Ayodhya KandaPrakarana 2621 Verses

Prakarana 26

राजधर्म-त्याग-भक्ति की देहरी: यह सोपान ‘घर’ (अयोध्या/लोक-व्यवस्था) से ‘वन’ (वैराग्य/आत्मसमर्पण) की ओर संक्रमण है। यहाँ मुक्ति-सीढ़ी का मुख्य पायदान यह है कि ईश्वर-इच्छा (राम-रजाइ) के आगे निजी अधिकार, शोक, और राजनीति का आग्रह गल कर ‘सेवा-धर्म’ बनता है। निषाद-किरात-भिल्ल जैसे ‘सीमान्त’ जन भी प्रेम-भक्ति द्वारा उसी सोपान पर चढ़ते हैं—भक्ति का लोकतंत्रीकरण।

ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ರಸ-ಕೇಂದ್ರವು ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ನಡುವೆ ದೋಲಾಯಮಾನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಕರುಣೆ ನಿರಾಶೆಯಲ್ಲ—ಧರ್ಮ-ದೀಪ್ತ ಕರುಣೆ. ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕರುಣ-ರಸದ ನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಭಕ್ತಿ-ರಸದ ಮೊಳಕೆ ಒಡೆಯುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ: ಕೋಲ-ಕಿರಾತ-ಭಿಲ್ಲ ವನವಾಸಿಗಳು ಫಲ-ಮೂಲ-ಅಂಕುರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ‘ದಾಸ್ಯ-ಭಕ್ತಿ’ಯ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ರಾಮನ ‘ಕೃಪಾಳು’ ಸ್ವರೂಪವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರವನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಕಥೆ ಸಭಾ-ನೀತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ: ಭರತನ ವ್ಯಾಕುಲತೆ (ನಿದ್ರೆ-ಭೂಕಿನ ಲೋಪ) ಮತ್ತು ಗುರು/ಮುನಿಗಳ ನೀತಿ-ವಾಣಿ ‘ರಾಮ-ರಜೈ’ಯನ್ನೇ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಭರತನ ತ್ಯಾಗ-ಸಂಕಲ್ಪ—ವನವಾಸವನ್ನೇ ತನ್ನ ಲಾಭವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು—ಕಾಂಡದ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ: ರಾಜಧರ್ಮದ ಪರಮ ರೂಪ ‘ಸ್ವ’ಯ ವಿಸರ್ಜನೆ. ಹೀಗೆ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ ಸೋಪಾನದಲ್ಲಿ ‘ಅನಾಸಕ್ತಿ’ ಮತ್ತು ‘ಆಜ್ಞಾಪಾಲನ’ವನ್ನು ಮುಕ್ತಿ-ಮಾರ್ಗದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

In this prakarana

People

  • RamaRāma
  • Bharata
  • SitaSītā
  • LakshmanaLakṣmaṇa
  • KaikeyiKaikeyī
  • TulsidasSpeaksTulsīdās
Spoken translationRamcharitmanas Ayodhya Kanda, Prakarana 26

Verses

ಚೌಪಾಯಿ 250.1-4

कोल किरात भिल्ल बनबासी।मधु सुचि सुंदर स्वादु सुधा सी।।

भरि भरि परन पुटीं रचि रुरी।कंद मूल फल अंकुर जूरी।।

सबहि देहिं करि बिनय प्रनामा।कहि कहि स्वाद भेद गुन नामा।।

देहिं लोग बहु मोल न लेहीं।फेरत राम दोहाई देहीं।।

कहहिं सनेह मगन मृदु बानी।मानत साधु पेम पहिचानी।।

तुम्ह सुकृती हम नीच निषादा।पावा दरसनु राम प्रसादा।।

हमहि अगम अति दरसु तुम्हारा।जस मरु धरनि देवधुनि धारा।।

राम कृपाल निषाद नेवाजा।परिजन प्रजउ चहिअ जस राजा।।

kola kirāta bhilla banabāsī |madhu suci suṁdara svādu sudhā sī ||

bhari bhari parana puṭīṁ raci rurī |kaṁda mūla phala aṁkura jūrī ||

sabahi dehiṁ kari binaya pranāmā |kahi kahi svāda bheda guna nāmā ||

dehiṁ loga bahu mola na lehīṁ |pherata rāma dohāī dehīṁ ||

kahahiṁ saneha magana mṛdu bānī |mānata sādhu pema pahicānī ||

tumha sukṛtī hama nīca niṣādā |pāvā darasanu rāma prasādā ||

hamahi agama ati darasu tumhārā |jasa maru dharani devadhuni dhārā ||

rāma kṛpāla niṣāda nevājā |parijana prajau cahia jasa rājā ||

ಕೋಲರು, ಕಿರಾತರು, ಭಿಲ್ಲರು, ಕಾಡು ನಿವಾಸಿಗಳು ಜೇನನ್ನು ತಂದರು, ಶುದ್ಧವಾದದ್ದು, ಸುಂದರವಾದದ್ದು, ರುಚಿಕರವಾದದ್ದು, ಅಮೃತದಂತೆ. ಎಲೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಣ್ಣ ಕಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿ ತುಂಬಿ, ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಮಾಡಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂದಮೂಲಗಳು, ಬೇರುಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಮೊಳಕೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುಗಳಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಿನಯದಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟರು, ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ರುಚಿ, ಬಗೆ, ಗುಣ, ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ. ಜನರು ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಲೆ ಕೊಟ್ಟರು, ಆದರೆ ಕಾಡು ನಿವಾಸಿಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಹಿಂದಿರಿಸುತ್ತಾ ರಾಮನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು: ಒಳ್ಳೆಯವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀವು ಪುಣ್ಯಶೀಲಿಗಳು, ನಾವು ನೀಚ ನಿಷಾದರು; ರಾಮನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನ ಪಡೆದೆವು. ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನ ನಮಗೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ, ದೇವನದಿ ಗಂಗೆ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿದಂತೆ. ರಾಮ ಕೃಪಾಳು, ನಿಷಾದರ ರಕ್ಷಕ; ರಾಜ ಹೇಗಿದ್ದಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಕುಟುಂಬ, ಪ್ರಜೆಗಳು ಇರಬೇಕು.

