Prakarana 8
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ का द्वार है: राजसुख के शिखर पर खड़े होकर भी राम-धर्म के लिए स्वेच्छा से वनगमन स्वीकारते हैं। साधक के भीतर यही रूपांतरण घटता है—‘मेरा अधिकार’ से ‘ईश्वर-आज्ञा’ की ओर, तथा गृह-आश्रय से नाम-आश्रय की ओर। अयोध्या यहाँ ‘अहं-गृह’ का प्रतीक भी है; राम का निष्क्रमण वैराग्य नहीं, धर्म-निष्ठा और लोक-कल्याण-हित करुणा है।
அயோத்தியா காண்டத்தின் ரச-வின்யாசம் கருணை–சாந்தத்தின் சங்கமம்; அதில் தாச்ய-பக்தியின் ஓடை மிகத் தீவிரமாகப் பாய்கிறது. இப்பகுதியில் (தோஹா 70–79) லக்ஷ்மணனின் அன்பால் விகலமான வேகம், ராமனின் நீதி-நிஷ்டை, சுமித்ரையின் வைராக்ய-தீப உபதேசம், கைகேயியின் கடினத் தலையீடு—இவை அனைத்தும் சேர்ந்து ‘தர்ம-சங்கட’த்தை ‘தர்ம-ஸ்திரதை’யாக மாற்றுகின்றன. துளசி இங்கே கிருஹஸ்த-வ்யவஸ்தையை மறுப்பதில்லை; அதை ராம-ஆஸ்ரயமாக்கி தூய்மைப்படுத்துகிறார்—‘அவத தாஹँ ஜஹँ ராம நிவாஸூ’ போன்ற வாக்கியம் அயோத்தியாவை ஆன்மீகமாக்குகிறது. படைப்பின் அமைப்பில் சோபாயின் ஓட்டமுள்ள கதைக்குப் பின் தோஹா/சோரठாவின் ‘ஸ்தைர்ய-பிந்து’ வருகிறது—அது சாதகனின் சஞ்சல வ்ருத்தியை நீதி-சித்தாந்தத்தில் நிலைநிறுத்துவது போல. காண்ட-நிலையிலே மானஸத்தின் தத்துவம் இதை காட்டுகிறது: சகுண ராமன் (ராஜகுமாரன்) தான் நிர்குண-தர்மத்தின் அதிஷ்டாதா; மரியாதையின் எல்லைக்குள் தான் முக்தி-மார்க்கம் திறக்கிறது.
Verses
சௌபாய் 70.1-4
समाचार जब लछिमन पाए।ब्याकुल बिलख बदन उठि धाए।।
कंप पुलक तन नयन सनीरा।गहे चरन अति प्रेम अधीरा।।
कहि न सकत कछु चितवत ठाढ़े।मीनु दीन जनु जल तें काढ़े।।
सोचु हृदयँ बिधि का होनिहारा।सबु सुखु सुकृत सिरान हमारा।।
मो कहुँ काह कहब रघुनाथा।रखिहहिं भवन कि लेहहिं साथा।।
राम बिलोकि बंधु कर जोरें।देह गेह सब सन तृनु तोरें।।
बोले बचनु राम नय नागर।सील सनेह सरल सुख सागर।।
तात प्रेम बस जनि कदराहू।समुझि हृदयँ परिनाम उछाहू।।
samācāra jaba lachimana pāe |byākula bilakha badana uṭhi dhāe ||
kaṁpa pulaka tana nayana sanīrā |gahe carana ati prema adhīrā ||
kahi na sakata kachu citavata ṭhāṛhe |mīnu dīna janu jala teṁ kāṛhe ||
socu hṛdayã bidhi kā honihārā |sabu sukhu sukṛta sirāna hamārā ||
mo kahũ kāha kahaba raghunāthā |rakhihahiṁ bhavana ki lehahiṁ sāthā ||
rāma biloki baṁdhu kara joreṁ |deha geha saba sana tṛnu toreṁ ||
bole bacanu rāma naya nāgara |sīla saneha sarala sukha sāgara ||
tāta prema basa jani kadarāhū |samujhi hṛdayã parināma uchāhū ||
லக்ஷ்மணன் செய்தியைக் கேட்டபோது, வாட்சத்தியுடன் எழுந்து ஓடினான், முகம் துயரத்தால் நிறைந்திருந்தது. உடல் நடுங்கியது, புளிப்பெழுந்தது, கண்கள் கண்ணீரால் நிறைந்தன, அன்பில் முழுமையாக ஆழ்ந்து, இராமரின் திருவடிகளைப் பிடித்தான். ஒரு வார்த்தையும் சொல்ல முடியாமல், வெறுமனே பார்த்துக்கொண்டு நின்றான், நீரிலிருந்து இழுக்கப்பட்ட ஏழை மீனைப்போல. அவன் இதயத்தில் இந்தக் கவலை இருந்தது: விதியே, என்ன நடக்கப்போகிறது? நம்முடைய எல்லா இன்பமும் நன்மையும் முடிந்துவிட்டன. ரகுநாதன் எனக்கு என்ன சொல்வான்? என்னை வீட்டிலேயே வைத்துக்கொள்வானா, அல்லது தன்னுடன் கூட்டிச்செல்வானா? இராமர் தம்பியைக் கைகளைக் கூப்பியவாறு நிற்பதைக் கண்டார், உடல், வீடு, எல்லாவற்றையும் புல்லை முறித்தெறிவதுபோல் துறந்திருந்தான். அப்போது இராமர், நல்லொழுக்கத்தில் வல்லவர், கன்னியம், அன்பு, எளிமை, இன்பம் ஆகியவற்றின் கடல், இவ்வார்த்தைகளைக் கூறினார். தம்பி, அன்பின் வசப்பட்டு மனம் தளராதே; இதயத்தில் விளைவைச் சிந்தித்து, மகிழ்ச்சியடை.
