Sukta 44
Sukta 1.44
Agni
ऋग्वेदस्य १.४४ सूक्तं प्रातःसम्बद्धम् अग्निसूक्तम् अस्ति। तत्र पवित्रो वह्निर्दिव्यो दूतः समिध्यते; उषसि प्रबुद्धान् देवान् आनयतु इति तं प्रार्थयन्ति, तथा दातारं यजमानं प्रति “नानावर्णां” समृद्धिं ददातु इति। स्तुतौ प्रवर्धमानायां प्रातःकाले व्यापकदेवतामण्डले अग्निराहूयते—सविता, उषाः, अश्विनौ, भगः, मरुतः, वरुणश्च—यथा कर्म सोमयज्ञे ऋतस्य च व्यवस्थायां दिव्यशक्तीनां समन्वितं स्वागतं भवति।
Mantras
Mantra 1
अग्ने विवस्वदुषसश्चित्रं राधो अमर्त्य । आ दाशुषे जातवेदो वहा त्वमद्या देवाँ उषर्बुधः ॥
हे अग्ने अमर्त्य, उषसः प्रबोधेन आगतं चित्रं राधो देहि। हे जातवेदः, दाशुषे अद्य त्वम् उषर्बुधः देवान् आ वह।
Mantra 2
जुष्टो हि दूतो असि हव्यवाहनोऽग्ने रथीरध्वराणाम् । सजूरश्विभ्यामुषसा सुवीर्यमस्मे धेहि श्रवो बृहत् ॥
जुष्टो हि दूतः असि, हे अग्ने, हव्यवाहनः—अध्वराणां रथी। अश्विभ्याम् उषसा च सजूः, अस्मे सुवीर्यं धेहि, बृहच्छ्रवश्च आत्मोन्नायकं देहि।
Mantra 3
अद्या दूतं वृणीमहे वसुमग्निं पुरुप्रियम् । धूमकेतुं भाऋजीकं व्युष्टिषु यज्ञानामध्वरश्रियम् ॥
अद्य वयं दूतं वृणीमहे वसुमग्निं पुरुप्रियम्। धूमकेतुं भाऋजीकं व्युष्टिषु यज्ञानामध्वरश्रियं॥
Mantra 4
श्रेष्ठं यविष्ठमतिथिं स्वाहुतं जुष्टं जनाय दाशुषे । देवाँ अच्छा यातवे जातवेदसमग्निमीळे व्युष्टिषु ॥
अग्निमीळे श्रेष्ठं यविष्ठमतिथिं स्वाहुतं जुष्टं जनाय दाशुषे। देवानच्छा यातवे जातवेदसमग्निमीळे व्युष्टिषु॥
Mantra 5
स्तविष्यामि त्वामहं विश्वस्यामृत भोजन । अग्ने त्रातारममृतं मियेध्य यजिष्ठं हव्यवाहन ॥
स्तविष्यामि त्वामहं विश्वस्यामृतभोजन। अग्ने त्रातारममृतं मियेध्य यजिष्ठं हव्यवाहन॥
Mantra 6
सुशंसो बोधि गृणते यविष्ठ्य मधुजिह्वः स्वाहुतः । प्रस्कण्वस्य प्रतिरन्नायुर्जीवसे नमस्या दैव्यं जनम् ॥
हे सुशंसोऽग्ने, गृणते स्तोत्रिणे सम्यग् बोधि शुभतया च प्रादुर्भव—यविष्ठ्य, मधुजिह्व, स्वाहुत। प्रस्कण्वस्य जीवसे आयुः प्रतिरन् (पुनर्-लभन् वर्धयन्) दैव्यं जनं नमस्या तान् देवाञ् समीपम् आनय।
Mantra 7
होतारं विश्ववेदसं सं हि त्वा विश इन्धते । स आ वह पुरुहूत प्रचेतसोऽग्ने देवाँ इह द्रवत् ॥
होतारं विश्ववेदसं त्वां हि विशः सम्यग् इन्धते। अतः हे अग्ने, पुरुहूत प्रचेतस, देवान् इह आवह—द्रवत् (शीघ्रं गत्वा कार्यं साधय)।
Mantra 8
सवितारमुषसमश्विना भगमग्निं व्युष्टिषु क्षपः । कण्वासस्त्वा सुतसोमास इन्धते हव्यवाहं स्वध्वर ॥