ದೋಹಾ 250

यह जियँ जानि सँकोचु तजि करिअ छोहु लखि नेहु।हमहि कृतारथ करन लगि फल तृन अंकुर लेहु।।⁠250।।

yaha jiyã jāni sãkocu taji karia chohu lakhi nehu |hamahi kṛtāratha karana lagi phala tṛna aṁkura lehu ||⁠250||

ಇದನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅರಿತು, ಸಂಕೋಚವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಕರುಣೆ ತೋರಿಸಿ. ನಮ್ಮನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಫಲಪ್ರದಗೊಳಿಸಲು, ಈ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು, ಎಲೆಗಳನ್ನು, ಮೃದುವಾದ ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ.

ಚೌಪಾಯಿ 251.1-4

तुम्ह प्रिय पाहुने बन पगु धारे।सेवा जोगु न भाग हमारे।।

देब काह हम तुम्हहि गोसाँई।ईधनु पात किरात मिताई।।

यह हमारि अति बड़ि सेवकाई।लेहि न बासन बसन चोराई।।

हम जड़ जीव जीव गन घाती।कुटिल कुचाली कुमति कुजाती।।

पाप करत निसि बासर जाहीं।नहिं पट कटि नहि पेट अघाहीं।।

सपनेहुँ धरम बुद्धि कस काऊ।यह रघुनंदन दरस प्रभाऊ।।

जब तें प्रभु पद पदुम निहारे।मिटे दुसह दुख दोष हमारे।।

बचन सुनत पुरजन अनुरागे।तिन्ह के भाग सराहन लागे।।

tumha priya pāhune bana pagu dhāre |sevā jogu na bhāga hamāre ||

deba kāha hama tumhahi gosā̃ī |īdhanu pāta kirāta mitāī ||

yaha hamāri ati baṛi sevakāī |lehi na bāsana basana corāī ||

hama jaṛa jīva jīva gana ghātī |kuṭila kucālī kumati kujātī ||

pāpa karata nisi bāsara jāhīṁ |nahiṁ paṭa kaṭi nahi peṭa aghāhīṁ ||

sapanehũ dharama buddhi kasa kāū |yaha raghunaṁdana darasa prabhāū ||

jaba teṁ prabhu pada paduma nihāre |miṭe dusaha dukha doṣa hamāre ||

bacana sunata purajana anurāge |tinha ke bhāga sarāhana lāge ||

ನೀವು ನಮ್ಮ ಪ್ರಿಯ ಅತಿಥಿಗಳು, ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನಿಟ್ಟವರು; ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ನಮಗೆ ಅದೃಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ನಾವು ನಿಮಗೇನು ಕೊಡಲಿ, ಓ ಸ್ವಾಮಿ? ಕಿರಾತರ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಕೊಡಬಲ್ವದು ಸೌದೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ. ಇದೇ ನಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸೇವೆ, ನಿಮ್ಮ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕದಡಿ ಕೊಂಡು ಹೋಗದಿರುವುದು. ನಾವು ಮೊದ್ದು ಬುದ್ಧಿಯ ಜೀವಿಗಳು, ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಪವರು, ವಕ್ರ, ಕೆಟ್ಟ ನಡತೆಯ, ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನ, ಕೆಳಜಾತಿಯವರು. ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ಪಾಪ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕಳೆಯುತ್ತೇವೆ, ಆದರೂ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಬಟ್ಟೆ ಇಲ್ಲ, ಹೊಟ್ಟೆ ಒಮ್ಮೆಯೂ ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ಕನಸಲ್ಲೂ ಸಹ ನಮಗೆ ಧರ್ಮವೆಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಹೇಗೆ ಬರಲಿ? ಇದು ರಘುಕುಲದ ಆನಂದನಾದ ರಾಮನ ದರ್ಶನದ ಪ್ರಭಾವ. ಸ್ವಾಮಿಯ ಕಮಲ ಪಾದಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಿನಿಂದ, ನಮ್ಮ ತಡೆಯಲಾಗದ ದುಃಖಗಳು ಪಾಪಗಳು ಮಾಯವಾದವು. ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನಗರದ ಜನರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕದಲಿದರು, ಆ ಕಾಡಿನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಹೊಗಳತೊಡಗಿದರು.