தோஹா 70
मातु पिता गुरु स्वामि सिख सिर धरि करहि सुभायँ।लहेउ लाभु तिन्ह जनम कर नतरु जनमु जग जायँ।।70।।
mātu pitā guru svāmi sikha sira dhari karahi subhāyã |laheu lābhu tinha janama kara nataru janamu jaga jāyã ||70||
தாய், தந்தை, குரு, சுவாமி ஆகியோரின் ஆணையைத் தலையில் ஏற்று இயல்பாகக் கடைப்பிடிப்பவர்கள், தங்கள் பிறப்பின் பயனைப் பெற்றுவிட்டார்கள்; இல்லையேல், இவ்வுலகில் அவர்களின் பிறப்பு வீணாகப் போகிறது.
சௌபாய் 71.1-4
अस जियँ जानि सुनहु सिख भाई।करहु मातु पितु पद सेवकाई।।
भवन भरतु रिपुसूदन नाहीं।राउ बृद्ध मम दुखु मन माहीं।।
मैं बन जाउँ तुम्हहि लेइ साथा।होइ सबहि बिधि अवध अनाथा।।
गुरु पितु मातु प्रजा परिवारू।सब कहुँ परइ दुसह दुख भारू।।
रहहु करहु सब कर परितोषू।नतरु तात होइहि बड़ दोषू।।
जासु राज प्रिय प्रजा दुखारी।सो नृपु अवसि नरक अधिकारी।।
रहहु तात असि नीति बिचारी।सुनत लखनु भए ब्याकुल भारी।।
सिअरें बचन सूखि गए कैंसें।परसत तुहिन तामरसु जैसें।।
asa jiyã jāni sunahu sikha bhāī |karahu mātu pitu pada sevakāī ||
bhavana bharatu ripusūdana nāhīṁ |rāu bṛddha mama dukhu mana māhīṁ ||
maiṁ bana jāũ tumhahi lei sāthā |hoi sabahi bidhi avadha anāthā ||
guru pitu mātu prajā parivārū |saba kahũ parai dusaha dukha bhārū ||
rahahu karahu saba kara paritoṣū |nataru tāta hoihi baṛa doṣū ||
jāsu rāja priya prajā dukhārī |so nṛpu avasi naraka adhikārī ||
rahahu tāta asi nīti bicārī |sunata lakhanu bhae byākula bhārī ||
siareṁ bacana sūkhi gae kaiṁseṁ |parasata tuhina tāmarasu jaiseṁ ||
இவ்வாறு உள்ளத்தில் அறிந்து, சகோதரனே, என் ஆலோசனையைக் கேள்: தாய் தந்தையின் திருவடிகளைப் பணிவுடன் சேவித்து வா. பரதனும் சத்ருக்னனும் அரண்மனையில் இல்லை; அரசர் முதுமையடைந்தவர், என் காரணமாக மனத்தில் துயரம் கொண்டவர். நான் காட்டிற்குச் சென்று உன்னையும் என்னுடன் அழைத்துச் சென்றால், அயோத்தி எல்லா வகையிலும் காவலற்று ஆகும். குரு, தந்தை, தாய்மார், பிரஜைகள், குடும்பம் ஆகிய அனைவர் மீதும் தாங்கமுடியாத துன்பச் சுமை விழும். நீ இங்கே தங்கி அனைவரையும் ஆறுதல்படுத்து; இல்லையேல், சகோதரனே, பெருந்தவறு ஏற்படும். யாருடைய ஆட்சியில் அன்பார்ந்த பிரஜைகள் துன்புறுகிறார்களோ, அவ்வரசர் நிச்சயம் நரகத்திற்கு உரியவர். இந்த நீதியைச் சிந்தித்து, சகோதரனே, இங்கே தங்கியிரு. இதைக் கேட்ட லக்ஷ்மணன் மிகவும் கலங்கினான். அந்தக் குளிர்ந்த வார்த்தைகளால் அவன் வாடினான், பனித்துளி பட்டுத் தாமரை வாடுவது போல.
தோஹா 71
उतरु न आवत प्रेम बस गहे चरन अकुलाइ।नाथ दासु मैं स्वामि तुम्ह तजहु त काह बसाइ।।71।।
utaru na āvata prema basa gahe carana akulāi |nātha dāsu maiṁ svāmi tumha tajahu ta kāha basāi ||71||
அன்பின் வசப்பட்டு அவருக்கு வார்த்தை எழவில்லை; கலக்கத்துடன் இராமரின் திருவடிகளைப் பற்றிக்கொண்டு, "நாதா, நான் உமது அடியவன், நீர் என் தலைவர். என்னைக் கைவிட்டால் நான் எங்கு இருக்கப்போவது?" என்றார்.
