Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे मन्वन्तरवर्णनं नामाष्टात्रिंशत्तमो ऽध्यायः समाप्तो ऽयं ब्रह्माण्डमहापुराणपूर्वभागः श्रीगणेशाय नमः अथ ब्रह्माण्डमहापुराणमध्यभागप्रारम्भः / शांशपायन उवाच पादः शेक्तो द्वितीयस्तु अनुषङ्गेन नस्त्वया / तृतीयं विस्तरात्पादं सोपोद्धातं प्रवर्त्तय

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో, వాయుప్రోక్త పూర్వభాగంలోని ద్వితీయ అనుషంగపాదంలో ‘మన్వంతరవర్ణనం’ అనే అష్టాత్రింశత్తమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇది బ్రహ్మాండ మహాపురాణ పూర్వభాగం. శ్రీగణేశాయ నమః. అనంతరం బ్రహ్మాండ మహాపురాణ మధ్యభాగారంభం. శాంశపాయనుడు పలికెను—హే సూతా, నీవు అనుషంగంతో రెండవ పాదాన్ని చెప్పితివి; ఇప్పుడు ఉపోద్ఘాతంతో కూడిన మూడవ పాదాన్ని విస్తారంగా ప్రవర్తింపుము।

Verse 2

सूत उवाच कीर्त्तयिष्ये तृतीयं वः सोपोद्धातं सविस्तरम् / पादं समुच्चयाद्विप्रा गदतो मे निबोधत

సూతుడు పలికెను—హే విప్రులారా, నేను ఉపోద్ఘాతంతో కూడిన మూడవ పాదాన్ని విస్తారంగా కీర్తించెదను; సంగ్రహంగా చెప్పుచున్న నా వచనాన్ని శ్రద్ధగా వినుడి।

Verse 3

मनोर्वैवस्वतस्येमं सांप्रतं तु महात्मनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च निसर्गं शृणुत द्विजाः

హే ద్విజులారా! ఇప్పుడు మహాత్మ వైవస్వత మనువు యొక్క ఈ సృష్టివివరణను విస్తారంగా, క్రమంగా వినుడి.

Verse 4

चतुर्युगैकस प्तत्या संख्यातं पूर्वमेव तु / मह देवगणैश्चैव ऋषिभिर्दानवैस्सह

ఇది ముందే ఏకహత్తరు చతుర్యుగాల సంఖ్యగా, దేవగణములతోను ఋషులతోను దానవులతోను కలిసి లెక్కించబడింది.

Verse 5

पितृगन्धर्वयक्षैश्च रक्षोभूतमहोरगैः / मानुषैः पशुभिश्चैव पक्षिभिः स्थावरैः सह

పితృలు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, భూతులు, మహోరగములు, మనుష్యులు, పశువులు, పక్షులు మరియు స్థావరములతో కూడి.

Verse 6

मन्वादिकं भविष्यान्तमाख्यानैर्बहुभिर्युतम् / वक्ष्ये वैवस्वतं सर्गं नमस्कृत्य विवस्वते

మన్వాది నుండి భవిష్యాంతం వరకు అనేక ఆఖ్యానములతో కూడిన వైవస్వత సర్గాన్ని, వివస్వానునకు నమస్కరించి నేను వర్ణించెదను.

Verse 7

आद्ये मन्वन्तरे ऽतीताः सर्गप्रावर्त्तकास्तु ये / स्वायंभुवेंऽतरे पूर्वं सप्तासन्ये महर्षयः

ఆద్య మన్వంతరంలో సర్గప్రవర్తకులై గతించిన వారు, స్వాయంభువ మన్వంతరానికి ముందుగా ఉన్న ఇతర ఏడు మహర్షులు.

Verse 8

चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वते पुनः / दक्षस्य च ऋषीणां च भृग्वादीनां महौजसाम्

చాక్షుష మన్వంతరం గడిచిన తరువాత, మళ్లీ వైవస్వత మన్వంతరం వచ్చినప్పుడు, దక్షుడు మరియు భృగువు మొదలైన మహాతేజస్సుగల ఋషులు ప్రాదుర్భవించారు।

Verse 9

शापान्महेश्वरस्यासीत्प्रादुर्भावो महात्मनाम् / भूयः सप्तर्षयस्त्वेवमुत्पन्नाः सप्त मानसाः

మహేశ్వరుని శాపం వల్ల మహాత్ముల ప్రాదుర్భావం జరిగింది; ఈ విధంగా మళ్లీ మనసులోనుంచి జనించిన ఏడు సప్తర్షులు ఉద్భవించారు।

Verse 10

पुत्रत्वे कल्पिताश्चैव स्वयमेव स्वयंभुवा / प्रजासंतानकृद्भिस्तैरुत्पदद्भिर्महात्मभिः

స్వయంభూ బ్రహ్మనే వారిని తానే కుమారులుగా నియమించాడు; ఆ మహాత్ములు ప్రజాసంతానాన్ని విస్తరించేవారిగా ఉద్భవించారు।

Verse 11

पुनः प्रवर्त्तितः सर्गो यथापूर्वं यथाक्रमम् / तेषां प्रसूतिं वक्ष्यामि विशुद्धज्ञानकर्मणाम्

మళ్లీ సృష్టి పూర్వంలాగే క్రమానుసారంగా ప్రవహించింది; ఇప్పుడు శుద్ధ జ్ఞానకర్మలుగల వారి ప్రసూతిని నేను వివరిస్తాను।

Verse 12

समासव्यासयोगाभ्यां यथावदनुपूर्वशः / येषामन्वयसंभूतैलर् एको ऽयं सचराचरः / पुनरापूरितः सर्वो ग्रहनक्षत्रमण्डितः

సంక్షేపం-విస్తారం అనే రెండు విధానాలతో, యథావిధిగా క్రమంగా నేను వివరిస్తాను; వారి వంశసంభూతులచే ఈ చరాచర జగత్తు మళ్లీ నిండిపోయి, గ్రహనక్షత్రాలతో అలంకృతమైన సమస్త విశ్వం పునః పరిపూర్ణమైంది।

Verse 13

ऋषय ऊचुः कथं सप्तर्षयः पूर्वमुत्पन्नाः सप्त मनसाः / पुत्रत्वे कल्पिताश्चैव तन्नो निगद सत्तम

ఋషులు అన్నారు—హే సత్తమా! పూర్వం సప్తర్షులు ఎలా ఉద్భవించారు? ఆ ఏడు ‘మనసులు’ కుమారత్వంగా ఎలా కల్పించబడ్డారు? మాకు వివరించండి.

Verse 14

सूत उवाच पूर्वं सप्तर्षयः प्रोक्ता ये वै स्वायंभुवेंऽतरे / मनोरन्तरमासाद्य पुनर्वैवस्वतं किल

సూతుడు అన్నాడు—స్వాయంభువ మన్వంతరంలో చెప్పబడిన సప్తర్షులు, మన్వంతర మార్పు వచ్చిన తరువాత మళ్లీ వైవస్వత మన్వంతరంలోనూ ప్రత్యక్షమయ్యారు.