ಛಂದ 251

लागे सराहन भाग सब अनुराग बचन सुनावहीं।बोलनि मिलनि सिय राम चरन सनेहु लखि सुखु पावहीं।।

नर नारि निदरहिं नेहु निज सुनि कोल भिल्लनि की गिरा।तुलसी कृपा रघुबंसमनि की लोह लै लौका तिरा।।

lāge sarāhana bhāga saba anurāga bacana sunāvahīṁ |bolani milani siya rāma carana sanehu lakhi sukhu pāvahīṁ ||

nara nāri nidarahiṁ nehu nija suni kola bhillani kī girā |tulasī kṛpā raghubaṁsamani kī loha lai laukā tirā ||

ಎಲ್ಲರೂ ಕೋಲರ ಮತ್ತು ಭಿಲ್ಲರ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಅನುರಾಗಭರಿತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. ಅವರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಪಾದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಅನುರಾಗವನ್ನು ಕಂಡು, ಅವರು ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಭಿಲ್ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅನುರಾಗವನ್ನು ಸಣ್ಣದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ತುಲಸೀದಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ರಘು ವಂಶದ ಮಣಿಯಾದ ರಾಮನ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ಕಬ್ಬಿಣವೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತದೆ, ಬುಡುಕಾಯಿಯಂತೆ.

ಸೋರಠಾ 251

बिहरहिं बन चहु ओर प्रतिदिन प्रमुदित लोग सब।जल ज्यों दादुर मोर भए पीन पावस प्रथम।।⁠251।।

biharahiṁ bana cahu ora pratidina pramudita loga saba |jala jyoṁ dādura mora bhae pīna pāvasa prathama ||⁠251||

ಪ್ರತಿದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ಕಾಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ಸುತ್ತಾಡಿದರು, ಮೊದಲ ಮಳೆಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳು ನವಿಲುಗಳು ಬೊಜ್ಜಾಗಿ ಸಂತೋಷಿಸಿದಂತೆ.

ಚೌಪಾಯಿ 252.1-4

पुर जन नारि मगन अति प्रीती।बासर जाहिं पलक सम बीती।।

सीय सासु प्रति बेष बनाई।सादर करइ सरिस सेवकाई।।

लखा न मरमु राम बिनु काहूँ।माया सब सिय माया माहूँ।।

सीयँ सासु सेवा बस कीन्हीं।तिन्ह लहि सुख सिख आसिष दीन्हीं।।

लखि सिय सहित सरल दोउ भाई।कुटिल रानि पछितानि अघाई।।

अवनि जमहि जाचति कैकेई।महि न बीचु बिधि मीचु न देई।।

लोकहुँ बेद बिदित कबि कहहीं।राम बिमुख थलु नरक न लहहीं।।

यहु संसउ सब के मन माहीं।राम गवनु बिधि अवध कि नाहीं।।

pura jana nāri magana ati prītī |bāsara jāhiṁ palaka sama bītī ||

sīya sāsu prati beṣa banāī |sādara karai sarisa sevakāī ||

lakhā na maramu rāma binu kāhū̃ |māyā saba siya māyā māhū̃ ||

sīyã sāsu sevā basa kīnhīṁ |tinha lahi sukha sikha āsiṣa dīnhīṁ ||

lakhi siya sahita sarala dou bhāī |kuṭila rāni pachitāni aghāī ||

avani jamahi jācati kaikeī |mahi na bīcu bidhi mīcu na deī ||

lokahũ beda bidita kabi kahahīṁ |rāma bimukha thalu naraka na lahahīṁ ||

yahu saṁsau saba ke mana māhīṁ |rāma gavanu bidhi avadha ki nāhīṁ ||

ನಗರದ ಜನರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಆಳವಾದ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು; ದಿನಗಳು ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವಷ್ಟು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದವು. ಸೀತೆ ಪ್ರತಿ ಮಾವಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪ ತಾಳಿದಳು; ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌರವದಿಂದ ಸೇವಿಸಿದಳು. ರಾಮನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರಾರೂ ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಸೀತೆಯೆಲ್ಲಾ ಮಾಯೆ, ಮಾಯೆಯೊಳಗೇ ಇದು ನಡೆಯಿತು. ಸೀತೆ ತನ್ನ ಮಾವಂದಿರನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಳು; ಅವರು ಅದರಿಂದ ಸುಖ ಪಡೆದು, ಆಕೆಗೆ ಹಿತವಚನ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದರು. ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಸರಳ ಸಹೋದರರನ್ನು ನೋಡಿ, ವಂಚಕ ರಾಣಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಟ್ಟಳು. ಕೈಕೇಯಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಯಮನನ್ನು ಬೇಡಿದಳು; ಭೂಮಿ ಆಕೆಗೆ ಸ್ಥಳ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ, ವಿಧಿಯೂ ಆಕೆಗೆ ಸಾವು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿದದ್ದು, ಕವಿಗಳು ಹೇಳುವುದು: ರಾಮನಿಂದ ದೂರವಾದವರು ನರಕದಲ್ಲೂ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಶಯವಿತ್ತು: ವಿಧಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ರಾಮ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗುವನೇ ಇಲ್ಲವೇ?

ದೋಹಾ 252

निसि न नीद नहिं भूख दिन भरतु बिकल सुचि सोच।नीच कीच बिच मगन जस मीनहि सलिल सँकोच।।⁠252।।

nisi na nīda nahiṁ bhūkha dina bharatu bikala suci soca |nīca kīca bica magana jasa mīnahi salila sãkoca ||⁠252||

ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆ ಇಲ್ಲ, ಹಗಲು ಹಸಿವು ಇಲ್ಲ, ಭರತನು ಶುದ್ಧ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು; ಕೆಳಗಿನ ಕೆರೆಯ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಮೀನು ನೀರು ಕಡಿಮೆಯಾದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ನಲಿಯುವಂತೆ.

