Opening the text

गङ्गातरणम् · Bharata’s Ferrying of the Army across the Ganga
अयोध्याकाण्ड
Po spędzeniu nocy na brzegu Gangi na tym samym obozowisku, które niegdyś używał Rama, Bharata wstaje o świcie i nakłania Śatrughnę, by wezwał Guhę, wodza Niṣādów, w celu zorganizowania przeprawy maszerującej armii. Śatrughna odpowiada, że już nie śpi, pogrążony w myślach o Ramie, gdy Guha przybywa ze złożonymi dłońmi i pyta o wygodę wojska. Bharata, posłuszny woli Ramy, prosi, aby rybacy Guhy przewieźli ich na drugi brzeg. Guha szybko rozkazuje swym krewnym: łodzie są sprowadzane, a na królewski rozkaz zewsząd zgromadzono pięćset łodzi, w tym ozdobne łodzie „Svāstika” z dzwonkami, żaglami i flagami, solidnie zbudowane; sam Guha przyprowadza pomyślną łódź z białym zadaszeniem. Zaokrętowanie odbywa się w porządku rytualnym i społecznym: najpierw kapłani i bramini, potem Bharata i Śatrughna, następnie królowe (Kauśalyā, Sumitrā i inne królewskie kobiety), a za nimi wozy i zapasy. Wśród zgiełku łamania obozu i załadunku towarów flota porusza się szybko; niektóre łodzie przewożą kobiety, inne konie, zwierzęta pociągowe i skarby. Ci, którzy nie mogą się zaokrętować, przeprawiają się na tratwach, dzbanach lub płynąc, podczas gdy ukoronowane flagami słonie, pędzone przez mahoutów, brodzą wody jak góry zwieńczone sztandarami. Po przeprawie w pomyślnym momencie Maitra muhūrta armia dociera do lasu Prayāga. Bharata rozbija obóz, a następnie w towarzystwie kapłanów udaje się odwiedzić wybitnego mędrca Bharadvādżę, gdzie ogląda urocze chaty i gaje pustelni.
Verse 1
उष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः।भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्।।।।
Po spędzeniu nocy właśnie tam na brzegu Gangi - w tym samym miejscu, gdzie przebywał Rāghava - Bharata powstał o świcie i wypowiedział te słowa do Śatrughny.
Verse 2
शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम्।शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम्।।।।
Inne doskonałe łodzie również zostały przyniesione - znane jako 'Svastika' - solidnie zbudowane, wspaniałe z flagami, wyposażone w żagle i zawieszone dużymi dzwonami.
Verse 3
जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवाऽर्यं विचिन्तयन्।इत्येवमब्रवीद्भ्रात्ता शत्रुघ्नोऽपि प्रचोदितः।।।।
Ponaglany przez Bharatę, Śatrughna odpowiedział: Nie śpię; jestem przebudzony, pogrążony w myślach o tym szlachetnym starszym, Ramie.
Verse 4
इति संवदतोरेवमन्योन्यं नरसिंहयोः।आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत्।।।।
Gdy ci dwaj lewio-siłni mężczyźni rozmawiali ze sobą, Guha przybył we właściwym momencie i, ze złożonymi dłońmi, zwrócił się do Bharaty.
Verse 5
कच्चित्सुखं नदीतीरेऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम्।कच्चित्ते सह सैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम्।।।।
Guha zapytał: O potomku Kakutsthów, czy spędziłeś noc wygodnie na brzegu rzeki? I czy wszystko było wolne od kłopotów dla ciebie i twojej armii?
Verse 6
गुहस्य वचनं श्रुत्वा तत्तु स्नेहादुदीरितम्।रामस्यानुवशो वाक्यं भरतोऽपीदमब्रवीत्।।।।
Słysząc słowa Guhy, wypowiedziane z miłością, Bharata, zawsze posłuszny woli Rāmy, odpowiedział w następujących słowach.
Verse 7
सुखा न श्शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम्।गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशास्सन्तारयन्तु नः।।।।
Bharata rzekł: „O królu, noc była dla nas przyjemna, i ty rzeczywiście nas uhonorowałeś. Teraz niech rybacy i przewoźnicy przeprawią nas przez Gaṅgę wieloma łodziami.”
Verse 8
ततो गुह स्सन्त्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम्।प्रति प्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत्।।।।
Wtedy Guha, szybko spełniając rozkaz Bharaty, wszedł do swojej osady i przemówił do swoich krewnych.
Verse 9
उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च वस्सदा।नाव स्समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम्।।।।
„Powstańcie, obudźcie się; niech błogosławieństwo zawsze wam towarzyszy. Spuśćcie łodzie na wodę; przeprawimy armię na drugą stronę.”
Verse 10
ते तथोक्ता स्समुत्थाय त्वरिता राजशासनात्।पञ्चनावां शतान्याशु समानिन्युस्समन्ततः।।।।
W ten sposób poinstruowani, powstały natychmiast; i działając szybko pod rozkazem króla, natychmiast przynieśli pięćset łodzi ze wszystkich kierunków.