சௌபாய் 72.1-4
दीन्हि मोहि सिख नीकि गोसाईं।लागि अगम अपनी कदराईं।।
नरबर धीर धरम धुर धारी।निगम नीति कहुँ ते अधिकारी।।
मैं सिसु प्रभु सनेहँ प्रतिपाला।मंदरु मेरु कि लेहिं मराला।।
गुर पितु मातु न जानउँ काहू।कहउँ सुभाउ नाथ पतिआहू।।
जहँ लगि जगत सनेह सगाई।प्रीति प्रतीति निगम निजु गाई।।
मोरें सबइ एक तुम्ह स्वामी।दीनबंधु उर अंतरजामी।।
धरम नीति उपदेसिअ ताही।कीरति भूति सुगति प्रिय जाही।।
मन क्रम बचन चरन रत होई।कृपासिंधु परिहरिअ कि सोई।।
dīnhi mohi sikha nīki gosāīṁ |lāgi agama apanī kadarāīṁ ||
narabara dhīra dharama dhura dhārī |nigama nīti kahũ te adhikārī ||
maiṁ sisu prabhu sanehã pratipālā |maṁdaru meru ki lehiṁ marālā ||
gura pitu mātu na jānaũ kāhū |kahaũ subhāu nātha patiāhū ||
jahã lagi jagata saneha sagāī |prīti pratīti nigama niju gāī ||
moreṁ sabai eka tumha svāmī |dīnabaṁdhu ura aṁtarajāmī ||
dharama nīti upadesia tāhī |kīrati bhūti sugati priya jāhī ||
mana krama bacana carana rata hoī |kṛpāsiṁdhu pariharia ki soī ||
ஐயனே, எனக்கு நல்ல உபதேசத்தைக் கொடுத்தீர், ஆனால் என் தாழ்வால் அது எனக்கு எட்டாததாகத் தோன்றுகிறது. மனிதரில் சிறந்தவர், தீரமுடையவர், தர்மத்தின் சுமையைத் தாங்குபவரே வேதங்களுக்கும் நீதி நியதிகளுக்கும் உரிமையுடையவர்கள். நான் ஒரு குழந்தை, என் பிரபுவின் அன்பால் வளர்க்கப்பட்டவன். மந்தர மலையையோ மேரு மலையையோ அன்னங்கள் தூக்க முடியுமா? குரு, தந்தை, தாய் எவரையும் நான் அறியேன். ஐயனே, என் இயல்பை உமக்குச் சொல்கிறேன், நம்பும். உலகில் உள்ள அனைத்து அன்பும் உறவும், வேதங்கள் தமக்கு ரீதியில் பாடிய அன்பும் நம்பிக்கையும், எனக்கு எல்லாம் ஒன்றே, அதுவும் நீரே, என் தலைவனே, ஏழைகளின் நண்பனே, உள்ளத்தின் ரகசியத்தை அறிபவனே. புகழ், செல்வம், மேலுலக நல்வாழ்வு ஆகியவற்றை விரும்புபவருக்கு தர்மத்தையும் நீதி நியதிகளையும் உபதேசியும். ஆனால் மனம், செயல், வாக்கு ஆகியவற்றால் உம் பாதத்தில் ஈடுபட்டவனை, கருணைக்கடலே, கைவிடக்கூடுமா?
தோஹா 72
करुनासिंधु सुबंध के सुनि मृदु बचन बिनीत।समुझाए उर लाइ प्रभु जानि सनेहँ सभीत।।72।।
karunāsiṁdhu subaṁdha ke suni mṛdu bacana binīta |samujhāe ura lāi prabhu jāni sanehã sabhīta ||72||
கருணைக்கடலான பிரபு, தம் நல்ல சகோதரனின் மென்மையான வணக்கமான வார்த்தைகளைக் கேட்டு, அவன் அன்பால் அஞ்சியிருப்பதை அறிந்து, அவனை இதயத்தோடு அணைத்து ஆறுதல் கூறினார்.
சௌபாய் 73.1-4
मागहु बिदा मातु सन जाई।आवहु बेगि चलहु बन भाई।।
मुदित भए सुनि रघुबर बानी।भयउ लाभ बड़ गइ बड़ि हानी।।
हरषित ह्दयँ मातु पहिं आए।मनहुँ अंध फिरि लोचन पाए।।
जाइ जननि पग नायउ माथा।मनु रघुनंदन जानकि साथा।।
पूँछे मातु मलिन मन देखी।लखन कही सब कथा बिसेषी।।
गई सहमि सुनि बचन कठोरा।मृगी देखि दव जनु चहु ओरा।।
लखन लखेउ भा अनरथ आजू।एहिं सनेह बस करब अकाजू।।
मागत बिदा सभय सकुचाहीं।जाइ संग बिधि कहिहि कि नाही।।
māgahu bidā mātu sana jāī |āvahu begi calahu bana bhāī ||
mudita bhae suni raghubara bānī |bhayau lābha baṛa gai baṛi hānī ||
haraṣita hdayã mātu pahiṁ āe |manahũ aṁdha phiri locana pāe ||
jāi janani paga nāyau māthā |manu raghunaṁdana jānaki sāthā ||
pū̃che mātu malina mana dekhī |lakhana kahī saba kathā biseṣī ||
gaī sahami suni bacana kaṭhorā |mṛgī dekhi dava janu cahu orā ||
lakhana lakheu bhā anaratha ājū |ehiṁ saneha basa karaba akājū ||
māgata bidā sabhaya sakucāhīṁ |jāi saṁga bidhi kahihi ki nāhī ||
"அன்னையிடம் சென்று விடை கேடு சகோதரா, விரைவில் வா, காட்டிற்குப் புறப்படுவோம்." ரகுவரனின் வாக்குகளைக் கேட்டு அவன் மகிழ்ந்தான்; பெரும் லாபம் கிடைத்தது, பெரும் நஷ்டம் நீங்கியது. மகிழ்ச்சி மனத்துடன் தாயாரிடம் வந்தான், கண் பார்வை பெற்ற குருடனைப் போல. சென்று தாயின் பாதங்களில் தலை வைத்து வணங்கினான்; அவன் மனமோ ரகுநந்தனனுடனும் ஜானகியுடனும் இருந்தது. அவன் மனம் வருத்தமாக இருப்பதைக் கண்டு தாய் விசாரித்தாள்; லக்ஷ்மணன் அனைத்து விசேஷ கதையையும் கூறினான். கடும் வார்த்தைகளைக் கேட்டு அவள் பயந்து நடுங்கினாள், நாற்புறமும் காட்டுத் தீயைக் காணும் மானைப் போல. லக்ஷ்மணன் பார்த்து எண்ணினான்: "இன்று துன்பம் வந்துவிட்டது; இவளது அன்பால் என் பயணத்தைத் தடை செய்து தீங்கு விளைவிப்பாள்." பயத்துடனும் தயக்கத்துடனும் விடை கேட்கத் தயங்கினான்; "விதி என்னை அவனுடன் செல்ல விடுமா, விடாதா?" என எண்ணினான்.
