Adhyaya 131: Expiation for Chewing the Tooth-stick (Dantakāṣṭha)
Dantakāṣṭha-carvaṇa-prāyaścitta
Ritual-Manual
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವರಾಹ–ಪೃಥಿವಿ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಶೌಚಾಚಾರ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ನಡೆಗಳ ಧರ್ಮಫಲ‑ದೋಷಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ। ದಂತಕಾಷ್ಠವನ್ನು ಚರ್ವಿಸಿ ತನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುವವನಿಗೆ ಪೂರ್ವಸಂಚಿತ ಪಾಪಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರಾಹನು ಹೇಳಿ, ಅದನ್ನು ಮಹಾಶುದ್ಧಿಕರ ಕ್ರಿಯೆಯೆಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ। ಪೃಥಿವಿ—ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕ್ರಿಯೆ ಹೇಗೆ ಅಪಾರ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಅಳಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ। ವರಾಹನು ಬಾಯಿಯ ಅಶುದ್ಧಿ—ಕಫ, ಪಿತ್ತ, ರಕ್ತ, ಪುಯ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಂಧ—ವರ್ಣಿಸಿ, ದಂತಕಾಷ್ಠ‑ಚರ್ವಣವು ಆ ಮಲದ ‘ಬೀಜ’ವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಜೊತೆಗೆ ಯಥಾವಿಧಿ ಆಚಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಭಾಗವತ‑ಶೌಚಭಂಗವೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ। ನಂತರ ದಂತಕಾಷ್ಠ ಮಾಡದೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿ—ತೆರೆದ ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ/ಮುಕ್ತ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶಯನ (ಆಕಾಶಶಯನ) ಎರಡು ಅಥವಾ ಐದು ದಿನ, ದಂತಕಾಷ್ಠ‑ವರ್ಜನ ಸಹಿತ; ಇದರಿಂದ ಅಪರಾಧ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 131
Verse 1
अथ दन्तकाष्ठाचर्वणप्रायश्चित्तम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ दन्तकाष्ठमचरवित्वा यो हि मामुपसर्पति ॥ पूर्वकालकृतं कर्म तेन चैकेन नश्यति
ಇದೀಗ ದಂತಕಾಷ್ಠ ಚರ್ವಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ. ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದನು—ದಂತಕಾಷ್ಠವನ್ನು ಚವೆಯದೆ ಯಾರು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೋ, ಆ ಒಂದೇ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 2
नारायणवचः श्रुत्वा पृथिवी धर्मसंश्रितः ॥ विष्णुभक्तसुखार्थाय हृषीकेशमुवाच ह
ನಾರಾಯಣನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಪೃಥಿವಿ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತರ ಸುಖಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೃಷೀಕೇಶನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು।
Verse 3
धरण्युवाच ॥ सर्वकालकृतं कर्म क्लेशेन महताऽनघ ॥ कथमेकापराधेन सर्वमेव प्रणश्यति ॥
ಧರಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ನಿರಪರಾಧನೇ! ಮಹಾ ಕಷ್ಟದಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸಂಚಿತವಾದ ಕರ್ಮ, ಒಂದೇ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಹೇಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ?
Verse 4
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरी तत्त्वेन कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ येन चैका पराधेन पूर्वकर्म प्रणश्यति ॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಉವಾಚ—ಹೇ ಸುಂದರಿ, ಹೇ ಅನಘೆ, ನಾನು ತತ್ತ್ವತಃ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು; ಏಕ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಪೂರ್ವಕರ್ಮ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 5
मनुष्यः किल्बिषी भद्रे कफपित्तसमन्वितः ॥ पूयशोणितसम्पूर्णं दुर्गन्धि मुखमस्य तत् ॥
ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಮನುಷ್ಯನು ದೋಷದಿಂದ ಕಲుషಿತನು; ಕಫ-ಪಿತ್ತಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಅವನ ಬಾಯಿ ಪುಯ್ ಮತ್ತು ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿ ದುರ್ಗಂಧಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
Verse 6
तत्सर्वबीजं नश्येत दन्तकाष्ठस्य भक्षणात् ॥ शुद्धिर्भागवती चैव आचारेण विवर्जिता ॥
ದಂತಕಾಷ್ಠವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಆ ಸಮಸ್ತ ‘ಬೀಜ’ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಆಚಾರವಿಲ್ಲದೆ ಭಾಗವತೀ ಶುದ್ಧಿಯೂ ವಜ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 7
धरण्युवाच ॥ दन्तकाष्ठमखादित्वा यः कर्माणि करोति ते ॥ प्रायश्चित्तं च मे ब्रूहि येन धर्मो न नश्यति ॥
ಧರಣಿಯು ಉವಾಚ—ದಂತಕಾಷ್ಠವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸದೆ ಆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನಿಗೆ, ಧರ್ಮ ನಾಶವಾಗದಂತೆ ಯಾವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವೋ ನನಗೆ ಹೇಳು.
Verse 8
श्रीवराह उवाच ॥ एवमेतन्महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि हीदं ते यथा शुध्यन्ति मानवाः ॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಉವಾಚ—ಹೇ ಮಹಾಭಾಗೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದುದು ಹಾಗೆಯೇ; ಮಾನವರು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುವೆನು.
Verse 9
आकाशशयनं कृत्वा दिनानि द्वे च पञ्च च ॥ अभुक्तदन्तकाष्ठाश्च एवं शुध्यन्ति मानवाः ॥
ಎರಡು ದಿನಗಳು ಅಥವಾ ಐದು ದಿನಗಳು ತೆರೆಯಾದ ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ ಶಯನ ಮಾಡಿ, ದಂತಕಾಷ್ಠವನ್ನು ಸೇವಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಾನವರು ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ।
Verse 10
कुतस्तस्यापराधोऽस्ति एवमेव न संशयः ॥
ಅವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಎಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು? ಹಾಗೆಯೇ—ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ।
Verse 11
एवं ते कथितं भद्रे दन्तकाष्ठस्य भक्षणम् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥
ಹೇ ಭದ್ರೇ, ದಂತಕಾಷ್ಠ ಭಕ್ಷಣದ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಈ ವಿಧಾನಾನುಸಾರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೋ…
Frequently Asked Questions
The chapter frames everyday bodily discipline (especially oral cleanliness and regulated conduct) as ethically consequential: the text instructs that correct practice surrounding dantakāṣṭha and prescribed expiation for lapses functions to restore ritual and moral order, presented through a debate on how a single act can affect accumulated karma.
No lunar phases (tithi), months, or seasonal markers are specified. The only timing given is duration: the prāyaścitta is to be undertaken for either two days or five days (dināni dve ca pañca ca), along with ākāśa-śayana and abstention related to dantakāṣṭha.
Environmental stewardship is implicit rather than explicit: Pṛthivī’s role as the questioning Earth foregrounds a terrestrial-ethical lens in which personal conduct (ācāra) is treated as part of maintaining dharma. The dialogue suggests that disciplined daily practices and corrective penances contribute to social-ritual stability, which the text often associates with the well-being of the Earth as a moral-ecological order.
No royal lineages, sages, or administrative figures are named in this passage. The only figures explicitly present are Varāha (as instructor) and Pṛthivī (as dharma-oriented interlocutor).
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.