ಚೌಪಾಯಿ 253.1-4

कीन्ही मातु मिस काल कुचाली।ईति भीति जस पाकत साली।।

केहि बिधि होइ राम अभिषेकू।मोहि अवकलत उपाउ न एकू।।

अवसि फिरहिं गुर आयसु मानी।मुनि पुनि कहब राम रुचि जानी।।

मातु कहेहुँ बहुरहिं रघुराऊ।राम जननि हठ करबि कि काऊ।।

मोहि अनुचर कर केतिक बाता।तेहि महँ कुसमउ बाम बिधाता।।

जौं हठ करउँ त निपट कुकरमू।हरगिरि तें गुरु सेवक धरमू।।

एकउ जुगुति न मन ठहरानी।सोचत भरतहि रैनि बिहानी।।

प्रात नहाइ प्रभुहि सिर नाई।बैठत पठए रिषयँ बोलाई।।

kīnhī mātu misa kāla kucālī |īti bhīti jasa pākata sālī ||

kehi bidhi hoi rāma abhiṣekū |mohi avakalata upāu na ekū ||

avasi phirahiṁ gura āyasu mānī |muni puni kahaba rāma ruci jānī ||

mātu kahehũ bahurahiṁ raghurāū |rāma janani haṭha karabi ki kāū ||

mohi anucara kara ketika bātā |tehi mahã kusamau bāma bidhātā ||

jauṁ haṭha karaũ ta nipaṭa kukaramū |haragiri teṁ guru sevaka dharamū ||

ekau juguti na mana ṭhaharānī |socata bharatahi raini bihānī ||

prāta nahāi prabhuhi sira nāī |baiṭhata paṭhae riṣayã bolāī ||

ಕಾಲವು ನನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ನೆಪವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಈ ದುಷ್ಟ ತಂತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿತು, ಹುಲುಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಭತ್ತದ ಬೆಳೆಗೆ ರೋಗ ಮತ್ತು ಭಯ ತಾಕುವಂತೆ. ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕ ಆಗಲಿ? ನನಗೆ ಒಂದು ಉಪಾಯವೂ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಗುರುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮನ್ನಿಸಿ ಅವನು ಖಂಡಿತ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಮುನಿ ರಾಮನ ಇಷ್ಟವನ್ನು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ತಾಯಿ ಕೇಳಿದರೆ ರಘುರಾಜನು ಹಿಂದಿರುಗಬಹುದು; ಆದರೆ ರಾಮನ ತಾಯಿ ಎಂದಾದರೂ ಹಠ ಮಾಡುವಳೇ? ಸೇವಕನಾದ ನಾನು ಎಂತಹವನು? ಅದರ ಮೇಲೆ ಈ ಕಾಲವೂ ಕೆಟ್ಟದು, ವಿಧಿಯೂ ನನಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಹಠ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕಿಂತ ಗುರುವಿನ ಸೇವಕನ ಧರ್ಮ ಭಾರವಾದುದು. ಒಂದು ಉಪಾಯವೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ, ಭರತನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ರಾತ್ರಿ ಬೆಳಗಾಯಿತು. ಬೆಳಗಾದಾಗ ಅವನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ತಲೆ ಬಾಗಿದನು; ಅವನು ಕುಳಿತಾಗ ಮುನಿ ಅವನನ್ನು ಕರೆಯಲು ಕಳುಹಿಸಿದನು.

ದೋಹಾ 253

गुर पद कमल प्रनामु करि बैठे आयसु पाइ।बिप्र महाजन सचिव सब जुरे सभासद आइ।।⁠253।।

gura pada kamala pranāmu kari baiṭhe āyasu pāi |bipra mahājana saciva saba jure sabhāsada āi ||⁠253||

ಗುರುವಿನ ಕಮಲ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಿಸಿ, ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಕುಳಿತರು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಪ್ರಮುಖ ಪೌರರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರು ಬಂದು ಸೇರಿದರು.

