Shloka 42
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
जग्रा हाग्निस्त्वङ्गिरस आग्नेया इति नः श्रुतम् / षट् कृत्वा तु पुनः शुक्रे ब्रह्मणा लोककारिणा
Transliteration
jagrā hāgnistvaṅgirasa āgneyā iti naḥ śrutam / ṣaṭ kṛtvā tu punaḥ śukre brahmaṇā lokakāriṇā
Translation
అగ్ని అంగిరసుని స్వీకరించాడని మేము విన్నాము; అందువల్ల వారు ‘ఆగ్నేయులు’ అని ప్రసిద్ధి. లోకకర్త బ్రహ్ముడు తరువాత శుక్ర విషయంలో మళ్లీ ఆరు సార్లు అలా చేశాడు।
Word by Word
जग्राहtook/accepted
जग्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√grah (धातु)
Formतिङन्त, लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अग्निःAgni
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वयबोधक (but/indeed)
अङ्गिरसःof Aṅgiras
अङ्गिरसः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootaṅgiras (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
आग्नेयाःAgni-born/fiery
आग्नेयाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootāgneya (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘belonging to Agni / fiery’; (contextually: ‘Agni’s (sons/lineage)’)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, quotative particle
नःto us/our
नः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘of us/our’
श्रुतम्(it is) heard/known
श्रुतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formकृदन्त, क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) used impersonally; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘it is heard/has been heard’
षट्six
षट्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṭ (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, अव्ययवत्/अव्यक्त-रूप; here used with कृत्वा = ‘six times’
कृत्वाhaving done (so)
कृत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formकृदन्त, क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), ‘having done/made’
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, emphasis/contrast
पुनःagain
पुनः:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिवाचक (again)
शुक्रेin Śukra
शुक्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśukra (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘in/with Śukra’ (locative)
ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
लोककारिणाby the world-creator
लोककारिणा:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootloka-kārin (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष/षष्ठी-तत्पुरुष (लोकस्य कारी = world-maker/creator)