Shloka 47
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः षण्महर्षयः / लोकस्य सन्तानकरा यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः
Transliteration
ityete brahmaṇaḥ putrā mānasāḥ ṣaṇmaharṣayaḥ / lokasya santānakarā yairimā varddhitāḥ prajāḥ
Translation
ఇలా వీరు బ్రహ్ముని మానసపుత్రులు—ఆరు మహర్షులు. లోకసంతానాన్ని పెంపొందించువారు వీరే; వీరి ద్వారా ఈ ప్రజలు విస్తరించబడ్డారు.
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निबन्धन अव्यय (quotative/closing particle)
एतेthese
एते:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), बहुवचन; पुंलिङ्ग
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; पुंलिङ्ग
पुत्राःsons
पुत्राः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), बहुवचन; पुंलिङ्ग
मानसाःmind-born
मानसाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of पुत्राः)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), बहुवचन; पुंलिङ्ग; ‘mind-born’
षण्महर्षयःthe six great sages
षण्महर्षयः:
कर्ता (Kartā, apposition to पुत्राः)
TypeNoun
Rootषट् (संख्या) + महर्षि (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), बहुवचन; पुंलिङ्ग; द्विगु-समास: ‘षट् महर्षयः’ = six great seers
लोकस्यof the world
लोकस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; पुंलिङ्ग
सन्तानकराःprogeny-producing; creators of lineage
सन्तानकराः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of एते/पुत्राः)
TypeAdjective
Rootसन्तान + कर (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), बहुवचन; पुंलिङ्ग; उपपद-तत्पुरुष: ‘सन्तानं करोति’ = producing progeny/continuity
यैःby whom
यैः:
कर्ता (Kartā in passive; agent)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd), बहुवचन; पुं/नपुंसक; relative pronoun
इमाःthese
इमाः:
कर्ता (Kartā, with passive as grammatical subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), बहुवचन; स्त्रीलिङ्ग
वर्द्धिताःwere increased/nurtured
वर्द्धिताः:
क्रिया (Kriyā: ‘were increased’)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु) → वर्द्धित (कृदन्त)
Formप्रथमा (1st), बहुवचन; स्त्रीलिङ्ग; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) in passive sense agreeing with प्रजाः
प्रजाःcreatures/offspring
प्रजाः:
कर्ता (Kartā, passive subject)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), बहुवचन; स्त्रीलिङ्ग