Verse 15

भवाभिशाप संविद्धा अप्राप्तास्ते तदा तपः / उपपन्ना जने लोके सकृदागमनास्तु त

భవుడు (శివుడు) విధించిన శాపంతో ఆ సమయంలో వారికి తపస్సు సిద్ధించలేదు; వారు జనలోకంలో ప్రత్యక్షమై, ఒక్కసారి మాత్రమే వచ్చారు.

Verse 16

ऊचुः सर्वे सदान्योन्यं जनलोके महार्षयः / एत एव महाभागा वरुणे वितते ऽध्वरे

జనలోకంలో ఆ మహర్షులు ఎప్పుడూ పరస్పరం ఇలా అన్నారు—ఇవే మహాభాగులు వరుణుని విస్తరించిన యజ్ఞంలో (ఉన్నవారు).

Verse 17

सर्वे वयं प्रसूयामश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / पितामहात्मजाः सर्वे तन्नः श्रेयो भविष्यति

మనం అందరం చాక్షుష మనువు మన్వంతరంలో జన్మిద్దాం; మనమందరం పితామహుడు బ్రహ్మ యొక్క పుత్రులమే—అది మనకు శ్రేయస్సు కలిగిస్తుంది.

Verse 18

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / स्वायंभुवेन्तरे प्राप्ताः सृष्ट्यर्थं ते भवेन तु

ఇలా చెప్పి వారు అందరూ చాక్షుష మన్వంతరంలో మనువు కాలమున, స్వాయంభువ మన్వంతరాంతరంలో సృష్టికార్యార్థం అక్కడికి చేరిరి.

Verse 19

जज्ञिरे ह पुनस्ते वै जनलोकादिहागताः / देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्

జనలోకమునుండి ఇక్కడికి వచ్చిన వారు మళ్లీ జన్మించిరి; దేవుని మహాయజ్ఞమున వారు వారుణీ స్వరూప దేహమును ధరించిరి.

Verse 20

ब्रह्मणो जुह्वतः शुक्रमग्रौ पूर्वं प्रजेप्सया / ऋषयो जज्ञिरे दीर्घे द्वितीयमिति नः श्रुतम्

ప్రజలను సృష్టించాలనే కోరికతో బ్రహ్ముడు ఆహుతులు సమర్పించుచుండగా, మొదట అగ్నిలో ఆయన తేజస్సు ప్రదర్శితమైంది; దానినుండి దీర్ఘాయుష్మంతులైన ఋషులు జన్మించిరి—ఇది రెండవమని మేము విన్నాము.

Verse 21

भृग्वङ्गिरा मरीचिश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च ह्यष्टौ ते ब्रह्मणः सुताः

భృగు, అంగిరసు, మరీచి, పులస్త్య, పులహ, క్రతు, అత్రి, వసిష్ఠుడు—ఈ ఎనిమిదుగురు బ్రహ్ముని పుత్రులు.

Verse 22

तथास्य वितते यज्ञे देवाः सर्वे समागताः / यज्ञाङ्गानि च सर्वाणि वषठ्कारश्च मूर्त्तिमान्

అతని విస్తరించిన యజ్ఞమునకు దేవతలందరూ సమాగమమయ్యిరి; యజ్ఞాంగములన్నియు మరియు మూర్తిమంతుడైన వషట్కారమును కూడ అక్కడ కనిపించెను.

Verse 23

मूर्त्तिमन्ति च सामानि यजूंषि च सहस्रशः / ऋग्वेदश्चाभवत्तत्र यश्च क्रमविभूषितः

అక్కడ వేలకొలది మూర్తిమంతమైన సామగానాలు, యజుఃమంత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి; క్రమవిభూషితుడైన ఋగ్వేదమూ అక్కడే అవతరించాడు।

Verse 24

यजुर्वेदश्च वृत्ताढ्य ओङ्कारवदनोज्ज्वलः / स्थितो यज्ञार्थसंपृक्तः सूक्तब्राह्मणमन्त्रवान्

యజుర్వేదం ఛందస్సులతో సమృద్ధిగా, ఓంకారమయ ముఖంతో ప్రకాశిస్తూ; యజ్ఞార్థంతో అనుసంధానమై నిలిచింది—సూక్త, బ్రాహ్మణ, మంత్రాలతో యుక్తమై।

Verse 25

सामवेदश्च वृत्ताढ्यः सर्वगेयपुरः सरः / विश्वावस्वादिभिः सार्द्धं गन्धर्वैः संभृतो ऽभवत्

సామవేదం ఛందస్సులతో సమృద్ధిగా, సమస్త గేయస్వరాల సరస్సువలె; విశ్వావసు మొదలైన గంధర్వులతో కలిసి పరిపూర్ణమైంది।

Verse 26

ब्रह्मवेदस्तथा घोरैः कृत्वा विधिभिरन्वितः / प्रत्यङ्गिरसयोगैश्च द्विशरीरशिरो ऽभवत्

బ్రహ్మవేదం కూడా ఘోరమైన విధివిధానాలతో అనుసంధానమై, ప్రత్యంగిరస యోగాలతో కూడి, రెండు శరీరాలు ఒక శిరస్సు కలిగిన రూపమై నిలిచింది।

Verse 27

लक्षणा विस्तराः स्तोभा निरुक्तस्वर भक्तयः / आश्रयस्तु वषट्कारो निग्रहप्रग्रहावपि

లక్షణాలు, విస్తారాలు, స్తోభాలు, నిరుక్తం, స్వరాలు, భక్తులు; అలాగే ఆశ్రయంగా వషట్కారం, ఇంకా నిగ్రహ-ప్రగ్రహములు కూడా।

Verse 28

दीप्तिमूर्त्तिरिलादेवी दिशश्चसदिगीश्वराः / देवकन्याश्च पत्न्यश्च तथा मातर एव च

దీప్తిమూర్తియైన ఇలాదేవి, దిశలు మరియు దిక్పాలకులు, దేవకన్యలు, భార్యలు, అలాగే మాతృదేవతలు కూడా అక్కడ ఉన్నారు।

Verse 29

आययुः सर्व एवैते देवस्य यजतो मखे / मूर्तिमन्तः सुरूपाख्या वरुणस्य वपुर्भृतः

దేవుడు యజ్ఞం చేస్తున్న మఖానికి వీరందరూ వచ్చారు—మూర్తిమంతులు, సుందరరూపులు, వరుణుని వపువును ధరించినవారు।

Verse 30

स्वयंभु वस्तु ता दृष्ट्वा रेतः समपतद्भुवि / ब्रह्मर्षिभाविनोर्ऽथस्य विधानाच्च न संशयः

స్వయంభువు వారిని చూచగానే వీర్యం భూమిపై పడింది; బ్రహ్మర్షి-భావానికి దారితీసే ఆ కార్యం విధివశమే—సందేహం లేదు।