व्युष्टिषु क्षपः च—सवितारम् उषसम् अश्विनौ भगं च सह अग्निं (समं) इन्धते। सुतसोमासः कण्वासस्त्वाम् इन्धते, हे हव्यवाह, हे स्वध्वर (सुध्वर-यज्ञाधिप)।
Mantra 9
पतिर्ह्यध्वराणामग्ने दूतो विशामसि । उषर्बुध आ वह सोमपीतये देवाँ अद्य स्वर्दृशः ॥
अग्ने, त्वं ह्यध्वराणां पतिः, विशां दूतः असि। उषर्बुध, सोमपीतये अद्य स्वर्दृशो देवान् आवह।
Mantra 10
अग्ने पूर्वा अनूषसो विभावसो दीदेथ विश्वदर्शतः । असि ग्रामेष्वविता पुरोहितोऽसि यज्ञेषु मानुषः ॥
अग्ने, पूर्वा अनूषसो विभावसो दीदेथ विश्वदर्शतः। असि ग्रामेष्वविता, पुरोहितोऽसि यज्ञेषु मानुषः।
Mantra 11
नि त्वा यज्ञस्य साधनमग्ने होतारमृत्विजम् । मनुष्वद्देव धीमहि प्रचेतसं जीरं दूतममर्त्यम् ॥
अग्ने, त्वां यज्ञस्य साधनं होतारमृत्विजं च निहितं धीमहि। मनुष्वद् देव, प्रचेतसं जीरं दूतममर्त्यम्।
Mantra 12
यद्देवानां मित्रमहः पुरोहितोऽन्तरो यासि दूत्यम् । सिन्धोरिव प्रस्वनितास ऊर्मयोऽग्नेर्भ्राजन्ते अर्चयः ॥
यदा देवानाṃ मित्र महः पुरोहितोऽन्तरो दूत्यं यासि, तदा अग्नेः अर्चयः सिन्धोरिव प्रस्वनितास ऊर्मय इव भ्राजन्ते।
Mantra 13
श्रुधि श्रुत्कर्ण वह्निभिर्देवैरग्ने सयावभिः । आ सीदन्तु बर्हिषि मित्रो अर्यमा प्रातर्यावाणो अध्वरम् ॥
श्रुधि श्रुत्कर्ण अग्ने, वह्निभिर्देवैः सयावभिः सह। प्रातर्यावाणौ मित्रोऽर्यमा च बर्हिषि आसीदताम्, अध्वरं यजमानस्य।
Mantra 14
शृण्वन्तु स्तोमं मरुतः सुदानवोऽग्निजिह्वा ऋतावृधः । पिबतु सोमं वरुणो धृतव्रतोऽश्विभ्यामुषसा सजूः ॥
शृण्वन्तु स्तोमं मरुतः सुदानवोऽग्निजिह्वा ऋतावृधः। पिबतु सोमं वरुणो धृतव्रतोऽश्विभ्यामुषसा सजूः।
Frequently Asked Questions
It asks Agni, kindled at dawn, to bring the gods to the sacrifice and to give abundant, “many-hued” prosperity to the generous worshipper, while keeping the rite aligned with ṛta (cosmic order).
Agni is the ritual messenger who gathers divine powers to the offering. Naming Uṣas, Savitṛ, the Aśvins, Bhaga, the Maruts, and Varuṇa shows the morning rite as a coordinated welcome of multiple divine functions through Agni.
At dawn or early morning during fire-kindling and offering, and especially in a Soma-sacrificial setting where Agni is invoked as havyavāha (carrier of oblations) to invite the gods.
Ask anything about Sukta 44 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