ಚೌಪಾಯಿ 254.1-4

बोले मुनिबरु समय समाना।सुनहु सभासद भरत सुजाना।।

धरम धुरीन भानुकुल भानू।राजा रामु स्वबस भगवानू।।

सत्यसंध पालक श्रुति सेतू।राम जनमु जग मंगल हेतू।।

गुर पितु मातु बचन अनुसारी।खल दलु दलन देव हितकारी।।

नीति प्रीति परमारथ स्वारथु।कोउ न राम सम जान जथारथु।।

बिधि हरि हरु ससि रबि दिसिपाला।माया जीव करम कुलि काला।।

अहिप महिप जहँ लगि प्रभुताई।जोग सिद्धि निगमागम गाई।।

करि बिचार जियँ देखहु नीकें।राम रजाइ सीस सबही कें।।

bole munibaru samaya samānā |sunahu sabhāsada bharata sujānā ||

dharama dhurīna bhānukula bhānū |rājā rāmu svabasa bhagavānū ||

satyasaṁdha pālaka śruti setū |rāma janamu jaga maṁgala hetū ||

gura pitu mātu bacana anusārī |khala dalu dalana deva hitakārī ||

nīti prīti paramāratha svārathu |kou na rāma sama jāna jathārathu ||

bidhi hari haru sasi rabi disipālā |māyā jīva karama kuli kālā ||

ahipa mahipa jahã lagi prabhutāī |joga siddhi nigamāgama gāī ||

kari bicāra jiyã dekhahu nīkeṁ |rāma rajāi sīsa sabahī keṁ ||

ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಸಮಯೋಚಿತವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು: ಸಭಾಸದರೇ, ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಭರತನೇ, ಕೇಳಿರಿ. ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಸೂರ್ಯನಾದ ಧರ್ಮದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊರುವ ರಾಜ ರಾಮ, ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಭಗವಂತ. ಸತ್ಯವಚನಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನು, ವೇದಗಳ ರಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಆಧಾರ. ರಾಮನ ಜನ್ಮ ಜಗತ್ತಿನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ. ಗುರು, ತಂದೆ, ತಾಯಿಯ ಮಾತನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನು; ದುಷ್ಟರ ಸಮೂಹವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವವನು; ದೇವರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡುವವನು. ನೀತಿ, ಪ್ರೀತಿ, ಪರಮಾರ್ಥ, ಸ್ವಾರ್ಥ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮನಂತೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ದಿಕ್ಪಾಲಕರು, ಮಾಯೆ, ಜೀವ, ಕರ್ಮ, ಕಾಲ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಗಾಧಿಪತಿಗಳು, ಭೂಮ್ಯಧಿಪತಿಗಳು, ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು, ಯೋಗ, ವೇದಾಗಮಗಳು ಹಾಡುವ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆಯೂ, ಇದನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಿರಿ: ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆ ಅವರೆಲ್ಲರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇದೆ.

ದೋಹಾ 254

राखें राम रजाइ रुख हम सब कर हित होइ।समुझि सयाने करहु अब सब मिलि संमत सोइ।।⁠254।।

rākheṁ rāma rajāi rukha hama saba kara hita hoi |samujhi sayāne karahu aba saba mili saṁmata soi ||⁠254||

ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ನಾವು ಪಾಲಿಸಿದರೆ, ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಹಿತವಾಗುವುದು. ಜ್ಞಾನಿಗಳೇ, ಇದನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ, ಈಗ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ಆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಚೌಪಾಯಿ 255.1-4

सब कहुँ सुखद राम अभिषेकू।मंगल मोद मूल मग एकू।।

केहि बिधि अवध चलहिं रघुराऊ।कहहु समुझि सोइ करिअ उपाऊ।।

सब सादर सुनि मुनिबर बानी।नय परमारथ स्वारथ सानी।।

उतरु न आव लोग भए भोरे।तब सिरु नाइ भरत कर जोरे।।

भानुबंस भए भूप घनेरे।अधिक एक तें एक बड़ेरे।।

जनमु हेतु सब कहँ पितु माता।करम सुभासुभ देइ बिधाता।।

दलि दुख सजइ सकल कल्याना।अस असीस राउरि जगु जाना।।

सो गोसाइँ बिधि गति जेहिं छेंकी।सकइ को टारि टेक जो टेकी।।

saba kahũ sukhada rāma abhiṣekū |maṁgala moda mūla maga ekū ||

kehi bidhi avadha calahiṁ raghurāū |kahahu samujhi soi karia upāū ||

saba sādara suni munibara bānī |naya paramāratha svāratha sānī ||

utaru na āva loga bhae bhore |taba siru nāi bharata kara jore ||

bhānubaṁsa bhae bhūpa ghanere |adhika eka teṁ eka baṛere ||

janamu hetu saba kahã pitu mātā |karama subhāsubha dei bidhātā ||

dali dukha sajai sakala kalyānā |asa asīsa rāuri jagu jānā ||

so gosāĩ bidhi gati jehiṁ cheṁkī |sakai ko ṭāri ṭeka jo ṭekī ||

ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಖವನ್ನು ತರುವುದು; ಅದೇ ಮಂಗಳ ಮೋದಗಳ ಮೂಲವಾದ ಒಂದೇ ಮಾರ್ಗ. ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ರಘುರಾಯ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಬಲ್ಲನು? ಆಲೋಚಿಸಿ ಹೇಳಿ, ಆ ಉಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡೋಣ. ಎಲ್ಲರೂ ಗೌರವದಿಂದ ಆ ಮುನಿವರನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರು, ಅವು ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದವು. ಯಾರಿಂದ ಉತ್ತರ ಬರಲಿಲ್ಲ; ಜನರು ದಿಕ್ಕೇಟಿದರು. ಆಗ ಭರತ ತಲೆಬಾಗಿ, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಮಾತಾಡಿದನು. ಸೂರ್ಯ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಜರು ಆಗಿದ್ದಾರೆ, ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೂ ಮುನ್ನವರಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡವರು. ಎಲ್ಲರ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ತಂದೆ ತಾಯೇ ಕಾರಣ, ಆದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೊಡುವವ ವಿಧಾತನೇ. ದುಃಖವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಸಕಲ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ನಿಮ್ಮ ಆಶೀರ್ವಾದ ಹಾಗೆಂದು ಲೋಕ ತಿಳಿದಿದೆ. ಆದರೂ ನೀವೇ ವಿಧಿಯ ಗತಿಯನ್ನು ತಡೆದ ಗುರು; ನೀವು ದೃಢಪಡಿಸಿದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಯಾರು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಿಕ್ಕುವರು?

