Shloka 113
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
ऋष्यन्तरेषु वै बाह्या बहवोङ्गिरसः स्मृताः / मरीचेरपि वक्ष्यामि भेद मुत्तमपूरुषम्
Transliteration
ṛṣyantareṣu vai bāhyā bahavoṅgirasaḥ smṛtāḥ / marīcerapi vakṣyāmi bheda muttamapūruṣam
Translation
ఇతర ఋషి పరంపరలలో కూడా అనేక ఆంగిరస ఋషులు ప్రసిద్ధులని స్మృతులు చెబుతాయి. ఇప్పుడు మరిచి సంబంధమైన ఆ భేదాన్ని, ఉత్తమ పురుషుని విషయమై, నేను వివరిస్తాను.
Word by Word
ऋषि-अन्तरेषुamong other sages (in other rishis/lineages)
ऋषि-अन्तरेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootऋषि-अन्तर (प्रातिपदिक; ऋषि + अन्तर)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; स्थानाधिकरण (locative)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधानार्थ/खल्वर्थ (emphasis/indeed)
बाह्याःexternal/outer (others)
बाह्याः:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootबाह्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (अङ्गिरसः इति विशेष्ये), प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण
बहवःmany
बहवः:
कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण
अङ्गिरसःthe Aṅgirases (descendants of Aṅgiras)
अङ्गिरसः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअङ्गिरस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; कर्तृपद
स्मृताःare remembered/are said
स्मृताः:
विधेय/क्रिया (Predicate; passive)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय
मरीचेःof Marīci
मरीचेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमरीचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ (also/even)
वक्ष्यामिI shall tell
वक्ष्यामि:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (Simple Future/लृट्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
भेदम्the distinction/division
भेदम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
उत्तम-पुरुषम्the supreme person
उत्तम-पुरुषम्:
कर्म (Karma/Object; in apposition to भेदम्)
TypeNoun
Rootउत्तम-पुरुष (प्रातिपदिक; उत्तम + पुरुष)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; भेदम् इति विशेषण/विशेष्यभावे (appositional)