Prakarana 8

Verse 143 (चौपाई)

समाचार जब लछिमन पाए। ब्याकुल बिलख बदन उठि धाए।। कंप पुलक तन नयन सनीरा। गहे चरन अति प्रेम अधीरा।। कहि न सकत कछु चितवत ठाढ़े। मीनु दीन जनु जल तें काढ़े।। सोचु हृदयँ बिधि का होनिहारा। सबु सुखु सुकृत सिरान हमारा।। मो कहुँ काह कहब रघुनाथा। रखिहहिं भवन कि लेहहिं साथा।। राम बिलोकि बंधु कर जोरें। देह गेह सब सन तृनु तोरें।। बोले बचनु राम नय नागर। सील सनेह सरल सुख सागर।। तात प्रेम बस जनि कदराहू। समुझि हृदयँ परिनाम उछाहू।।

Gdy Lakszmana usłyszał wieści, powstał w udręce, płacząc, i pobiegł naprzód. Jego ciało drżało i jeżyło się, oczy były pełne łez; ujął stopy z przytłaczającą miłością. Nie mógł nic powiedzieć, lecz stał patrząc; jak biedna ryba wyciągnięta z wody. Serce rozmyślało, jaka może być wola Stwórcy; cała nasza szczęśliwość zamieniła się w smutek. Co mogę powiedzieć Panu Raghuwów? Czy zostawi mnie w Ajodhji, czy zabierze ze sobą? Widząc Ramę, jego brat złożył ręce; ciało i dom, wszystko wydawało się jak słoma. Rama przemówił słowami pełnymi czułości, samym oceanem cnoty, miłości, prostoty i radości. 'Bracie, nie trwóż się z miłości; zrozum w sercu prawdziwy owoc radości.'

Verse 144 (दोहा/सोरठा)

मातु पिता गुरु स्वामि सिख सिर धरि करहि सुभायँ। लहेउ लाभु तिन्ह जनम कर नतरु जनमु जग जायँ।।70।।

Ponieś na swej głowie radę matki, ojca, guru i pana, i podążaj za nią chętnie. Oni osiągnęli prawdziwy zysk tego życia; inaczej to życie na świecie jest daremne.

Verse 145 (चौपाई)

अस जियँ जानि सुनहु सिख भाई। करहु मातु पितु पद सेवकाई।। भवन भरतु रिपुसूदन नाहीं। राउ बृद्ध मम दुखु मन माहीं।। मैं बन जाउँ तुम्हहि लेइ साथा। होइ सबहि बिधि अवध अनाथा।। गुरु पितु मातु प्रजा परिवारू। सब कहुँ परइ दुसह दुख भारू।। रहहु करहु सब कर परितोषू। नतरु तात होइहि बड़ दोषू।। जासु राज प्रिय प्रजा दुखारी। सो नृपु अवसि नरक अधिकारी।। रहहु तात असि नीति बिचारी। सुनत लखनु भए ब्याकुल भारी।। सिअरें बचन सूखि गए कैंसें। परसत तुहिन तामरसु जैसें।।

Znając to w sercu, wysłuchaj mojej rady, bracie; pełnij służbę u stóp naszej matki i ojca. Bharata jest panem domu, a Zabójca Wrogów nie ma już tu miejsca; król jest stary, a smutek wypełnia mój umysł. Pójdę do lasu, biorąc cię ze sobą; z woli Opatrzności cała Ajodhja stanie się sierotą. Guru, ojciec, matka, poddani, rodzina; na wszystkich ich spadnie nieznośny ciężar smutku. Pozostań i przynieś zadowolenie wszystkim; inaczej, ojcze, będzie wielka wina. Król, którego rządy przynoszą udrękę umiłowanym poddanym, z pewnością zasługuje na piekło. Pozostań, ojcze, tak rozważając co jest słuszne. Słysząc to, Lakszmana stał się wielce wzburzony. Od słów Sity jego członki usechły, jak lotos dotknięty mrozem.