Verse 11
अन्या स्स्वस्तिकविज्ञेया महाघंटाधरा वराः।शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवातास्सुसंहताः।।।।
Wtedy Guha przyniósł pomyślną łódź znaną jako 'Svastika', przykrytą białym płótnem i rozbrzmiewającą przyjemnymi dźwiękami.
Verse 12
तत स्स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम्।सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत्।।।।
Wówczas Bharata i potężny Śatrughna weszli na pokład, a także Kausalya i Sumitra oraz inne królewskie żony. Najpierw kapłan dworski, nauczyciele i bramini, a następnie królewskie małżonki i wóz sklepowy.
Verse 13
तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः।कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः।।।।पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये।अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः।।।।
Najpierw wsiadł rodzinny kapłan oraz czcigodni starsi, nauczyciele i bramini. Po nich weszli na pokład Bharata i potężny Śatrughna, wraz z Kauśalyą, Sumitrą i innymi królewskimi kobietami; następnie podążyły żony króla i wozy załadowane zapasami.
Verse 14
तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः।कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः।।2.89.13।।पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये।अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः।।2.89.14।।
Najpierw wsiadł rodzinny kapłan oraz czcigodni starsi, nauczyciele i bramini. Po nich weszli na pokład Bharata i potężny Śatrughna, wraz z Kauśalyą, Sumitrą i innymi królewskimi kobietami; następnie podążyły żony króla i wozy załadowane zapasami.
Verse 15
आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम्।भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत्।।।।
Jedni podpalali tymczasowe schronienia, inni schodzili do brodu, a jeszcze inni niesli dobytek; zgiełk ich krzątaniny wzbił się w górę, jakby sięgał samego nieba.
Verse 16
पताकिन्यस्तु ता नावस्स्वयं दाशैरधिष्ठिताः।वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः।।।।
Te łodzie, ozdobione flagami i obsługiwane przez samych rybaków, szybko odbiły od brzegu, przewożąc ludzi, którzy na nie wsiadli.
Verse 17
नारीणामभिपूर्णा स्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम्।काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम्।।।।
Niektóre łodzie były wypełnione kobietami, niektóre końmi, a niektóre przewoziły zwierzęta pociągowe do pojazdów, wraz z wielkim skarbem.
Verse 18
ता स्स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम्।निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः।।।।
Po dotarciu na drugi brzeg i wysadzeniu ludzi, łodzie powróciły; a rybacy wykazali swoje mistrzostwo, kreśląc zręczne manewry i wzory swoimi łodziami.
Verse 19
सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिताः।तरन्त स्स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः।।।।
Słonie, przyozdobione sztandarami i poganiane przez swoich jeźdźców, przekroczyły wodę, lśniąc jak góry ukoronowane flagami.
Verse 20
नावस्त्वारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरु स्तथापरे।अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्येतेरुश्च बाहुभिः।।।।
Jedni weszli na łodzie, inni przeprawiali się na tratwach, inni trzymali się wielkich naczyń, a jeszcze inni pokonywali przeprawę, płynąc na własnych ramionach.
Verse 21
सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैस्सन्तारिता स्वयम्।मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम्।।।।
Ta pomyślna armia, przeprawiona przez Gaṅgę przez rybaków, ruszyła dalej i w czasie Maitra muhūrta dotarła do doskonałego leśnego regionu Prayāga.
Verse 22
आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम्।द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य मृत्विग्वृतस्सन्भरतः प्रतस्थे।।।।
Uspokoiwszy armię i ulokowawszy ją według ich życzeń, szlachetny Bharata, otoczony przez swoich kapłanów, wyruszył, aby ujrzeć najwybitniejszego mędrca, Bharadvāję.
Verse 23
स ब्राह्मणस्याऽश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य।ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम्।।।।
Zbliżając się do pustelni tego wielkiego ducha bramina, Bharadvāży, boskiego kapłana, Bharata ujrzał uroczy, rozległy las, przyozdobiony pięknymi chatami i gajami drzew.
The chapter presents an action-centered dharma of governance: Bharata must move a large, multi-class retinue across the Gaṅgā without disorder. He relies on legitimate local authority (Guha) and implements structured boarding (priests first, then royals, then supplies), balancing urgency with ritual-social propriety.
The dialogue models responsible leadership as service and coordination rather than display: Bharata’s obedience to Rāma’s moral axis, Guha’s affectionate hospitality, and the fisherfolk’s skilled cooperation together illustrate that collective dharma is enacted through disciplined roles, timely action, and mutual trust.
Key landmarks include the Gaṅgā riverbank campsite associated with Rāma, the crossing of the Gaṅgā by boats and fords, arrival in the Prayāga forest at Maitra muhūrta, and the culturally significant āśrama of Bharadvāja—an institutional center of Vedic hospitality, counsel, and pilgrimage geography.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.