Verse 31

धृत्वा जुहाव हस्ताभ्यां स्रुवेण परिगृह्य च / आस्रवज्जुहुयां चक्रे मन्त्रवच्च पितामहः

అప్పుడు పితామహుడు దానిని చేతులతో ధరించి, స్రువతో గ్రహించి, మంత్రాలతో ఆహుతి సమర్పించాడు; జారినదానినీ హోమంలో అర్పించాడు।

Verse 32

ततः स जनयामास भूतग्रामं प्रजापतिः / तस्यार्वाक्तेजसश्चैव जज्ञे लोकेषु तैजसम्

ఆ తరువాత ప్రజాపతి సమస్త భూతసమూహాన్ని సృష్టించాడు; అతని పూర్వ తేజస్సు నుండి లోకాలలో తైజస తత్త్వం కూడా జన్మించింది।

Verse 33

तमसा भावि याप्यत्वं यथा सत्त्वं तथा रजः / आज्यस्थाल्यामुपादाय स्वशुक्रं हुतवांश्च ह

తమస్వల్ల కలిగే క్షయత్వం సత్త్వంలో ఉన్నట్లే రజస్సులోనూ ఉంది. అప్పుడు హుతవాహ అగ్ని ఆజ్యస్థాలిని తీసుకొని తన స్వశుక్రాన్ని ఆహుతిగా సమర్పించాడు.

Verse 34

शुक्रे हु ते ऽथ तस्मिंस्तु प्रादुर्भूता महर्षयः / ज्वलन्तो वपुषा युक्ताः सप्रभावैः स्वकैर्गुणैः

శుక్రం ఆహుతి చేసిన తరువాత, అందులోనే మహర్షులు ప్రాదుర్భవించారు—దీప్తిమంతమైన దేహాలతో, తమ తమ గుణప్రభావాలతో ప్రకాశిస్తూ.

Verse 35

हुते चाग्नौ सकृच्छुक्रे ज्वालाया निसृतः कविः / हिरण्यगर्भस्तं दृष्ट्वा ज्वालां भित्त्वा विनिर्गतम्

అగ్నిలో ఒక్కసారి శుక్రం ఆహుతి చేయగానే, జ్వాల నుండి ‘కవి’ ఋషి బయలుదేరాడు. హిరణ్యగర్భుడు అతడు జ్వాలను చీల్చుకొని వెలువడటాన్ని చూశాడు.

Verse 36

भृगुस्त्वमिति चोवाच यस्मात्तस्मात्स वै भृगुः / महादेवस्तथोद्भूतो दृष्ट्वा ब्रह्माणमब्रवीत्

అతడు “నీవు భృగువు” అని పలికాడు; అందుకే అతడు భృగువుగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అలాగే మహాదేవుడు కూడా ప్రాదుర్భవించి, బ్రహ్మను చూచి పలికాడు.

Verse 37

ममैष पुत्रकामस्य दीक्षितस्य त्वया प्रभो / विजज्ञे प्रथमं देव मम पुत्रो भवत्वयम्

ప్రభో! పుత్రకామనతో దీక్ష పొందిన నాకోసం, మీ ద్వారా ఇదే మొదటగా జన్మించింది. దేవా! ఇది నా కుమారుడుగా ఉండుగాక.

Verse 38

तथेति समनुज्ञातो महादेवः स्वयंभुवा / पुत्रत्वे कल्पयामास महादेव स्तदा भृगुम्

‘తథాస్తు’ అని స్వయంభూ బ్రహ్మ అనుమతి పొందిన మహాదేవుడు, ఆ సమయంలో భృగువును తన పుత్రునిగా నియమించాడు।

Verse 39

वारुणा भृगवस्तस्मात्तदपत्यं च स प्रभुः / द्वितीयं च ततः शुक्रमङ्गारेष्वजुहोत्प्रभुः

అందువల్ల వారుణ సంబంధమైన భృగువులు జన్మించారు; ఆయననే వారి ప్రభువు, వారి సంతానకారణుడు. తరువాత ప్రభువు రెండవసారి శుక్రాన్ని అంగారాలలో హోమం చేశాడు।

Verse 40

अङ्गारेष्वङ्गिरो ऽङ्गानि संहतानि ततोङ्गिराः / संभूतिं तस्य तां दृष्ट्वा वह्निर्ब्रह्माणमब्रवीत्

అంగారాలలో అంగిరసుని అవయవాలు సమ్మిళితమై, అక్కడి నుండి అంగిరసుడు ప్రదర్శితుడయ్యాడు. అతని ఆ జననాన్ని చూసి అగ్ని బ్రహ్మను ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 41

रेतोधास्तुभ्यमेवाहं द्वितीयो ऽयं ममास्त्विति / एवमस्त्विति सो ऽप्युक्तो ब्रह्मणा सदसस्पतिः

అగ్ని అన్నాడు—‘బ్రహ్మా! రేతోధా నేనే; ఈ రెండవది నాదే కావాలి.’ అప్పుడు బ్రహ్ముడు సభాపతిని ఉద్దేశించి—‘అలానే కావాలి’ అని పలికాడు।

Verse 42

जग्रा हाग्निस्त्वङ्गिरस आग्नेया इति नः श्रुतम् / षट् कृत्वा तु पुनः शुक्रे ब्रह्मणा लोककारिणा

అగ్ని అంగిరసుని స్వీకరించాడని మేము విన్నాము; అందువల్ల వారు ‘ఆగ్నేయులు’ అని ప్రసిద్ధి. లోకకర్త బ్రహ్ముడు తరువాత శుక్ర విషయంలో మళ్లీ ఆరు సార్లు అలా చేశాడు।

Verse 43

हुते समभवंस्तस्मिन्यद् ब्रह्माण इति श्रुतिः / मरीचिः प्रथमं तत्र मरीचिभ्यः समुत्थितः

ఆ హోమకర్మంలో ‘బ్రహ్మా’ ప్రాదుర్భవించాడు అని శ్రుతి చెబుతుంది. అక్కడ మొదట మరిచి అవతరించాడు; మరిచుల నుంచే అతడు ఉద్భవించినవాడని చెప్పబడెను.

Verse 44

क्रतौ तस्मिन्क्रतुर्जज्ञे यतस्तस्मात्स वै क्रतुः / अहं तृतीय इत्यत्रिस्तस्मादत्रिः स कीर्त्यते

ఆ యజ్ఞంలో క్రతువు జన్మించాడు; అందుకే అతడు ‘క్రతు’ అని పిలువబడెను. ‘నేను మూడవ వాడను’ అని చెప్పినవాడు అత్రి; అందువల్ల అతడు అత్రి అని కీర్తింపబడెను.

Verse 45

केशैस्तु निचितैर्भूतः पुलस्त्यस्तेन स स्मृतः / केशैर्लंबैः समुद्भूतस्तस्मात्स पुलहः स्मृतः

సంచితమైన (దట్టమైన) కేశాలతో ఏర్పడినవాడు పులస్త్యుడు; అందుకే అతడు పులస్త్యుడని స్మృతం. పొడవైన కేశాల నుండి ఉద్భవించినవాడు పులహుడు; అందువల్ల పులహుడని స్మృతం.