ದೋಹಾ 255

बूझिअ मोहि उपाउ अब सो सब मोर अभागु।सुनि सनेहमय बचन गुर उर उमगा अनुरागु।।⁠255।।

būjhia mohi upāu aba so saba mora abhāgu |suni sanehamaya bacana gura ura umagā anurāgu ||⁠255||

ಈಗ ನೀನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಅದೃಷ್ಟಹೀನತೆಯಿಂದಾಗಿ. ಭರತನ ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗುರುವಿನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅನುರಾಗ ಉಕ್ಕಿ ಬಂದಿತು.

ಚೌಪಾಯಿ 256.1-4

तात बात फुरि राम कृपाहीं।राम बिमुख सिधि सपनेहुँ नाहीं।।

सकुचउँ तात कहत एक बाता।अरध तजहिं बुध सरबस जाता।।

तुम्ह कानन गवनहु दोउ भाई।फेरिअहिं लखन सीय रघुराई।।

सुनि सुबचन हरषे दोउ भ्राता।भे प्रमोद परिपूरन गाता।।

मन प्रसन्न तन तेजु बिराजा।जनु जिय राउ रामु भए राजा।।

बहुत लाभ लोगन्ह लघु हानी।सम दुख सुख सब रोवहिं रानी।।

कहहिं भरतु मुनि कहा सो कीन्हे।फलु जग जीवन्ह अभिमत दीन्हे।।

कानन करउँ जनम भरि बासू।एहिं तें अधिक न मोर सुपासू।।

tāta bāta phuri rāma kṛpāhīṁ |rāma bimukha sidhi sapanehũ nāhīṁ ||

sakucaũ tāta kahata eka bātā |aradha tajahiṁ budha sarabasa jātā ||

tumha kānana gavanahu dou bhāī |pheriahiṁ lakhana sīya raghurāī ||

suni subacana haraṣe dou bhrātā |bhe pramoda paripūrana gātā ||

mana prasanna tana teju birājā |janu jiya rāu rāmu bhae rājā ||

bahuta lābha loganha laghu hānī |sama dukha sukha saba rovahiṁ rānī ||

kahahiṁ bharatu muni kahā so kīnhe |phalu jaga jīvanha abhimata dīnhe ||

kānana karaũ janama bhari bāsū |ehiṁ teṁ adhika na mora supāsū ||

"ತಂದೆಯೇ, ನೀವು ಹೇಳುವುದು ಸತ್ಯ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ರಾಮನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ. ರಾಮನಿಲ್ಲದೆ ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಯಾರೂ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯಲಾರರು. "ತಂದೆಯೇ, ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಂಕೋಚಿಸುತ್ತೇನೆ: ಎಲ್ಲವೂ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅರ್ಧವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದದ್ದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ನೀವು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ, ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಘುರಾಜನನ್ನು ಮರಳಿ ಕರೆತರಬಹುದು." ಆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು, ಅವರ ಇಡೀ ದೇಹ ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿತು. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿತು, ದೇಹ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು, ರಾಜ ಮರಳಿ ಜೀವಂತನಾಗಿ ರಾಮ ರಾಜನಾದನೆಂಬಂತೆ. ಜನರು ದೊಡ್ಡ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ನಷ್ಟ ಕಂಡರು, ಆದರೆ ರಾಣಿಯರೆಲ್ಲರೂ ಅಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರಿಗೆ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸುಖ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದವು. ಭರತನು ಹೇಳಿದನು: "ಮುನಿ ಹೇಳಿದ್ದು ಅದು ಆಗಿಹೋಯಿತು; ಅವನು ಲೋಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಬಯಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. "ನಾನು ಜನ್ಮವಿಡೀ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೌಕರ್ಯ ನನಗಿಲ್ಲ."

ದೋಹಾ 256

अँतरजामी रामु सिय तुम्ह सरबग्य सुजान।जो फुर कहहु त नाथ निज कीजिअ बचनु प्रवान।।⁠256।।

ãtarajāmī rāmu siya tumha sarabagya sujāna |jo phura kahahu ta nātha nija kījia bacanu pravāna ||⁠256||

ಅಂತರ್ಯಾಮಿಗಳು ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆ; ನೀನು, ನನ್ನ ಪ್ರಭು, ಸರ್ವಜ್ಞ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿ. ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದು ಸತ್ಯವಾದರೆ, ನಾಥನೇ, ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ನಿಲುಪಿಸು.

