Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 120
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
कन्यानिमित्तमत्युक्तो दक्षेण कुपितः प्रभुः / अपिबत्स तदा कश्यं कश्यं मद्यमिहोच्यते
Transliteration
kanyānimittamatyukto dakṣeṇa kupitaḥ prabhuḥ / apibatsa tadā kaśyaṃ kaśyaṃ madyamihocyate
Translation
కన్యా కారణంగా దక్షుడు అతిగా దూషించగా ప్రభువు కోపించాడు; అప్పుడు అతడు ‘కశ్యం’ త్రాగాడు—ఇక్కడ ‘కశ్యం’ మద్యమని చెప్పబడింది.
Word by Word
कन्या-निमित्तम्the cause concerning a daughter
कन्या-निमित्तम्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootकन्या + निमित्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: कन्यायाः निमित्तम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कारणवाचक
अति-उक्तःhaving been overly spoken to/insulted
अति-उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअति + वच् (धातु)
Formक्त (past passive participle) ‘spoken excessively/harshly’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्ग: अति-
दक्षेणby Dakṣa
दक्षेण:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्तृ-करणभाव (agent in passive sense)
कुपितःangered
कुपितः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootकुप् (धातु)
Formक्त (past participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘angered’
प्रभुःthe lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिबत्drank
अपिबत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलङ् (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तदाthen
तदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
कश्यम्kaśya (a drink)
कश्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकश्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्रव्यवाचक
कश्यम्kaśya
कश्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकश्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुनरुक्ति (apposition/definition)
मद्यम्liquor, intoxicant
मद्यम्:
Pratipadya (प्रातिपाद्य/विधेय)
TypeNoun
Rootमद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate noun)
इहhere, in this context
इह:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive), आत्मनेपद