Verse 46

वसुमध्यात्समुत्पन्नो वशी च वसुमान् स्वयम् / वसिष्ठ इति तत्त्वज्ञैः प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः

వసువుల మధ్య నుండి ఉద్భవించి, స్వయంగా వశీ మరియు వసుమాన్ అయినవాడు—తత్త్వజ్ఞులైన బ్రహ్మవాదులు అతడిని ‘వసిష్ఠ’ అని పిలుస్తారు.

Verse 47

इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः षण्महर्षयः / लोकस्य सन्तानकरा यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः

ఇలా వీరు బ్రహ్ముని మానసపుత్రులు—ఆరు మహర్షులు. లోకసంతానాన్ని పెంపొందించువారు వీరే; వీరి ద్వారా ఈ ప్రజలు విస్తరించబడ్డారు.

Verse 48

प्रजापतय इत्येवं पठ्यन्ते ब्रह्मणःसुताः / अपरे पितरो नाम एतैरेव महर्षिभिः

బ్రహ్ముని పుత్రులు ‘ప్రజాపతులు’ అని ఈ విధంగా పఠింపబడుతారు; ఇదే మహర్షులను మరికొందరు ‘పితరులు’ అనే నామంతో పిలుస్తారు।

Verse 49

उत्पादिता देवगणाः सप्त लोकेषु विश्रुताः / अजेयाश्च गणाः सप्त सप्तलोकेषु विश्रुताः

సృష్టింపబడిన దేవగణాలు ఏడు; అవి ఏడు లోకాలలో ప్రసిద్ధం. అలాగే అజేయ గణాలు కూడా ఏడు; అవి సప్తలోకాలలో విఖ్యాతం.

Verse 50

मारीया भार्गवाश्चैव तथैवाङ्गिरसो ऽपरे / पौलस्त्याः पौलहाश्चैव वासिष्ठाश्चैव विश्रुताः

మారీయులు, భార్గవులు, అలాగే ఇతర ఆంగిరసులు; పౌలస్త్యులు, పౌలహులు, వాసిష్ఠులు—ఇవన్నీ ప్రసిద్ధమైనవే.

Verse 51

आत्रेयाश्च गणाः प्रोक्ता पितॄणां लोकवर्द्धनाः / एते समासतः ख्याताः पुनरन्ये गणास्त्रयः

ఆత్రేయ గణాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి; అవి పితృలోకాన్ని వృద్ధి పరచేవి. ఇవి సంక్షేపంగా ప్రసిద్ధం; మరల ఇంక మూడు గణాలు ఉన్నాయి.

Verse 52

अमर्त्ताश्चाप्रकाशाश्च ज्योतिष्मन्तश्च विश्रुताः / तेषां राजायमो देवो यमैर्विहतकल्मषः

అమర్తులు, అప్రకాశులు, జ్యోతిష్మంతులు—ఇవి ప్రసిద్ధం; వారి రాజు దేవుడు యముడు, యమ నియమాలతో కల్మషరహితుడు.

Verse 53

अपरं प्रजानां यतयस्ताञ्छृमुध्वमतन्द्रिताः / कश्यपः कर्दमः शेषो विक्रान्तः सुश्रवास्तथा

ఇప్పుడు ప్రజలలోని ఇతర యతి-గణులను కూడా వినుడి, ఓ అలసటలేని వారలారా. కశ్యపుడు, కర్దముడు, శేషుడు, విక్రాంతుడు, సుశ్రవా కూడా ఉన్నారు.

Verse 54

बहुपुत्रः कुमारश्च विवस्वान्स शुचिव्रतः / प्रचेतसोरिष्टनेमिर्बहुलश्च प्रजापतिः

బహుపుత్రుడు, కుమారుడు, వివస్వాన్—అతడు శుచివ్రతుడు. అలాగే ప్రచేతసుడు, అరిష్టనేమి, బహులుడు—ఇవీ ప్రజాపతులు.

Verse 55

इत्येवमादयो ऽन्ये ऽपि बहवो वै प्रजेश्वराः / कुशोच्चया वालखिल्याः सभूताः परमर्षयः

ఇలా మొదలైనవారితో పాటు మరెందరో ప్రజేశ్వరులు ఉన్నారు. కుశోచ్చయులు, వాలఖిల్యులు—వారు సమూహంగా ఉన్న పరమర్షులు.

Verse 56

मनोजवाः सर्वगताः सर्वभोगाश्च ते ऽभवन् / जाताश्च भस्मनो ह्यन्ये ब्रह्मर्षिगणसंमताः

వారు మనస్సు వేగంతో, సర్వత్ర సంచరించే వారుగా, సర్వభోగసంపన్నులుగా అయ్యారు. మరికొందరు భస్మం నుండి జన్మించారు; బ్రహ్మర్షి-గణం వారిని సమ్మతించింది.

Verse 57

वैखानसा मुनिगणास्तपः श्रुतपरायणाः / नस्तो द्वावस्य चोत्पन्नावश्विनौ रूपसंमतौ

వైఖానస మునిగణాలు తపస్సు, శ్రుతి పట్ల పరాయణులు. నస్తోకు ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు—రూపసమ్మతులైన అశ్వినీకుమారులు.

Verse 58

विदुर्जन्मर्क्षरजसो तथा तन्नेत्रसंचरात् / अन्ये प्रजानां पतयः श्रोतोभ्यस्तस्य जज्ञिरे

జన్మము నక్షత్ర-రజస్సు నుండియు, ఆయన నేత్రసంచారము నుండియు జరిగినదని వారు తెలుసుకొందురు; ఇతర ప్రజాధిపతులు ఆయన శ్రోత్రముల నుండే జన్మించిరి.

Verse 59

ऋषयो रोमकूपेभ्यस्तथा स्वेदमलोद्भवाः / अयने ऋतवो मासर्द्धमासाः पक्षसंधयः

ఋషులు ఆయన రోమకూపముల నుండియు, స్వేదమలముల నుండియు ఇతరులు పుట్టిరి; అయనములు, ఋతువులు, మాసములు, అర్ధమాసములు, పక్షములు, సంధులు ప్రాదుర్భవించెను.

Verse 60

वत्सरा ये त्वहोरात्राः पित्तं ज्योतिश्च दारुणम् / रौद्रं लोहितमित्याहुर्लोहितं कनकं स्मृतम्

సంవత్సరములుగా, అహోరాత్రములుగా ఉన్నదే పిత్తమును, దారుణమైన జ్యోతినీ; దానిని ‘రౌద్రం’, ‘లోహితం’ అని చెప్పుదురు; లోహితమే ‘కనకం’ అని స్మరింపబడును.

Verse 61

तत्तैजसमिति प्रोक्तं धूमाश्च पशवः स्मृताः / ये ऽर्चिषस्तस्य ते रुद्रास्तथादित्याः समृद्गताः

దానిని ‘తైజసం’ అని చెప్పిరి; ధూమములు పశువులని స్మరింపబడును; ఆయన అర్చిష్సులు రుద్రులై, ఆదిత్యులు కూడా సమృద్ధిని పొందిరి.

