीं सोइ किएँ भलाई। अस कहि राम रहे अरगाई।।

ทอดพระเนตรความรักของครูบาจารย์ที่มีต่อภรตะ พระรามทรงมีความปีติพิเศษในพระหฤทัย ทรงรู้ว่าภรตะเป็นวีรบุรุษแห่งธรรมะ จริงใจในกาย ใจ และวาจาเหมือนผู้รับใช้ของพระองค์เอง ครูบาจารย์ตรัสตามพระบัญชา ถ้อยคำของพระองค์หวาน อ่อนโยน และเป็นรากแห่งพร ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ขอสาบานด้วยพระบาทของพระบิดา ไม่เคยมีพี่น้องใดบนแผ่นดินเหมือนภรตะ ผู้ใดที่ภักดีต่อพระบาทบัวหลวงของครูบาจารย์ ผู้นั้นมีบุญมากกว่าโลกและพระเวท เมื่อพระองค์มีความรักเช่นนี้ต่อเขา ใครจะพรรณนาโชคชะตาของภรตะได้ ทอดพระเนตรควาถ่อมตนของน้องชาย พระองค์ทรงรู้สึกอายในพระหฤทัย ทรงสรรเสริญภรตะต่อหน้าพระพักตร์ ภรตะกล่าวเฉพาะสิ่งที่ดี ดังนั้นเมื่อตรัสเช่นนั้น พระรามทรงนิ่งเงียบ

Verse 530 (दोहा/सोरठा)

तब मुनि बोले भरत सन सब सँकोचु तजि तात। कृपासिंधु प्रिय बंधु सन कहहु हृदय कै बात।।259।।

ครั้งนั้นฤาษีตรัสกับภรตะ โดยละความลังเลทั้งหมดว่า โอ บุตรเอย จงกล่าวความในใจของเจ้าต่อมหาสมุทรแห่งความกรุณา ผู้ที่เป็นที่รักเหมือนพี่น้อง