தோஹா 73
समुझि सुमित्राँ राम सिय रूप सुसीलु सुभाउ।नृप सनेहु लखि धुनेउ सिरु पापिनि दीन्ह कुदाउ।।73।।
samujhi sumitrā̃ rāma siya rūpa susīlu subhāu |nṛpa sanehu lakhi dhuneu siru pāpini dīnha kudāu ||73||
சுமித்ரை ராமரும் சீதையும் அழகு, நல்லொழுக்கு, மென்மையான குணம் ஆகியவற்றைச் சிந்தித்தாள்; அரசனின் அன்பைக் கண்டு தலையைத் தட்டிக்கொண்டு, பாவியான பெண் கொடிய சூழ்ச்சி செய்தாள் என்றாள்.
சௌபாய் 74.1-4
धीरजु धरेउ कुअवसर जानी।सहज सुह्द बोली मृदु बानी।।
तात तुम्हारि मातु बैदेही।पिता रामु सब भाँति सनेही।।
अवध तहाँ जहँ राम निवासू।तहँइँ दिवसु जहँ भानु प्रकासू।।
जौ पै सीय रामु बन जाहीं।अवध तुम्हार काजु कछु नाहिं।।
गुर पितु मातु बंधु सुर साई।सेइअहिं सकल प्रान की नाईं।।
रामु प्रानप्रिय जीवन जी के।स्वारथ रहित सखा सबही कै।।
पूजनीय प्रिय परम जहाँ तें।सब मानिअहिं राम के नातें।।
अस जियँ जानि संग बन जाहू।लेहु तात जग जीवन लाहू।।
dhīraju dhareu kuavasara jānī |sahaja suhda bolī mṛdu bānī ||
tāta tumhāri mātu baidehī |pitā rāmu saba bhā̃ti sanehī ||
avadha tahā̃ jahã rāma nivāsū |tahãĩ divasu jahã bhānu prakāsū ||
jau pai sīya rāmu bana jāhīṁ |avadha tumhāra kāju kachu nāhiṁ ||
gura pitu mātu baṁdhu sura sāī |seiahiṁ sakala prāna kī nāīṁ ||
rāmu prānapriya jīvana jī ke |svāratha rahita sakhā sabahī kai ||
pūjanīya priya parama jahā̃ teṁ |saba māniahiṁ rāma ke nāteṁ ||
asa jiyã jāni saṁga bana jāhū |lehu tāta jaga jīvana lāhū ||
அந்த நேரம் சுபமற்றது என அறிந்து சுமித்ரை தைரியம் கொண்டாள்; எல்லாரின் இயற்கையான நண்பராய், மென்மையான குரலில் பேசினாள். மகனே, விதேகனின் மகளான சீதை உன் தாய்; உன்னை எல்லா வகையிலும் அன்பு செய்யும் ராமன் உன் தந்தை. ராமன் வாழும் இடமே அயோத்தி; சூரியன் ஒளிரும் இடமே பகல். சீதையும் ராமனும் காட்டிற்குச் செல்லுமாயின், அயோத்தியில் உனக்கு வேலை ஏதும் இல்லை. குரு, தந்தை, தாய், உறவினர், தேவர்கள், தலைவர் ஆகியோர் தங்கள் பிராணனைப் போலவே சேவிக்கத்தக்கவர்கள். ஆனால் ராமன் பிராணனை விடவும் பிரியமானவர், உயிரின் உயிராய், எல்லார்க்கும் தன்னலமற்ற நண்பர். இவ்வுலகில் வணங்கத்தக்கவர்களும் மிகப் பிரியமானவர்களுமாய் இருப்பவர் அனைவரும் ராமனுடனான தொடர்பால் மதிக்கப்படத்தக்கவர்கள். இவ்வாறு இதயத்தில் அறிந்து, அவர்களுடன் காட்டிற்குச் செல்; மகனே, உலகத்தில் வாழ்வதன் உண்மையான பயனை அடைவாயாக.