Verse 62

अङ्गारेभ्यः समुत्पन्ना अर्चिषो दिव्यमानुषाः / आदिभूतो ऽस्य लोकस्य ब्रह्मा त्वं ब्रह्मसंभवः

అంగారముల నుండే పుట్టిన అర్చిష్సులు దివ్య-మానుషులయ్యిరి; ఈ లోకమునకు ఆదిభూతుడవైన బ్రహ్మా, నీవు బ్రహ్మసంభవుడవు.

Verse 63

सर्वकामदमित्याहुस्तथा वाक्यमुदाहरन् / ब्रह्मा सुरगुरुस्तत्र त्रिदशैः संप्रसादितः

వారు దీనిని ‘సర్వకామదం’ అని చెప్పి అటువంటి వాక్యాన్ని ఉచ్చరిస్తారు. అక్కడ దేవతలచే ప్రసన్నుడైన బ్రహ్మా దేవగురువయ్యాడు.

Verse 64

इमेवै जनयिष्यन्ति प्रजाः सर्वाः प्रचेश्वराः / सर्वे प्रजानां पतयः सर्वे चापि तपस्विनः

ఈ ప్రచేశ్వరులే సమస్త ప్రజలను జనింపజేస్తారు. వీరందరూ ప్రజల అధిపతులు, అలాగే అందరూ తపస్వులు కూడా.

Verse 65

त्वत्प्रसादादिमांल्लोकान्धारयेयुरिमाः क्रियाः / त्वद्वंशवर्द्धनाः शश्वत्तव तेजोविवर्द्धनाः

నీ ప్రసాదంతో ఈ క్రియలు ఈ లోకాలను ధారించుగాక. ఇవి నిత్యం నీ వంశాన్ని వృద్ధి చేసి, నీ తేజస్సును విస్తరింపజేయుగాక.

Verse 66

भवेयुर्वेदविद्वांसः सर्वे वाक्पतयस्तथा / वेदमन्त्रधराः सर्वे प्रजापतिसमुद्भवाः

వారు అందరూ వేదవిద్వాంసులు, వాక్పతులు కావుగాక. వారు అందరూ వేదమంత్రధారులు, ప్రజాపతిసంభవులు కావుగాక.

Verse 67

श्रयन्तु ब्रह्मसत्यं तु तपश्च परमं भुवि / सर्वे हि वयमेते च तवैव प्रसवः प्रभो

వారు బ్రహ్మసత్యాన్ని ఆశ్రయించి భూమిపై పరమ తపస్సును ఆచరించుగాక. ప్రభో, మేమందరం మరియు వీరందరూ నీ నుండే జనించినవారము.

Verse 68

ब्रह्म च ब्रह्माणाश्चैव लोकश्चैव चराचराः / मरीचिमादितः कृत्वा देवाश्च ऋषिभिः सह

బ్రహ్మమూ బ్రహ్మగణములూ, సమస్త చరాచర లోకమూ—దేవతలు ఋషులతో కలిసి, మరిచి మొదలైనవారిని ముందుంచి సమవేతులయ్యారు.

Verse 69

अपत्यानीति संचिन्त्य ते ऽपत्ये कामयामहे / तस्मिन् यज्ञे महाभागा देवाश्च ऋषयश्च ये

‘సంతానం కలగాలి’ అని ఆలోచించి వారు, ‘మేము సంతానాన్ని కోరుతున్నాము’ అన్నారు. ఆ యజ్ఞంలో మహాభాగులైన దేవతలూ ఋషులూ ఉన్నారు.

Verse 70

एते त्वद्वंशसंभूताः स्थानकालाभिमानिनः / तव तेनैव रूपेण स्थापयेयुरिमाः प्रजाः

ఇవారు నీ వంశసంభూతులు, స్థానం-కాలాభిమానులు; నీ అదే రూపంతో ఈ ప్రజలను స్థాపించుగాక.

Verse 71

युगादिनिधनाश्चापि स्थापयन्तु इति द्विजाः / ततो ऽब्रवील्लोकगुरुः परमित्यभिधार यन्

ద్విజులు, ‘యుగాల ఆది-అంతములనూ వారు స్థాపించుగాక’ అన్నారు. అప్పుడు లోకగురు, ‘ఇదే పరమ నిర్ణయం అని ధారించండి’ అని పలికెను.

Verse 72

एतदेव विनिश्चित्य मया सृष्टा न संशयः / भवतां वंशसंभूताः पुनरेते महर्षयः

ఇదే నిర్ణయముగా నేను సృష్టి చేసితిని—సంశయం లేదు. ఈ మహర్షులు మళ్లీ మీ వంశమునుండే ఉద్భవించినవారు.

Verse 73

तेषां भृगोः कीर्त्तयिष्ये वंशं पूर्वं महात्मनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च प्रथमस्य प्रजापतेः

ఇప్పుడు నేను మహాత్ముడు భృగువు వంశాన్ని ముందుగా కీర్తిస్తాను; అలాగే మొదటి ప్రజాపతిని కూడా క్రమంగా విస్తారంగా వివరిస్తాను।

Verse 74

भार्ये भृगोरप्रतिमे उत्तमाभिजने शुभे / हिरण्यकशिपो कन्या दिव्या नाम परिश्रुता

భృగువు భార్య అపూర్వమైనది, శుభమయమైనది, ఉత్తమ వంశజ; ఆమె హిరణ్యకశిపుని కుమార్తె, ‘దివ్యా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి.

Verse 75

पुलोम्नश्चव पौलोमी दुहिता वरवर्णिनी / भृगोस्त्वजनयद्दिव्या पुत्रं ब्रह्मविदां वरम्

పులోముని కుమార్తె పౌలోమీ శ్రేష్ఠ వర్ణసంపన్నురాలు; ఆ దివ్యా భృగువునకు బ్రహ్మవిద్యావంతులలో శ్రేష్ఠుడైన కుమారుని ప్రసవించింది।

Verse 76

देवासुराणामाचार्यं शुक्रं कविवरं ग्रहम् / शुक्र एवोशना नित्यमतः काव्यो ऽपि नामतः

దేవాసురుల ఆచార్యుడు, కవివరుడైన గ్రహం శుక్రుడు; శుక్రుడే నిత్యం ఉశనా, అందువల్ల పేరుగా ‘కావ్య’ అని కూడా ప్రసిద్ధుడు।

Verse 77

पितॄणां मानसी कन्या सोमपानां यशस्विनी / शुक्रस्य भार्या गौर्नाम विजज्ञे चतुरः सुतान्

పితృదేవతల మానసకన్య, సోమపానులలో యశస్సుగల ‘గౌ’ అనే ఆమె శుక్రుని భార్య అయి నాలుగు కుమారులను ప్రసవించింది।

Verse 78

त्वष्टा चैव वरत्री च शण्डामकारै च तावुभौ / तेजसादित्यसंकाशा ब्रह्मकल्पाः प्रभावतः

త్వష్టా మరియు వరత్రి, అలాగే శండామకారులు—ఆ ఇద్దరూ తేజస్సులో సూర్యసమానులు, ప్రభావంలో బ్రహ్మకల్పసములు.