Verse 146 (दोहा/सोरठा)

उतरु न आवत प्रेम बस गहे चरन अकुलाइ। नाथ दासु मैं स्वामि तुम्ह तजहु त काह बसाइ।।71।।

Przepełniona miłością, nie mogła odpowiedzieć, lecz ujęła jego stopy w udręce. 'Panie, jestem twoją służką, a ty jesteś moim panem; jeśli mnie opuścisz, gdzie znajdę schronienie?'

Verse 147 (चौपाई)

दीन्हि मोहि सिख नीकि गोसाईं। लागि अगम अपनी कदराईं।। नरबर धीर धरम धुर धारी। निगम नीति कहुँ ते अधिकारी।। मैं सिसु प्रभु सनेहँ प्रतिपाला। मंदरु मेरु कि लेहिं मराला।। गुर पितु मातु न जानउँ काहू। कहउँ सुभाउ नाथ पतिआहू।। जहँ लगि जगत सनेह सगाई। प्रीति प्रतीति निगम निजु गाई।। मोरें सबइ एक तुम्ह स्वामी। दीनबंधु उर अंतरजामी।। धरम नीति उपदेसिअ ताही। कीरति भूति सुगति प्रिय जाही।। मन क्रम बचन चरन रत होई। कृपासिंधु परिहरिअ कि सोई।।

Mój pan udzielił mi dobrej rady, szanując mnie jako istotę ponad wszelkim zasięgiem. O najlepszy z ludzi, niezłomny, podtrzymuj najwyższą dharmę; jesteś najwyższy w Wedach i mądrości moralnej. Jestem dzieckiem, wychowanym przez twoją miłość; czy góra Mandara lub Meru przyjęłaby pod opiekę łabędzia? Nie znam innego guru, ojca czy matki poza tobą; mówię moją prawdziwą naturę, o panie i mistrzu. O ile świat związany jest więzami miłości, Wedy śpiewają o miłości i zaufaniu. Cała moja miłość należy tylko do ciebie, o panie; o przyjacielu pokornych, jesteś władcą w moim sercu. Głoś dharmę i mądrość moralną tylko mnie, gdyż to przynosi sławę, pomyślność, dobrą ścieżkę i jest ci drogie. Z umysłem, czynem, mową i nabożeństwem u twoich stóp, o oceanie miłosierdzia, jak możesz mnie opuścić?

Verse 148 (दोहा/सोरठा)

करुनासिंधु सुबंध के सुनि मृदु बचन बिनीत। समुझाए उर लाइ प्रभु जानि सनेहँ सभीत।।72।।

Słysząc jej łagodne i pokorne słowa, Pan, ocean współczucia i szlachetny w swoich więzach, przytulił ją do serca i pocieszył, wiedząc, że jest przepełniona miłością.

Verse 149 (चौपाई)

मागहु बिदा मातु सन जाई। आवहु बेगि चलहु बन भाई।। मुदित भए सुनि रघुबर बानी। भयउ लाभ बड़ गइ बड़ि हानी।। हरषित ह्दयँ मातु पहिं आए। मनहुँ अंध फिरि लोचन पाए।। जाइ जननि पग नायउ माथा। मनु रघुनंदन जानकि साथा।। पूँछे मातु मलिन मन देखी। लखन कही सब कथा बिसेषी।। गई सहमि सुनि बचन कठोरा। मृगी देखि दव जनु चहु ओरा।। लखन लखेउ भा अनरथ आजू। एहिं सनेह बस करब अकाजू।। मागत बिदा सभय सकुचाहीं। जाइ संग बिधि कहिहि कि नाही।।