ಚೌಪಾಯಿ 257.1-4

भरत बचन सुनि देखि सनेहू।सभा सहित मुनि भए बिदेहू।।

भरत महा महिमा जलरासी।मुनि मति ठाढ़ि तीर अबला सी।।

गा चह पार जतनु हियँ हेरा।पावति नाव न बोहितु बेरा।।

औरु करिहि को भरत बड़ाई।सरसी सीपि कि सिंधु समाई।।

भरतु मुनिहि मन भीतर भाए।सहित समाज राम पहिं आए।।

प्रभु प्रनामु करि दीन्ह सुआसनु।बैठे सब सुनि मुनि अनुसासनु।।

बोले मुनिबरु बचन बिचारी।देस काल अवसर अनुहारी।।

सुनहु राम सरबग्य सुजाना।धरम नीति गुन ग्यान निधाना।।

bharata bacana suni dekhi sanehū |sabhā sahita muni bhae bidehū ||

bharata mahā mahimā jalarāsī |muni mati ṭhāṛhi tīra abalā sī ||

gā caha pāra jatanu hiyã herā |pāvati nāva na bohitu berā ||

auru karihi ko bharata baṛāī |sarasī sīpi ki siṁdhu samāī ||

bharatu munihi mana bhītara bhāe |sahita samāja rāma pahiṁ āe ||

prabhu pranāmu kari dīnha suāsanu |baiṭhe saba suni muni anusāsanu ||

bole munibaru bacana bicārī |desa kāla avasara anuhārī ||

sunahu rāma sarabagya sujānā |dharama nīti guna gyāna nidhānā ||

ಭರತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ವಸಿಷ್ಠ ಮುನಿ ಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ ದೇಹಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಮೈಮರೆಸಿದರು. ಭರತನ ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿ ವಿಶಾಲ ಜಲರಾಶಿಯಂತೆ, ಮುನಿಯ ಮನಸು ಅದರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಇತ್ತು. ಆಕೆ ಆಚೆಯ ದಂಡೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿ ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉಪಾಯ ಹುಡುಕಿದಳು, ಆದರೆ ದೋಣಿಯೂ ಹಡಗೂ ತೆಪ್ಪವೂ ಏನೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಇನ್ನಾರು ಭರತನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಗಳಲಿ ಸಾಧ್ಯ? ಸಣ್ಣ ಕೆರೆಯಲ್ಲೋ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲೋ ಸಮುದ್ರ ಅಡಗುವುದೇ? ಭರತ ಮುನಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದನು; ಮುನಿ ತನ್ನ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಪ್ರಭು ಅವರಿಗೆ ನಮಿಸಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಆಸನ ನೀಡಿದನು; ಎಲ್ಲರೂ ಮುನಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಕುಳಿತರು. ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮರು ದೇಶ, ಕಾಲ, ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಚಿಂತಿಸಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. "ಕೇಳು, ರಾಮ, ಸರ್ವಜ್ಞ ಸುಜ್ಞಾನಿ, ಧರ್ಮ, ನೀತಿ, ಗುಣ, ಜ್ಞಾನಗಳ ನಿಧಿಯೇ.

ದೋಹಾ 257

सब के उर अंतर बसहु जानहु भाउ कुभाउ।पुरजन जननी भरत हित होइ सो कहिअ उपाउ।।⁠257।।

saba ke ura aṁtara basahu jānahu bhāu kubhāu |purajana jananī bharata hita hoi so kahia upāu ||⁠257||

ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನೂ ಕೆಟ್ಟ ಭಾವನೆಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದಿರುವಿರಿ. ಪಟ್ಟಣದ ಜನರಿಗೆ, ತಾಯಂದಿರಿಗೆ, ಭರತನಿಗೆ ಒಳಿತಾಗುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳಿ.

ಚೌಪಾಯಿ 258.1-4

आरत कहहिं बिचारि न काऊ।सूझ जूआरिहि आपन दाऊ।।

सुनि मुनि बचन कहत रघुराऊ।नाथ तुम्हारेहि हाथ उपाऊ।।

सब कर हित रुख राउरि राखें।आयसु किएँ मुदित फुर भाषें।।

प्रथम जो आयसु मो कहुँ होई।माथें मानि करौ सिख सोई।।

पुनि जेहि कहँ जस कहब गोसाईं।सो सब भाँति घटिहि सेवकाईं।।

कह मुनि राम सत्य तुम्ह भाषा।भरत सनेहँ बिचारु न राखा।।

तेहि तें कहउँ बहोरि बहोरी।भरत भगति बस भइ मति मोरी।।

मोरें जान भरत रुचि राखि।जो कीजिअ सो सुभ सिव साखी।।

ārata kahahiṁ bicāri na kāū |sūjha jūārihi āpana dāū ||

suni muni bacana kahata raghurāū |nātha tumhārehi hātha upāū ||

saba kara hita rukha rāuri rākheṁ |āyasu kiẽ mudita phura bhāṣeṁ ||

prathama jo āyasu mo kahũ hoī |mātheṁ māni karau sikha soī ||

puni jehi kahã jasa kahaba gosāīṁ |so saba bhā̃ti ghaṭihi sevakāīṁ ||

kaha muni rāma satya tumha bhāṣā |bharata sanehã bicāru na rākhā ||

tehi teṁ kahaũ bahori bahorī |bharata bhagati basa bhai mati morī ||

moreṁ jāna bharata ruci rākhi |jo kījia so subha siva sākhī ||

ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವವರು ಯೋಚಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಜೂಜಾಟಗಾರ ತನ್ನ ಆಟವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಮುನಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಘುಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: ಸ್ವಾಮಿ, ಪರಿಹಾರ ನಿಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಎಲ್ಲರ ಹಿತವು ನಿಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆ ನೆರವೇರಿದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ, ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಮೊದಲು, ನನಗೆ ಯಾವ ಆಜ್ಞೆ ಬರುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನು ನಾನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತು ಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಂತರ, ಸ್ವಾಮಿ, ನೀವು ಯಾರಿಗೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತೀರಿ, ಆ ಸೇವಕನು ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ರಾಮ, ನೀನು ಸತ್ಯ ಹೇಳಿದೆ, ಆದರೆ ಭರತನ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಲು ಜಾಗವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನನ್ನ ಮನಸು ಭರತನ ಭಕ್ತಿಯ ವಶದಲ್ಲಿದೆ. ಭರತನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಏನು ಮಾಡಲಾದರೂ ಅದು ಶುಭವೇ, ಶಿವನೇ ಸಾಕ್ಷಿ.