Verse 79

रजतः पृथुरश्मिश्च विद्वान्यश्च बृहङ्गिराः / वरत्रिणः सुता ह्येते ब्रह्मिष्ठा दैत्ययाजकाः

రజత, పృథురశ్మి, విద్వాన్య, బృహంగిరా—ఇవారు వరత్రి కుమారులు; బ్రహ్మనిష్ఠులు, దైత్యులకు యాజకులు.

Verse 80

इज्याधर्मविनाशार्थं मनुमेत्याभ्ययाजयन् / निरस्यमानं वै धर्मं दृष्ट्वेन्द्रो मनुमाब्रवीत्

యజ్ఞధర్మాన్ని నాశనం చేయుటకై వారు మనువద్దకు వచ్చి యజ్ఞం చేయించసాగారు. ధర్మం తొలగింపబడుతున్నదని చూచి ఇంద్రుడు మనుతో పలికెను.

Verse 81

एतैरेव तु कामं त्वां प्रापयिष्यामि याजनम् / श्रुत्वेन्द्रस्य तु तद्वाक्यं तस्माद्देशादपाक्रमन्

‘ఇవారిద్వారానే నీకు యాజనఫలాన్ని నిశ్చయంగా పొందజేస్తాను.’ ఇంద్రుని మాట విని వారు ఆ దేశమునుండి తొలగిపోయిరి.

Verse 82

तिरोभूतेषु तेष्विन्द्रो मनुपत्नीमचेतनाम् / ग्रहेण मोचयित्वा च ततश्चानुससार ताम्

వారు అదృశ్యమైన తరువాత ఇంద్రుడు మూర్ఛితమైన మనుపత్నిని గ్రహం (రాహు) బంధనమునుండి విడిపించి, ఆపై ఆమెను అనుసరించెను.

Verse 83

तत इन्द्रविनाशाय यतमानान्मुनींस्तु तान् / तानागतान्पुनर्दृष्ट्वा दुष्टानिन्द्रो विहस्य तु

అప్పుడు ఇంద్రవినాశార్థం యత్నిస్తున్న ఆ మునులు మళ్లీ వచ్చినట్లు చూసి దుష్టుడైన ఇంద్రుడు నవ్వాడు।

Verse 84

ततस्ता नदहत्क्रुद्धो वेद्यर्द्धे दक्षिणे ततः / तेषां तु धृष्यमाणानां तत्र शालावृकैः सह

తర్వాత క్రోధంతో అతడు వేదిక దక్షిణ భాగంలో వారిని దహించాడు; అక్కడ వారు శాలావృకులతో కలిసి బాధింపబడ్డారు।

Verse 85

शीर्षाणि न्यपतंस्तानि खर्जूरा ह्यभवंस्ततः / एवं वरत्रिणः पुत्रा इन्द्रेण निहताः पुरा

వారి శిరస్సులు పడిపోయాయి; ఆపై అవి ఖర్జూర వృక్షాలయ్యాయి. ఇలా వరత్రి కుమారులు పూర్వం ఇంద్రునిచే హతులయ్యారు।

Verse 86

जयन्त्यां देवयानी तु शुक्रस्य दुहिताभवत् / त्रिशिरा विश्वरूपस्तु त्वष्टुः पुत्रो ऽभवन्महान्

జయంతిలో శుక్రుని కుమార్తె దేవయానీ జన్మించింది; అలాగే త్వష్టృుని మహాపుత్రుడు త్రిశిరా విశ్వరూపుడు జన్మించాడు।

Verse 87

यशोधरायामुत्पन्नो वैरोचन्यां महायशाः / विश्वरूपानुजश्चैव विश्वकर्मा च यः स्मृतः

యశోధరలో, వైరోచనీలో, మహాయశస్సుతో జన్మించాడు—అతడు విశ్వరూపుని అనుజుడు, ‘విశ్వకర్మ’గా ప్రసిద్ధుడు।

Verse 88

भृगोस्तु भृगवो देवा जज्ञिरे द्वादशात्मजाः / दिव्यानुसुषुवे कन्या काव्यस्यैवानुजा प्रभोः

భృగువునుండి ‘భృగవ’ అనే పన్నెండు దేవపుత్రులు జన్మించారు. ప్రభువు కావ్యుని అనుజగా ఒక దివ్య కన్య కూడా ప్రసవించబడింది.

Verse 89

भुवनोभावनश्चैव अन्त्यश्चान्त्यायनस्तथा / क्रतुः शुचिः स्वमूर्द्धा च व्याजश्च वसुदश्च यः

భువనోభావన, అంత్య, అంత్యాయన; అలాగే క్రతు, శుచి, స్వమూర్ధా, వ్యాజ, వసుద—ఇవీ వారి పేర్లు.

Verse 90

प्रभवश्चाव्ययश्चैव द्वादशो ऽधिपतिः स्मृतः / इत्येते भृगवो देवाः स्मृता द्वादश यज्ञियाः

ప్రభవ, అవ్యయ కూడా ఉన్నారు; పన్నెండవవాడు ‘అధిపతి’గా స్మరించబడతాడు. ఈ విధంగా యజ్ఞయోగ్యమైన భృగవ దేవులు పన్నెండు అని చెప్పబడింది.

Verse 91

पौलोम्यजनयत्पुत्रं ब्रह्मिष्ठं वशिनं द्विजम् / व्यादितः सो ऽष्टमे मासिगर्भः क्रूरेण रक्षसा

పౌలోమీ బ్రహ్మనిష్ఠుడైన, నియమశీలుడైన ద్విజపుత్రుని కనింది. ఆ గర్భం ఎనిమిదవ నెలలో క్రూర రాక్షసునిచే చీల్చబడింది.

Verse 92

च्यवनाच्च्यवनः सो ऽथ चेतनात्तु प्रचेतनः / प्रचेताः श्च्यवनः क्रोधाद्दग्धवान्पुरुषादकान्

చ్యవన కారణంగా అతడు ‘చ్యవన’గా, చైతన్య కారణంగా ‘ప్రచేతన’గా పిలువబడ్డాడు. కోపంతో ప్రచేతా చ్యవనుడు మనుష్యభక్షకులను దహించాడు.

Verse 93

जनयामास पुत्रौ द्वौ सुकन्यायां सभार्गवः / आप्रवानं दधीचं च तावुभौ साधुसंमतौ

ఆ భార్గవుడు సుకన్యలో ఇద్దరు కుమారులను జనింపజేశాడు—ఆప్రవానుడు మరియు దధీచుడు; వారు ఇద్దరూ సాధుజనసమ్మతులు।

Verse 94

सारस्वतः सरस्वत्यां दधीचस्योदपद्यत / ऋची पत्नी महाभागा अप्रवानस्य नाहुषी

దధీచుని ద్వారా సరస్వతిలో సారస్వతుడు జన్మించాడు; ఆప్రవానుని మహాభాగ్యవతి భార్య ఋచీ నాహుషీ.