Idź i pożegnaj się z matką; przyjdź szybko, bracie, wyruszmy do lasu. Słysząc słowa najlepszego z Raghu, Lakszman się ucieszył; to, co wydawało się wielką stratą, stało się wielkim zyskiem. Z radosnym sercem poszedł do matki; było to, jakby niewidomy odzyskał wzrok. Poszedł i skłonił głowę u stóp matki, jego umysł nastawiony na wyruszenie z Ramą. Widząc jej zaniepokojony umysł, matka zapytała o powód; Lakszman opowiedział jej całą historię szczegółowo. Słysząc te ostre słowa, została ogarnięta lękiem, jak jeleń widzący niebezpieczeństwo zewsząd. Lakszman postrzegł, że nadeszła zagłada; pod wpływem tego przywiązania nic nie dokona. Poprosiła o pozwolenie, pełna lęku i wstydu; czy powinien z nią pójść, co powie przeznaczenie, czy nie?

Verse 150 (दोहा/सोरठा)

समुझि सुमित्राँ राम सिय रूप सुसीलु सुभाउ। नृप सनेहु लखि धुनेउ सिरु पापिनि दीन्ह कुदाउ।।73।।

Rozumiejąc naturę Ramy i Sity, ich piękno, ich szlachetny charakter i łaskawe sposoby, i widząc miłość króla, Sumitra skłoniła głowę; grzesznicy udzieliła surowej nagany.

Verse 151 (चौपाई)

धीरजु धरेउ कुअवसर जानी। सहज सुह्द बोली मृदु बानी।। तात तुम्हारि मातु बैदेही। पिता रामु सब भाँति सनेही।। अवध तहाँ जहँ राम निवासू। तहँइँ दिवसु जहँ भानु प्रकासू।। जौ पै सीय रामु बन जाहीं। अवध तुम्हार काजु कछु नाहिं।। गुर पितु मातु बंधु सुर साई। सेइअहिं सकल प्रान की नाईं।। रामु प्रानप्रिय जीवन जी के। स्वारथ रहित सखा सबही कै।। पूजनीय प्रिय परम जहाँ तें। सब मानिअहिं राम के नातें।। अस जियँ जानि संग बन जाहू। लेहु तात जग जीवन लाहू।।

Wiedząc o krytycznym momencie, zachowała cierpliwość i mówiła łagodne słowa w naturalnym, przyjaznym tonie. 'Synu, twoją matką jest córka Widehy; Rama jest twoim ojcem, kochającym na każdy sposób. Ajodhja jest tam, gdzie przebywa Rama; dzień jest tam, gdzie świeci słońce. Jeśli Sita i Rama idą do lasu, wtedy Ajodhja nie ma dla ciebie żadnego celu. Guru, ojca, matkę, brata i bogów należy wszystkich służyć jak własne życie. Rama jest droższy niż samo życie, samym życiem żyjących; jest bezinteresownym przyjacielem wszystkich. Jest godny czci, ukochany, najwyższy ponad wszystkimi; dlatego wszyscy niech czczą Ramę. Wiedząc to w sercu, idź z nimi do lasu; przyjmij, synu, zysk życia w tym świecie.'

Verse 152 (दोहा/सोरठा)

भूरि भाग भाजनु भयहु मोहि समेत बलि जाउँ। जौम तुम्हरें मन छाड़ि छलु कीन्ह राम पद ठाउँ।।74।।

Wielkie jest moje szczęście; jestem gotowa całkowicie się poświęcić. Jeśli z miłości porzuciłeś wszelkie oszustwo i uczyniłeś stopy Ramy swoim schronieniem, wtedy jestem prawdziwie błogosławiona.