ದೋಹಾ 258

भरत बिनय सादर सुनिअ करिअ बिचारु बहोरि।करब साधुमत लोकमत नृपनय निगम निचोरि।।⁠258।।

bharata binaya sādara sunia karia bicāru bahori |karaba sādhumata lokamata nṛpanaya nigama nicori ||⁠258||

ಭರತನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕೇಳಿ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ. ನಂತರ ಸಾಧುಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಲೋಕದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ರಾಜರ ನೀತಿ, ವೇದಗಳ ಸಾರ ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆಚರಿಸಿ.

ಚೌಪಾಯಿ 259.1-4

गुरु अनुराग भरत पर देखी।राम ह्दयँ आनंदु बिसेषी।।

भरतहि धरम धुरंधर जानी।निज सेवक तन मानस बानी।।

बोले गुर आयस अनुकूला।बचन मंजु मृदु मंगलमूला।।

नाथ सपथ पितु चरन दोहाई।भयउ न भुअन भरत सम भाई।।

जे गुर पद अंबुज अनुरागी।ते लोकहुँ बेदहुँ बड़भागी।।

राउर जा पर अस अनुरागू।को कहि सकइ भरत कर भागू।।

लखि लघु बंधु बुद्धि सकुचाई।करत बदन पर भरत बड़ाई।।

भरतु कहहीं सोइ किएँ भलाई।अस कहि राम रहे अरगाई।।

guru anurāga bharata para dekhī |rāma hdayã ānaṁdu biseṣī ||

bharatahi dharama dhuraṁdhara jānī |nija sevaka tana mānasa bānī ||

bole gura āyasa anukūlā |bacana maṁju mṛdu maṁgalamūlā ||

nātha sapatha pitu carana dohāī |bhayau na bhuana bharata sama bhāī ||

je gura pada aṁbuja anurāgī |te lokahũ bedahũ baṛabhāgī ||

rāura jā para asa anurāgū |ko kahi sakai bharata kara bhāgū ||

lakhi laghu baṁdhu buddhi sakucāī |karata badana para bharata baṛāī ||

bharatu kahahīṁ soi kiẽ bhalāī |asa kahi rāma rahe aragāī ||

ಭರತನ ಮೇಲೆ ಗುರುವಿನ ಅನುರಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನ ಹೃದಯ ವಿಶೇಷ ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿತು. ಭರತ ಧರ್ಮಧುರಂಧರ ಎಂದೂ, ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ವಾಕ್ಕಿನಿಂದ ತನ್ನ ಸೇವಕ ಎಂದೂ ತಿಳಿದು, ಗುರುವಿನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದ, ಸುಂದರವಾದ, ಮೃದುವಾದ, ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಕ್ಕೂ ಮೂಲವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆತನು ಆಡಿದನು. "ಸ್ವಾಮಿ, ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೂ, ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೂ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ: ಈ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭರತನಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಸಹೋದರ ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಗುರುವಿನ ಪಾದ್ಮ ಚರಣಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುರಾಗ ಹೊಂದಿದವರು, ಲೋಕದಲ್ಲೂ ವೇದದಲ್ಲೂ ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯವಂತರು. ನೀವು ಇಂತಹ ಅನುರಾಗವನ್ನು ಯಾರ ಮೇಲೆ ತೋರುತ್ತೀರೋ, ಆ ಭರತನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯ? ನನ್ನ ತಮ್ಮನಾದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಭರತನ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸಂಕೋಚಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭರತ ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾನೋ, ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುವುದು ನಮಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು." ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ರಾಮ ಮೌನರಾದರು.

ದೋಹಾ 259

तब मुनि बोले भरत सन सब सँकोचु तजि तात।कृपासिंधु प्रिय बंधु सन कहहु हृदय कै बात।।⁠259।।

taba muni bole bharata sana saba sãkocu taji tāta |kṛpāsiṁdhu priya baṁdhu sana kahahu hṛdaya kai bāta ||⁠259||

ಆಗ ಮುನಿ ಭರತನೊಂದಿಗೆ, "ಮಗನೇ, ಎಲ್ಲ ಸಂಕೋಚವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕೃಪಾಸಮುದ್ರನಾದ ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಹೃದಯದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳು" ಎಂದರು.

Inside Prakarana 26

The dialogue

  • Listenerसामूहिक श्रोता: ‘पुरजन/सभा/पाठक-मन’ (मन को ही श्रोता मानकर उपदेशात्मक प्रवाह)

Frequently Asked Questions

परंपरागत मान्यता अनुसार इस खंड का पाठ ‘दास्य-भाव’ और ‘राम-रजाइ’ की स्वीकृति दृढ़ करता है; शोक-व्याकुल मन को शान्ति देता है और सेवा-धर्म की प्रेरणा से ‘सत्संग-लाभ’ तथा गृह-कलह/अहंकार-क्षय का फल माना जाता है—विशेषतः भरत-चरित्र के श्रवण से त्याग-बुद्धि प्रबल होती है।

सामान्य रूप से राम-नाम-सम्पुट: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम रामाय नमः’ का जप-सम्पुट प्रचलित है; भरत-त्याग/आज्ञापालन भाव में ‘राम-रजाइ’ पर टिकने हेतु ‘राम’ नाम-सम्पुट को ही सर्वोत्तम माना जाता है।

Ask anything about Prakarana 26 of the Ramcharitmanas

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Ramcharitmanas in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play