Verse 95

तस्यामौर्व ऋषिर्जज्ञे ऊरुं भित्तवा महायशाः / और्वस्यासीदृचीकस्तु दीप्तो ऽग्निसमतेजसा

ఆమెలో మహాయశస్సు గల ఔర్వ ఋషి తొడను చీల్చుకొని జన్మించాడు; ఔర్వుని కుమారుడు ఋచీకుడు అగ్నిసమాన తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు।

Verse 96

जमदग्निरृचीकस्य सत्यवत्यामजायत / भृगोश्चरुविपर्यासे रौद्रवैष्णवयौः पुरा

ఋచీకుని భార్య సత్యవతిలో జమదగ్ని జన్మించాడు; పూర్వం భృగువు చేసిన చరు-విపర్యాసంలో రౌద్ర-వైష్ణవ భాగాల కారణంగా ఇది జరిగింది।

Verse 97

जमनाद्वैष्मवस्याग्नेर्जमदग्निरजायत / रेणुकाजमदग्नेश्च शक्रतुल्यपराक्रमम्

వైష్ణవ అగ్నిలోని ‘జమన’ కారణంగా జమదగ్ని జన్మించాడు; మరియు రేణుక ద్వారా జమదగ్నికి శక్రసమాన పరాక్రమం గల కుమారుడు జన్మించాడు।

Verse 98

ब्रह्मक्षत्रमयं रामं सुषुवे ऽमिततेजसम् / ओर्वस्यासीत्पुत्रशतं जमदग्निपुरोगमम्

ఊర్వా బ్రాహ్మ-క్షాత్రమయుడైన, అపార తేజస్సుగల రాముని ప్రసవించింది. ఆ ఊర్వాకు వందమంది కుమారులు కలిగారు; వారిలో ముందువాడు జమదగ్ని.

Verse 99

तेषां पुत्र सहस्राणि भार्गवाणां परस्परात् / ऋष्यतरेषु वै बाह्या बहवो भार्गवाः स्मृताः

ఆ భార్గవులలో పరస్పర సంబంధాల ద్వారా వేలాది కుమారులు పుట్టారు. ఋష్యతర శాఖలలో కూడా అనేక భార్గవులు ‘బాహ్య’ (ఇతర)గా స్మరించబడతారు.

Verse 100

वत्सा विदा आर्ष्टिषेणा यस्का वैन्याश्च शौनकाः / मित्रेयुः सप्तमा ह्येते पक्षा ज्ञेयास्तु भार्गवाः

వత్స, విదా, ఆర్ష్టిషేణ, యస్క, వైన్య, శౌనక—ఇవీ; అలాగే మిత్రేయు ఏడవవాడు—ఇవన్నీ భార్గవుల ‘పక్షాలు’ (శాఖా సమూహాలు) అని తెలుసుకోవాలి.

Verse 101

शृणुताङ्गिरसो वंशमग्नेः पुत्रस्य धीमतः / यस्यान्ववाये संभूता भारद्वाजाः सगौतमाः

అగ్నికి జ్ఞానవంతుడైన కుమారుడు అంగిరసుని వంశాన్ని వినండి; అతని వంశపరంపరలో భారద్వాజులు, గౌతములు సహా ఋషులు జన్మించారు.

Verse 102

देवाश्चाङ्गिरसो मुख्यास्त्त्विषिमन्तो महौजसः / सुरूपा चैव मारीची कार्दमी च तथा स्वराट्

అంగిరసుని ప్రధాన దేవస్వరూప సంతానం కాంతిమంతులు, మహాబలవంతులు. అలాగే సురూపా, మారీచీ, కార్దమీ మరియు స్వరాట్ కూడా (ఉద్భవించారు).

Verse 103

पथ्या च मानवी कन्या तिस्रो भार्या ह्यथर्वणः / अथर्वणस्तु दायादास्तासु जाताः कुलोद्वहाः

పథ్యా మరియు మానవీ కన్య—అథర్వణునికి మూడు భార్యలు. ఆ భార్యలలో అథర్వణుని వారసులు, కులాన్ని నిలిపే కుమారులు జన్మించారు.

Verse 104

उत्पन्ना महता चैव तपसा भावितात्मनः / बृहस्पतिं सुरूपायां गौतमं सुषुवे स्वराट्

మహత్తపస్సుతో భావితాత్ముడైన స్వరాటుని నుండి వారు ఉద్భవించారు. సురూపా గర్భంలో బృహస్పతి మరియు గౌతముడు జన్మించారు.

Verse 105

अयास्यं वामदेवं च उतथ्यमुशितिं तथा / धृष्णिः पुत्रस्तु पथ्यायाः संवर्त्तश्चैव मानसः

అయాస్య, వామదేవ, ఉతథ్య, ఉశితి—ఇవీ జన్మించారు. పథ్యాకు ధృష్ణి కుమారుడు; మానవీ నుండి సంవర్త్తుడు జన్మించాడు.

Verse 106

कितवश्चाप्ययास्यस्य शरद्वांश्चप्युतथ्यजः / अथोशिजो दीर्घतमा बृहदुक्थो वामदेवजः

అయాస్యుని కుమారుడు కితవ; ఉతథ్యుని నుండి శరద్వాన్ జన్మించాడు. అథోశిజుని నుండి దీర్ఘతమా, వామదేవుని నుండి బృహదుక్థుడు జన్మించాడు.

Verse 107

धृष्णेः पुत्रः सुधन्वा तु ऋषभश्च सुधन्वनः / रथकाराः स्मृता देवा ऋभवो ये परिश्रुताः

ధృష్ణి కుమారుడు సుధన్వా; సుధన్వా కుమారుడు ఋషభుడు. ప్రసిద్ధులైన ఋభువులు దేవతలుగా, రథకారులైన దివ్య శిల్పులుగా స్మరించబడతారు.

Verse 108

बृहस्पतेर्भरद्वाजो विश्रुतः सुमहायशाः / बृहस्पतिं सुरूपायां गौतमं सुषुवे स्वराट्

బృహస్పతి వంశంలో భరద్వాజుడు మహాయశస్సుతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. స్వరాట్ సురూపా గర్భంలో గౌతముని మరియు బృహస్పతిని ప్రసవింపజేశాడు.

Verse 109

औरसांगिरसः पुत्राः सुरूपायां विजज्ञिरे / आधार्यायुर्द्दनुर्दक्षो दमः प्राणस्त थैव च

సురూపా గర్భంలో ఆంగిరసుని ఔరస పుత్రులు జన్మించారు—ఆధార్యాయు, దను, దక్ష, దమ, ప్రాణుడు కూడా.