Verse 153 (चौपाई)

पुत्रवती जुबती जग सोई। रघुपति भगतु जासु सुतु होई।। नतरु बाँझ भलि बादि बिआनी। राम बिमुख सुत तें हित जानी।। तुम्हरेहिं भाग रामु बन जाहीं। दूसर हेतु तात कछु नाहीं।। सकल सुकृत कर बड़ फलु एहू। राम सीय पद सहज सनेहू।। राग रोषु इरिषा मदु मोहू। जनि सपनेहुँ इन्ह के बस होहू।। सकल प्रकार बिकार बिहाई। मन क्रम बचन करेहु सेवकाई।। तुम्ह कहुँ बन सब भाँति सुपासू। सँग पितु मातु रामु सिय जासू।। जेहिं न रामु बन लहहिं कलेसू। सुत सोइ करेहु इहइ उपदेसू।।

Tylko ona jest prawdziwą matką, która ma syna oddanego Panu Raghu; inaczej bezpłodna kobieta jest lepsza, gdyż jest znana jako szczęśliwa bez syna odwróconego od Ramy. To twoje własne szczęście, że Rama idzie do lasu; nie ma innej przyczyny, synu. To jest najwyższy owoc wszystkich zasłużonych czynów: naturalna miłość do stóp Ramy i Sity. Niech przywiązanie, gniew, zawiść, pycha czy ułuda nie mają nad tobą władzy nawet we śnie. Porzucając wszelkiego rodzaju zanieczyszczenia umysłu, służ sercem, czynem i mową. Jesteś w pełni pomyślny na każdy sposób; z tobą idą ojciec, matka, Rama i Sita. Pouczaj syna w tej nauce, aby nie cierpiał, gdy Rama uda się do lasu.

Verse 154 (छंद)

उपदेसु यहु जेहिं तात तुम्हरे राम सिय सुख पावहीं। पितु मातु प्रिय परिवार पुर सुख सुरति बन बिसरावहीं।। तुलसी प्रभुहि सिख देइ आयसु दीन्ह पुनि आसिष दई। रति होउ अबिरल अमल सिय रघुबीर पद नित नित नई।।

To jest nauka, synu, dzięki której ty i Rama oraz Sita znajdziecie szczęście; ojciec, matka, droga rodzina, miasto, przyjemności i wspomnienia zostaną zapomniane w lesie. Tulsidas udzielił rad Panu, otrzymał jego rozkaz, a następnie otrzymał błogosławieństwo. Niech będzie nieprzerwana i czysta miłość do stóp Sity i Pana Raghu, zawsze nowa, dzień po dniu.

Verse 155 (दोहा/सोरठा)

मातु चरन सिरु नाइ चले तुरत संकित हृदयँ। बागुर बिषम तोराइ मनहुँ भाग मृगु भाग बस।।75।।

Kłoniąc głowę u stóp matki, wyruszył natychmiast, jego serce pełne niepokoju. Było to, jakby jeleń, ścigany przez okrutnego myśliwego, uciekał o własne życie.

Verse 156 (चौपाई)

गए लखनु जहँ जानकिनाथू। भे मन मुदित पाइ प्रिय साथू।। बंदि राम सिय चरन सुहाए। चले संग नृपमंदिर आए।। कहहिं परसपर पुर नर नारी। भलि बनाइ बिधि बात बिगारी।। तन कृस दुखु बदन मलीने। बिकल मनहुँ माखी मधु छीने।। कर मीजहिं सिरु धुनि पछिताहीं। जनु बिन पंख बिहग अकुलाहीं।। भइ बड़ि भीर भूप दरबारा। बरनि न जाइ बिषादु अपारा।। सचिवँ उठाइ राउ बैठारे। कहि प्रिय बचन रामु पगु धारे।। सिय समेत दोउ तनय निहारी। ब्याकुल भयउ भूमिपति भारी।।