தோஹா 74
भूरि भाग भाजनु भयहु मोहि समेत बलि जाउँ।जौम तुम्हरें मन छाड़ि छलु कीन्ह राम पद ठाउँ।।74।।
bhūri bhāga bhājanu bhayahu mohi sameta bali jāũ |jauma tumhareṁ mana chāṛi chalu kīnha rāma pada ṭhāũ ||74||
நீர் மகத்தான பாக்கியசாலியான பாத்திரமாய் ஆயிருக்கிறீர், நானும் உம்முடன் சேர்ந்து; உமது மனத்தில் எல்லா வஞ்சனையையும் துறந்து ராமரின் திருவடிகளில் வாசம் செய்திருந்தால், நான் என்னைத் தியாகமாக அர்ப்பணித்துக்கொள்கிறேன்.
சௌபாய் 75.1-4
पुत्रवती जुबती जग सोई।रघुपति भगतु जासु सुतु होई।।
नतरु बाँझ भलि बादि बिआनी।राम बिमुख सुत तें हित जानी।।
तुम्हरेहिं भाग रामु बन जाहीं।दूसर हेतु तात कछु नाहीं।।
सकल सुकृत कर बड़ फलु एहू।राम सीय पद सहज सनेहू।।
राग रोषु इरिषा मदु मोहू।जनि सपनेहुँ इन्ह के बस होहू।।
सकल प्रकार बिकार बिहाई।मन क्रम बचन करेहु सेवकाई।।
तुम्ह कहुँ बन सब भाँति सुपासू।सँग पितु मातु रामु सिय जासू।।
जेहिं न रामु बन लहहिं कलेसू।सुत सोइ करेहु इहइ उपदेसू।।
putravatī jubatī jaga soī |raghupati bhagatu jāsu sutu hoī ||
nataru bā̃jha bhali bādi biānī |rāma bimukha suta teṁ hita jānī ||
tumharehiṁ bhāga rāmu bana jāhīṁ |dūsara hetu tāta kachu nāhīṁ ||
sakala sukṛta kara baṛa phalu ehū |rāma sīya pada sahaja sanehū ||
rāga roṣu iriṣā madu mohū |jani sapanehũ inha ke basa hohū ||
sakala prakāra bikāra bihāī |mana krama bacana karehu sevakāī ||
tumha kahũ bana saba bhā̃ti supāsū |sãga pitu mātu rāmu siya jāsū ||
jehiṁ na rāmu bana lahahiṁ kalesū |suta soi karehu ihai upadesū ||
இவ்வுலகில் ரகுபதியின் பக்தனாகிய மகனைப் பெற்றவளே உண்மையில் மகனுடைய தாய். அவ்வாறில்லையேல் மலடாயிருப்பதே நன்மை; ராமனை விட்டு முகம் திருப்பும் மகன் நன்மை தருவதல்ல என அறிக. உமது பாக்கியத்தாலேயே ராமன் காடு செல்கிறான்; வேறு காரணம் ஏதுமில்லை, மகனே. எல்லா நற்கர்மங்களின் பெரும்பயன் இதுவே - ராமனும் சீதையும் திருவடிகளில் இயற்கையான அன்பு. ஆசை, சினம், பொறாமை, கர்வம், மாயை - இவற்றின் வசப்பட வேண்டா, கனவிலும் கூட. எல்லா விகாரங்களையும் விட்டு, மனம், செயல், சொல்லால் தொண்டு செய்யுங்கள். உமக்குக் காடு எல்லா வகையிலும் இனிது; தந்தையும் தாயுமாக ராமனும் சீதையும் உம்மொடு வருகிறார்கள். காட்டில் ராமனுக்குத் துன்பம் வராதபடி செய்வதே செய்யுங்கள்; இதுவே என் உபதேசம், மகனே.
சந்தம் 75
उपदेसु यहु जेहिं तात तुम्हरे राम सिय सुख पावहीं।पितु मातु प्रिय परिवार पुर सुख सुरति बन बिसरावहीं।।
तुलसी प्रभुहि सिख देइ आयसु दीन्ह पुनि आसिष दई।रति होउ अबिरल अमल सिय रघुबीर पद नित नित नई।।
upadesu yahu jehiṁ tāta tumhare rāma siya sukha pāvahīṁ |pitu mātu priya parivāra pura sukha surati bana bisarāvahīṁ ||
tulasī prabhuhi sikha dei āyasu dīnha puni āsiṣa daī |rati hou abirala amala siya raghubīra pada nita nita naī ||
மகனே, இது என் உபதேசம்: ராமரும் சீதையும் இன்பம் அடையும்படி நடந்து கொள், அவர்கள் காட்டில் தந்தை, தாய், அன்பான குடும்பம், நகர் ஆகியவற்றின் இன்பங்களை மறக்கட்டும். துளஸிதாஸர் கூறுகிறார்: தம் கணவருக்கு இவ்வாறு உபதேசித்து, பின் புறப்பட அனுமதி அளித்து, ஆசிர்வதித்தாள் சுமித்ரை: "சீதையின் மற்றும் ரகுவீரனின் திருவடிகளில் உன் அன்பு இடைவிடாத, களங்கமற்ற, என்றும் புதுமையானதாக இருக்கட்டும்."
சோரட்டா 75
मातु चरन सिरु नाइ चले तुरत संकित हृदयँ।बागुर बिषम तोराइ मनहुँ भाग मृगु भाग बस।।75।।
mātu carana siru nāi cale turata saṁkita hṛdayã |bāgura biṣama torāi manahũ bhāga mṛgu bhāga basa ||75||
தாயின் பாதங்களில் தலை வணங்கி, அஞ்சும் இதயத்துடன் அவர் உடனே புறப்பட்டார், ஆபத்தான வலையைக் கிழித்துவிட்டுத் தப்பி ஓடும் மானைப் போல.