Verse 110

हविष्यांश्च हविष्णुश्च ऋतः सत्यश्च ते दश / अयास्याश्चप्युतथ्याश्च वामदेवास्तथौशिजाः

ఆ దశమందిలో హవిష్యాంశ, హవిష్ణు, ఋత, సత్య; అలాగే అయాస్య, ఉతథ్య, వామదేవ, ఔశిజులు కూడా ఉన్నారు.

Verse 111

भारद्वाजाः सांकृतयो गर्गाः कण्वरथीतराः / मुद्गला विष्णुवृद्धाश्च हरिताः कपयस्तथा

భారద్వాజులు, సాంకృత్యులు, గర్గులు, కణ్వులు, రథీతరులు; ముద్గలులు, విష్ణువృద్ధులు, హరితులు, కపయులు కూడా (శాఖలు).

Verse 112

तथा रूक्षभरद्वाजा आर्षभाः कितवस्तथा / एते चाङ्गिरसां पक्षा विज्ञेया दश पञ्च च

అలాగే రూక్షభారద్వాజులు, ఆర్షభులు, కితవులు కూడా ఉన్నారు. ఇవే ఆంగిరస వంశపు శాఖలు—పది మరియు ఐదు, మొత్తం పదిహేను.

Verse 113

ऋष्यन्तरेषु वै बाह्या बहवोङ्गिरसः स्मृताः / मरीचेरपि वक्ष्यामि भेद मुत्तमपूरुषम्

ఇతర ఋషి పరంపరలలో కూడా అనేక ఆంగిరస ఋషులు ప్రసిద్ధులని స్మృతులు చెబుతాయి. ఇప్పుడు మరిచి సంబంధమైన ఆ భేదాన్ని, ఉత్తమ పురుషుని విషయమై, నేను వివరిస్తాను.

Verse 114

यस्यान्ववाये संभूतं जगत्स्थावरजङ्गमम् / मरीचिरापश्चकमे नाभिध्यायन्प्रजेप्सया

య whose పరంపరలో స్థావర-జంగమ సమస్త జగత్తు ఉద్భవించిందో, ఆ మరిచి ప్రజలను పొందాలనే ఆకాంక్షతో జలాలను ఆశ్రయించాలని కోరుకొని ధ్యానించాడు.

Verse 115

पुत्रः सर्वगुणोपेतः प्रजावान्प्रभवेदिति / संयुज्यात्मानमेवन्तु तपसा भावितः प्रभुः

‘సర్వగుణసంపన్నుడై ప్రజాసంపత్తితో కూడిన కుమారుడు జన్మించాలి’ అని భావించి, ప్రభువు తపస్సుతో తన ఆత్మను ఏకాగ్రపరచి పరిపక్వం చేసుకున్నాడు.

Verse 116

आहताश्च ततः सर्वा आपः समभवंस्तदा / तासु प्रणिहितात्मानमेकं सो ऽजनयत्प्रभुः

అప్పుడు సమస్త జలాలు ఉద్భవించి వ్యాపించాయి. ఆ జలాలలో తన ఆత్మను స్థిరపరచి ప్రభువు ఒక సత్త్వాన్ని జన్మింపజేశాడు.

Verse 117

पुत्रमप्रतिमं नाम्नारिष्टनेमिं प्रजापतिम् / पुत्रं मरीचिस्तपसि निरतः सो ऽप्स्वतीतपत्

మరిచి తపస్సులో లీనుడై జలాలలో అత్యంత తపించి, ‘అరిష్టనేమి’ అనే అపూర్వమైన ప్రజాపతి-పుత్రుని జన్మింపజేశాడు.

Verse 118

प्रध्याय हि सतीं वाचं पुत्रार्थी सरिरे स्थितः / सप्तवर्षसहस्राणि ततः सो ऽप्रतिमो ऽभवत्

పుత్రార్థిగా శరీరంలో స్థితుడై ఆయన పవిత్ర వాణిని ధ్యానించాడు; ఏడు వేల సంవత్సరాల తరువాత అతడు అపరిమితుడై, అనుపముడయ్యాడు.

Verse 119

कश्यपः सवितुर्विद्वांस्तेजसा ब्रह्मणा समः / मन्वन्तरेषु सर्वेषु ब्रह्मणोंऽशेन जायते

కాశ్యపుడు సవితృదేవునివలె జ్ఞానవంతుడు, తేజస్సులో బ్రహ్మతో సముడు; అన్ని మన్వంతరాలలో బ్రహ్మాంశంగా జన్మిస్తాడు.

Verse 120

कन्यानिमित्तमत्युक्तो दक्षेण कुपितः प्रभुः / अपिबत्स तदा कश्यं कश्यं मद्यमिहोच्यते

కన్యా కారణంగా దక్షుడు అతిగా దూషించగా ప్రభువు కోపించాడు; అప్పుడు అతడు ‘కశ్యం’ త్రాగాడు—ఇక్కడ ‘కశ్యం’ మద్యమని చెప్పబడింది.

Verse 121

हास्ये कशिर्हि विज्ञेयो वाङ्मनः कश्यमुच्यते / कश्यं मद्यं स्मृतं विप्रैः कश्यपानां तु कश्यपः

హాస్యంలో ‘కశి’ అని తెలుసుకోవాలి; వాక్కు-మనస్సును ‘కశ్యం’ అంటారు; ‘కశ్యం’ మద్యమని విప్రులు స్మరించారు; కశ్యపులలో కశ్యపుడే ప్రధానుడు.

Verse 122

कशेति नाम यद्वाचो वाचा क्रूरमुदात्दृतम् / दक्षाभिशप्तः कुपितः कश्यपस्तेन सो ऽभवत्

వాక్కులో ‘కశ’ అనే పేరు క్రూరంగా, ఉగ్రంగా ఉచ్చరించబడుతుంది; దక్షుని శాపంతో కోపించిన కాశ్యపుడు అందువల్ల అలా అయ్యాడు.

Verse 123

तस्माच्च कश्यपायोक्तो ब्रह्मणा परमेष्ठिना / तस्मै प्राचेतसो दक्षः कन्यास्ताः प्रत्यपादयत्

అందుచేత పరమేష్ఠి బ్రహ్మ కశ్యపునకు ఆజ్ఞాపించెను; అప్పుడు ప్రాచేతస దక్షుడు అతనికి ఆ కన్యలను సమర్పించెను।

Verse 124

सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वा वै लोकमातरः / इत्येतमृषिसर्गं तु पुण्यं यो वेद वारुणम्

వారందరూ బ్రహ్మవాదినులు, వారందరూ లోకమాతలే; ఈ వారుణ పుణ్యమైన ఋషిసర్గాన్ని ఎవడు తెలుసునో వాడు ధన్యుడు।

Verse 125

आयुष्मान्पुण्यवाञ्छुद्धः सुखमाप्नोति शाश्वतम् / धारणाच्छ्रवणाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते

అతడు దీర్ఘాయుష్మంతుడు, పుణ్యవంతుడు, శుద్ధుడై శాశ్వత సుఖాన్ని పొందును; ధారణచేత గాని శ్రవణమాత్రముచేత గాని సర్వపాపములనుండి విముక్తుడగును।