Lakszmana udał się tam, gdzie przebywał Pan córki Dżanaki, a jego serce rozradowało się, gdy znalazł swego umiłowanego towarzysza. Skłoniwszy się u pięknych stóp Ramy i Sity, szedł z nimi, aż przybyli do pałacu królewskiego. Mężczyźni i kobiety miasta rozmawiali między sobą, mówiąc, że Stwórca zmienił sprawę piękną w bolesną. Ich ciała były wyniszczone smutkiem, twarze blade; serca ich były zgnębione, jak pszczoły, którym zabrano miód. Złamali ręce i bili się w głowę w żalu, jak ptaki, które bezradnie trzepoczą bez skrzydeł. Wielki strach padł na dwór królewski; niezmierzona boleść nie może być opisana. Ministrowie podnieśli króla i posadzili go na tronie; wypowiadając łagodne słowa, Rama stanął u jego stóp. Widząc Sitę i obu swoich synów razem, król był głęboko zgnębiony.

Verse 157 (दोहा/सोरठा)

सीय सहित सुत सुभग दोउ देखि देखि अकुलाइ। बारहिं बार सनेह बस राउ लेइ उर लाइ।।76।।

Widząc Sitę i swoich dwóch szlachetnych synów, i widząc ich ponownie, był przepełniony boleścią; raz po raz, w uścisku miłości, król tulił ich do swego serca.

Verse 158 (चौपाई)

सकइ न बोलि बिकल नरनाहू। सोक जनित उर दारुन दाहू।। नाइ सीसु पद अति अनुरागा। उठि रघुबीर बिदा तब मागा।। पितु असीस आयसु मोहि दीजै। हरष समय बिसमउ कत कीजै।। तात किएँ प्रिय प्रेम प्रमादू। जसु जग जाइ होइ अपबादू।। सुनि सनेह बस उठि नरनाहाँ। बैठारे रघुपति गहि बाहाँ।। सुनहु तात तुम्ह कहुँ मुनि कहहीं। रामु चराचर नायक अहहीं।। सुभ अरु असुभ करम अनुहारी। ईस देइ फलु ह्दयँ बिचारी।। करइ जो करम पाव फल सोई। निगम नीति असि कह सबु कोई।।

Król nie mógł mówić, tak był porażony; straszliwy żar zrodzony ze smutku płonął w jego sercu. Skłoniwszy głowę z głęboką miłością u ich stóp, Bohater Raghuwów powstał i poprosił o pozwolenie odejścia. Ojcze, udaj mi swoje błogosławieństwo i swoje polecenie. Dlaczego smucisz się w czasie, który powinien być radosny? Drogi ojcze, przez miłość i przywiązanie uczyniłeś to, co przyniesie ci potępienie na świecie. Słysząc to, król powstał w mocy miłości, i ująwszy Pana Raghuwów za ramiona, posadził go. Słuchaj, synu mój: mędrcy mówią, że jesteś Panem wszystkiego, co się porusza i nie porusza. Bóg, rozważając w swym sercu, daje owoc dobrych i złych uczynków stosownie do czynów każdego. Ktokolwiek wykonuje czyn, otrzymuje jego owoc; to jest to, co głoszą pisma i wszystkie nauki moralne.

Verse 159 (दोहा/सोरठा)

औरु करै अपराधु कोउ और पाव फल भोगु। अति बिचित्र भगवंत गति को जग जानै जोगु।।77।।

Jeden popełnia występek, a inny otrzymuje owoc i go znosi. Drogi Pana są najbardziej dziwne; kto może wiedzieć, co jest stosowne na tym świecie?

Verse 160 (चौपाई)

रायँ राम राखन हित लागी। बहुत उपाय किए छलु त्यागी।। लखी राम रुख रहत न जाने। धरम धुरंधर धीर सयाने।। तब नृप सीय लाइ उर लीन्ही। अति हित बहुत भाँति सिख दीन्ही।। कहि बन के दुख दुसह सुनाए। सासु ससुर पितु सुख समुझाए।। सिय मनु राम चरन अनुरागा। घरु न सुगमु बनु बिषमु न लागा।। औरउ सबहिं सीय समुझाई। कहि कहि बिपिन बिपति अधिकाई।। सचिव नारि गुर नारि सयानी। सहित सनेह कहहिं मृदु बानी।। तुम्ह कहुँ तौ न दीन्ह बनबासू। करहु जो कहहिं ससुर गुर सासू।।