சௌபாய் 76.1-4
गए लखनु जहँ जानकिनाथू।भे मन मुदित पाइ प्रिय साथू।।
बंदि राम सिय चरन सुहाए।चले संग नृपमंदिर आए।।
कहहिं परसपर पुर नर नारी।भलि बनाइ बिधि बात बिगारी।।
तन कृस दुखु बदन मलीने।बिकल मनहुँ माखी मधु छीने।।
कर मीजहिं सिरु धुनि पछिताहीं।जनु बिन पंख बिहग अकुलाहीं।।
भइ बड़ि भीर भूप दरबारा।बरनि न जाइ बिषादु अपारा।।
सचिवँ उठाइ राउ बैठारे।कहि प्रिय बचन रामु पगु धारे।।
सिय समेत दोउ तनय निहारी।ब्याकुल भयउ भूमिपति भारी।।
gae lakhanu jahã jānakināthū |bhe mana mudita pāi priya sāthū ||
baṁdi rāma siya carana suhāe |cale saṁga nṛpamaṁdira āe ||
kahahiṁ parasapara pura nara nārī |bhali banāi bidhi bāta bigārī ||
tana kṛsa dukhu badana malīne |bikala manahũ mākhī madhu chīne ||
kara mījahiṁ siru dhuni pachitāhīṁ |janu bina paṁkha bihaga akulāhīṁ ||
bhai baṛi bhīra bhūpa darabārā |barani na jāi biṣādu apārā ||
sacivã uṭhāi rāu baiṭhāre |kahi priya bacana rāmu pagu dhāre ||
siya sameta dou tanaya nihārī |byākula bhayau bhūmipati bhārī ||
லக்ஷ்மணன் ஜானகியின் தலைவன் இருக்கும் இடத்திற்குச் சென்றான், தன் அன்பானவரின் தோழமையைப் பெற்று அவன் மனம் மகிழ்ந்தது. ராமன் மற்றும் சீதையின் அழகிய பாதங்களை வணங்கி, அவர்களுடன் சென்று அரசனின் அரண்மனைக்கு வந்தான். நகரத்தின் ஆண்களும் பெண்களும் ஒருவரோடொருவர் கூறினார்கள், "விதி நன்றாக ஒரு திட்டம் செய்தது, பின் அதைக் கெடுத்துவிட்டதே!" உடல் மெலிந்து, முகம் வாடியது; தேன் பறிக்கப்பட்ட தேனீக்களைப் போல அவர்கள் கலங்கினார்கள். கைகளை முறுக்கி, தலையை அறைந்து, வருந்தினார்கள்; இறக்கைகளற்ற பறவைகளைப் போல் தவித்தார்கள். அரசனின் சபையில் பெரும் கூட்டம் கூடியது, அங்குள்ள கணக்கற்ற துக்கத்தை விவரிக்க முடியவில்லை. அமைச்சர் அரசனைத் தூக்கி அமரச் செய்தார், ராமன் அன்பான வார்த்தைகளைக் கூறி, அவர் முன் தன் பாதத்தை வைத்தான். சீதையுடன் தன் இரு மகன்களையும் கண்டு, அரசன் பெரும் கலக்கத்தால் ஆட்கொள்ளப்பட்டான்.
தோஹா 76
सीय सहित सुत सुभग दोउ देखि देखि अकुलाइ।बारहिं बार सनेह बस राउ लेइ उर लाइ।।76।।
sīya sahita suta subhaga dou dekhi dekhi akulāi |bārahiṁ bāra saneha basa rāu lei ura lāi ||76||
சீதையுடன் கூட அழகிய இரு புத்திரர்களைக் கண்டு கண்டு மன்னன் கலங்கினான், அன்பின் வயப்பட்டு மீண்டும் மீண்டும் அவர்களை இதயத்தோடு அணைத்துக் கொண்டான்.
சௌபாய் 77.1-4
सकइ न बोलि बिकल नरनाहू।सोक जनित उर दारुन दाहू।।
नाइ सीसु पद अति अनुरागा।उठि रघुबीर बिदा तब मागा।।
पितु असीस आयसु मोहि दीजै।हरष समय बिसमउ कत कीजै।।
तात किएँ प्रिय प्रेम प्रमादू।जसु जग जाइ होइ अपबादू।।
सुनि सनेह बस उठि नरनाहाँ।बैठारे रघुपति गहि बाहाँ।।
सुनहु तात तुम्ह कहुँ मुनि कहहीं।रामु चराचर नायक अहहीं।।
सुभ अरु असुभ करम अनुहारी।ईस देइ फलु ह्दयँ बिचारी।।
करइ जो करम पाव फल सोई।निगम नीति असि कह सबु कोई।।
sakai na boli bikala naranāhū |soka janita ura dāruna dāhū ||
nāi sīsu pada ati anurāgā |uṭhi raghubīra bidā taba māgā ||
pitu asīsa āyasu mohi dījai |haraṣa samaya bisamau kata kījai ||
tāta kiẽ priya prema pramādū |jasu jaga jāi hoi apabādū ||
suni saneha basa uṭhi naranāhā̃ |baiṭhāre raghupati gahi bāhā̃ ||
sunahu tāta tumha kahũ muni kahahīṁ |rāmu carācara nāyaka ahahīṁ ||
subha aru asubha karama anuhārī |īsa dei phalu hdayã bicārī ||
karai jo karama pāva phala soī |nigama nīti asi kaha sabu koī ||
மன்னரால் பேச இயலவில்லை, துயரத்தால் விகலராய்; சோகத்தால் தோன்றிய கொடிய எரிச்சல் அவர் உள்ளத்தை நிரப்பியது. தன் தந்தையின் பாதங்களில் ஆழ்ந்த அன்போடு தலை வணங்கி, ரகுகுலத்தின் சிறந்தவராகிய ராமர் எழுந்து புறப்பட விடை கேட்டார். "தந்தையே, எனக்கு ஆசீர்வாதமும் கட்டளையும் தருக. மகிழ்ச்சியான வேளையில் ஏன் கவலையடைய வேண்டும்?" "தந்தையே, அன்பின் பால் பற்றுக் கொண்டு கவனக்குறைவாய் இருந்தால், உலகில் ஒருவருடைய புகழ் நீங்கி அவப்பெயர் வரும்." இதனைக் கேட்டு அன்பினால் எழுந்த மன்னர், ரகுகுலத்தலைவராகிய ராமரைக் கைப்பிடித்து அமரச் செய்தார். "கேள் மகனே, முனிவர்கள் உனக்குச் சொல்கிறார்கள்: ராமர் சராசர அனைத்தின் தலைவர் என்று." இறைவன், தன் உள்ளத்தில் சிந்தித்து, ஒவ்வொருவருக்கும் அவரவர் நல்லொழுக்கு தீயொழுக்குகளுக்கு ஏற்ற கனி அளிக்கிறான். யார் எந்தச் செயல் செய்கிறாரோ அதற்கு ஏற்ற கனி அடைகிறார்; வேதங்களின் நீதியும் இதுவே, அனைவரும் இவ்வாறே கூறுகின்றனர்.
