Sarga 89

Verse 1

उष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः।भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्।।।।

গঙ্গাৰ তীৰত সেই একে ঠাইতে—য’ত ৰাঘৱে অৱস্থান কৰিছিল—ৰাতি কটাই, ভৰত প্ৰভাতত উঠি শত্রুঘ্নক এই কথা ক’লে।

Verse 2

शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम्।शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम्।।।।

“শত্রুঘ্ন, উঠা—এতিয়াও কিয় শুই আছা? নিষাদাধিপতি গুহক শীঘ্ৰে আনি দে। তোৰ মঙ্গল হওক; তেওঁ বাহিনীখন পাৰ কৰাব।”

Verse 3

जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवाऽर्यं विचिन्तयन्।इत्येवमब्रवीद्भ्रात्ता शत्रुघ्नोऽपि प्रचोदितः।।।।

ভৰতৰ প্ৰচোদনাত শত্ৰুঘ্নে ক’লে: “মই শুই থকা নাই; মই জাগ্ৰত—সেই আৰ্য জ্যেষ্ঠ শ্ৰীৰামকেই চিন্তন কৰি আছোঁ।”

Verse 4

इति संवदतोरेवमन्योन्यं नरसिंहयोः।आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत्।।।।

এইদৰে পৰস্পৰে কথা পাতি থকা সেই দুজন নৰসিংহৰ ওচৰলৈ, সময়মতে গুহ আহি অঞ্জলি বঁধি ভৰতক ক’লে।

Verse 5

कच्चित्सुखं नदीतीरेऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम्।कच्चित्ते सह सैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम्।।।।

গুহে সুধিলে: “হে কাকুত্স্থবংশজ, নদীতীৰত ৰাতিখন সুখে কটালানে? আৰু তোমাৰ সৈতে বাহিনীখনৰ সকলো নিৰাময় তো?”

Verse 6

गुहस्य वचनं श्रुत्वा तत्तु स्नेहादुदीरितम्।रामस्यानुवशो वाक्यं भरतोऽपीदमब्रवीत्।।।।

গুহৰ স্নেহপূৰ্ণ বাক্য শুনি, শ্ৰীৰামৰ আজ্ঞাপালক ভৰতেও এইদৰে উত্তৰ দিলে।

Verse 7

सुखा न श्शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम्।गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशास्सन्तारयन्तु नः।।।।

ভৰত ক’লে: “হে ৰাজন, ৰাতি আমাৰ বাবে সুখদ আছিল, আৰু আপুনি আমাক সন্মান-সত্কাৰো কৰিলে। এতিয়া দাশসকলে বহু নাওৰে আমাক গঙ্গা পাৰ কৰাওক।”

Verse 8

ततो गुह स्सन्त्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम्।प्रति प्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत्।।।।

তাৰ পাছত ভৰতৰ আদেশ শুনি, গুহ তৎক্ষণাৎ ত্বৰিত হৈ নিজৰ নগৰত প্ৰৱেশ কৰি নিজৰ জ্ঞাতিজনক ক’লে।

Verse 9

उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च वस्सदा।नाव स्समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम्।।।।

উঠা, জাগি উঠা; তোমালোকৰ সদায় মঙ্গল হওক। নাওবোৰ পানীৰ কাষলৈ টানি আনাহ; আমি বাহিনীখন পাৰ কৰাম।

Verse 10

ते तथोक्ता स्समुत्थाय त्वरिता राजशासनात्।पञ्चनावां शतान्याशु समानिन्युस्समन्ततः।।।।

এইদৰে আদেশ পায় তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ উঠিল; আৰু ৰজাৰ শাসন অনুসৰি ত্বৰিতভাৱে চাৰিওফালৰ পৰা শীঘ্ৰে পাঁচশ নাও আনি পেলালে।

Verse 11

अन्या स्स्वस्तिकविज्ञेया महाघंटाधरा वराः।शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवातास्सुसंहताः।।।।

“আন আন উৎকৃষ্ট নাওও অনা হ’ল—‘স্বস্তিক’ বুলি পৰিচিত—দৃঢ় নিৰ্মিত, পতাকাৰে শোভিত, পাল-যুক্ত আৰু মহাঘণ্টা ধাৰণ কৰা।”

Verse 12

तत स्स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम्।सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत्।।।।

তাৰ পাছত গুহে ‘স্বস্তিক’ বুলি পৰিচিত, পাণ্ডু (শ্বেত) আৱৰণেৰে ঢকা, মনোহৰ ধ্বনিত গুঞ্জৰিত মঙ্গলময় নাওখন আগলৈ আনিলে।

Verse 13

तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः।कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः।।।।पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये।अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः।।।।