Król, z miłości do Ramy, postanowił go zatrzymać, układając wiele strategii, porzucając wszelkie oszustwo. Rama widział udrękę króla, jednak nie chciał pozostać; niezłomny w prawości, stanowczy i mądry, trwał niewzruszenie. Wtedy król wziął Sitę do serca i udzielił jej wielu rad na różne sposoby, z wielką miłością. Mówił o nie do zniesienia cierpieniach lasu i przypominał jej o szczęściu teścia i teściowej. Serce Sity było oddane stopom Ramy; nie czuła się swobodnie w domu, ani straszliwy las nie wydawał się jej surowy. Radziła też wszystkim innym, mówiąc raz po raz o licznych niebezpieczeństwach lasu. Żona ministra, żona guru, mądra niewiasta, mówiła łagodne słowa pełne miłości. Tobie rzeczywiście nie dano wygnania do lasu; czyń to, co nakazują ci teść, guru i teściowa.

Verse 161 (दोहा/सोरठा)

सिख सीतलि हित मधुर मृदु सुनि सीतहि न सोहानि। सरद चंद चंदनि लगत जनु चकई अकुलानि।।78।।

Słysząc słodką i łagodną radę dla jej pocieszenia i spokoju, nie spodobało się to Sicie. Było to tak, jakby jesienny księżyc dotykał ją swymi promieniami, a ona była zgnębiona jak ptak czakora.

Verse 162 (चौपाई)

सीय सकुच बस उतरु न देई। सो सुनि तमकि उठी कैकेई।। मुनि पट भूषन भाजन आनी। आगें धरि बोली मृदु बानी।। नृपहि प्रान प्रिय तुम्ह रघुबीरा। सील सनेह न छाड़िहि भीरा।। सुकृत सुजसु परलोकु नसाऊ। तुम्हहि जान बन कहिहि न काऊ।। अस बिचारि सोइ करहु जो भावा। राम जननि सिख सुनि सुखु पावा।। भूपहि बचन बानसम लागे। करहिं न प्रान पयान अभागे।। लोग बिकल मुरुछित नरनाहू। काह करिअ कछु सूझ न काहू।। रामु तुरत मुनि बेषु बनाई। चले जनक जननिहि सिरु नाई।।

Z powodu skromności Sita nie mogła odmówić; słysząc to, Kajkeji powstała w gniewie. Przyniosła szaty ascety, ozdoby i naczynia, i kładąc je przed królem, mówiła łagodne słowa. O Raghuwiro, jesteś droższy królowi niż jego własne życie; nie porzucisz swojej cnoty i miłości, o dzielny. Nie niszcz swoich zasług, swojej dobrej sławy i swojego życia przyszłego; wiedz, że nikt nie będzie mówił o twoim odejściu do lasu. Tak rozmyślając, czyń to, co ci się podoba; słysząc tę radę, matka Ramy została pocieszona. Słowa króla uderzyły go jak strzała; nieszczęśnik nie mógł znaleźć odwagi, by żyć. Ludzie byli zrozpaczeni, król padł bez zmysłów; co można było uczynić? Nikomu nic nie przychodziło do głowy. Rama szybko przywdział strój ascety i wyruszył, kłaniając się głową swojej matce, córce Dżanaki.

Verse 163 (दोहा/सोरठा)

सजि बन साजु समाजु सबु बनिता बंधु समेत। बंदि बिप्र गुर चरन प्रभु चले करि सबहि अचेत।।79।।

Przygotowawszy ekwipunek leśny, z całym zgromadzeniem, z kobietami i krewnymi razem, Pan skłonił się stopom braminów i swojego guru i odszedł, pozostawiając wszystkich bez zmysłów.