தோஹா 77
औरु करै अपराधु कोउ और पाव फल भोगु।अति बिचित्र भगवंत गति को जग जानै जोगु।।77।।
auru karai aparādhu kou aura pāva phala bhogu |ati bicitra bhagavaṁta gati ko jaga jānai jogu ||77||
ஒருவன் குற்றம் செய்கிறான், வேறொருவன் அதன் பலனை அனுபவிக்கிறான். பகவத்கதியானது மிகவும் விசித்திரமானது; இவ்வுலகில் யார் அதை அறிந்துகொள்ள முடியும்?
சௌபாய் 78.1-4
रायँ राम राखन हित लागी।बहुत उपाय किए छलु त्यागी।।
लखी राम रुख रहत न जाने।धरम धुरंधर धीर सयाने।।
तब नृप सीय लाइ उर लीन्ही।अति हित बहुत भाँति सिख दीन्ही।।
कहि बन के दुख दुसह सुनाए।सासु ससुर पितु सुख समुझाए।।
सिय मनु राम चरन अनुरागा।घरु न सुगमु बनु बिषमु न लागा।।
औरउ सबहिं सीय समुझाई।कहि कहि बिपिन बिपति अधिकाई।।
सचिव नारि गुर नारि सयानी।सहित सनेह कहहिं मृदु बानी।।
तुम्ह कहुँ तौ न दीन्ह बनबासू।करहु जो कहहिं ससुर गुर सासू।।
rāyã rāma rākhana hita lāgī |bahuta upāya kie chalu tyāgī ||
lakhī rāma rukha rahata na jāne |dharama dhuraṁdhara dhīra sayāne ||
taba nṛpa sīya lāi ura līnhī |ati hita bahuta bhā̃ti sikha dīnhī ||
kahi bana ke dukha dusaha sunāe |sāsu sasura pitu sukha samujhāe ||
siya manu rāma carana anurāgā |gharu na sugamu banu biṣamu na lāgā ||
aurau sabahiṁ sīya samujhāī |kahi kahi bipina bipati adhikāī ||
saciva nāri gura nāri sayānī |sahita saneha kahahiṁ mṛdu bānī ||
tumha kahũ tau na dīnha banabāsū |karahu jo kahahiṁ sasura gura sāsū ||
ராமரைத் தடுத்து வைக்க மன்னர் பல வழிமுறைகளைக் கையாண்டார், எல்லா வஞ்சனையையும் விடுத்து. ஆனால் ராமரின் மனதைக் கண்டு அவர் தங்கமாட்டார் என அறிந்தார், ஏனெனில் ராமர் தர்மத்தின் முதன்மையான பாதுகாவலர், உறுதியும் ஞானமும் உடையவர். அப்போது மன்னர் சீதையை மார்போடு அணைத்து, மிகுந்த அன்புடன் பலவாறாக அவளுக்கு அறிவுரை கூறினார். காட்டின் தாங்கொணாத் துன்பங்களைக் கூறினார், மாமியார், மாமனார், தந்தை ஆகியோருடன் வாழ்வதன் இன்பத்தை விளக்கினார். ஆனால் சீதையின் மனம் ராமரின் திருவடிகளில் பற்றுக்கொண்டிருந்தது; அவளுக்கு இல்லம் எளிதாகத் தோன்றவில்லை, காடு கடினமாகத் தோன்றவில்லை. மற்றவர்களும் அனைவரும் சீதைக்கு அறிவுரை கூறினர், மீண்டும் மீண்டும் காட்டின் பல ஆபத்துகளை விவரித்தனர். அமைச்சரின் மனைவியும் குருவின் மனைவியும், இருவரும் ஞானியராய், அன்புடன் மென்மையான சொற்களில் அவளிடம் பேசினர். உனக்கு வனவாசம் கொடுக்கப்படவில்லையே. மாமனார், குரு, மாமியார் சொல்வதைச் செய்.