প্ৰথমে পুৰোহিত আৰু জ্যেষ্ঠজন—গুৰুসকল আৰু ব্ৰাহ্মণসকল—নাওত উঠিল। তাৰ পিছত ভৰত আৰু মহাবলী শত্রুঘ্ন, লগতে কৌসল্যা, সুমিত্ৰা আৰু অন্যান্য ৰাজস্ত্ৰীসকল উঠিল; তাৰ পাছতে ৰজামহিষীসকল আৰু সামগ্ৰীভৰা শকটসমূহো তৎক্ষণাৎ অনুসৰণ কৰিলে।

Verse 14

तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः।कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः।।2.89.13।।पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये।अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः।।2.89.14।।

প্ৰথমে পুৰোহিত আৰু জ্যেষ্ঠজন—গুৰুসকল আৰু ব্ৰাহ্মণসকল—নাওত উঠিল। তাৰ পিছত ভৰত আৰু মহাবলী শত্রুঘ্ন, লগতে কৌসল্যা, সুমিত্ৰা আৰু অন্যান্য ৰাজস্ত্ৰীসকল উঠিল; তাৰ পাছতে ৰজামহিষীসকল আৰু সামগ্ৰীভৰা শকটসমূহো তৎক্ষণাৎ অনুসৰণ কৰিলে।

Verse 15

आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम्।भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत्।।।।

কিছুমানে অস্থায়ী আবাসত অগ্নি জ্বলাই দীপিত কৰিছিল, কিছুমানে তীৰ্থঘাটত নামি অৱগাহন কৰিছিল, আৰু কিছুমানে সামগ্ৰী কঢ়িয়াই লৈ গৈছিল; সেই কোলাহলৰ ঘোষ যেন ত্ৰিদিৱ স্পৰ্শ কৰিলে।

Verse 16

पताकिन्यस्तु ता नावस्स्वयं दाशैरधिष्ठिताः।वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः।।।।

পতাকাৰে সুশোভিত সেই নাওসমূহ দাশসকল (মাছমৰা) নিজেই অধিষ্ঠিত কৰি চলাইছিল; উঠা জনসমূহক বহন কৰি সিহঁত তেতিয়া অতি শীঘ্ৰে আগবাঢ়ি গ’ল।

Verse 17

नारीणामभिपूर्णा स्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम्।काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम्।।।।

কিছুমান নাও নাৰীসকলৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল, কিছুমান ঘোঁৰাৰে; আৰু কিছুমান নাওত যানৰ বাবে যুগ্য পশুসমূহ আৰু মহাধন-সম্পদ বহন কৰা হৈছিল।

Verse 18

ता स्स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम्।निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः।।।।

সেই নাওসমূহ পৰ তীৰত গৈ লোকসমূহক নামাই পুনৰ উভতি আহিল; আৰু দাশবন্ধুসকলে নাও চলোৱাত কৌশলপূৰ্ণ ঘূৰণি আৰু নানান আকাৰৰ চিত্ৰণ সদৃশ চলন দেখুৱাই দিলে।

Verse 19

सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिताः।तरन्त स्स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः।।।।

ধ্বজেৰে শোভিত আৰু গজাৰোহীসকলে প্ৰচোদিত বিজয়ী গজসমূহে পানী তৰি পাৰ হ’ল; ধ্বজ-মুকুটধাৰী পৰ্বতৰ দৰে তেওঁলোক দীপ্তিময় হৈ প্ৰকাশ পাইছিল।

Verse 20

नावस्त्वारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरु स्तथापरे।अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्येतेरुश्च बाहुभिः।।।।

কিছুমানে নাওত উঠিল; কিছুমানে প্লৱ (ভেলা)ৰে পাৰ হ’ল; কিছুমানে ডাঙৰ কুম্ভ-ঘট ধৰি তৰি গ’ল; আৰু কিছুমানে নিজৰ বাহুবলে সাঁতুৰি পাৰ হ’ল।

Verse 21

सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैस्सन्तारिता स्वयम्।मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम्।।।।

দাশসকলে নাওৰে গঙ্গা পাৰ কৰাই দিয়া সেই পুণ্যময় ধ্বজিনী, মৈত্ৰ মুহূৰ্তত যাত্ৰা কৰি প্ৰয়াগৰ উত্তম বনাঞ্চলত উপনীত হ’ল।

Verse 22

आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम्।द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य मृत्विग्वृतस्सन्भरतः प्रतस्थे।।।।

মহাত্মা ভৰতই সেনাক আশ্বাস দি, তেওঁলোকৰ ইচ্ছামতে নিবাস কৰাই, ঋত্বিজসকলৰ সৈতে ঋষিপ্ৰৱৰ ভৰদ্বাজক দৰ্শন কৰিবলৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 23

स ब्राह्मणस्याऽश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य।ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम्।।।।

সেই মহাত্মা ব্ৰাহ্মণ, দেৱ-পুৰোহিত ভৰদ্বাজৰ আশ্ৰমলৈ ওচৰ চাপি, ভৰতই বিপ্ৰৱৰ্যৰ ৰম্য মহাবন দেখিলে—সুন্দৰ কুটীৰ আৰু বৃক্ষগুচ্ছৰে শোভিত।