தோஹா 78
सिख सीतलि हित मधुर मृदु सुनि सीतहि न सोहानि।सरद चंद चंदनि लगत जनु चकई अकुलानि।।78।।
sikha sītali hita madhura mṛdu suni sītahi na sohāni |sarada caṁda caṁdani lagata janu cakaī akulāni ||78||
அந்த ஆலோசனை, குளிர்விக்கும், நன்மை பயக்கும், இனிமையான, மென்மையானதாய் இருந்தாலும், சீதையால் கேட்க உவப்படவில்லை; சரத் காலச் சந்திரனின் கிரணங்கள் தாக்கும்போது சகவி பறவை கலங்குவது போல அவள் கலங்கினாள்.
சௌபாய் 79.1-4
सीय सकुच बस उतरु न देई।सो सुनि तमकि उठी कैकेई।।
मुनि पट भूषन भाजन आनी।आगें धरि बोली मृदु बानी।।
नृपहि प्रान प्रिय तुम्ह रघुबीरा।सील सनेह न छाड़िहि भीरा।।
सुकृत सुजसु परलोकु नसाऊ।तुम्हहि जान बन कहिहि न काऊ।।
अस बिचारि सोइ करहु जो भावा।राम जननि सिख सुनि सुखु पावा।।
भूपहि बचन बानसम लागे।करहिं न प्रान पयान अभागे।।
लोग बिकल मुरुछित नरनाहू।काह करिअ कछु सूझ न काहू।।
रामु तुरत मुनि बेषु बनाई।चले जनक जननिहि सिरु नाई।।
sīya sakuca basa utaru na deī |so suni tamaki uṭhī kaikeī ||
muni paṭa bhūṣana bhājana ānī |āgeṁ dhari bolī mṛdu bānī ||
nṛpahi prāna priya tumha raghubīrā |sīla saneha na chāṛihi bhīrā ||
sukṛta sujasu paraloku nasāū |tumhahi jāna bana kahihi na kāū ||
asa bicāri soi karahu jo bhāvā |rāma janani sikha suni sukhu pāvā ||
bhūpahi bacana bānasama lāge |karahiṁ na prāna payāna abhāge ||
loga bikala muruchita naranāhū |kāha karia kachu sūjha na kāhū ||
rāmu turata muni beṣu banāī |cale janaka jananihi siru nāī ||
சீதை கூச்சத்தால் பதில் சொல்லவில்லாள்; அதைக் கேட்ட கைகேயி கோபத்துடன் எழுந்தாள். முனிவரின் ஆடை, ஆபரணங்கள், பாத்திரங்கள் ஆகியவற்றைக் கொண்டு வந்து, முன்னே வைத்து, மென்மையான குரலில் பேசினாள். "ரகுவீரா, நீர் மன்னருக்குப் பிராணன் போல் பிரியமானவர்; ஆயினும் அவரது மென்மையும் அன்பும் காரணமாக அதை உமக்குச் சொல்ல மாட்டார்." "அவரது புண்ணியம், நற்பெயர், மறுமை ஆகியவை அழிந்தாலும், உம்மைக் காட்டிற்குச் செல்லச் சொல்ல மாட்டார்." "இவ்வாறு சிந்தித்து, உமக்கு எது விருப்பமோ அதைச் செய்க." தாயின் அறிவுரையைக் கேட்ட ராமர் மகிழ்ந்தார். அவளது வார்த்தைகள் மன்னரை அம்புபோல் தாக்கின. "என் அதிர்ஷ்டமில்லாத பிராணன்கள் ஏன் போகவில்லை?" மக்கள் கலங்கினர்; மன்னர் மயங்கி விழுந்தார். என்ன செய்வது? யாருக்கும் எதுவும் புரியவில்லை. ராமர் உடனே முனிவரின் வேடம் தரித்து, தந்தை தாய் இருவருக்கும் தலை வணங்கி, புறப்பட்டார்.
தோஹா 79
सजि बन साजु समाजु सबु बनिता बंधु समेत।बंदि बिप्र गुर चरन प्रभु चले करि सबहि अचेत।।79।।
saji bana sāju samāju sabu banitā baṁdhu sameta |baṁdi bipra gura carana prabhu cale kari sabahi aceta ||79||
வனத்திற்கான எல்லா ஏற்பாடுகளையும் துணையையும் செய்து, மனைவி மற்றும் சகோதரருடன் சேர்த்து, பிராமணர்களின் மற்றும் குருவின் பாதங்களை வணங்கி, பிரபு புறப்பட்டார், எல்லாரையும் மயக்கமடையச் செய்து.
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में दोहा 70–79 का पाठ ‘सेवा-धर्म’ और ‘मर्यादा-पालन’ की बुद्धि देता है: माता-पिता-गुरु-स्वामी के चरण-आज्ञा को सिर धरने की वृत्ति (दोहा 70) दृढ़ होती है, तथा लक्ष्मण-सुमित्रा प्रसंग से दास्य-भाव और विकार-त्याग का संस्कार पुष्ट होता है—जिसे गृहस्थ-धर्म में रहते हुए भी राम-आश्रय की सिद्धि माना जाता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में इस खंड के साथ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-सम्पुट) या ‘राम राम’ का जप-सम्पुट रखा जाता है; विशेषतः लक्ष्मण के दास्य-वाक्य (‘नाथ दासु मैं’) के बाद नाम-स्मरण को साधक-सम्पुट माना जाता है।
Ask anything about Prakarana 8 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
